Presentatie - Lokale steun in crisis - Rekenkamer Arnhem

Lokale steun in crisis

9 juni 2021, sessie met raad in Arnhem Rekenkamer Arnhem i.s.m. Bureau voor Economische Argumentatie | BEA

Agenda Voorstel • 20.30-20.35 uur • 20.35-20.50 uur • 20.50-21.30 uur • 21.30-21.45 uur

Introductie Presentatie Rekenkamer Arnhem Vragen & antwoorden Afsluiting

Karakter bijeenkomst • Informerend / informatieve behandeling • Voorbereiding van besluitvormende raadsvergadering

Vraagstelling Centrale vraag • Welke maatregelen zijn er in de B3A-gemeenten genomen? • Op basis van welke afwegingen en belangen en onderkenning risico’s? • Wat was informatiepositie raad? Deelvragen 1. Welke maatregelen zijn landelijk, regionaal en lokaal genomen 2. Welke afwegingen zijn gemaakt en welke risico’s zijn onderkend? 3. Welke belangen zijn meegewogen? 4. Op welke wijze kwamen raden in positie (kaderstellen, controleren, vertegenwoordigen)? 5. Lessons learned: (i) in positie brengen van raden en (ii) van elkaar leren

Maatregelen in vogelvlucht Beeld tot januari 2021 • Uiteindelijk 41 corona-steunmaatregelen geïnventariseerd… • … daarnaast veel overige corona-maatregelen, met name in sociaal domein • Kern van maatregelen die wij ook elders zien Ø Ø Ø Ø Ø

Uitstel van lokale belastingen (voorschot op) TOZO-uitkering Coulant omgaan met huurders Mogelijkheid uitbreiding terrassen en afzien van leges over extra m2 Continuering subsidie aan instellingen ondanks niet kunnen leveren van prestaties

• Informatievoorziening (coronamonitor, financiële impact, loket 1,5 meter) • Typische Arnhemse accenten • • •

Noodfonds Stichting Ondernemersfonds Arnhem (SOFA) 430 laptops voor scholen t.b.v. huishoudens met lage inkomens Inspelen op 1,5 meter economie (o.a. City Hosts & herstelagenda)

Arnhem in perspectief Wat valt op? • Heel snel geacteerd, forse inzet (alleen voor TOZO al 90 mensen ingezet) • Thematische uitwerking maatregelen vanaf begin corona-crisis • Relatief veel aandacht voor onderwijs, kinderopvang, welzijn en zorg • Stramien niet ‘opgehangen’ aan portefeuille-indeling • Actief betrokken raad die direct veel vragen stelde • Dilemma: snel acteren zonder garantie compensatie door Rijk • Enkele keren méér gedaan dan wat moest of wat elders gedaan werd • Vóór zomer al tweesporen-aanpak (crisis én herstel) • Veel aandacht voor ervaren financiële risico’s • ‘Arnhemse aanpak’ (doen wat direct nodig is voor Arnhemmers, oog voor kwetsbare groepen, stedelijke infrastructuur overeind houden, alles ‘in verbinding met de stad’)

Tijdpad Hoofdlijnen • 18 maart eerste overzicht lokale maatregelen • 26 maart raadsbrief met aanvullende maatregelen • 9 april raadsbrief met nieuwe maatregelen • 29 april motie ‘Scenario’s voor morgen’ unaniem aangenomen • 2 mei Perspectiefnota 2021-2024, ‘dun’ en vooralsnog ‘beleidsarm’ • 12 mei college wijst noodfonds af (voor ondernemers tussen wal & schip) • 12 mei raadsbrief met ‘aanpak en scenario’s coronavirus’ • 2 juni raadsbrief met Arnhemse aanpak • 9 juni raadsbrief ‘bijdrage culturele instellingen’, matching Rijk • 9 juni raadsbrief met coronadashboard • 7 juli raadsvoorstel Arnhemse herstelagenda • 13 oktober raadsbrief met Arnhems afwegingskader corona

