Jaarstukken 2024
Tekst van het document
Jaarstukken 2024
Inhoudsopgave Deel 1 Hoofdlijnen ................................................................................................................................................... 5 Het jaar 2024 in minder dan 2.024 woorden ........................................................................................................ 6 Leeswijzer .......................................................................................................................................................... 10 Deel 2 Jaarverslag ................................................................................................................................................. 12 Wijkprogramma's ................................................................................................................................................... 13 Wijken algemeen ............................................................................................................................................... 14 Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek ....................................................................................................... 18 Noordwest ..........................................................................................................................................................
22 Noordoost .......................................................................................................................................................... 25 Presikhaaf .......................................................................................................................................................... 30 Malburgen .......................................................................................................................................................... 34 Schuytgraaf, Elderveld ....................................................................................................................................... 39 De Laar, Elden ................................................................................................................................................... 43 Rijkerswoerd, Kronenburg, Vredenburg ............................................................................................................. 46 Stedelijke programma's ......................................................................................................................................... 49 Bestuur, dienstverlening en financiën ................................................................................................................
50 Veiligheid ........................................................................................................................................................... 60 Bereikbaarheid ................................................................................................................................................... 67 Economie ........................................................................................................................................................... 76 Onderwijs ........................................................................................................................................................... 85 Cultuur ............................................................................................................................................................... 92 Participatie en armoedebestrijding ................................................................................................................... 101 Zorg.................................................................................................................................................................. 109 Welzijn en inclusie ...........................................................................................................................................
121 Gezondheid en sport ........................................................................................................................................ 134 Klimaat en energie ........................................................................................................................................... 141 Ruimtelijke ontwikkeling ................................................................................................................................... 150 Wonen en leefomgeving .................................................................................................................................. 157 Paragrafen ........................................................................................................................................................... 173 Lokale heffingen ............................................................................................................................................... 174 Risicomanagement en weerstandsvermogen .................................................................................................. 180 Onderhoud kapitaalgoederen...........................................................................................................................
194 Financiering ..................................................................................................................................................... 213 Bedrijfsvoering ................................................................................................................................................. 217 Verbonden partijen ........................................................................................................................................... 226 Grondbeleid ..................................................................................................................................................... 247 Investeringen ................................................................................................................................................... 257 Subsidies ......................................................................................................................................................... 260 Integriteit .......................................................................................................................................................... 267
Openbaarheidsparagraaf Wet open overheid .................................................................................................. 269 Deel 3 Jaarrekening ............................................................................................................................................ 271 Jaarrekening ........................................................................................................................................................ 272 Balans en de toelichting ................................................................................................................................... 272 Overzicht van baten en lasten in de jaarrekening en de toelichting ................................................................. 302 Bijlage met het overzicht van de taakvelden .................................................................................................... 311 Bijlage met de verantwoordingsinformatie over specifieke uitkeringen (SiSa tabel) ........................................ 319 Rechtmatigheidsverantwoording van het college van Burgemeester & Wethouders ....................................... 347 Deel 4 Bijlagen ....................................................................................................................................................
350 Bijlagen ................................................................................................................................................................ 351 Gemeenteraad ................................................................................................................................................. 352 Overzicht BBV-indicatoren ............................................................................................................................... 354 Afkortingenlijst.................................................................................................................................................. 357 Begrippenlijst ................................................................................................................................................... 360
Deel 1 Hoofdlijnen Deel 1 bestaat uit: 1. Hoofdlijnen van beleid 2. Leeswijzer
5
Het jaar 2024 in minder dan 2.024 woorden Samenvatting en overzicht van het jaarverslag 2024 De wereld om ons heen verandert continu. Nationale en internationale ontwikkelingen gaan ook aan Arnhem niet voorbij. Ondanks die onzekerheid werken we als gemeente onverminderd hard om Arnhem inclusiever, duurzamer en sterker te maken. We werken samen met inwoners en bedrijven aan het ontwikkelen van plannen voor onze lokale toekomst. En de wereld stopt niet bij de Arnhemse gemeentegrens. Daarom bouwen we ook regionaal en internationaal aan samenwerking. Uiteraard liggen er ook uitdagingen. Personeels- en andere kosten nemen in alle sectoren toe en daarmee ook de druk op de begroting van een gemeente als Arnhem. Met het ravijnjaar 2026 in zicht is het onvermijdelijk dat we in de komende jaren op de kleintjes moeten letten. Met dit jaarverslag legt de gemeente Arnhem verantwoording af over het afgelopen jaar. In het verslag vindt u een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen, projecten en uitdagingen van onze gemeente in 2024.
