Programma en voorbereiding debatavond omgevingsvisie

Voorbereiding debatavond omgevingsvisie Gemeenteraad Arnhem 3 maart 2021

1. Programma van de debatavond…………………………………………………………………………p. 2 2. Wat wordt gevraagd van de fracties ter voorbereiding?......................................p. 3 3. Algemene inleiding: wat is de omgevingsvisie en waarom is het belangrijk?.......p. 4 4. Burgerparticipatie: resultaten gesprek met de stad……………………………………………p. 8 5. Inleiding op vier thema's:……………………………………………………………………………………p. 11 1. 2. 3. 4.

Verdichten in de stad De straat van de toekomst Voorzieningen in de wijk Vrijlaten of beschermen

Bijlagen: 1. Motie 20M223g waarin wordt opgeroepen tot het organiseren van een debatavond over de omgevingsvisie 2. Koersdocument - d.d. 10 juli 2020 3. Resultaten Koerswijzer - d.d. 26 november 2020

1

1. Programma debatavond 24 februari omgevingsvisie Aanleiding De gemeenteraad van Arnhem heeft per motie 20M223g opgeroepen tot het organiseren van een debatavond over de inhoud van de omgevingsvisie. Tijdens deze avond gaat de raad met elkaar in debat over wat voor stad willen we dat Arnhem in 2040 is. Dit levert input op voor het ontwerp van de omgevingsvisie. Die omgevingsvisie komt vervolgens eerst in concept naar de raad toe en daarna definitief voor besluitvorming. De debatavond is het tweede deel van een debatverzoek over de omgevingswet. Het eerste deel, over het proces, heeft op 30 september 2020 plaatsgevonden.

Programma avond De debatavond is een plenaire sessie op een Politieke Avond waarbij ieder raadslid aanwezig kan zijn. De avond wordt begeleid door de externe voorzitter Raymond Reesink. 1. Inleiding (5 minuten) Raymond start met een kort vraaggesprek met Vincent Bouma (als mede-initiator voor de motie waarin wordt opgeroepen voor deze avond) en Saskia Luijmes of Wendy Akker over het proces van de omgevingsvisie en de participatie met de stad. 2. Pitch (30 minuten) Fracties krijgen maximaal twee minuten de tijd om zonder interruptie, in een vlammend betoog, neer te zetten wat het toekomstbeeld is van Arnhem in 2040: hoe ziet de stad er uit? Wat kan er niet ontbreken? Wat merken de inwoners daar van? Dit mag uitdagend en prikkelend zijn. Besteed in de pitch aandacht aan de thema's die later deze avond worden besproken, zodat er dan ook beter over gedebatteerd kan worden. 3. Debatteren op thema's (90 minuten) Op drie, en als de tijd het toelaat, vier thema's gaat de raad onderling in debat. Na een kort filmpje waarin het thema wordt ingeleid zal aan de hand van stellingen het debat worden gevoerd. De voorbereiding per thema zit in dit voorbereidingsdossier. Hier is ook de input van de stad in opgenomen. De vier thema's zijn: 1. 2. 3. 4.

Verdichten in de stad De straat van de toekomst Voorzieningen in de wijk De tegenstelling vrijlaten aan inwoners of bescherming bieden

4. Afsluiting: wat is de opbrengst per fractie (20 minuten) De avond wordt afgesloten met de mogelijkheid voor fracties om aan te geven wat de belangrijkste opbrengst is voor die fractie. Wat moet zeker een plek krijgen in de omgevingsvisie, wat is het meeste opgevallen, wat is een rode draad uit het debat? Het doel hiervan is om de opbrengst van de avond concreet te maken, zodat ambtelijk dat mee kan nemen in de uitwerking van de omgevingsvisie.

