Raadsvoorstel 'Perspectiefnota 2026-2029'

Aan de gemeenteraad Zaaknummer

4532949

Onderwerp:

Perspectiefnota 2026-2029

Kernboodschap De Perspectiefnota 2026-2029 markeert een belangrijk moment voor Arnhem, waarin we vooruitkijken naar de toekomst van onze stad. Een jaarlijks moment in de begrotingscyclus. De geplande korting op de inkomsten die gemeenten krijgen vanuit de Rijksoverheid dwingt ook de gemeente Arnhem tot keuzes. Tegelijkertijd blijft de gemeente investeren in de toekomst van de stad. Het is mogelijk om de autonome ontwikkelingen en belangrijkste financiële knelpunten in de komende jaren op te vangen binnen de huidige beschikbare financiële ruimte. Voor andere ambities en mogelijke knelpunten is voorlopig geen of beperkte ruimte. De Voorjaarsnota van het Rijk zal bepalend zijn voor het gemeentelijk financieel meerjarenbeeld.

a Voorstel 1. De Perspectiefnota 2026-2029 vast te stellen. 2. De wijkprogramma’s (zowel financieel als inhoudelijk) te gaan integreren met de huidige stedelijke programma’s in de Begroting 2026, waardoor vanaf dat moment integrale begrotingsprogramma’s ontstaan. 3. Nationaal Programma Arnhem Oost als een aparte paragraaf op te gaan nemen in de Begroting 2026. Inleiding

Hierbij bieden wij u de Perspectiefnota 2026-2029 aan waarin we beschrijven hoe we koersen met het realiseren van onze ambities en aangeven welke keuzes we daarbij (moeten) maken. We werken stevig verder aan onze ambities om de stad duurzamer, groener, kansrijker en meer verbonden te maken. De Perspectiefnota is het eerste document in de cyclus van begroten en verantwoorden. De Perspectiefnota is een vormvrij document, zonder richtlijnen vanuit de gemeentewet of het BBV. Het gepresenteerde financiële meerjarenbeeld geeft een eerste inzicht voor de Begroting 2026, maar hoeft in tegenstelling tot de Begroting niet te voldoen aan door de provincie gestelde eisen in het kader van structurele en reële sluitendheid. Op basis van het beeld in deze Perspectiefnota is een structureel en reëel sluitende begroting mogelijk, waarbij de ambities en mogelijke knelpunten zoals geschetst in hoofdstuk 3 nog niet financieel vertaald zijn. De Perspectiefnota is als volgt ingedeeld: • Een inleidend hoofdstuk over de belangrijkste beleidsinhoudelijke ontwikkelingen waar we voor staan, waar we aan werken en met welke (financiële) uitdagingen we geconfronteerd worden.

• Een hoofdstuk over het financiële perspectief voor de komende jaren, met daarin: - een algemene inleiding over de verwachte ontwikkeling van de gemeentelijke financiën - een concrete duiding en toelichting van de autonome en overige financiële ontwikkelingen. • Een hoofdstuk over de ambities en mogelijke knelpunten voor de komende jaren die pas gerealiseerd kunnen worden als de financiële ruimte in deze jaren verbetert en waarbij integrale afwegingen moeten worden gemaakt. • Een hoofdstuk over de beoogde transformatie van het sociaal domein, met daarin aandacht voor de knelpunten en ambities. Beoogd effect De uitkomsten van de besluitvorming over de Perspectiefnota worden betrokken bij het opstellen van de ontwerp Begroting 2026. Argumenten 1.1 De beleidsinhoudelijke ontwikkelingen en ambities worden toegelicht en het begrotingskader wordt geactualiseerd.