Duurzaam Arnhem blijft voorloper in duurzaamheid, zowel op het vlak van klimaat en energie als wonen en leefomgeving. In 2050 willen we klimaatneutraal zijn. Samen met onze inwoners, ondernemers en andere organisaties werken we aan de Arnhemse energietransitie. De gevolgen van klimaatverandering biedt Arnhem met regionale en nationale partners het hoofd. We wapenen ons tegen periodes van extreme regenval, hitte en droogte. Klimaat en Energie Arnhem kiest voor de circulaire benadering. Het programma ‘New Energy made in Arnhem’ past daarin. Ondertussen houden we oog voor kwetsbare inwoners en energiearmoede. In 2024 kregen meer huishoudens hulp van bijvoorbeeld energiecoaches en buurtklusteams, of vonden hun weg naar Arnhem Aan en het Energieloket Arnhem. Steeds meer woningen zijn geïsoleerd en voorzien van zonnepanelen, maar het aardgasvrij maken gaat langzamer dan we zouden willen. Hoewel de CO2-uitstoot van bedrijven daalde, bleef de uitstoot door verkeer een zorg. Daarom zetten we onverminderd in op schonere voertuigen, meer laadpalen en meer deelverkeer. Daarnaast werken we aan schonere energievormen met windmolens en zonnevelden. Wonen Goede, betaalbare woningen en leefbare wijken vormen de ruggengraat van een fijne stad. We hebben 1.000 nieuwe woningen per jaar nodig om de druk op de Arnhemse woningmarkt te verlichten, maar het halen van dit doel blijkt lastig.
Ook in 2024 trokken gestegen bouwkosten, personeelstekorten en netcongestie een wissel op de afronding van bouwprojecten. Niettemin hielden we als gemeente onverminderd oog voor de woonwensen van onze inwoners, zoals voldoende betaalbare huur, passende woonruimte voor studenten, ouderen en arbeidsmigranten, collectieve wooninitiatieven en zelfbouwmogelijkheden. Leefomgeving Naast een goede en betaalbare woning bepaalt ook een duurzame en gezonde leefomgeving het woongenot en In 2024 voltooiden we het lokale hitteplan en plannen voor een koel netwerk. Verharding werd omgezet in groen, waarbij 3-30-300 de norm is. En we kwamen tot een ontwerp voor toekomstige natuurinclusieve landbouw op onze eigen landbouwgronden.
Groen Arnhem werkt hard aan het realiseren van een groene stad waarin mensen prettig kunnen leven. Bereikbaarheid, economie en ruimtelijke ontwikkeling staan in dienst van een gezonde en toekomstbestendige leefomgeving. Duurzaam verkeer, een groene economische groei en een verantwoorde uitbreiding van de stad vormen hierin de leidraad. Mensen met vernieuwende ideeën brengen we samen met bedrijven en organisaties die van aanpakken weten. Bereikbaarheid Eerst de voetganger, daarna de fiets, dan het OV en tot slot de auto. Arnhem zet in op duurzaam vervoer. In 2024 werd het Duurzaam Mobiliteitsplan aangeboden aan de raad dat voor de komende jaren richting geeft. De vorig jaar afgeronde snelfietsroutes passen in dit plan. Daarnaast hebben we ons ingezet voor hoogwaardig openbaar vervoer: in de stad, de regio en naar de Randstad en Duitsland.
