Schriftelijke bijdrage M. Jonker - AV Prinshendrikstraat-Zuid-Parkstraat d.d. 07-12-2023

Aan: Van: Datum: Onderwerp:

Gemeenteraad van Arnhem Michiel Jonker 7 december 2023 Inbreng bespreking agenderingsverzoek Parkstraat en Prinshendrikstraat Zuid

"Onverschilligheid is de meest essentiële eigenschap om succes te kunnen hebben in de politiek." François Mitterrand (president van Frankrijk) Geachte gemeenteraadsleden en geacht College van B&W, Voor uw 'Politieke Avond' op 13 december aanstaande heeft uw raad op initiatief van de fractie van de partij Forum voor Democratie (FvD) een bespreking geagendeerd van de gang van zaken in 2022/2023 bij de voorbereiding van ruimtelijke maatregelen in de Parkstraat en de Prinshendrikstraat Zuid. Doel van het agenderingsvoorstel is een evaluatie van wat er gebeurd is, en 'indien nodig' een besluit tot maatregelen om bepaalde zaken te corrigeren. Graag wil ik daarvoor schriftelijke inbreng leveren. Inhoudsopgave 1

Samenvatting van het gemeentelijke schijnparticipatiebeleid

2

Wat ging er mis bij de participatie in de Parkstraat en de Prinshendrikstraat Zuid?

3

De oorzaak van het probleem: houding en bewustzijn van gemeentefunctionarissen

4

Een nieuwe processtructuur (zoals het "burgerberaad") biedt geen oplossing

5

Concrete maatregelen voor herstel ***

1

Samenvatting van het gemeentelijke schijnparticipatiebeleid

Autoritair. Als het bestuur van de gemeente Arnhem er openlijk voor zou uitkomen dat het kiest voor een autoritaire, regenteske, ondemocratische manier van besturen, dan zou de wijze van besluitvorming over de maatregelen in de Parkstraat en de Prinshendrikstraat Zuid geen enkel probleem zijn geweest, en zou de bespreking ervan op deze "Politieke Avond" niet nodig zijn. In dat geval zou het gemeentebestuur top-down een aantal beslissingen hebben genomen over de toekomstige ruimtelijke inrichting van de straten. Eventuele bezwaren van de bewoners zouden conform het gemeentelijke beleid zijn genegeerd. Een ambtelijke projectleider zou opdracht hebben verleend aan de aannemers, die de genomen besluiten omzetten in fysieke feiten in de betreffende straten. Daarmee zou de klus geklaard zijn. En daarmee zou de kous af zijn geweest.

1

Het probleem is ontstaan doordat het Arnhemse gemeentebestuur, gesteund door het overgrote deel van uw gemeenteraad, enerzijds probeert de schijn te wekken dat serieuze, betekenisvolle burgerparticipatie door u wordt gewenst, terwijl datzelfde gemeentebestuur anderzijds op alle belangrijke punten zelf wil blijven bepalen wat de uitkomst is van zo'n participatieproces. Dat kan niet allebei tegelijk. Je kunt aan burgers geen serieuze invloed geven op besluitvorming als je die invloed tegelijkertijd niet uit handen wilt geven. Om politieke redenen en omdat er nationaal (met de Omgevingswet) een verplichting tot het organiseren van participatie is geschapen, doet de gemeente Arnhem nu alsof zij participatie organiseert, en heeft dit ook op papier gezet als "beleid", terwijl het gemeentebestuur en een meerderheid van uw raad dat eigenlijk niet echt lijken te willen. Alleen wilt u zich er niet bewust van zijn dat u dat eigenlijk niet wilt. U wilt graag van u zelf geloven dat u oprecht streeft naar serieuze burgerparticipatie. De gemeente Arnhem probeert deze spagaat tussen schijn en werkelijkheid op te lossen met behulp van verschillende instrumenten waarmee schijnparticipatie wordt gerealiseerd: ● ●

