Presentatie Jelle van Buuren (Universitair hoofddocent aan de Universiteit Leiden - Institute of Security and Global Affairs) - Radicalisering

Radicalisering Jelle van Buuren| Politieke avond Arnhem

17 januari 2024

Outline 1. Wat is de landelijke trend? 2. Hoe zit het met extreem-links? 3. Waar moeten we ons lokaal op focussen en is dat anders dan 5 jaar geleden? 4. Wat zijn goede voorbeelden vanuit andere gemeenten? 5. Hoe gaan andere gemeenten om met teruggekeerde Syrië-gangers waarvan de paspoorten zijn ingenomen en ze dus nu feitelijk stateloos zijn?

Landelijke trends o Grootste terroristische dreiging: Jihadisme o Al jarenlang onveranderd o Sinds ineenstorting Kalifaat is dreiging verminderd, maar nooit verdwenen o Aanslagen door eenlingen in plaats van netwerken o Recent dreigingsniveau van drie naar vier: substantieel. Kans op aanslag is reëel o Internationale netwerken winnen aan kracht – Koranschendingen - Gaza o Maar: weerbaarheid is sterk – AIVD en politie goed gepositioneerd o Lokale aanpak goed verankerd – veel ervaring opgedaan - PGA

Landelijke trends o Dreiging van rechts-extremistisch terrorisme afgelopen jaren toegenomen o In Nederland aantal aanslagvoorbereidingen in vroeg stadium verstoord o Geweldsrisico vanuit ‘gekende’ formaties relatief laag o Grootste zorgen bij accelerationisme – vooral digitaal fenomeen met zeer jonge jongens o Relativering: wat zijn de aanslagcapaciteiten van jeugdigen? o Lokale aanpak ingewikkeld – digitale informatiepositie? Vroegsignalering? Netwerkpartners?

Landelijke trends o Anti-institutioneel extremisme o Gewelddadig en niet-gewelddadig o Geweldsrisico is laag o Delegitimering van instituties en personen – bedreiging, haatzaaien, intimidatie o Ondergrond van wantrouwen – en vaak met reden – de democratie werkt niet voor iedereen o Sub-stroming soevereinen – vooral sociaal-maatschappelijk probleem o Lokale aanpak in de kinderschoenen – afstemming zorg en veiligheid?

Landelijke trends o Links-extremisme o Afgelopen jaren constateerde AIVD en NCTV dat ‘links’ vooral activistisch is o Uitzondering: AFA o Weinig aandacht voor in (wetenschappelijk) onderzoek o Kentering o Lokale aanpak in de kinderschoenen – maar waarschijnlijk wel in te passen in bestaande werkwijzen

Landelijke trends o Vooruitblik - Eclectisch extremisme o Saladebar ideologieën – cocktail van persoonlijke grieven, ideologische of religieuze fragmenten en – soms – sociaal-psychologische problematiek of psychopathologie o Digitale milieus vol met geweldsfantasieën – waar later een vaandel bij wordt gezocht o Moeilijk te lokaliseren en te duiden fenomeen o Maatschappelijke impact van geweld kan groot zijn, ook zonder politieke/religieuze motieven o Lokale aanpak in de kinderschoenen – wie is aan zet? o Vooruitblik – steeds jongere leeftijd & moeilijker zicht op digitale domein te houden

Lokale focus o Realistische lokale aanpak van radicalisering – veel invloed van nationale en internationale ontwikkelingen o Vermeng radicaliseringsaanpak niet te veel met bredere aanpak van ‘polarisatie’ of ‘maatschappelijk ongenoegen’ – pas op met het ‘extremisme’-etiket o Kennisopbouw nieuwe fenomenen en inpassen – waar mogelijk – in bestaande aanpak o Netwerken en ‘sleutelpersonen’ op orde brengen en houden o Investeer in digitale kennis – bijvoorbeeld bij jongerenwerk o Lokaal beleid verschilt, maar ook veel overeenkomsten

Intrekken Nederlanderschap o 15 definitieve intrekkingen - aansluiten buitenlandse terroristische organisatie o 29 zaken terrorismeveroordeling – 9 definitief, overige ingetrokken of nog in beroep/bezwaar o Verwachting is dat aantal verder zal toenemen o Indien uitzetting niet mogelijk is, wordt veiligheidsdoel niet bereikt – eerder tegenovergesteld o Geen titel meer voor PGA of anderszins zorg, monitoring en controle o Inperking vrijheid – verplicht te verblijven in bepaalde stad - meldplicht o Landelijk Afstemmingsoverleg Vertrek – maar geen vervanging van PGA, geen zorgaanbod, geen beperking van risico’s openbare orde of nationale veiligheid o Patstelling – hete aardappel wordt heen en weer geschoven

Vragenronde