Het jaar 2024 in minder dan 2.024 woorden
6
Economie Economie is geen doel op zich, maar moet ons leiden naar een duurzame toekomst. Uitdagingen op het gebied van duurzaamheid en energietransitie bieden economisch gezien ook kansen. Arnhem wil samen met de regio dé Europese Energy hotspot worden. In 2024 was duurzaamheid een belangrijk uitgangspunt bij evenementen, zoals de viering van oud en nieuw of modefestivals. We werkten aan een duurzame recreatieve sector. In oktober werd de uitvoeringsagenda Arnhem Circulair 2024-2026 vastgesteld, waarin staat hoe we de komende jaren samen met onze inwoners willen werken aan alle circulaire ambities. Tot slot is een begin gemaakt met het Ontwikkelperspectief Centrum Arnhem dat de transformatie van de binnenstad vormgeeft. Ruimtelijke ontwikkeling Arnhem en zijn omgeving groeien snel. Dan is het belangrijk om sociale structuren te versterken, veiligheid te waarborgen en het groene karakter te behouden. Vanuit het programma ‘Groeiende stad Arnhem 2040’ werkten we daarom ook in 2024 aan samenhangend beleid en een gebiedsgerichte aanpak. Vanwege naderende aanscherpingen van EU-normen blijft het zaak om de luchtkwaliteit te verbeteren. Het aangenomen Plan Gezonde Leefomgeving en de Uitvoeringsagenda Lucht vormen hiervoor een belangrijke nieuwe maatstaf. Daarnaast maakten we beleid voor het beperken van omgevingslawaai en zetten we ons in voor een schonere bodem.
Samen met Provincie en Defensie deden we onderzoek naar PFAS-verontreiniging. Op drie locaties is sanering wellicht noodzakelijk.
Kansrijk Arnhem zet zich in voor het scheppen van gelijke kansen voor al haar inwoners, zowel in het onderwijs als bij zorg, veiligheid, gezondheid en sport. Het streven naar een inclusieve samenleving, waarin iedereen de kans krijgt zich te ontwikkelen en actief deel te nemen, staat centraal in onze inspanningen. Onderwijs Ieder kind heeft recht op goed onderwijs. Echter, ook in 2024 bleef kansengelijkheid een belangrijk punt van zorg. Een groeiend aantal kinderen begint het peuter- of basisonderwijs met een achterstand. Extra investeren in onderwijs in kwetsbare wijken blijft nodig, onder meer via het Nationaal Programma Arnhem-Oost. Ook onder jongeren nemen basisvaardigheden af. Daarom werkten we samen met onderwijspartners en maatschappelijke partijen om thuiszitten en voortijdig schoolverlaten te voorkomen. Helaas bleef een deel van het begrote budget ongebruikt, bijvoorbeeld omdat projecten niet of onvoldoende tot uitvoering kwamen. Voor de vervanging en renovatie van verouderde schoolgebouwen is in het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2024-2039 een pad uitgezet voor de komende 16 jaar. Zorg Arnhem wil passende zorg bieden aan iedereen die dit nodig heeft, jong en oud, of dit nu thuis is of in een instelling. Toch bleek het in 2024 opnieuw soms lastig om het beschikbare aanbod af te stemmen op de vraag, met name door personeelstekorten.
Waar mogelijk werd een beroep gedaan op het eigen netwerk of voorzieningen in de wijk. Ook het vinden van een geschikte woning en voor mensen die uitstromen uit beschermde woonvormen, is soms nog een knelpunt. Wel is in 2024 gestart met een wijkgerichte aanpak via wijknetwerken met welzijns- en zorgpartijen. De wachtlijsten voor huishoudelijke ondersteuning werden korter en meer kwetsbare Arnhemmers vonden passend werk. Regionaal werkten we samen aan het terugdringen van wachtlijsten voor psychische zorg. Gezondheid en Sport Een goede gezondheid is een belangrijke voorwaarde voor een gelukkig bestaan, in elke levensfase. Daarom boden we in 2024 kwetsbare jonge ouders ondersteuning bij het vinden van de juiste zorg. Ook bij het maken van sportbeleid besteedden we veel aandacht aan kwetsbaren. We investeerden in professionaliteit en sociale veiligheid bij verenigingen. Daarnaast stimuleerden we sporten in de openbare ruimte. We hielpen kinderen en jongeren bij het maken van goede keuzes voor gezonde voeding en beweging. Via het programma Helder op School (HOS) maakten we scholieren en studenten bewust van de gevolgen van roken, drinken, drugs en te veel gamen. Arnhem is een echte topsportstad, daar zijn we trots op. We traden op als gastheer voor het NK Wielrennen, het EK Beachvolleybal, de Team NL Sport Experience en de Wheelchair Tennis Masters.
