Raadsvoorstel 'Gebiedsprogramma Grootschalig Woningbouwgebied Spoorzone Arnhem-Oost – Ontwikkelperspectief'

Aan de gemeenteraad Zaaknummer

Onderwerp:

3929660

Gebiedsprogramma Grootschalig Woningbouwgebied Spoorzone Arnhem-Oost – Ontwikkelperspectief

Kernboodschap Arnhem groeit, de stad is in trek bij inwoners, bedrijven en bezoekers. We streven naar een evenwichtige groei van de stad waarbij goed wonen in balans is met werk en voorzieningen in een groene en gezonde, duurzame leefomgeving. Het overgrote deel van de in totaal 16.000 woningen die we tussen 2020 en 2040 in Arnhem gaan bouwen, is voorzien in de Spoorzone Arnhem-Oost. Het Gebiedsprogramma Spoorzone Arnhem-Oost, het ontwikkelperspectief, draagt bij aan de verschillende doelen om dit gebied langjarig en adaptief tot ontwikkeling te brengen en geeft leidende principes die als kader dienen voor de verdere ontwikkeling van de Spoorzone. Voorstel 1. Het Gebiedsprogramma Grootschalige Woningbouwgebied Spoorzone Arnhem-Oost Ontwikkelperspectief en de hierin genoemde leidende principes vast te stellen en het college de opdracht geven om het spoorboekje verder uit te voeren. Inleiding De Spoorzone Arnhem-Oost betreft een langjarige stedelijke ontwikkeling en is meer dan de optelling van besluiten over deelgebieden en -thema’s. Het college heeft bij het toesturen van fase 1 van het Ontwikkelperspectief Spoorzone Arnhem-Oost dan ook toegezegd met een raadsvoorstel met een vervolg te komen dat met name richting moet geven aan de uitwerking van de deelgebied overstijgende onderwerpen. Beoogd effect

Langjarige koers vaststellen om te komen tot verstedelijking en woningbouw in de Spoorzone Arnhem-Oost. Argumenten 1.1

Het gebiedsprogramma borgt de samenhang en geeft richting bij de uitwerking van deelgebieden binnen de spoorzone

Het voorliggende document vormt een paraplu ten aanzien van de gebiedsbrede inhoudelijke thema’s en geeft daarmee richting en samenhang bij de uitwerking in de deelgebieden. Een gebiedsontwikkeling zoals Spoorzone Arnhem-Oost is een langjarig proces met vele kruispunten en beslismomenten waar afwegingen worden gemaakt en beslissingen genomen moeten worden. Door gemeenteraad, college en samenwerkende partijen in het gebied. Veel van deze besluiten vinden de komende jaren plaats in de deelgebieden. De leidende principes in dit document vormen een set van uitgangspunten waar invulling aan wordt gegeven in de besluitvorming bij startnotities, grondexploitaties en gebiedsvisies in de verschillende deelprojecten, uiteraard met in achtneming van de gebiedsspecifieke opgave en omstandigheden. Hiermee worden de deelprojecten binnen de Spoorzone vanuit een gedeelde visie van de opgave en bijdrage aan de stad bekeken. Reeds genomen (of bij u voorgelegde) raadsbesluiten op deelgebieden binnen de Spoorzone, zoals de startnotitie Rijnpark, het raadsbesluit over Flexwonen Merwedeterrein, het bestemmingsplan voor Nieuw Kadekwartier en het bij de raad voorliggende bestemmingsplan Zijdekwartier zijn in lijn met dit gebiedsprogramma. Deze besluiten zijn nadere detaillering van dit gebiedsprogramma en blijven leidend bij de uitwerking van deze deelgebieden.

1.2

De gebiedsbrede thema’s zijn leefomgeving, mobiliteit, wonen, economie en energie & duurzaamheid De verstedelijkingsopgave in de Spoorzone Arnhem-Oost vergt een integrale aanpak . Met dit gebiedsprogramma borgen we de integraliteit door de volgende bouwstenen in dit programma te betrekken: leefomgeving, mobiliteit, wonen, economie en energie & duurzaamheid .

1.3

Het succes van een langjarige gebiedsontwikkeling vraagt om het continu bouwen aan en onderhouden van relaties met de omgeving Grootschalige ontwikkelingen zoals de Spoorzone Arnhem-Oost zijn een grote uitdaging en kunnen dan ook niet succesvol zijn zonder langjarige afspraken en samenwerking tussen Rijk, provincie, en regio. Het gebied zal ook grote veranderingen ondergaan, die van invloed zijn op huidige gebruikers, eigenaren en omgeving. Voor de Spoorzone als geheel zijn we continu in dialoog met verschillende groepen en mensen uit de stad. Op deelgebiedniveau worden in de startnotitie afspraken gemaakt over de wijze van participatie in het proces. Daarnaast is de gemeente niet degene die bouwt, eigenaar is van alle gronden en financierder is van alle onrendabele kosten. Met huidige eigenaren en ontwikkelaars, maar ook woningbouwcorporaties, zal daarom gekomen moeten worden tot afspraken over samenwerking, fasering, bouw, kostenverhaal en verevening.