● ● ● ●

●

Het gemeentebestuur heeft "participatiebeleid" op papier gezet - dus mooie woorden, die door uw raad zijn goedgekeurd en bekrachtigd. Het gemeentebestuur heeft in dat beleid de nadruk gelegd op het creëren van ingewikkelde processtructuren. Door de processtappen van deze structuren formeel en ritueel te volgen, probeert het gemeentebestuur een illusie te scheppen (en daar ook in te geloven) dat er "participatie" zou hebben plaatsgevonden; Tegelijk wordt deze processtructuur zo ingericht, dat de bewoners geen werkelijke invloed krijgen op de uitkomst van het proces, maar "gecoacht", gemanipuleerd en getrechterd worden om in te stemmen met een door het gemeentebestuur gewenste uitkomst. Om dit te maskeren, krijgen bewoners wel de mogelijkheid om keuzes te maken met betrekking tot kleine details, als een soort strooigoed waarmee het gemeentebestuur hun de illusie verschaft dat ze echte invloed hebben op de uitkomst. De nieuwste processtructuur (het zogeheten "burgerberaad" waarmee uw raad recent heeft ingestemd - zie verderop in paragraaf 4) is zo ingericht dat kritische burgers kunnen worden buitengesloten en gemarginaliseerd.

Als het proces desondanks niet naar de wens van het gemeentebestuur verloopt, wordt de processtructuur op bepaalde momenten in de praktijk genegeerd (er wordt op ambtelijk of soms wethouderlijk niveau van afgeweken), en vervolgens wordt er ontkend en/of genegeerd dat ervan is afgeweken. Binnen stadswijken worden er met behulp van gemeentelijke subsidies cliëntelistische netwerken opgezet (ik heb die eerder "wijkelitegroepjes" genoemd). De sleutelpersonen in deze netwerken zijn wijkbewoners die drie belangenverstrengelde rollen vervullen: -Ze worden geacht "de stem van de wijk" te vertegenwoordigen en het gemeentebestuur op die manier informeel te kunnen adviseren hoe weerstand tegen de wensen van het gemeentebestuur binnen de wijk kan worden weggenomen; -Ze hebben grote invloed op de verdeling van het gemeentelijke subsidiegeld, dat dan ook met name naar hun eigen projecten en activiteiten stroomt; -Ze bepalen de agenda en de toonzetting van onderlinge overleggen van bewoners, waardoor ze de opinie van bewoners kunnen masseren. Ook bepalen ze de teneur en de tegen het politieke aanleunende inhoud van wijkkrantjes die bewoners gratis in de brievenbus of de mailbox krijgen. Die bevatten steeds meer "nudging". 2

2

Wat ging er mis bij de participatie in de Parkstraat en de Prinshendrikstraat Zuid?

Feedback achteraf genegeerd Wat er mis ging bij de door de gemeente Arnhem in naam nagestreefde "participatie" over de maatregelen in de Parkstraat en de Prinshendrikstraat Zuid, heb ik beschreven in twee notities: ●

Schijnparticipatie in Arnhem (27 februari 2023, gericht aan de werkgroep Burgerparticipatie van uw raad). Hierin deed ik verslag van drie mislukte participatieprocessen, waaronder die van de Parkstraat en de Prinshendrikstraat Zuid;

●

Burgerparticipatie of cliëntelisme? (25 maart 2023, gericht aan uw raad). Hierin gaf ik, conform de gemeentelijke procedure, mijn zienswijze op de door het gemeentebestuur opgestelde Startnotitie participatie Duurzaam Mobiliteitsplan en parkeerbeleid.

Ik was door bewoners van beide straten uitgenodigd om als relatieve buitenstaander het laatste deel van het participatieproces te observeren, omdat er in het eerste deel al het één en ander was misgegaan. In deze documenten heb ik een aantal observaties beschreven. Beide documenten zijn opgenomen in het gemeentelijke bestuursinformatiesysteem, maar vanwege het feit dat dat systeem niet altijd even laagdrempelig is, voeg ik ze voorzorgshalve opnieuw hierbij, zodat u niet hoeft te zoeken. Elk van beide documenten bevat een serieuze, met feiten onderbouwde analyse van hoe de gemeente Arnhem in werkelijkheid met participatie omgaat, en ook adviezen ter verbetering. Van uw gemeenteraad als geheel en van het gemeentebestuur kreeg ik geen enkele reactie, en naar ik heb begrepen, zijn die analyses van mij in uw raad ook niet besproken. Wat denkt u dat een dergelijke onverschilligheid van uw kant doet met mijn indruk over de vraag of het überhaupt zinvol is om als burger te participeren? Uw raad en het gemeentebestuur hebben op dit punt elke geloofwaardigheid verloren. Wel kreeg ik van één politieke partij, namelijk FvD, een korte reactie, en nadien het bericht dat FvD de gang van zaken rond de Parkstraat en de Prinshendrikstraat Zuid alsnog had geagendeerd voor bespreking in uw raad.