Veiligheid Veiligheid is een basisbehoefte. Daarom investeerden we in 2024 in het opknappen van onveilige buurten en voorzagen ze van beter toezicht. Overlast werd tegengegaan door een persoonsgerichte aanpak. Straatcoaches, jongerenwerk en gerichte programma’s gaven jongeren de kans op een betere toekomst, weg van de criminaliteit. Het jaar 2024 in minder dan 2.024 woorden
7
Dankzij voldoende handhavingscapaciteit verliep het merendeel van alle demonstraties en evenementen zonder noemenswaardige incidenten. Uitzondering hierop vormde de Pegida-demonstratie in januari 2024. Arnhem werkte ook aan digitale veiligheid. Welzijn in de wijken Niet elke wijk is hetzelfde. Een wijkgerichte aanpak, zoals vastgelegd in de Koersnota Van Wijken Weten, helpt wijken bij hun eigen uitdagingen. Ook in 2024 boden we onze wijken specifieke ondersteuning op het vlak van kansengelijkheid, bestaanszekerheid, een (verkeers)veilige omgeving, sociale verbinding en gezondheid. In de meeste wijken boekten we vooruitgang. Zowel vrijwilligers als maatschappelijke partners speelden hierin een belangrijke rol. In sommige wijken en buurten blijven met name financiële zekerheid en kansengelijkheid helaas onverminderd een groot punt van zorg. In samenwerking met het Nationaal Programma Arnhem-Oost startten we vorig jaar hiervoor gerichte projecten en werd extra mankracht ingezet.
Verbonden Als gemeente spelen we een belangrijke rol in het verbinden van inwoners, bedrijven en organisaties. We zijn een stad waar iedereen zijn, haar of hun identiteit met trots kan uitdragen. In Arnhem is geen plaats voor discriminatie en racisme. Onze inwoners verdienen een veilige en inclusieve omgeving. We zetten stappen op het vlak van cultuur, participatie en armoedebestrijding, welzijn en inclusie, en onze eigen dienstverlening. Cultuur Cultuur geeft herkenning, verbindt en gaat polarisatie tegen. In 2024 is gestart met de vernieuwing van het cultuurbeleid, waarover we als gemeente ook spraken met de cultuursector zelf. Een deel van de in 2023 beschikbaar gestelde extra middelen vloeide naar de sector, zoals naar de pilot met het ‘Arnhems Stadsatelier’. Het programma ‘Art’ bood alle Arnhemse jongeren van 12 t/m 18 jaar gratis toegang tot kunstzinnige en culturele activiteiten, een randvoorwaarde voor vernieuwing van talent. We gaven een extra impuls aan street art door een straatcurator aan te stellen. Het beschermen en herbestemmen van cultuurhistorisch erfgoed was in 2024, ondanks geboekte resultaten, nog een knelpunt, vooral vanwege gebrek aan capaciteit en middelen. Participatie & Armoedebestrijding Financieel op eigen benen staan is voor iedereen belangrijk. Daarom zet Arnhem vol in op bestaanszekerheid.
Meer Arnhemmers met financiële vragen wisten ons in 2024 te vinden en maakten gebruik van een hulpaanbod. We werkten aan meer bekendheid van ondersteunende inkomensregelingen en aan een vangnet voor inwoners met een laag inkomen. Inwoners die recht hebben op bijstand, krijgen sinds vorig jaar de Individuele Inkomenstoeslag (ITT) automatisch toegekend. Daarnaast is de basis gelegd voor het Armoedepact, een gezamenlijk initiatief tegen Arnhemse armoede, door begeleiding naar een betaalde baan of een bijverdienste naast de uitkering. Ook maatregelen als loonkostensubsidie, jobcoaching en beschut werk werden vaker ingezet. Welzijn & Inclusie Een stevige sociale basis is belangrijk voor gelijkwaardige kansen, met name voor kinderen en jongeren in aandachtswijken. Scholen, sociale wijkteams, zorg- en welzijnsorganisaties en gemeente werkten in 2024 hierin nauw samen. Daarnaast faciliteerden we vrijwilligerswerk, mantelzorgers en buurthuizen. Vluchtelingen en ontheemden vingen we ruimhartig op. Het realiseren van extra woonplekken voor dak- en thuislozen bleef echter een punt van zorg. Voorkomen en tegengaan van discriminatie en racisme is belangrijk. Daarom besteedden we afgelopen jaar ruim aandacht aan ons Arnhemse koloniale slavernijverleden. We zetten ons samen met de Regenboogpartners in voor de acceptatie en veiligheid van de LHBTIQ+-gemeenschap in Arnhem.
