Raadsbrief 'Integraal ouderenbeleid in Arnhem', d.d. 16-05-2023

Aan de gemeenteraad

Datum

: 16 mei 2023

Zaaknummer

: 191320

Contactpersoon

: Irina van Brakel

Telefoonnummer

: 06 214 680 05

Onderwerp: integraal ouderenbeleid in Arnhem

Geachte voorzitter en leden, De Arnhemse bevolkingssamenstelling is in beweging. De gemiddelde leeftijd komt hoger te liggen en het aandeel ouderen neemt toe. Er is sprake van een zogeheten ‘dubbele vergrijzing’. Dit heeft invloed op de wijze waarop we onze Arnhemse samenleving moeten inrichten. Daarom gaan we aan de slag met een integraal beleid voor 55+ in Arnhem en een bijbehorend uitvoeringsplan. Dit plan, dat we samen met Arnhemmers willen opstellen, zal acties bevatten waarmee we onze inwoners – vanaf de overgangsfase van werk naar pensioen – kunnen ondersteunen. Zo hopen we dat alle inwoners – jong en oud – actief kunnen blijven meedoen en bijdragen aan onze samenleving. In deze brief informeren wij u nader over het plan van aanpak zoals wij dat voor ogen zien. Inleiding De komende jaren neemt het aantal ouderen in heel Nederland fors toe. Bij verschillende bestuurslagen staat de toenemende vergrijzing dan ook hoog op de agenda. Zo presenteerde het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) in de zomer van 2022 het Programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen, waarin een nieuwe norm werd geïntroduceerd: ‘zelf als het kan; thuis als het kan; digitaal als het kan’. Dit programma is aanvullend op het Pact voor de ouderenzorg (2018) dat bestaat uit drie landelijke programma’s: Een tegen eenzaamheid, Programma Langer Thuis en Waardigheid & Trots.

In het Actieplan Wonen van de provincie Gelderland is eveneens aandacht voor ouderen. Zo wil de provincie gemeenten en corporaties op gang helpen met verhuisvergoedingen en verhuiscoaches die zich richten op een betere doorstroom van ouderen in woningen in de sociale huursector. De ambities op het gebied van ouderen in het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) komen overeen met het nog te ontwikkelen integrale beleid voor ouderen. Arnhemse situatie Ook in Arnhem moeten we de komende periode stappen zetten om onze samenleving voor te bereiden op de dubbele vergrijzing. Volgens de meest recente cijfers neemt de groep Arnhemse ouderen toe.

Stadskantoor - Eusebiusbuitensingel 53 • Postbus 59 • 6800 LK Arnhem Telefoon 0800-1809 • www.arnhem.nl

Datum Zaaknummer Pagina

: 16 mei 2023 : 191320 :2

2023 (165.764 inwoners)

2026 (ca. 171.000 inwoners)

2050 ( ca. 189.000 inwoners)

55-65 jaar

12,4%

13%

12%

65-75 jaar

9,2 %

9%

9%

75 jaar of ouder

6,8%

8%

13%

Totaal

28,4% (47.095 inwoners)

30% (ca. 51.000 inwoners)

34% (ca. 64.000 inwoners)

Bron: De Staat van de Stad

Stichting Welzijn Ouderen Arnhem (SWOA) geeft aan dat er naar verwachting een toename zal zijn van diverse ouderdomsziekten zoals dementie en niet aangeboren hersenletsel (NAH). De veranderende samenstelling heeft ook gevolgen voor de manier waarop we onze stad inrichten. Arnhemmers van 55 jaar en ouder komen geleidelijk in een andere levensfase met bijbehorende veranderende behoeften. De ouders onder hen zien hun kinderen het huis uitgaan en voor vrijwel alle Arnhemmers komt langzaam maar zeker het einde van het werkende leven in zicht. Het actieve dagelijkse bestaan maakt plaats voor een leven in een ander tempo. Het dagritme verandert, sociale bezigheden krijgen een andere invulling, eenzaamheid kan om de hoek kijken en sommige Arnhemmers merken dat ze afhankelijk worden van (mantel)zorg. Door het tekort aan zorgpersoneel en de afname van mantelzorgers wordt samenredzaamheid steeds belangrijker. Dit vraagt dat we dit ‘naar elkaar omkijken in de wijk’ vanuit welzijn goed moeten organiseren. Ontmoetingsplekken en de inrichting van de openbare ruimte kunnen hierbij helpen. Uiteraard vinden deze veranderingen niet voor iedereen op hetzelfde moment plaats. Sommige Arnhemmers richten zich na hun pensioen op vrijwilligerswerk of zorg voor de kleinkinderen. Anderen leveren op andere wijze een waardevolle bijdrage aan onze samenleving.

