Memo wethouder Bouwkamp "Motie vreemd aan de agenda De vruchten plukken (21M183)"

Memo Datum

: vrijdag 15 oktober 2021

Aan

: Gemeenteraad

Van

: Cathelijne Bouwkamp

Betreft

: Motie vreemd aan de agenda De vruchten plukken (21M183)

Inleiding De ChristenUnie, de Partij voor de Dieren, DENK Verenigd Arnhem, de PvdA en GroenLinks hebben een motie vreemd aan de agenda ingediend. In de motie roept de gemeenteraad het college op om: - In elk geval in de Arnhem-Oost wijken en (nabij) het centrum bij te realiseren parken of perken waar mogelijk fruitbomen en -struiken te planten, waarvan inwoners de vruchten kunnen plukken. - Inwoners actief te benaderen en te informeren over eetbaar groen, om zo de kennis en betrokkenheid te vergroten. Dit initiatief past binnen onze ambities om de kennis en bereikbaarheid van gezonde voeding toegankelijk te maken en te verspreiden. Er gebeurt al veel op dit gebied in Arnhem. In deze memo wordt daarop ingegaan. Een aantal instellingen en initiatieven die momenteel kennis en betrokkenheid inzake eetbaar groen in Arnhem en omgeving verspreiden en laten zien worden benoemd. Daarnaast gaat deze memo gaat in op reeds bestaand beleid en de randvoorwaarden, aandachtspunten en kanttekeningen inzake de praktische uitvoerbaarheid van bovenstaand initiatief. Bomenplan Arnhem kent redelijk wat eetbaar groen in de openbare ruimte. Zo staan er diverse bomen en struiken die eetbare vruchten dragen, waaronder vlier, zoete kers, hazelaar, tamme kastanje en bramen.

Deze bomen en struiken blijven we aanplanten, zoals ook vermeld staat in het Bomenplan: Arnhem plant fruit- en nootbomen In Arnhem zijn al honderden fruitbomen met behulp van vrijwilligers geplant. Zij zijn ook actief in het intensieve onderhoud van de fruitbomen. Daar waar vrijwilligers actief zijn en bereid zijn om de bomen te onderhouden, wordt in samenspraak gekeken waar fruit- of nootbomen geplant kunnen worden. Mogelijke initiatieven voor voedselbossen worden ondersteund. (Bron: Bomenplan, p.15). Daar waar kansen zich aandienen, pakken we deze en zullen dit ook in de toekomst blijven doen. Randvoorwaarden, aandachtspunten en kanttekeningen Bij de aanplant van fruitbomen en -struiken dient rekening te worden gehouden met de volgende randvoorwaarden, aandachtspunten en kanttekeningen:

Draagvlak en commitment Beheer en onderhoud van fruitbomen en ander eetbaar groen vergt expertise, tijd en aandacht. De gemeente beheert geen fruitbomen en bessenstruiken. Er dient voldoende draagvlak, betrokkenheid en enthousiasme vanuit de wijk te zijn om dit op te pakken. Wanneer bewoners in Arnhem-Oost of Centrum fruitbomen willen om van te eten, dan zullen bewoners ook het beheer en onderhoud (o.a. het snoeien) van de bomen moeten organiseren. Dat vraagt om draagvlak en commitment. Onderhoud en beheer: aanvullende kennis en arbeid Onderhoud en beheer vraagt om aanvullende kennis en arbeid (vormsnoei, vruchtsnoei, dunnen fruit, oogsten fruit, controleren op ziekten en gebreken) die niet altijd voorhanden is. Gebaseerd op de kennis van de afgelopen jaren wordt dat ook niet snel bij de bewoners belegd. Expertise van bijvoorbeeld de Hoogstambrigade (Schuytgraaf) of Landschapsbeheer Gelderland zouden kunnen worden ingezet, maar ook dan blijven voldoende tijd en vrijwilligers de belangrijkste voorwaarden. Zorgvuldige locatie-keuze Niet alle gronden en locaties lenen zich voor de aanplant van eetbaar groen. Een zorgvuldige afweging van locatiekeuze is van belang. Zo vangt fruit dichtbij de openbare weg ook de rotzooi van die openbare weg op. Waar noten nog beschermd zijn met een stevige schil, is dat met bessen, steen- en pitfruit niet het geval.