Ook voor mensen met een beperking was oog, bijvoorbeeld met twee aangepaste speeltuinen. Het beleidsplan ‘Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem’ bereidt de stad voor op de verwachte forse groei van het aantal ouderen. Bestuur, dienstverlening en financiën Alles wat we als gemeente doen, doen we voor en met onze inwoners en bedrijven. Bij het realiseren van nieuwe plannen dachten inwoners met ons mee om de stad ook na 2024 vorm te geven, bijvoorbeeld via het Burgerberaad Afval. Daarnaast werkten we buiten de gemeentegrenzen samen binnen de Groene Metropoolregio, de G40 en de Euregio. Als gemeente bleven we in 2024 inzetten op goede digitale dienstverlening, goede bereikbaarheid en een gastvrij stadhuis. Toegankelijk, begrijpelijk en inclusief taalgebruik, in woord en beeld, bleef hierin een punt van zorg.
Het jaar 2024 in minder dan 2.024 woorden
8
Financieel resultaat We sluiten het jaar 2024 af met een positief financieel resultaat. Bij Turap 2 2024 werd een resultaat na mutaties in de reserves verwacht van € 0,8 miljoen. Nu bij de jaarrekening blijkt dit resultaat hoger te zijn, namelijk € 6,4 miljoen. Voorgesteld wordt om dit positieve resultaat toe te voegen aan de algemene reserve. Hiermee wordt de lijn van de afgelopen jaren, waarin het eigen vermogen toeneemt voortgezet. Deze toename van het eigen vermogen blijkt ook uit onderstaande tabel waarin het verloop van de reserves zichtbaar is: Omschrijving
Algemene
Bestemmings
Totaal
reserve
reserves
Saldo 31-12-2023
44.267
215.185
259.452
Gerealiseerd resultaat voorgaand boekjaar
34.004
0
34.004
Saldo 01-01-2024
Bedragen x € 1.000
78.271
215.185
293.456
Gerealiseerde toevoegingen
0
134.783
134.783
Gerealiseerde onttrekkingen
-10.939
-105.888
-116.827
Saldo 31-12-2024
67.332
244.080
311.412
Gerealiseerd resultaat boekjaar
6.388
0
6.388
Saldo 01-01-2025
73.720
244.080
317.801
In bovenstaande tabel blijkt dat 2023 ook een positief resultaat liet zien welke aan de reserves is toegevoegd. Hierdoor begonnen we het boekjaar met een eigen vermogen (het totaal van de algemene reserve en de bestemmingsreserves) van € 293,5 miljoen. Door de mutaties in de reserves gedurende 2024 en het resultaat van 2024 neemt dit toe met € 24,3 miljoen, waardoor het eigen vermogen uitkomt op € 317,8 miljoen. In het jaarverslag is per programma uiteengezet waardoor de belangrijkste afwijkingen tussen realisatie en begroting worden veroorzaakt. Hieruit blijkt dat het veelal gaat om incidentele afwijkingen, waarvan een groot deel wordt toegevoegd aan de bestemmingsreserves. Dit geldt bijvoorbeeld voor de resultaten zorg waardoor gedurende 2024 in totaal € 4 miljoen aan de BR WMO en jeugdzorg is toegevoegd en de resultaten van het grondbedrijf die in 2024 tot een toevoeging van € 7 miljoen aan de BR grondexploitatie hebben geleid. Zie voor een overzicht van alle mutaties in de tabel 'verloopstaat bestemmingsreserves' in de jaarrekening. De weerstandsfactor komt uit op 1,2. Dit is hoger de weerstandsfactor vanuit de primitieve begroting 2024 (1,0). De weerstandsfactor drukt uit in welke mate de gemeente in staat is om de gevolgen van risico's op te vangen, zonder dat het beleid of de uitvoering daarvan in gevaar komt.