2

2. Wat wordt van de fracties ter voorbereiding gevraagd? Voor een goed debat is het nodig dat de deelnemers zich (kunnen) voorbereiden. Daarom wordt het volgende van de fracties verwacht: 1. Het geven van een inleidende pitch waarin zij een toekomstbeeld is van Arnhem in 2040 neerzetten: hoe ziet die stad er uit? Wat kan er niet ontbreken? Wat merken de inwoners daar van? Dit mag uitdagend en prikkelend zijn. Besteedt in de pitch aandacht aan de thema's die later deze avond worden besproken, zodat er dan ook beter over gedebatteerd kan worden. 2. Het is mogelijk om tijdens de debatavond te werken met meerdere woordvoerders. Dus bijvoorbeeld verschillende woordvoerders te verdelen over de onderdelen van de avond: de pitch, de verschillende thema's. etc. 3. Het lezen van de voorbereiding in dit document. 4. (optioneel) Het aanleveren van stellingen op de thema's. De thema's worden behandeld aan de hand van stellingen. Heb jij een goede stelling waarover je graag het debat voert, laat het ons dan weten! Stuur het uiterlijk 22 februari naar de griffie via willem.lammers@arnhem.nl

Vervolgproces

3

3. Algemene inleiding: wat is de omgevingsvisie en waarom is het belangrijk Waarom een koers voor Arnhem 2040? Arnhem staat de komende jaren voor een aantal belangrijke opgaven gesteld, die een beroep doen op de ruimte in onze stad. Een grote woningbouwopgave, een groeiende vraag naar banen, ruimte voor duurzame energie, klimaatmaatregelen en schone mobiliteit, positionering en profilering als groene metropoolregio; allemaal ontwikkelingen die ruimte vragen in de stad en die in balans moeten zijn met de stad die we willen zijn; een aantrekkelijke gezonde stad met sterke wijken in een groene omgeving. Om de stad in samenhang te ontwikkelen, is een integrale visie voor de leefomgeving nodig; een koers richting 2040.

De nog in te voeren omgevingswet brengt een nieuw instrumentarium met zich mee waarbij de integrale visie voor de leefomgeving, de zogenoemde omgevingsvisie, als een van de belangrijke kerninstrumenten is opgenomen in de beleidscyclus. Vooruitlopend hierop stellen wij de omgevingsvisie voor Arnhem 2040 op. 4

Gericht op ruimtelijke kwaliteit De omgevingsvisie geeft het beeld weer van de gewenste ruimtelijke kwaliteit van de fysieke leefomgeving in Arnhem: een integraal streefbeeld waar we als gemeente naartoe willen ontwikkelen. Een strategische langetermijnvisie, waar opgaven en ambities voor de gehele fysieke leefomgeving samenkomen. De omgevingsvisie stellen we vast voor een langere periode maar is geen statisch verhaal, want hij maakt onderdeel uit van de beleidscyclus en kan periodiek worden aangepast.

Strategische keuzes, samen met de stad Omdat in de visie veel dingen samenkomen is het maken ervan vooral een proces van belangen afwegen en slimme oplossingen bedenken voor het omgaan met alle belangen rondom onze leefomgeving. Uiteenlopende beleidsdoelen, ambities en initiatieven vanuit de stad leggen afzonderlijk een claim op de fysieke ruimte. Om de samenhang te versterken en dilemma's op te lossen clusteren we de opgaven en ambities in realistische doelen. In dit keuzeproces gebruiken we de kracht van de stad en de regio. Samen met onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners komen we tot de juiste afwegingen en oplossingen.

Ingebed in de regionale context Arnhem staat niet op zichzelf. Beleid op het gebied van mobiliteit, duurzaamheid, economie en woningbouw pakken we op in samenhang met onze buurgemeenten en de provincie Gelderland. Ook door onze buurgemeenten en door provincie en Rijk worden omgevingsvisies opgesteld. We zorgen ervoor dat onze omgevingsvisie ingebed wordt in de regionale context. Vanuit onze positie zullen we gezamenlijke ambities kracht bijzetten.