Betrokkenheid raad Beeld • Snel na uitbreken coronacrisis eerste raadsvragen (13 t/m 15 maart) • College voorziet snel in antwoorden en informeert over eerste maatregelen (18 maart 1e raadsbrief met inzichtelijke thema-indeling) • Daarna frequent raadsbrieven maar vooralsnog informeren achteraf • Wel vroeg actieve discussie, politieke avonden 15 en 22 april • Vanaf begin veel raadsvragen en moties… • … raad in Arnhem neemt in die zin veel initiatief • Veel fracties worden benaderd door maatschappelijke instellingen, bedrijfsleven, inwoners > invulling volksvertegenwoordigende rol • Brede focus van raad (economisch, sociaal, welzijn, cultuur, onderwijs, sport, gezondheid)

Conclusie 1 Toelichting • Coronasteunmaatregelen van vier gemeenten komen in belangrijke mate overeen

• Gemeente Arnhem zet vroeg in coronacrisis breed palet aan lokale steunmaatregelen in • Raad in Arnhem heeft geen steunmaatregelen ter besluitvorming voorgelegd gekregen vanuit college en daarmee geen kaderstellende rol gespeeld als het gaat om het bepalen van steunmaatregelen

Conclusie 2 Toelichting • Raad en college hebben inzicht verkregen in financiële en beleidsmatige gevolgen van de coronacrisis. Dit heeft bijgedragen aan de sturingsmogelijkheden van het college als het gaat om zet inzet van steunmaatregelen en voor de raad en het college als het gaat om herstelmogelijkheden.

• Door het ontbreken van financiële en beleidsscenario’s en beleidsalternatieven bij bijvoorbeeld besluitvorming over de Arnhemse herstelagenda, is de raad niet in staat gesteld door college om kaders te stellen en richting te geven

Conclusie 3 Toelichting • Arnhem kiest bij inzet van steunmaatregelen voor een inhoudelijke focus, zet de (kwetsbare) inwoner centraal en kiest ervoor zich te richten op twee urgente impactthema’s: (1) sociaalmaatschappelijk en (2) sociaaleconomisch, met daarnaast het oog op het financiële belang

• Het college heeft daarbij de lead • Het Arnhems afwegingskader bevat uitgangspunten en is door het college vastgesteld

Conclusie 4 Toelichting • In de eerste periode van de crisis niet of nauwelijks kaderstelling raad & colleges informeren raden steeds achteraf over steunmaatregelen

• College van Arnhem bedient de raad met zowel actieve als passieve informatievoorziening • Arnhemse raad stelt zich actief op in het opvragen van informatie bij het college • Dankzij actieve verzoeken vanuit raad aan college om sturingsinstrumentarium aan te reiken ter voorbereiding op besluitvorming, kon raad zijn kaderstellende rol beter invullen

Leren van elkaar

Aanbevelingen (1) Toelichting • Aanbeveling 1: financiële en beleidsmatige risico’s Blijf financiële en beleidsinhoudelijke risico’s monitoren en gebruik deze informatie ter onderbouwing van besluitvorming over inzet van gemeente t.a.v. corona

• Aanbeveling 2: kader informatievoorziening Maak afspraken over gewenste informatievoorziening in crisistijden en leg deze vast. Voer daartoe eerst als raad en college gezamenlijk evaluerend gesprek (“wat ging goed en wat kan beter?”)

Aanbevelingen (2) vervolg • Aanbeveling 3: beleidsalternatieven Werk met beleidsalternatieven als principiële keuzes gemaakt moeten worden over gemeentelijke inzet (nieuwe steunmaatregelen en/of verdere inzet op herstel). Na besluitvorming door raad over de gewenste richting (één van de beleidsalternatieven) kan een daarop geënt plan ter besluitvorming worden voorgelegd.

• Aanbeveling 4: belangenafweging Evalueer de werking en effecten van het Arnhemse afwegingskader 20202021 in relatie tot de doelstellingen van het afwegingskader en de doelen uit de herstelagenda. Rapporteer hierover aan de raad als voorbereiding op besluitvorming over het eventueel voortzetten van het afwegingskader

Tot slot Vragen & opmerkingen?

Rekenkamer Arnhem i.s.m. Bureau voor Economische Argumentatie | BEA