De solvabiliteitsratio komt uit op 31% ten opzichte van 24% bij de primitieve begroting 2024. Het tot stand komen van de weerstandsfactor, solvabiliteitsratio en de ontwikkeling van de totale financiële positie wordt nader toegelicht in de paragraaf Risicomanagement en weerstandsvermogen. In 2024 zijn de risico's die samenhangen met het grondbedrijf sterk toegenomen, met name door de risico's voor de grondexploitatie Spoorzone Arnhem Oost. De omvang van de bestemmingsreserve Grondexploitatie is per 31 december 2024 niet hoog genoeg om alle risico's van het grondbedrijf te dekken. Als gevolg hiervan wordt een deel van de risico's gedekt door de algemene reserve. Deze dekking is meegenomen in de berekening van de weerstandsfactor. Een uitgebreide toelichting is opgenomen in de paragraaf Risicomanagement en weerstandsvermogen.
Het jaar 2024 in minder dan 2.024 woorden
9
Leeswijzer De jaarstukken zijn een onderdeel uit de P&C-cyclus. In de Begroting wordt het gemeentelijk beleid op hoofdlijnen toegelicht. In de jaarstukken wordt zowel beleidsinhoudelijk als financieel verantwoording afgelegd over de resultaten die in 2024 zijn behaald. De jaarstukken bestaan uit twee delen: het jaarverslag en de jaarrekening. In het jaarverslag staat de beleidsinhoudelijke verantwoording centraal. Deze verantwoording wordt gegeven aan de hand van de 3W-vragen: • wat wilden we bereiken? • wat hebben we gedaan? • wat heeft het gekost? De jaarrekening is financieel van aard. Hierin wordt verantwoording afgelegd over de financiën van de gemeente.
Opbouw van de jaarstukken In deze leeswijzer wordt aangegeven hoe de indeling van de jaarstukken eruit ziet. Deel 1 - hoofdlijnen van beleid In het eerste hoofdstuk staan de belangrijkste opgaven en het beleidsinhoudelijke en financiële resultaat in 2024 benoemd. Deel 2 - jaarverslag Het jaarverslag is opgebouwd uit drie onderdelen: Acht wijkprogramma's (W) Sinds 2017 zijn acht wijkprogramma's ingesteld. De 24 wijken zijn geclusterd in acht gebieden: Noord-West, Noord-Oost, Presikhaaf, Centrum/Spijkerkwartier/Arnhemse Broek, Malburgen, Rijkerswoerd/ Kronenburg/ Vredenburg, Elden/ De Laar en Schuytgraaf/ Elderveld. In dit Jaarverslag zijn de financiën van de wijkprogramma's financieel samengevoegd tot één wijkprogramma. Dit is gebeurd naar aanleiding van amendement 23A20 'Financieel samenvoegen wijkprogramma's'. Per wijk is wel verantwoording afgelegd op de doelen en inspanningen. Dertien stedelijke programma's (S) De doelenboom is een belangrijk onderdeel in de stedelijke programma's. Bij het onderdeel 'wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan' zijn de verantwoording op de doelen en op de inspanningen opgenomen. Toelichting doelen en inspanningen In het jaarverslag wordt de voortgang aangegeven van de doelen en inspanningen die in de Begroting 2024 zijn opgenomen. Per doel en inspanning is de stand van zaken beschreven.