Omgevingsvisie - Kerninstrument van de omgevingswet De omgevingsvisie is één van de belangrijkste instrumenten van de omgevingswet. Andere kerninstrumenten zijn de omgevingsprogramma's, het omgevingsplan en de vergunningverlening. De instrumenten zijn geen statische beleidsnota's en staan niet op zich maar maken samen een onderdeel van de beleidscyclus.

5

De omgevingsvisie is alleen bindend voor het eigen bestuur. Anders dan het omgevingsplan en de omgevingsvergunning kunnen burgers niet direct rechten ontlenen aan de visie. De omgevingsvisie is echter niet vrijblijvend. Het bestuur geeft hiermee aan welk toekomstbeeld zij nastreeft voor Arnhem in 2040 en welke koers zij wil varen. Deze koers vormt het kader voor alle initiatieven in de fysieke leefomgeving, een kader voor zowel beleidsmakers als voor initiatiefnemers uit de stad. De omgevingsvisie omvat de doelen voor de stad en de leidende principes die van toepassing zijn op de ontwikkelingen in de stad. In de thematische omgevingsprogramma's en in gebiedsuitwerkingen worden de doelen uitgewerkt tot uitvoeringsagenda's en projecten. De omgevingsvisie gaat over het "Wat", de programma's en gebiedsuitwerkingen over het "Hoe". In het omgevingsplan en de vergunningen worden de doelen vertaalt in concrete regels en voorschriften.

Inhoud omgevingsvisie Met de omgevingsvisie schetsen we een wenkend perspectief voor iedereen in de stad, formuleren we een uitdaging voor de toekomst en leggen we een basis voor een adaptieve werkwijze die bestand is tegen de tijd. Vanuit de identiteit van Arnhem, de ruimtelijke kwaliteiten waar we trots op zijn, en de opgaven die de komende jaren op ons afkomen hebben we een streefbeeld voor Arnhem in 2040 gegenereerd, een toekomstbeeld dat de belangrijkste ambities, waarden en principes beschrijft. Het slim combineren, benutten en afwegen van ambities in de beperkte ruimte van de stad, leidt tot dilemma’s. Dilemma’s waar we als stad iets van mogen vinden, omdat het mede bepaalt in wat voor stad we wonen en werken en leven. Op welke manier koersen we naar het streefbeeld van Arnhem 2040? Waar maken we ruimte voor welke ontwikkelingen en welke ontwikkelspelregels hanteren we hierbij? 6

Onderstaand schema geeft een overzicht van de elementen waarop de omgevingsvisie gebouwd wordt. De Arnhemse identiteit en de Arnhemse uitdaging als basis voor de koers richting 2040, met spelregels voor toekomstige ontwikkelingen, een inkleuring van de verschillende gebieden, en de input van de stad als bijdrage aan de koers.

7

4. Burgerparticipatie: resultaten gesprek met de stad Ten aanzien van de omgevingsvisie bestaat het burgerparticipatietraject uit de volgende elementen: 1. 2. 3. 4.

Koerswijzer Digitale participatietool (https://meedenken.arnhem.nl) Gesprek met professionals Project met scholen

Van 16 september tot 1 oktober 2020 hebben bijna 3.600 inwoners van de gemeente Arnhem via online stellingen (koerswijzer) laten weten hoe ze denken over opgaven waar we als stad voor staan. De resultaten van de koerswijzer nemen we mee in de Omgevingsvisie 2040. Om de omgevingsvisie te kunnen opstellen, zijn de kansen en ambities voor belangrijke thema’s in kaart gebracht. Dit heeft geleid tot een toekomstbeeld voor Arnhem in 2040. Op basis van dit toekomstbeeld zijn drie scenario’s (stedenbouwkundige concepten) uitgewerkt: Arnhem Netwerkstad, Compacte stad, Stad van Boulevards. Deze staan beschreven op Koersdocument Arnhem 2040. Het koersdocument is toegevoegd als bijlage. De koerswijzer was grotendeels vormgegeven als een 'kieswijzer met stellingen' over thema's zoals woningbouw, klimaat en energie, mobiliteit, voorzieningen, etc. Aan de hand van de stellingen is berekend welk stedenbouwkundig scenario de voorkeur heeft van de inwoners. De scenario's werden ook als totaalbeeld voorgelegd met de vraag om deze te beoordelen met een cijfer.