Uit respect voor deze handelwijze van FvD, die kennelijk als enige partij burgerparticipatie en substantiële democratie serieus nam, stuur ik nu mijn huidige inbreng aan uw raad toe, ten behoeve van die bespreking. Als FvD er niet was geweest, zou ik het zinloos hebben gevonden. Uw raad kijkt er toch niet naar. U gaat geen dialoog aan met mij als burger, ondanks alle moeite die ik heb gedaan, en ondanks de kwaliteit van mijn bijdragen. Voor de duidelijkheid het volgende. Op nationaal niveau verschil ik met FvD sterk van mening over bepaalde onderwerpen, bijvoorbeeld onze omgang met het milieu en de omgang van Nederland met ons verleden als kolonisator. Maar hier op lokaal niveau in Arnhem, waar het gaat om burgerparticipatie in deze concrete casussen, heb ik als burger alleen bij FvD een betrokken en actieve houding gezien. Al die andere partijen die zich "democratisch", "rechtsstatelijk" en "sociaal" noemen, en die vaak forse kritiek op FvD hebben, lieten het toen puntje bij paaltje kwam, afweten.

3

Participatie tijdens de rit gesaboteerd Kort samengevat ging er het volgende mis tijdens de participatietrajecten met betrekking tot de Parkstraat en de Prinshendrikstraat Zuid: Inhoudelijke belangen. In beide straten ging het om een afweging tussen de volgende belangen: • vernieuwing riolering, incl. grondwerkzaamheden (door ieder erkend als noodzakelijk); • herinrichting van de straat (wens van het gemeentebestuur); • behoud van het aanzien en de sfeer van de straat (wens van bewoners); • behoud en/of herplant van bomen (wens van bewoners); • behoud van zoveel mogelijk parkeerplaatsen (wens van bewoners); • vermindering van parkeerplaatsen (aanvankelijk onder de radar gehouden wens van het gemeentebetuur, later door bewoners ontdekt en onthuld). Parkstraat. Aan het einde van een participatiebijeenkomst gaf de gemeentelijke participatiewethouder (Bob Roelofs) aan dat de gemeente eigenlijk al voorafgaand aan die bijeenkomst een besluit had genomen. De wethouder verdedigde deze gang van zaken als een vorm van "eerlijkheid" van de gemeente. Hiermee verloren hij en het gemeentebestuur dat hij vertegenwoordigde, elke geloofwaardigheid bij de bewoners. Voorafgaand had de gemeente zich over deze vorm van misleidende communicatie laten adviseren door het met het gemeentebestuur vernetwerkte, cliëntelistische wijkelitegroepje "de Spijkerbrigade".

De leiding van dat groepje had kennelijk geadviseerd dat de gemeente minder weerstand bij de bewoners zou wekken als de gemeente de bewoners tijdens de bijeenkomst in de waan zou laten dat ze konden participeren. Prinshendrikstraat Zuid. Na een participatieproces dat door bewoners niet als "vrij", maar als door de gemeente gemanipuleerd werd ervaren, stemde de gemeente in met nieuwe bijeenkomsten. In november 2022 kwamen bewoners met een door hen zeer breed gedragen, optimaal voorstel voor de inrichting van de straat. De participatie-wethouder (Roelofs) veegde dit voorstel van tafel omdat het volgens de regels niet zou kunnen, hetgeen niet waar bleek te zijn (het ging niet om regels maar om een CROW-advies dat soms ook door de gemeente zelf niet werd gevolgd). In een volgende bijeenkomst (17 januari 2023) die alleen over nadere uitwerking van het door de gemeente afgekondigde plan zou gaan, werden bewoners in aanwezigheid van gemeenteraadsleden overvallen met een op het allerlaatste moment door één bewoner en een lid van een wijkelitegroepje (die een bekend voorstander is van vermindering parkeerplaatssen) in elkaar gezet voorstel, dat leidde tot een sterke vermindering van parkeerplaatsen èn een sterke vermindering van bomen. Er was voor bewoners (aanwezig of afwezig) geen gelegenheid daarover te participeren.