Daarnaast is er relatief veel vervuilde grond in Arnhem Oost. Dit moet dus op voorhand goed in kaart worden gebracht. Tot slot dienen fruitbomen goed benaderbaar te zijn om te kunnen worden beheerd en om te oogsten. Dat vraagt eerder om een bloemrijk grasveld dan een mooi plantsoen. Daarbij is een goede afweging in de keuze van boom- en struiksoorten gewenst. (Vermeende) overlast Fruit, noten en bessen zijn iets anders dan niet vruchtdragend groen. De ervaring in Schuytgraaf leert dat mensen ook bang zijn voor de (vermeende) overlast van bloesem en vooral valfruit. Dat laatste gaat rotten en trekt (stekende) insecten als bijen en wespen aan. Dat is een klacht die veelvuldig wordt gehoord en waar rekening mee gehouden moet worden. Bewustwording en (ontsluiting van) kennis over locaties met eetbaar groen Naast het aanplanten van fruitbomen en -struiken wordt het college opgeroepen inwoners actief te benaderen en te informeren over eetbaar groen, om zo de kennis en betrokkenheid te vergroten. Arnhem kent redelijk wat eetbaar groen in de openbare ruimte. Met alleen een aanbod van eetbaar groen ben je er echter nog niet. Er zijn relatief weinig mensen die de kennis hebben dan wel de moeite nemen te gaan oogsten. Er zijn voorbeelden van locaties in zowel Arnhem Noord als Zuid waar eetbaar groen in de openbare ruimte voorhanden is, maar waar slechts zelden geoogst of geraapt wordt.

Dat betekent dus dat er naast het aanbod ook iets aan kennis en bewustwording moet worden gedaan m.b.t. eetbaar groen. Hier wordt al deels op ingespeeld door bestaand beleid, instellingen als Natuurcentrum Arnhem/Groen Arnhem en een aantal andere initiatieven. De wijkgroenagenda's en subsidieregeling Eetbare Stad Initiatieven en locaties in relatie tot eetbaar groen worden onder een specifieke paragraaf 'eetbaar groen' in de wijkgroenagenda's opgenomen. Hierbij wordt verwezen naar de subsidieregeling Eetbare Stad, waar inwoners gebruik van kunnen maken. Het doel van deze subsidieregeling is het stimuleren van meer eetbaar groen door en voor bewoners in Arnhem. Hiermee sluiten we aan op ons beleid op het gebied van

2

de eetbare stad, stadslandbouw en regionaal voedsel. Arnhemse Broek is één van de wijken in Arnhem Oost waar de wijkgroenagenda inmiddels vorm krijgt. Andere wijken volgen komende jaren. Kennisontsluiting via instellingen als Natuurcentrum Arnhem en Groen Arnhem Natuurcentrum Arnhem heeft binnen haar programmalijnen specifieke programmaonderdelen als: 1) Natuureducatie en natuurrecreatie op locaties en; 2) Educatie over natuur en duurzaamheid aan het basisonderwijs.

aandacht

voor

Het eerste programmaonderdeel zet in op meer educatie en informatie over gezonde, lokale en biologische voeding en over de herkomst van eten. Het tweede voorziet in de behoefte en vraag naar groene schoolpleinen en moestuinieren. Kinderen in de basisschoolleeftijd krijgen hierbij de mogelijkheid om meer kennis te nemen van toepassingen van eetbaar groen. De ervaring leert dat kinderen deze kennis en informatie thuis en in hun omgeving delen, wat zorgt voor een bredere kennisdeling. Het Natuurcentrum deelt kennis en informatie met een breed netwerk van scholen en andere partners in Arnhem. Daarnaast wordt kennis en informatie aangeboden op de drie vestigingslocaties van het Natuurcentrum: stadsboerderij de Korenmaat, stadsboerderij Presikhaaf en Molenplaats Sonsbeek, waar Groen Arnhem als een soort groene VVV is gehuisvest. Het Natuurcentrum werkt daarnaast samen met waardevolle partners in de wijk, zoals het Kinderwijkteam in Malburgen. Kennisontsluiting via JOGG, Fietsen voor m'n Eten en Arnhem Aan Naast Natuurcentrum Arnhem en Groen Arnhem wordt kennis over eetbaar groen ook ontsloten door het programma Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG), dat onderdeel uitmaakt van het Sportbedrijf.