De gemene deler is dat deze Arnhemmers allemaal op hun eigen manier beschikken over een schat aan kennis en vaardigheden die voor onze stad van grote waarde zijn. In het integrale beleid willen we dan ook nadrukkelijk oog hebben voor alle verschillende manieren waarop Arnhemmers ouder worden. We willen dat onze 55plussers alle kansen en mogelijkheden krijgen om op hun manier actief mee te doen aan onze samenleving. En waar dat – door hun veranderende levensfase – niet vanzelf gaat, is het van belang dat de gemeente ondersteuning kan bieden. Uitdagingen Net zoals dé Arnhemmer niet bestaat, bestaat ook dé 55plusser niet. De behoeftes van onze inwoners zullen uiteenlopend zijn en vele beleidsterreinen raken. Wel blijkt uit recent onderzoek van het ministerie van VWS dat de kwetsbaarheid van ouderen toeneemt naarmate de leeftijd stijgt. Dit betreft vooral cognitieve kwetsbaarheid in de hoogste leeftijdsgroepen. Kwetsbaarheid komt bovendien relatief vaker

Stadskantoor - Eusebiusbuitensingel 53 • Postbus 59 • 6800 LK Arnhem Telefoon 0800-1809 • www.arnhem.nl

Datum Zaaknummer Pagina

: 16 mei 2023 : 191320 :3

voor in specifieke groepen; ouderen die praktisch zijn opgeleid, mantelzorgers, ouderen met een migratieachtergrond en lhbtiq+ ouderen. Volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) geldt dit ook voor ouderen met complexe gezondheidsproblemen en ouderen die kampen met eenzaamheid. Uit onderzoek van de Patiëntenfederatie Nederland en de seniorenorganisaties Katholieke Bond van Ouderen en Protestants Christelijke Ouderenbond (samenwerkingsverband KBO-PCOB) blijkt dat zowel ouderen met een kwetsbare gezondheid als hun naasten en zorgverleners aanlopen tegen problemen in de zorg en ondersteuning. Vaak hebben deze kwetsbare ouderen meer hulp en ondersteuning nodig dan hun familie, buren en vrienden hen kunnen bieden. Ook ontbreken volgens hen passende hulp, hulpmiddelen en woonplekken. SWOA voorziet een toename aan ouderen die in een spagaat zitten tussen zorg voor eigen kinderen en kleinkinderen en daarnaast nog zorg voor hoogbejaarde ouders. Daarnaast ziet SWOA een toename van alcoholgebruik onder ouderen die door het wegvallen van werk en structuur leven alsof het iedere dag vakantie is. Niet alleen over het gebruik van alcohol is meer voorlichting en preventie noodzakelijk, maar ook over de ziektebeelden kanker, mensen met dementie en niet aangeboren hersenletsel (NAH).

Er is sprake van meer dubbeldiagnoses; dementie én een andere vorm van ouderdomsziekten zoals bijvoorbeeld Parkinson. De toegankelijkheid van digitale toepassingen verschilt van de huidige oudere die niet altijd digitaal vaardig is naar een oudere over 5 of 10 jaar die dat beter zal zijn. Echter, de technologie ontwikkelt zich in een hoog tempo. Digicoaching is daarmee ook een voorwaarde om dat goed te kunnen laten landen. Arnhemse aanpak Met de Arnhemse aanpak die we gaan ontwikkelen bereiden we de stad voor op de toenemende vergrijzing. Dit doen we onder andere door in beeld te brengen welke voorzieningen we hebben en waar Arnhemmers deze kunnen vinden. Daarnaast peilen we de wensen en behoeften van inwoners. Deze aanpak wordt tweeledig: we beginnen met integraal ouderenbeleid en zetten dat vervolgens om in een uitvoeringsagenda. Zo willen we kansen creëren om wonen, sociale ondersteuning en zorg voldoende kwalitatief, betaalbaar en beschikbaar te houden voor wie dit nodig heeft. Participatie van ouderen aan onze samenleving moet de norm zijn en we zetten dan ook in op het verstevigen van zelfstandigheid (zelf doen), eigen regie (zelf beslissen) en het algehele welbevinden van ouderen. De verwachting is dat zorg en ondersteuning schaarser worden, waardoor creatief moet worden gekeken naar leefvormen en voorzieningen die hierop inspelen.

Ten aanzien van de publieke gezondheid zetten we in op een vitale levensstijl door onder andere het faciliteren van sport en beweging en het stimuleren van gezonde voeding; zo helpen we ouderen om lichamelijk en mentaal fit te blijven. Daarnaast is er expliciet aandacht voor de kwetsbare ouderen die zelf geen regie meer kunnen voeren, zoals mensen met dementie.