1.4

Dit document fungeert tevens als gebiedsprogramma in het kader van het verstedelijkingsproces met de regio, provincie en het Rijk (NOVEX-regio Arnhem Nijmegen Foodvalley). Met het vaststellen van de verstedelijkingsstrategie van de NOVEX-regio Arnhem Nijmegen Foodvalley in de raadsvergadering van 23 november 2022 is richting gegeven aan de verstedelijkingsopgave van de regio Arnhem Nijmegen Foodvalley en meer specifiek aan die van de Spoorzone Arnhem-Oost als gebiedsuitwerking binnen de verstedelijkingsstrategie. Om de samenwerking te borgen en de eerste afspraken met elkaar te maken hebben we als regio eveneens in november 2022 het verstedelijkingsakkoord met het Rijk gesloten. Afgesproken is dat de gebiedsuitwerkingen worden uitgewerkt naar gebiedsprogramma's. Voor Arnhem betreft dit de Spoorzone Arnhem-Oost. Met het Gebiedsprogramma

Grootschalig Woningbouwgebied Spoorzone Arnhem-Oost – Ontwikkelperspectief geven we invulling aan deze afspraak en fungeert daarmee als gebiedsprogramma Spoorzone Arnhem-Oost binnen het verstedelijkingsprogramma van de NOVEX-regio Arnhem Nijmegen Foodvalley. Kanttekeningen en risico's 1.1

Het risico bestaat dat de leidende principes tot dilemma’s bij de uitwerking leiden De in het gebiedsprogramma vastgelegde leidende principes zijn uitgangspunt bij de uitwerking van de deelgebieden. Het zijn geen keiharde kaders. Indien bij de uitwerking in een deelgebied blijkt dat er dilemma’s over of tussen leidende principes ontstaan en er daardoor voor afwijkingen wordt gekozen, dan zal dit bij de besluitvorming over een deelgebied expliciet worden gemaakt en zal beargumenteerd worden waarom er afgeweken wordt. Hiermee houdt de raad haar kaderstellende bevoegdheid ook bij afwijkingen hiervan

1.2

Risicoanalyse per deelgebied Een langjarige en omvangrijke ontwikkeling als Spoorzone Arnhem-Oost brengt nieuwe risico’s met zich mee. Het uitvoeren van goed risicomanagement is daarbij van groot belang. Om het proces van risicomanagement goed invulling te geven zal er bij de start van een groot, risicovol project altijd een onafhankelijke, los van de projectorganisatie staande, risicoanalyse plaatsvinden. Deze afspraak is vastgelegd in de financiële verordening (artikel 11). De grondexploitaties van de deelgebieden worden elk afzonderlijk aangemerkt als een groot, risicovol project. Dat betekent dat in het investeringsvoorstel voor de verschillende grondexploitaties steeds de uitkomsten van een onafhankelijke risicoanalyse zullen zijn opgenomen. Deze risicoanalyse wordt uitgevoerd door de eenheid ‘auditing & risicomanagement’ van de gemeente, of de expertise daarvoor zal worden ingehuurd. Bij de risicoanalyse worden zowel de inhoudelijke risico’s in kaart gebracht als het proces van risicomanagement zoals dat binnen het project wordt uitgevoerd. Daarnaast zal de omvang van het risicoprofiel gekwantificeerd worden, die zich vertaalt in een beslag op de beschikbare weerstandscapaciteit.

Participatie

Bij de totstandkoming van het gebiedsprogramma is gebruik gemaakt van beleidsstukken en informatie uit stadsbrede visie zoals de Omgevingsvisie Arnhem, Gebiedsplan Nationaal Programma Arnhem-Oost en startnotities op beleidsvelden zoals mobiliteit en wonen. Op deze stukken heeft participatie in verschillende vormen plaatsgevonden. Ook met de Groene Metropoolregio is afstemming geweest. De samenwerking met de stad en eigenaren binnen gebieden vindt in deelgebieden plaats. Per deelgebied worden in startnotities de participatiegraad vastgesteld. Financiën De ontwikkeling in het gebied Spoorzone Arnhem-Oost is een stevige opgave. Om de ambities te kunnen realiseren zal ook een forse inzet van financiële middelen nodig zijn. Hiertoe is naast inzet van eigen middelen ook een sterke lobby bij het Rijk gevoerd. Dit heeft geleid tot de erkenning als NOVEX-gebied en de toekenning van ongeveer 131 miljoen (inclusief BTW) aan rijksmiddelen voor de ontwikkeling van de opgave tot 2030. Voor de inzet van de middelen is een robuust financieel systeem noodzakelijk dat aan de ene kant het primaat bij de raad legt om besluiten op inhoud en financiën gekoppeld te kunnen nemen en aan de andere kant de mogelijkheid geeft om over de jaren heen deelgebieden te kunnen toevoegen en flexibiliteit naar de toekomst toe mogelijk te maken.