Thema's die van invloed zijn op de verschillende stedenbouwkundige scenario's

Samenvatting resultaten koerswijzer Op basis van de keuzes die de inwoners bij de verschillende stellingen hebben gemaakt, kwam het scenario Compacte Stad het vaakst als voorkeursscenario uit de Koerswijzer. 55% van de invullers 8

heeft dit scenario als voorkeursscenario gekregen. De verschillen tussen de scenario's waren echter niet zeer groot. Gemiddeld was de overeenkomst met dit scenario bij invullers 54%. De overeenkomst met de andere scenario's was gemiddeld 47% bij Stad van Boulevards en 45% bij Netwerkstad. Bijna alle inwoners (91%) wilden ook de scenario's zien en beoordelen. Opvallend is inwoners hierbij de hoogste score toekenden aan het scenario Netwerkstad. Dit scenario werd gemiddeld beoordeeld met een 7,3, tegenover een 6,6 voor Compacte Stad en een 6,1 voor Stad van Boulevards. De verschillen zijn waarschijnlijk te verklaren door het verschil in vraagstelling: de stellingen zijn concrete aspecten geweest van keuzes en ambities die de gemeente heeft, die door de inwoners afzonderlijk zijn beoordeeld. Bij de scorevraag is juist het volledige beeld geschetst van de scenario's, waarbij een hoger abstractieniveau is gehanteerd. Het volledige rapport met de resultaten van de Koerswijzer is toegevoegd aan de bijlage. Een uitgebreidere samenvatting is te vinden op: https://www.arnhem.nl/stad_en_wijken/projecten/omgevingswet/Omgevingsvisie/Resultaten_k oerswijzer

Kaartbeelden van de drie onderscheidende scenario's

Prioritering thema’s Het belangrijkste thema voor inwoners van Arnhem is Natuur, groen en recreatie. De top drie werd verder gecomplementeerd door het thema Voorzieningen (aanbod van winkels, horeca, supermarkt, huisarts) en Klimaat en Energie. Het thema dat het minst vaak in de top drie is opgenomen is Mobiliteit.

Betrekken inwoners bij visie met verdiepende stellingen De betrokkenheid van inwoners bij de koerswijzer blijkt groot. Een groot deel van de inwoners kiest voor meer passieve vormen (zoals het ontvangen van informatie via mail, websites of krant), terwijl ook 33% van de inwoners aangeeft mee te willen praten. In totaal zijn er maar liefst 1.185 inwoners die aangegeven hebben mee te willen praten over de Omgevingsvisie. Het liefst doen inwoners dat via bijeenkomsten/stadsgesprekken (65%) of online via een discussieforum op een website (39%).

9

Omdat fysieke bijeenkomsten helaas niet mogelijk zijn hebben we de inwoners die mee willen praten de mogelijkheid geboden om te reageren op verdiepende stellingen. We hebben daarbij gekozen voor concrete thema's die direct van invloed zijn op de leefomgeving van onze inwoners: hoogbouw, de inrichting van de straat en voorzieningen.