Na afloop van de bijeenkomst drukte de wethouder "participatie" dit door en beweerde dat dit "de wens van de bewoners" zou zijn geweest. Vervolgens bracht een gemeenteambtenaar zonder enig overleg met bewoners nog een verandering aan in het plan, als gevolg waarvan de stoep aan één kant van de straat (de kant met huurwoningen, niet koopwoningen) zodanig werd versmald dat dit tot ernstige gebruikshinder zou leiden. Bewoners trokken hierover aan de bel bij de gemeente, maar kregen nul op rekest, waarbij de gemeente (wethouder en ambtenaren) zonder enige grond bleef beweren dat het eenzijdig afgekondigde en vervolgens nogmaals door de gemeente gewijzigde plan "conform de wens van de bewoners" zou zijn. Na uitvoering van het plan bleek het de straat een zielloos aanzien te geven. Onnodig brede parkeerplaatsen, minder parkeerplaatsen, minder bomen, strakke, kale lijnen. 4

3

De oorzaak van het probleem: houding en bewustzijn van gemeentefunctionarissen

Het probleem is tweeledig: (1) de gemeente weigert bewoners serieus te laten participeren en luistert niet werkelijk naar hun inbreng; (2) dit leidt tot kwalitatief nodeloos slechte resultaten. De gemeente zoekt de oplossing voor dit probleem in: a) mooie woorden (beleidsvoornemens, procesbeschrijvingen); en b) ingewikkelde processtructuren (zie bijv. mijn eerder genoemde zienswijze over de Startnotitie participatie Duurzaam Mobiliteitsplan en parkeerbeleid; maar ook het door de gemeente medio 2023 opgestarte "burgerberaad", waarover straks meer). Hiermee is de oorzaak van het probleem echter niet weggenomen, waardoor deze maatregelen ook niet tot goede oplossingen van bewoners zullen leiden. De werkelijke oorzaak van het probleem zit in bewustzijn, houding en communicatie van de volgende gemeentelijke functionarissen: wethouders, ambtenaren, gemeenteraadsleden. Bewustzijn. Zodra ze in hun rol als gemeentefunctionaris stappen, lijken veel wethouders, ambtenaren en gemeenteraadsleden hun inlevingsvermogen in de leefwereld van bewoners (niet zijnde henzelf) te verliezen. Ze lijken dan alleen nog naar bewoners te kunnen kijken door een soort vernauwde, politiek-ambtelijke bril, waardoor ze heel veel relevante aspecten van zaken niet meer kunnen zien.

Dit was in de Prinshendrikstraat Zuid goed merkbaar in de manier waarop gemeente-ambtenaren en de "participatie-"wethouder reageerden op inbreng van bewoners. De essentie van wat bewoners naar voren brachten, was dat ze hielden van hun straat en die liefde wilden zien terugkomen in de herinrichting ervan, naast enkele praktische randvoorwaarden (voldoende parkeerplaatsen). Ik zag de gemeentefunctionarissen helemaal geen contact maken met deze wens. De gemeentefunctionarissen dachten schematisch, in termen van cijfers: aantallen parkeerplaatsen, aantallen bomen, afmetingen van parkeerplaatsen, afmetingen van stoepen. Alsof het ging om niet meer dan een soort legpuzzel van Jumbo of Ravensburger. Op die manier maakten de gemeentefunctionarissen mentaal geen contact met datgene wat voor de bewoners van waarde was. Wat de gemeentefunctionarissen dan nog wel merkten en registreerden, was politieke druk, wanneer die tot uiting kwam in de vorm van verontwaardiging of woede van de bewoners die zich niet door ambtenaren liet wegmasseren. Het kwam erop neer dat de gemeentefunctionarissen de positieve emoties van bewoners (waarde hechten aan zaken) hooguit formeel waarnamen en dan met woorden probeerden te bezweren ("Ja, ik begrijp en respecteer dat u daar waarde aan hecht" - als onderdeel van het retorisch masseren dat ten aanzien van de bewoners werd gepleegd).

Maar de negatieve emoties van bewoners kwamen wel door de "bewustzijnsfilters" van de gemeentefunctionarissen heen en werden dus in hogere mate waargenomen - met als gevolg dat de gemeentefunctionarissen de indruk hadden dat er "veel negativiteit" was onder de bewoners. Dat dit vooral te maken had met hun eigen beperkte waarneming en dus vooringenomenheid, daar leken ze zich niet van bewust te zijn.