Grofweg zal de gebiedsexploitatie van de Spoorzone bestaan uit drie “soorten” onderdelen: - Grondexploitaties in die gebieden waar de gemeente een actief grondbeleid voert en de ontwikkeling zelf ter hand neemt - Kostenverhaal voor de te ontwikkelen gronden die in particuliere handen ontwikkeld gaan worden - Investeringsprojecten voor de investeringen in de openbare ruimte (inclusief groen/park) en mobiliteit (inclusief ontsluiting gebied). Bij de begroting 2024 is het voorstel gedaan om een bestemmingsreserve voor de Spoorzone Arnhem-Oost in te stellen (BR Spoorzone Oost) met als doel dekking te bieden voor de kosten van de gebiedsontwikkeling en daarmee tevens de verrekening van de verschillende onderdelen waaruit de gebiedsexploitatie bestaat.

Doel BR Spoorzone Oost (voorstel in begroting 2024) Dekking bieden voor de kosten van de gebiedsontwikkeling Spoorzone Oost, en wel voor de volgende onderdelen van deze gebiedsontwikkeling: - Investeringen in de openbare ruimte (inclusief groen/park) en mobiliteit (inclusief ontsluiting gebied): dekkingsmiddelen hiervoor kunnen na afronding van onderdelen van het project aan deze bestemmingsreserve worden onttrokken. Wanneer de gemaakte kosten dienen te worden geactiveerd, zullen de dekkingsmiddelen worden toegevoegd aan de BR Kapitaallasten, ter dekking van de kapitaallasten; - Grondexploitaties: hiervan worden resultaten (tekorten dan wel tussentijdse winstnemingen) verrekend met deze bestemmingsreserve; - Anterieure overeenkomsten ten aanzien van grondexploitaties van derden: eventuele dekkingsresultaten worden ook met deze bestemmingsreserve verrekend.

Besluiten over de gebiedsvisies van individuele ontwikkelingen binnen de spoorzone zullen financieel en inhoudelijk per deelgebied aan de Gemeenteraad ter besluitvorming worden voorgelegd. Vanwege de verwevenheid van de verschillende onderdelen van de gebiedsexploitatie, zal de verwerking van de gebiedsexploitatie in de begroting middels een separaat raadsvoorstel in zijn geheel plaatsvinden nadat de afzonderlijke gebiedsvisies voor Schaapsdrift, Rijnpark en Presikhaaf 3 door u zijn vastgesteld. Daarmee geven we samen met de ontwikkelingen van Nieuw Kadekwartier en Zijdekwartier (die separate financiële besluitvorming hebben gehad) invulling aan de woonopgave tot 2030. Een bijzonder onderdeel zijn de bereikbaarheidsmaatregelen. Het gaat dan om specifiek de maatregelen die niet binnen een deelgebied hun plek krijgen, maar die wel noodzakelijk zijn om de deelgebieden en de daartoe benodigde mobiliteitstransitie te kunnen realiseren. Deze gaan over bijvoorbeeld nieuwe fiets- en OV-verbindingen met het station, de binnenstad, werklocaties en tussen de deelgebieden onderling. Besluitvorming hierover vind inhoudelijk plaats via dit ontwikkelperspectief.

De financiële vertaling van de maatregelen die minimaal noodzakelijk zijn om de ontwikkeling tot 2030 te realiseren, maakt ook deel uit van de gebiedsexploitatie en daarmee van de besluitvorming over het investeringsvoorstel voor de verschillende gebieden. Uitvoering

In het spoorboekje dat bij elk thema is gegeven, is een doorkijk over de uitvoering opgenomen. Een update van het spoorboekje wordt via de reguliere weg van najaarsrapportage en de Financiële Jaarrapportage Projecten (FJP) aan u voorgelegd. Waar nodig zal het college daarnaast de gemeenteraad separaat informeren over de Spoorzone Arnhem - Oost. Over acties uit het spoorboekje die een plek krijgen in deelprojecten wordt in de besluitvorming over die projecten de raad geïnformeerd en wordt waar nodig daarover besluitvorming gevraagd. Communicatie Het Gebiedsprogramma Grootschalige Woningbouwgebied Spoorzone Arnhem-Oost wordt actief gedeeld in gesprekken met onze partners in de stad over de ontwikkeling van de Spoorzone Arnhem-Oost. Bijlagen Stukken voor gemeenteraad  Gebiedsprogramma Grootschalige Woningbouwgebied Spoorzone Arnhem-Oost ontwikkelperspectief

Besluit van Zaaknummer

3929660

DE RAAD VAN DE GEMEENTE ARNHEM; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 14 november 2023; Gelet op artikel 147, tweede lid, van de Gemeentewet; besluit: 1. Het Gebiedsprogramma Grootschalige Woningbouwgebied Spoorzone Arnhem-Oost Ontwikkelperspectief en de hierin genoemde leidende principes vast te stellen en het college de opdracht geven om het spoorboekje verder uit te voeren.

De griffier,

De voorzitter,