Ook wordt bij de doelen en inspanningen de status aangegeven door middel van verschillende icoontjes. Deze icoontjes houden het volgende in: •
Groene pijl schuin omhoog
•
Oranje pijl naar rechts
- Het doel/ de activiteit loopt gedeeltelijk op koers
•
Rode pijl schuin omlaag
- Het doel/ de activiteiten lopen niet op koers
•
Groen vinkje
- Het doel/ de activiteit loopt op koers
- Het doel/ de activiteit is gerealiseerd
Toelichting afwijkingen Binnen Wijken Algemeen en stedelijke programma's zijn bij het onderdeel 'wat heeft het gekost' een financieel overzicht met een toelichting op de afwijkingen opgenomen. In de tabel met de afwijkingen zijn de volgende afkortingen opgenomen: • V/N - Voordeel/ Nadeel; • I/S - Incidenteel/ Structureel; • AR/BR - Algemene reserve/ Bestemmingsreserve. Elf paragrafen De paragrafen vormen een 'dwarsdoorsnede' van de begroting. Er worden kaderstellende beleidslijnen vastgelegd met betrekking tot beheersmatige aspecten. De paragrafen geven daarmee belangrijke aanvullende informatie over de meerjarige financiële positie van de gemeente. Een deel van de paragrafen zijn in het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) verplicht voorgeschreven. Leeswijzer
10
De volgende zijn in het Jaarverslag opgenomen: 1. Lokale heffingen - In deze paragraaf wordt stilgestaan bij de diverse gemeentelijke belastingen en heffingen en de consequenties daarvan voor de inwoners. 2. Risicomanagement en weerstandsvermogen - Het weerstandsvermogen geeft aan hoe solide de financiële positie van de gemeente is. In deze paragraaf zijn ook financiële kengetallen opgenomen, zoals het weerstandsvermogen, de solvabiliteit en de schuldquote. 3. Onderhoud kapitaalgoederen - In deze paragraaf wordt toegelicht op welke wijze het onderhoud van de gemeentelijke kapitaalgoederen (zoals wegen, riolering, gebouwen) gewaarborgd is. 4. Financiering - Hier wordt toegelicht op welke wijze met de financieringsbehoefte van de gemeente is omgegaan. 5. Bedrijfsvoering - In de paragraaf wordt gerapporteerd over de voortgang van interne ontwikkelingen binnen de gemeentelijke organisatie. 6. Verbonden partijen - De gemeente werkt samen met andere partijen om bepaalde doelen te bereiken. Als de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft bij een partij, is dit een zogenoemde verbonden partij. In deze paragraaf worden alle verbonden partijen toegelicht. 7. Grondbeleid - De gemeente speelt een rol in het kopen en verkopen van gronden. Hier wordt verder ingegaan op het gevoerde grondbeleid. 8.
Investeringen - In deze paragraaf wordt over de realisatie van de investeringen gerapporteerd. 9. Subsidies - De gemeente verstrekt subsidies aan instellingen die een bijdrage leveren aan gemeentelijke doelstellingen. In deze paragraaf wordt aangegeven welke instellingen subsidie hebben ontvangen inclusief de subsidiebedragen. 10. Integriteit - In deze paragraaf wordt aangegeven op welke wijze invulling is gegeven aan het Arnhemse integriteitsbeleid. 11. Openbaarheidsparagraaf Wet open overheid - In deze paragraaf wordt verslag gedaan van de uitvoering van de Wet open overheid (Woo). Op verzoek van uw raad zijn drie niet verplichte paragrafen in de jaarstukken opgenomen. Dit zijn de paragrafen Investeringen, Subsidies en Integriteit. De overige acht paragrafen zijn verplicht vanuit het BBV. Deel 3 - Jaarrekening Het derde deel van de jaarstukken bestaat uit de financiële jaarrekening. Dit hoofdstuk biedt, conform de vereisten vanuit het BBV, diverse financiële overzichten. In de jaarstukken kunnen afrondingsverschillen ontstaan in de balans of winst- en verliesrekening.