5

Houding. In reactie op hun eigen selectieve, eenzijdige waarneming namen de gemeentefunctionarissen vaak een houding aan waarin ze die negatieve emoties van bewoners probeerden te beheersen en te managen. Dus eigenlijk te neutraliseren. Daarbij zochten ze hun toevlucht tot manipulatieve technieken waarvan ze zichzelf niet bewust waren. Bijvoorbeeld door met (soms subtiele) suggesties een sfeer te creëren waarin bepaalde kritiek als ongepast werd ervaren en degenen die hem uitten, als lastig en minder "constructief". Als die bewoners dan boos werden omdat ze zo in een hoek werden gezet, dan werd dat opgevat en aangegrepen als een bevestiging dat de suggestie over hun lastigheid klopte. Ook heb ik in allerlei door de gemeente geregisseerde processen gezien dat er aan eenzijdige, onvolledige verslaglegging werd gedaan, waarbij dan achteraf werd gedaan alsof (en m.b.v. wensdenken ook geloofd dat) het een goede weergave was van wat er op een participatiebijeenkomst was uitgewisseld. Omdat er in de Parkstraat en de Prinshendrikstraat Zuid relatief veel bewuste, ontwikkelde en mondige bewoners zijn die zich minder makkelijk door manipulatieve, retorische dynamieken in de luren laten leggen, lukte het de gemeentefunctionarissen in deze gevallen niet om het waarnemingsvermogen en de verontwaardiging van bewoners weg te masseren.

En toen kwam de aap uit de mouw: de basishouding van het gemeentebestuur is dat als het niet goedschiks lukt, dan maar kwaadschiks. Dan wordt er door het bestuur gewoon een autoritaire beslissing genomen waarmee er over de bewoners heen wordt gewalst. "Participatie-"wethouder Bob Roelofs noemt dat: "Het nemen van bestuurlijke verantwoordelijkheid", maar het is juist het omgekeerde. Het bestuur neemt dan géén verantwoordelijkheid meer voor het mogelijk maken van echte burgerparticipatie, maar oefent simpelweg macht uit. Communicatie. Zowel tijdens de pogingen om participatie te regisseren en te manipuleren (waardoor die participatie verandert in schijnparticipatie) als wanneer het gemeenbestuur autoritair beslissingen neemt en uitvoert, communiceren gemeentefunctionarissen (in dit geval: wethouders en ambtenaren) vaak niet recht door zee. Zowel in de casus Parkstraat als in de casus Prinshendrikstraat Zuid hebben we dat kunnen zien. De bewering achteraf van wethouder Roelofs en zijn ambtenaren dat de door de gemeente doorgedrukte "oplossing" is wat de bewoners zelf wilden, is kenmerkend daarvoor. In feite is er dan sprake van een monoloog van de kant van de gemeente ("Zo is het, zo moet het worden gezien!") waarmee over zowel de beleving van bewoners als over de waarheid wordt heengewalst. Conclusie.

Tegen een dergelijk gebrek aan bewustzijn, houding en gedrag van gemeentelijke functionarissen kan geen enkel beleidsvoornemen en geen enkele processtructuur bewoners bescherming bieden. Elke beleidstekst en elk protocol zal door onbewuste gemeentefunctionarissen gebruikt worden om hun eigen wensen door te drukken en quasi te rechtvaardigen. De enige manier om dat te verbeteren, is een langdurig traject van bewustzijnsontwikkeling en daarmee cultuurverandering in de gemeentelijke organisatie. Dat is een zaak van lange adem - veel langer dan de vier jaar tussen twee verkiezingen. Alleen een burgemeester die langer aanblijft en wèl beschikt over het vereiste bewustzijn, zou zo'n traject wellicht kansrijk kunnen leiden. 6