In de Perspectiefnota 2026-2029 wordt een actueel inzicht gegeven van de inhoudelijke ontwikkelingen die op diverse beleidsterreinen voor de komende jaren van belang zijn. In het kader van de leesbaarheid zijn ook de cijfers en toelichtingen over het lopende jaar 2025 opgenomen in de Perspectiefnota. Afzonderlijk hiervan wordt Turap-1 en bijbehorende begrotingswijziging nog apart aan de raad voorgelegd (zie ook raadsbrief Vervolg Doorontwikkeling Begroten en Verantwoorden, van 1 april 2025). Met de Perspectiefnota 2026-2029 worden de begrotingskaders bijgesteld op basis van autonome ontwikkelingen en overige financiële ontwikkelingen. In de Begroting 2026 zullen deze kaders en voorstellen verder worden ingevuld. 2.1 Vanaf de Begroting 2026 wordt gewerkt met integrale begrotingsprogramma’s. We zijn al een tijd bezig om de financiële sturing van de gemeente te versimpelen, met daarbij ook het doel om de verbinding tussen wijk- en stadsniveau te verbeteren. Vanaf de Begroting 2024 zijn de wijkprogramma's financieel samengevoegd tot één programma. De volgende stap is om de budgetten, doelen en inspanningen van wijkprogramma’s bij de Begroting 2026 te integreren in de bestaande begrotingsprogramma’s (S00 t/m S12) om zo te komen tot één integrale en overzichtelijke begroting.

De opgenomen doelen in deze programma’s zijn stadsbreed en waar relevant wordt bij de inspanningen concreet geduid of en hoe deze inspanningen per wijk verschillen. Het financiële deel dat specifiek bedoeld is voor wijkontwikkeling wordt opgenomen in het programma S00. De budgetten inzake het beleidsveld zorg die in de huidige begroting ook op het wijkprogramma zijn begroot, zullen worden geïntegreerd met het begrotingsprogramma Zorg (S07). 3.1 Met een nieuwe paragraaf Nationaal Programma Arnhem Oost wordt de raad het gewenste inzicht gegeven om het goede gesprek te voeren. Sinds 2023 is de Arnhem-Oost aanpak een nieuwe fase ingegaan. Met de vaststelling van het gebiedsplan voor de periode 2023-2027 en het Uitvoeringsplan Arnhem Oost in april 2024 is de start van het Nationaal Programma Arnhem-Oost (NPAO) een feit. Voor de financiële inrichting van NPAO is in het verleden een aantal keuzes gemaakt. In de loop van het jaar 2024 is gebleken dat de gekozen structuur de transparantie die nodig is voor de raad lastig maakt. Ook de Rekenkamer heeft deze conclusie getrokken en heeft als aanbeveling opgenomen dat voor een programma dat zo breed en langlopend is, en over vele programma’s in de begroting heen gaat, de eenvoudigste en helderste vorm is een aparte paragraaf in de begroting op te nemen.

Daarmee is tevens geborgd dat uw raad zowel bij de behandeling van de begroting als van de jaarrekening de kans heeft over de financiële en inhoudelijke voortgang van het NPAO te spreken. Kanttekeningen en risico's

1.1 Net als in de afgelopen jaren is het ook in dit voorjaar onzeker hoe de financiële vooruitzichten voor de komende jaren zullen zijn. We zien een aantal ontwikkelingen die de financiële ruimte (op termijn) zouden kunnen vergroten. Mogelijk wordt hierover meer duidelijk in de Voorjaarsnota en de meicirculaire. De meicirculaire 2024 komt voor alle gemeenten echter te laat in het proces van het opstellen van kadernota’s, waardoor ook het financiële meerjarenperspectief in deze Arnhemse Perspectiefnota 2026-2029 dus onzekerheid kent. De hoop is dat de in de Perspectiefnota geschetste mogelijke meevallers zich zullen voordoen, maar we weten vrijwel zeker dat in aanloop naar de Begroting 2026 zelfs dan duidelijk wordt dat de rijksmiddelen onvoldoende ruimte bieden om alle financiële knelpunten en ambities uit deze Perspectiefnota te dekken. Graag gaan we hierover met uw raad het gesprek aan. Participatie De Perspectiefnota is een integraal kaderstellend document waarin de plannen en visies op de diverse beleidsterreinen terugkomen. In de voorbereiding van deze visies/plannen zelf hebben participatietrajecten vaak al plaatsgevonden en/of zijn nog aan de gang. Op verzoek van de raadswerkgroep burgerparticipatie wordt er op 7 mei 2025 weer een inspreekavond ‘Raad van de Stad’ georganiseerd voor inwoners en organisaties.