JOGG is een lokale, integrale en duurzame aanpak gericht op jongeren van 0 tot 19 jaar en hun omgeving (ouders, school, fysieke omgeving etc.), waarbij wordt gestreefd naar een gezonder gewicht onder jongeren. JOGGregisseurs zorgen voor voedingseducatie op scholen waarbij het dagelijks eten van fruit (en groente) wordt gestimuleerd. Ook vanuit JOGG wordt bij de aanplant van fruitbomen gewezen op de noodzaak van kennisdeling richting wijkbewoners. Zonder aanwezige kennis heeft het planten van fruitbomen en dergelijke weinig toegevoegde waarde. Volgens JOGG kan het initiatief een waardevolle toevoeging vormen op gezonde voeding en educatie daarover. Echter, dan moet er ook een educatief programma worden opgetuigd en worden nagedacht over beheer en onderhoud, anders is de impact zeer beperkt. Ook het initiatief 'Fietsen voor m'n Eten omgeving Arnhem' draagt bij aan bewustwording en ontsluiting van kennis op het gebied van eetbaar groen. Dit initiatief is in september 2020 gestart met als doel om zowel kinderen als volwassenen in contact te brengen met lokale voedselaanbieders en versproducten, de consument verder te laten kijken dan de reguliere supermarkt en lokale ondernemers en voedselleveranciers te ondersteunen.

Afgelopen jaar heeft de gemeente opdracht gegeven tot een vervolgtraject om dit initiatief nog meer bekendheid te geven in Arnhem en omgeving en de continuïteit van het project en het Facebook platform te borgen. Onlangs is een plattegrond van Arnhem en omgeving gemaakt waar ruim 30 lokale voedselinitiatieven en locaties met eetbaar groen op staan vermeld. Deze plattegrond wordt de komende maanden via social media, Groen Arnhem en informatiepunten (waaronder Molenplaats Sonsbeek) met inwoners van Arnhem en omgeving gedeeld. Tot slot draagt ook het initiatief Arnhem Aan bij aan bewustwording en kennis m.b.t. eetbaar groen. Het Arnhem Aan Tafel Kookboek, dat in juni is gepubliceerd, geeft een extra stimulans aan de levendige

3

Arnhemse stadsbeweging als het gaat om duurzaam leven en koken. In het kookboek staan naast recepten van bekende Arnhemse chefs en 15 van Arnhemse thuiskoks- ook weetjes over energiegebruik, lokaal inkopen, streekproducten en het tegengaan van voedselverspilling. Daarnaast bevat het kookboek een handig overzicht met plattegrond van locaties waar eetbaar groen voorhanden is en/of streekproducten worden verkocht, zoals (stads)boerderijen, tuinderijen, (buurt)moestuinen, stadstuinen en winkels. Het boek is gratis verkrijgbaar bij de restaurants die in het boek staan en centrale informatiepunten zoals Molenplaats Sonsbeek. Kwetsbare doelgroepen Via bovengenoemde instellingen en initiatieven worden ook kwetsbare doelgroepen (bijv. laaggeletterden, digibeten, mensen met een kleine beurs etc.) waar mogelijk meegenomen. Zo heeft Natuurcentrum Arnhem nauw contact met de kwartiermaker van de Arnhem Oost aanpak. Conclusie Met het Bomenplan wordt reeds invulling gegeven aan het aanplanten van fruitbomen en -struiken. Dit geldt gemeentebreed, dus ook voor de wijken in Arnhem-Oost en (nabij) het centrum. Daar waar kansen zich aandienen, pakken we deze en zullen dit ook in de toekomst blijven doen. Er zijn kanttekeningen te plaatsen wat betreft de praktische uitvoerbaarheid van de motie.

Zaken als onderhoud, beheer, draagvlak en commitment zijn belangrijke randvoorwaarden bij het realiseren van eetbaar groen. Het aanplanten van fruitbomen en -struiken wordt daar uitgevoerd waar voldoende draagvlak is en wanneer eigenaarschap en commitment gestimuleerd kunnen worden door middel van kennis, promotie, subsidie en ondersteuning in communicatie, beheer en onderhoud. Wat betreft bewustwording en (ontsluiting van) kennis over locaties met eetbaar groen worden inwoners worden via de wijkgroenagenda's actief benaderd en geïnformeerd over locaties en initiatieven met betrekking tot (eetbaar) groen in hun wijk en over de subsidieregeling Eetbare Stad. Reeds bestaande educatieve programma's van onder meer Natuurcentrum Arnhem en JOGG spelen in op de vraag naar kennis over fruit en eetbaar groen. Ook initiatieven als Fietsen voor m'n eten en publicaties als het Arnhem Aan Tafel Kookboek dragen bij aan bewustwording en (ontsluiting van) kennis op dit terrein. Samen met betrokken stakeholders wordt gekeken hoe ook de meer kwetsbare doelgroepen bereikt kunnen worden.

4