4

Een nieuwe processtructuur (zoals het "burgerberaad") biedt geen oplossing

Ik begrijp dat het voor uw raad niet prettig zal zijn om te horen, maar toch moet het worden gezegd. Een voorbeeld van een processtructuur die in de huidige Arnhemse situatie niet goed, maar juist slecht is voor participatie, is de invoering van het "burgerberaad", waarmee u als gemeenteraad dit najaar heeft ingestemd. Het idee voor een "burgerberaad" is mede afkomstig van de Belgische historicus David van Reybrouck (bekend van het boek "Kongo") en komt deels voort uit de terechte constatering dat de "representatieve democratie" met parlementen, politieke partijen en volksvertegenwoordigers vaak niet functioneert als een echte democratie, maar veel mensen buitensluit uit het werkelijke besluitvormingsproces. Momenteel is het "burgerberaad" als besluitvormingsmodel hevig in de mode onder Nederlandse bestuurders,1 maar deels om verkeerde redenen, namelijk bestuurlijk opportunisme. Bestuurders hebben gezien (of althans "geroken") dat de structuur van een burgerberaad ook gebruikt kan worden om lastige critici van bestuurlijk handelen buiten te sluiten en te marginaliseren. Een burgerberaad kan namelijk ook misbruikt worden als instrument voor schijnparticipatie, dat wil zeggen als een manier om onwelgevallige èchte participatie minder legitiem te laten lijken en op die manier te kunnen negeren en terzijde schuiven.

Het persbericht waardoor ik geattendeerd werd op de Arnhemse plannen voor een burgerberaad, was van 6 juli 2023:

Eerste Arnhemse burgerberaad gaat over afval

In Arnhem wordt in 2024 een eerste burgerberaad georganiseerd. Het burgerberaad zal gaan over afval. Dit voorstel heeft het college aan de gemeenteraad gedaan. Een burgerberaad is een manier om een breed maatschappelijk advies te krijgen over een onderwerp waarvoor nieuwe oplossingen gezocht worden. Bob Roelofs (burgerparticipatie): ‘In onze democratie mogen Arnhemmers elke vier jaar stemmen voor de gemeenteraad. Dat is een groot goed. Maar we kunnen Arnhemmers ook op andere manieren laten meepraten over belangrijke onderwerpen. Een burgerberaad is een manier van democratisch meedoen die ik zie als mooie aanvulling op het stemmen.’ Onderwerpen die geschikt zijn voor burgerberaden zijn onderwerpen die breed leven in de stad, waar grote keuzes over moeten worden gemaakt, en waar Arnhemmers nieuwe oplossingen voor aan kunnen dragen. Roelofs: ‘We willen de goede ideeën van Arnhemmers waar mogelijk gebruiken, daar is een burgerberaad een goed middel voor. We nemen onze bewoners op deze manier heel serieus. Wij leggen niet een oplossing voor, we vragen echt advies’.

1 https://www.bureauburgerberaad.nl/

7

Loting Volgens het voorstel van het college zal het burgerberaad onder enkele voorwaarden worden georganiseerd. Deze voorwaarden zorgen ervoor dat het advies vanuit het burgerberaad zo representatief mogelijk is voor de gehele Arnhemse samenleving. Het burgerberaad zal bestaan uit ongeveer 150 deelnemers. Deze worden geselecteerd door middel van een dubbele loting. Een loting levert de meest willekeurige en daarmee meest representatieve samenstelling op. Dat wil zeggen dat het burgerberaad een mix is van verschillende, nog te bepalen demografische kenmerken zoals leeftijd en woonwijk. Daarnaast wordt ook geselecteerd op verschillende perspectieven en denkbeelden over het onderwerp, zodat deze ook zo goed mogelijk zijn vertegenwoordigd en het gesprek niet eenzijdig wordt gevoerd. Roelofs: ‘Iedere Arnhemmer maakt evenveel kans om geselecteerd te worden voor het beraad. Zo wordt elke soort stem in Arnhem in het beraad ook echt gehoord.’ Het beraad zal vier keer bijeenkomen. Over de bijeenkomsten wordt uitgebreid verslag gedaan. De bijeenkomsten zijn besloten, om iedere deelnemer een veilige situatie te bieden waarin vrijuit, zonder druk van buitenaf, gepraat kan worden. Per sessie mogen twee raadsleden het beraad waarnemen. Zij nemen geen deel aan de gesprekken zelf.