Screenshot van de webpagina met de verdiepende stellingen over voorzieningen

10

5. Inleiding op vier thema's: 5.1. Verdichten in de stad In Arnhem, maar eigenlijk in heel Nederland is er behoefte aan nieuwe woningen. Door de fraaie natuur die Arnhem rijk is hebben we weinig ruimte om uit te breiden. De komende jaren moeten we steeds vaker op zoek naar locaties in de stad. Maar de nog niet bebouwde plekken zijn schaars. En als ze er al zijn willen we die eigenlijk niet volbouwen maar gebruiken om te kunnen spelen, sporten, elkaar te ontmoeten. Slim omgaan met de ruimte, functies combineren en zorgen voor balans tussen bebouwing en groen in de stad is nodig om een gezonde groene en bereikbare stad te blijven voor onze inwoners voor nu en in de toekomst. Steeds vaker gaan er daarom stemmen op om diverse locaties de hoogte in te bouwen (gebouwen van 10 verdiepingen of meer).

Wat vindt de stad? De meeste respondenten zijn positief over hoogbouw in Arnhem tot 2040. Er bestaat grote overeenstemming over het behoud van groen en het combineren van woontorens met voorzieningen en openbaar vervoer. Qua architectuur moet de hoogbouw visueel aantrekkelijk, duurzaam en creatief zijn. De hoogte van de gebouwen kan variëren afhankelijk van hun locatie. Toch zien de meeste burgers zichzelf in de toekomst niet in hoogbouw wonen.12

Greep uit de reacties op de stellingen over hoogbouw

1

Tot januari 2021 konden inwoners zich uitspreken op meedenken.arnhem.nl over dit thema. De pagina met stellingen over hoogbouw is 1.700 keer bekeken in 892 bezoeken. 33,5% van de bezoekers heeft doorgeklikt naar de inlog om te kunnen reageren. De eerste stelling is het best bekeken: 556 keer, 148 bezoekers hebben op 'eens' of 'oneens' geklikt en 44 hebben een uitgebreide reactie achtergelaten. Over alle stellingen zijn 187 reacties gegeven die als input hebben gediend voor deze resultaten. 2 Meer informatie is hier te vinden: https://www.arnhem.nl/stad_en_wijken/projecten/omgevingswet/Omgevingsvisie/Meedenken_over_de_Omg evingsvisie/Wat_vinden_inwoners_van_hoogbouw

11

5.2. De straat van de toekomst Als stad moeten we ons de komende jaren voorbereiden op een veranderend klimaat, meer woningen en schone energie. Dit heeft niet alleen gevolgen voor onze bestaande gebouwen maar ook voor onze straten en pleinen. Door het toevoegen van meer groen kunnen we zorgen voor verkoeling, wateropvang, meer biodiversiteit en een prettige leefomgeving. Daarnaast willen we ruimte voor het opladen van elektrische (deel)auto's, (deel)fietsen en installaties voor schone energie. Omdat de ruimte in de straat beperkt is moeten we keuzes maken. Eén van de mogelijk oplossingen is minder auto's op straat.

Wat vindt de stad? Bij de inrichting van de straten van Arnhem in 2040 kiezen de meeste respondenten voor minder ruimte voor de auto en meer ruimte voor groen en leefbaarheid in de wijk. Het merendeel van de respondenten vindt dat zij hieraan zelf kunnen bijdragen door hun eigen tuinen te vergroenen en vaker gebruik te maken van de fiets, het openbaar vervoer en de 'benenwagen'. De meeste respondenten zijn voor lagere snelheidslimieten in de straat en zijn bereid wat verder te moeten lopen naar hun auto. Daarnaast delen veel respondenten de mening dat het bezit van een tweede auto in het algemeen moet worden ontmoedigd en dat parkeerplaatsen eerlijk moeten worden verdeeld door betaald parkeren en parkeervergunningen. Over de beperking van de snelheid in de centrumring zijn de meningen verdeeld. Belangrijkste aandachtspunten zijn het bouwen van slimme parkeervoorzieningen in combinatie met groen in de wijken, rekening houden met demografie bij het toepassen van maatregelen om autogebruik te beperken en het faciliteren van alternatieve vormen van vervoer.3 4