Financiën Wanneer we de autonome en overige financiële ontwikkelingen in de begroting verwerken, ontstaat voor het eerste begrotingsjaar 2026 nog een beperkt voordeel en is het laatste begrotingsjaar 2029 min of meer structureel sluitend. Als we de overige knelpunten en ambities echter in de begroting verwerken, is het onontkoombaar dat daarbij een structureel tekort resteert. In de voorbereiding op de Begroting 2026 zullen we, mogelijk deels geholpen door aanvullende middelen vanuit het Rijk, hiervoor integrale afwegingen moeten maken. De weerstandsfactor laat in deze Perspectiefnota vooralsnog een positieve ontwikkeling zien; in vrijwel alle jaren beweegt de weerstandsfactor zich richting het gewenste niveau van 1,4. Uitvoering

De besluitvorming van de raad over de Perspectiefnota 2026-2029 wordt betrokken bij het opstellen van de ontwerp Begroting 2026, die eind september 2025 aan uw raad wordt aangeboden. Met deze Perspectiefnota doen we een motie en een tweetal toezeggingen af: - Motie 24M105 Code rood voor autonomie- en medebewindstaken – Wethouder Smeulders brengt, als lid van de VNG-commissie Financiën, in dit gremium voortdurend onze zorgen hierover onder de aandacht. Ook is er op 8 maart jl. een ingezonden stuk van wethouder Smeulders en zijn collega’s uit de regio in de Gelderlander gepubliceerd waarin alarm wordt geslagen over de financiële toestand van gemeenten in het ravijnjaar 2026. Daarnaast voert de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) namens gemeenten, waaronder dus ook Arnhem, een lobby waarin het Rijk wordt opgeroepen om in te grijpen. Recent kondigde de VNG aan juridische stappen tegen het Rijk voor te bereiden om meer geld te krijgen voor jeugdzorg. - Toezegging 1449 – Bieden duidelijkheid index subsidies en huur, waarin de portefeuillehouder Financiën toezegt voortaan voor de zomer, bij de Perspectiefnota, duidelijkheid te geven wat de index is van de subsidies en de huur van maatschappelijke organisaties. Deze duidelijkheid is voor de zomer van 2024 gegeven door middel van relatiebrieven die verstuurd zijn aan de subsidiepartners en de Gemeenschappelijke Regelingen.

We zullen dit voortaan in de Perspectiefnota opnemen. Hiermee wordt deze toezegging als afgedaan beschouwd. - Toezegging 422 – Financiën van de gemeente, waarin de portefeuillehouder Financiën toegezegd heeft dat het college 1 juni 2019 als uiterste datum ziet om de Perspectiefnota aan te leveren en dat het college zijn uiterste best zal doen om dit naar voren te halen. Het jaar 2019 is inmiddels gepasseerd, maar de Perspectiefnota wordt altijd conform de verordening voor 1 juni aangeleverd. Hiermee wordt deze toezegging als afgedaan beschouwd. Bij de beantwoording van de artikel 44 vragen met als onderwerp 'Mogelijkheden om de voedselomgeving te reguleren' op 10 september 2024 heeft het college beloofd om bij de PPN met een kostenvoorstel te komen. Het reguleren van de voedselomgeving wordt regionaal opgepakt. Hierdoor beperken we de financiële en ambtelijke belasting waardoor het niet nodig is om een financieel voorstel te doen bij de PPN 2026. Communicatie

Er is een persbericht verzonden over deze Perspectiefnota. Daar waar van toepassing worden externe partijen door hun gemeentelijke accounthouders op de hoogte gebracht van besloten maatregelen. Bijlagen Stukken voor gemeenteraad  Perspectiefnota 2026-2029

Besluit van Zaaknummer

4532949

DE RAAD VAN DE GEMEENTE ARNHEM; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 15 april 2025, nummer: 4532949; gelet op artikel 189 van de Gemeentewet; besluit: 1. De Perspectiefnota 2026-2029 vast te stellen; 2. De wijkprogramma’s (zowel financieel als inhoudelijk) te gaan integreren met de huidige stedelijke programma’s in de Begroting 2026, waardoor vanaf dat moment integrale begrotingsprogramma’s ontstaan; 3. Nationaal Programma Arnhem Oost als een aparte paragraaf op te gaan nemen in de Begroting 2026. De griffier,

De voorzitter,