Advies over afval Afval is een onderwerp dat iedere Arnhemmer aangaat. Het is de ambitie van het college om de hoeveelheid afval van Arnhemmers, instellingen en bedrijven tot een minimum te beperken. Deze ambitie stelt het college dan ook voor als hoofdvraag voor het beraad. Een belangrijke achtergrond daarbij is dat Arnhem streeft naar een afvalproductie per Arnhemmer in 2025 van gemiddeld 30 kilo per inwoner. Daarbij wil Arnhem in 2050 volledig circulair zijn. Als de raad akkoord gaat met de opzet van het burgerberaad kan de gemeente de bijeenkomsten gaan plannen en organiseren zodat deze in de eerste helft van 2024 gehouden worden. De oplossingen en maatregelen die het burgerberaad die adviseert, worden getoetst op praktische, juridische haalbaarheid en financiële aspecten. Na die toetsing zal het advies in de vorm van nieuw afvalbeleid verzonden worden naar de raad.2 In de huidige Arnhemse situatie zal een dergelijk burgerberaad niet bevorderlijk zijn voor burgerparticipatie, omdat de Arnhemse bestuurscultuur en de ambtelijke cultuur niet voldoende volwassen zijn om te voorkomen dat het burgerberaad zal worden misbruikt om kritische burgers buiten te sluiten en te marginaliseren. Die onvolwassenheid heb ik beschreven in mijn eerder genoemde notities "Schijnparticipatie in Arnhem" en "Burgerparticipatie of cliëntelisme?".

De bestuurscultuur is zelfs zo onvolwassen dat het bestuur van zichzelf niet doorheeft op dit punt onvoldoende bekwaam te zijn (in management-trainingsjargon: "onbewust onbekwaam") - of dit althans niet wil erkennen en niet tot uiting laat komen in het eigen plan voor een "burgerberaad". 2 https://www.arnhem.nl/actueel/Persberichten/Eerste_Arnhemse_burgerberaad_gaat_over_afval? utm_source=Laposta&utm_campaign=ArnhemMail+6+juli+2023++%28kopie%29&utm_medium=email (gedownload: 6 juli 2023)

8

De door het Arnhemse gemeentebestuur voorgestelde nieuwe methode is als volgt. Het gemeentebestuur selecteert zelf op basis van niet-transparante en per onderwerp veranderbare criteria, gecombineerd met een "dubbele" loting, 150 inwoners, die anoniem en in beslotenheid met gemeenteambtenaren (en wethouders?) overleggen. Op die manier worden deze 150 inwoners in een soort "achterkamer" geloodst, waar ze gemakkelijker door of in opdracht van het gemeentebestuur kunnen worden beïnvloed en geregisseerd. Daarvan wordt door of in opdracht van het gemeentebestuur zelf verslag gedaan, zodat het bestuur er een eigen draai aan kan geven of dingen weg kan laten (zoals ik bij gemeentelijke verslaglegging van participatiebijeenkomsten al vaker heb zien gebeuren). Per bijeenkomst van het "burgerberaad" mogen van het bestuur slechts twee gemeenteraadsleden komen luisteren (andere raadsleden worden kennelijk niet toegelaten). Op die manier wordt de informatiepositie van de vertegenwoordigers van de reprsentatieve democratie verder verzwakt, en daarmee ook de informatiepositie van al die burgers die niet zijn ingeloot in de achterkamer. Maar liefst 99,9% van de Arnhemmers mogen niet eens zien wat er in die achterkamer onder regie van het gemeentebestuur gebeurt.

Ondanks dit verregaande gebrek aan representativiteit en transparantie wil het gemeentebestuur de adviezen van dat "burgerberaad" straks, blijkens het persbericht, wel gaan gebruiken als argument waarom deze adviezen "representatief" zouden zijn voor de hele bevolking, terwijl die voor 99,9% buiten spel is gezet in het proces. Het gaat hier dus om schijnrepresentativiteit. Dit als verdere hindernis in aanvulling op de reeds gebruikelijke schijnparticipatie, waaraan tenminste nog iedere inwoner kon deelnemen. Volgens wethouder Roelofs wordt op deze manier "elke soort stem" in het beraad ook echt gehoord. Dat is onjuist. In werkelijkheid gaat het niet om "elke soort", maar om"elke soort die door het zittende gemeentebestuur wordt waargenomen, geaccepteerd en geselecteerd" Op grond van welke "kenmerken" en "denkbeelden" zou ik door het gemeentebestuur worden ingedeeld bij de "dubbele loting"? Hoe dan ook, als ik niet ingeloot word, dan wordt mijn soort stem zeker niet gehoord. Er is per besluitvormingstraject of per burgerberaadsgroep ca. 1 (één) promille kans dat mijn stem wordt gehoord. De stem van elke inwoner van Arnhem is namelijk uniek en niet reduceerbaar tot een door het bestuur samengesteld "segment Arnhemmers".