Greep uit de reacties op de stellingen over de straat van de toekomst

3

Van 6 tot 20 januari 2021 konden inwoners zich uitspreken op meedenken.arnhem.nl over dit thema Eén van de thema's die bepalend zijn voor de inrichting van de ruimte van Arnhem in 2040. De pagina met deze stellingen is 2.382 keer bekeken in 1054 bezoeken. Bijna 21% van de bezoekers heeft doorgeklikt naar de inlog om te kunnen reageren. Gemiddeld 130 bezoekers klikten per stelling op 'eens' of 'oneens'. Over alle stellingen zijn 232 uitgebreide reacties gegeven die als input hebben gediend voor deze resultaten. 4 Meer informatie is hier te vinden: https://www.arnhem.nl/stad_en_wijken/projecten/omgevingswet/Omgevingsvisie/Meedenken_over_de_Omg evingsvisie/Wat_vinden_inwoners_van_de_straat_van_de_toekomst

12

5.3. Voorzieningen Vroeger had je op elke hoek van de straat wel een winkel zitten en had elke buurt zijn eigen buurtwinkelcentrum. Het was dan ook nooit ver lopen naar de kruidenier, het buurthuis, de huisarts, de bank of de school. De laatste decennia hebben we veel winkels en andere voorzieningen zien verdwijnen uit de wijken: wie kent de videotheek nog? Maar we zien ook nieuwe voorzieningen in de wijk zoals horeca, sportscholen, yogastudio's, reparatiecafés en stadlandbouw. Online winkelen, digitaal zaken doen en thuiswerken zijn blijvertjes en zullen van invloed blijven op de inrichting van de stad. In Arnhem vinden we het belangrijk dat iedere wijk of buurt zoveel mogelijk kan blijven beschikken over dagelijkse voorzieningen maar ook dat onze binnenstad een aantrekkelijke plek blijft om te verblijven. Hoe willen we omgaan met voorzieningen in de stad?

Wat vindt de stad? De uitkomst van deze digitale burgerparticipatie is nog niet bekend omdat die ten tijde van het versturen van deze voorbereiding op de debatavond, nog online stond. Deze worden nagezonden. Van 25 januari tot 8 februari 2021 konden inwoners zich uitspreken over dit thema. De pagina met deze stellingen is 2.382 keer bekeken in 1054 bezoeken. Bijna 21% van de bezoekers heeft doorgeklikt naar de inlog om te kunnen reageren. Gemiddeld 130 bezoekers klikten per stelling op 'eens' of 'oneens'. Over alle stellingen zijn 232 uitgebreide reacties gegeven die als input hebben gediend voor deze resultaten.

13

5.4. Keuzevrijheid versus bescherming Een belangrijk uitgangspunt bij de omgevingswet is dat er meer aan de omgeving wordt overgelaten. Dus als je als initiatiefnemer zelf meer verantwoordelijk wordt voor de afstemming met de directe omgeving. Dit maakt het bijvoorbeeld mogelijk dat er meer vergunningsvrij kan worden gedaan. Maar hoe ver gaat die verantwoordelijkheid en vrijheid van de initiatiefnemers? Wanneer is de bescherming van de gemeente gewenst? Bijvoorbeeld: Een buurman beslist tot een aanbouw aan zijn huis waardoor een slaapkamer beneden komt, waardoor hij en zijn vrouw langer kunnen blijven wonen. Die aanbouw grenst aan de tuin van de buren waardoor er (veel) minder zonlicht in de tuin valt. Is het aan de buren om er onderling uit te komen (vrijheid) of heeft de gemeente een rol om hierover regels op te stellen (bescherming)?

Wat vindt de stad? Dit thema is op verzoek van de voorbereidingsgroep ingebracht en hierover heeft geen afzonderlijke participatie plaatsgevonden met de stad. Het thema richt zich ook meer op het omgevingsplan dan de omgevingsvisie omdat het meer zit in de hoe-vraag.

14