Stadskantoor - Eusebiusbuitensingel 53 • Postbus 59 • 6800 LK Arnhem Telefoon 0800-1809 • www.arnhem.nl

Datum Zaaknummer Pagina

: 16 mei 2023 : 191320 :4

We gaan aan de slag via twee sporen: • Spoor 1: ontwikkeling van een toekomstbestendig en integraal beleid voor ouderen in Arnhem • Spoor 2: ontwikkeling van Arnhem als dementievriendelijke gemeente, met oog voor de behoeften van alle kwetsbare inwoners. Toelichting spoor 1 Met het ouderenbeleid en het daaruit volgende uitvoeringsplan willen we in ieder geval onderstaande doelen verwezenlijken, die tevens in lijn zijn met eerder vastgestelde nota’s en beleid (visie op het sociaal domein, vitaal ouder worden en wonen en zorg): • inwoners kunnen vitaal ouder worden in Arnhem; • inwoners krijgen en/of houden grip op het eigen leven en de omgeving; • aandacht voor de kwetsbare inwoners die dit niet (meer) kunnen; • we zetten in op het voorkomen en terugdringen van eenzaamheid; • inwoners die ondersteuning nodig hebben, ontvangen dit in een passende woonomgeving; • betaalbaar wonen en goede zorg zijn bereikbaar voor wie dit nodig heeft; • activiteiten en bewegen voor ouderen. Toelichting spoor 2 Arnhem heeft de ambitie om een dementievriendelijke gemeente te zijn en we zetten ons actief in om inwoners met dementie en hun mantelzorgers zo lang mogelijk mee te laten doen in de samenleving en om inwoners de signalen van dementie eerder te laten herkennen.

In 2021 tekende Arnhem samen met Stichting Welzijn Ouderen Arnhem (SWOA), Mantelzorg Vrijwillige Thuishulp Arnhem (MVT) en Netwerk Dementie Arnhem en omstreken het actieplan ‘Arnhem, dementievriendelijke samenleving’. Om hier nader vorm aan te geven is een verdere ontwikkeling nodig. Dit doen we net als bij spoor 1 door in beeld te brengen wat we al doen en waar mogelijkheden zijn om te verbeteren. We gaan daarnaast op zoek naar kansen door samenwerkingen en verbindingen te stimuleren met andere organisaties in Arnhem. Omdat dementie niet leeftijdsgebonden is, hebben we specifiek ook aandacht voor de steeds groter wordende groep jonge dementerenden. Samen met de stad De Arnhemse Aanpak maken we met Arnhemmers en Arnhemse organisaties. Dit doen we door: 1. In kaart te brengen wat uit onderzoek en prognoses bekend is op het gebied van ouderenbeleid. 2. Te inventariseren wat er in Arnhem al gebeurt voor en door ouderen (zoals het programma één tegen eenzaamheid, wonen en zorg, valpreventie, buurthuizen, samenwerkingspartners et cetera). 3. Burgerparticipatie.

Via onder andere een digipanel en regionale media zetten we een enquête uit onder Arnhemmers van 55 jaar en ouder met vragen over de ondersteuning die ze (verwachten) nodig te hebben en welke (woon)voorzieningen zij nodig hebben om zo lang mogelijk zelfstandig te kunnen blijven en hoe zij aankijken tegen de periode dat dit niet meer lukt;

Stadskantoor - Eusebiusbuitensingel 53 • Postbus 59 • 6800 LK Arnhem Telefoon 0800-1809 • www.arnhem.nl

Datum Zaaknummer Pagina

: 16 mei 2023 : 191320 :5

-

We vragen hen met welke term (ouderen, senioren, etc.) zij aangesproken willen worden, zodat de beoogde doelgroep zich ook daadwerkelijk met de nieuwe aanpak kan identificeren; We gaan in gesprek met inwoners (o.a. tijdens inwonersbijeenkomsten) over de zaken die al goed geregeld zijn in Arnhem en de punten die nog beter kunnen; Hierbij is expliciet aandacht voor generatie-overstijgende verbindingen. 4. We gaan in gesprek met diverse belanghebbenden in de stad en betrekken hen bij de ontwikkeling van het beleid en de uitvoeringsagenda. 5. We gaan actief op zoek naar groepen ouderen die we als gemeente nog onvoldoende in beeld hebben (zoals bijvoorbeeld ouderen met een migratieachtergrond, ouderen die kampen met eenzaamheid en ouderen die zich rekenen tot de lhbtiq+ gemeenschap) om ook hun wensen en behoeften te inventariseren. Vervolg In het vierde kwartaal van 2023 verwachten wij het integraal ouderenbeleid aan uw raad te kunnen aanbieden. De Nationale Ouderendag (6 oktober 2023) grijpen we aan als moment om een bijeenkomst te organiseren voor ouderen in Arnhem. De prioriteiten uit het beleid worden vervolgens opgenomen in een bijbehorende uitvoeringsagenda, deze verwachten we in het tweede kwartaal van 2024 aan te kunnen bieden. De voortgang volgt jaarlijks rond de nationale dag van de ouderen. De raad wordt op de hoogte gehouden van tussentijdse ontwikkelingen.

Hoogachtend, het college van burgemeester en wethouders van Arnhem, de secretaris, de burgemeester,

J.H. de Baas

A. Marcouch

Stadskantoor - Eusebiusbuitensingel 53 • Postbus 59 • 6800 LK Arnhem Telefoon 0800-1809 • www.arnhem.nl