Onder het mom van bevordering van participatie, wordt politiek en bestuurlijk betekenisvolle participatie op deze manier juist vernauwd en onderworpen aan meer regie van het gemeentebestuur. Met andere woorden: onder het mom van meer participatie is dit juist een poging om de mogelijkheid van vrije, niet door het bestuur beheerste participatie nog verder te verminderen. Symbolisch genoeg is het eerste doel waarvoor het gemeentebestuur deze ondemocratische methode wil gebruiken, een heroverweging van de uitslag van het ècht democratische referendum over de afsluiting van afvalcontainers (2021). Die uitslag beviel het gemeentebestuur niet. Het is mij een raadsel hoe een meerderheid van uw raad er voorstander van kan zijn om uzelf op deze wijze buiten spel te (laten) zetten. Ik vind milieubescherming zeer urgent, maar kan me niet herkennen in partijen die kennelijk vinden dat onze toch al precaire democratische rechtsstaat omwille van een beleidsdoel functioneel nog verder ondermijnd moet worden. 9

5

Concrete maatregelen voor herstel

De omgang van de gemeente met participatie zou natuurlijk in dienst moeten staan van concrete, inhoudelijke doelen. Ik weet niet hoe het op dit moment, driekwart tot een heel jaar na de mislukte participatietrajecten, staat met de beleving en de wensen van de bewoners van de Parkstraat en de Prinshendrikstraat Zuid. Wel weet ik dat er afgelopen zomer in de Prinshendrikstraat Zuid door bewoners een straatdiner werd georganiseerd (thema: Italië), mede in een poging om de straat na de door de gemeente aangerichte kaalslag weer "eigen" te maken. Blijft natuurlijk het probleem van de smalle stoep waar twee mensen elkaar niet kunnen passeren en waar minder valide mensen (bijvoorbeeld met een rollator) risico's lopen of zelfs niet verder kunnen wanneer een grote SUV of andere auto zijn neus over de stoeprand drukt (de vroegere varkensruggen zijn niet teruggekeerd). Het gemeentebestuur, onder leiding van een "milieu"-partij, heeft hier een vreemde voorkeur aan de dag gelegd voor het vergroten van de ruimte per auto en het verkleinen van de ruimte per voetganger. Je zou dit de "gentrification" (veryupping) van een politieke partij kunnen noemen. Het herstel van een voldoende brede stoep aan die kant van de straat ligt voor de hand. Ik woon daar zelf niet, maar zie verschillende mogelijkheden voor het alsnog bijplanten van een aantal bomen.

Bijvoorbeeld ter plekke van het zeer ruim uitgevallen, betegelde veld waar de stoep van de Hendrikstraat (westzijde, de "brede stoep" sinds de herinrichting) overgaat in die van de Boulevard Heuvelink. Daar is ruimte voor een grote, monumentale boom, bijvoorbeeld een eik, die dan te zien zou zijn vanaf de Bouleverard Heuvelink (in beide richtingen), de Prinshendrikstraat Zuid en de tegenovergelegen Van de Spieghelstraat. Veel bewoners zouden waarschijnlijk ook voorstander zijn van een versmalling van de nodeloos verbrede parkeerplaatsen in de Hendrikstraat Zuid, waardoor er ruimte kan ontstaan voor een groen tussenperkje of een uitbreiding van trottoir, waar dan weer een boom kan worden geplant. In de Parkstraat zijn bomen gerooid en daar vinden op dit moment graafwerkzaamheden plaats, waardoor de uiteindelijke inrichting nog niet te zien is. Wellicht vallen hier vergelijkbare aanpassingen aan het plan te maken die de leef- en groenkwaliteit verhogen. Met vriendelijke groet, Michiel Jonker Bijlagen: ● Schijnparticipatie in Arnhem (27 februari 2023, gericht aan de werkgroep Burgerparticipatie van uw raad); ● Burgerparticipatie of cliëntelisme? (25 maart 2023, gericht aan uw raad; zienswijze op de door het gemeentebestuur opgestelde Startnotitie participatie Duurzaam Mobiliteitsplan en parkeerbeleid).

10