Interactieve website jaarstukken De jaarstukken zijn digitaal beschikbaar op: financien.arnhem.nl. Op de website is bij de stedelijke en wijkprogramma's de volgende extra informatie te vinden: • In de doelenboom zijn ook de teksten te zien vanuit de Begroting 2024 • Bij de onderdelen 'wat heeft het gekost' de overzichten per kostensoort, portefeuilleonderdelen en taakvelden • Totaaloverzicht subsidies • Totaaloverzicht reserves
Leeswijzer
11
Deel 2 Jaarverslag Het jaarverslag bestaat uit de drie onderdelen: 1. Wijkprogramma's 2. Stedelijke programma's 3. Paragrafen
Leeswijzer
12
Wijkprogramma's De diverse taken waarvoor de gemeente verantwoordelijk is en die op wijkniveau plaatsvinden, zijn opgenomen in de volgende 8 wijkprogramma’s (bundeling van logisch samenhangende wijken). De verantwoording van de wijkprogramma's is samengevoegd in Wijken Algemeen. W0
Wijken Algemeen
W1
Wijkprogramma Centrum, Spijkerkwartier en Arnhemse Broek (CSA) Centrum, Spijkerkwartier en Arnhemse Broek
W2
Wijkprogramma Noordwest Burgemeesterswijk, Hoogkamp, Transvaal, Heijenoord, Lombok, Klarendal, Klingelbeek e.o., Schaarsbergen e.o., Sint Marten en Sonsbeekkwartier
W3
Wijkprogramma Noordoost Alteveer, Cranevelt, Geitenkamp, Monnikenhuizen, Velperweg e.o.
W4
Wijkprogramma Presikhaaf Presikhaaf West en Presikhaaf Oost
W5
Wijkprogramma Malburgen Malburgen West, Malburgen Oost/Noord, Malburgen Oost/Zuid, waaronder Het Duifje en Immerloo
W6
Wijkprogramma Schuytgraaf/Elderveld Schuytgraaf en Elderveld
W7
Wijkprogramma De Laar/Elden De Laar en Elden
W8
Wijkprogramma Rijkerswoerd, Kronenburg en Vredenburg (RKV) Rijkerswoerd, Kronenburg en Vredenburg
Leeswijzer
13
Wijken algemeen In dit onderdeel staan de algemene ontwikkelingen binnen de wijken aangegeven. Ook is de financiële verantwoording van de wijken te vinden in Wijken Algemeen.
Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan Thema's (T)
Doelen (D)
Inspanningen (I)
Arnhem is/ wordt een levendige en vitale stad waar het volgens inwoners en ondernemers fijn wonen, werken en verblijven is
(T)
Verkleinen van de kloof tussen inwoners/ondernemers en de lokale overheid
(D)
De wijkaanpak in Arnhem wordt continu doorontwikkeld. De recent vastgestelde Koersnota Van Wijken Weten en het project Samensturen (zie hieronder) vormen voorbeelden van de gewenste koers voor de doorontwikkeling. Deze initiatieven dragen uiteraard ook bij aan het verkleinen van de kloof tussen inwoners/ondernemers en de lokale overheid. Ontwikkelen nieuwe Koersnota Van Wijken Weten
(I)
De Koersnota Van Wijken Weten 2023 - 2030 is op 6 december 2023 vastgesteld. Na vaststelling van deze Koersnota is vervolgens gewerkt aan een uitvoeringsplan. Op 17 december 2024 is ook het uitvoeringsplan Koersnota Van Wijken Weten 2025-2026 vastgesteld door het college en is uw raad hierover geïnformeerd door middel van een raadsbrief. Uitvoeren veranderplan wijksturing
(I)
In de loop van 2024 kwam duidelijk naar voren dat wijksturing alleen verder gebracht kan worden door de scope breder te trekken naar een doorontwikkeling van de drie sturingsvormen lijnsturing, programmasturing en wijksturing. De opgaven waar we als gemeente voor staan houden zich immers niet netjes aan de kunstmatig opgetrokken grenzen in onze organisatie. Deze doorontwikkeling is ingezet vanuit de organisatievisie, om zo tot een werkwijze te komen die gebaseerd is op opgave gericht werken, met de professional centraal, in een ongedeelde organisatie (OPO). Bovenstaande heeft de bodem gelegd voor het verbreden van het verandertraject naar “Samensturen”. Met Samensturen willen we als organisatie gezamenlijk en opgavegericht sturing geven en dit verankeren in een werkwijze. Het doel hierbij is om bij te dragen aan integrale samenwerking binnen en tussen de sturingsvormen lijn, programma en wijk, en om beleid en uitvoering dichter bij elkaar te brengen. Dit betekent dat medewerkers uit de verschillende clusters elkaar ontmoeten en dat ze elkaars perspectief kennen en waarderen. Het betekent ook dat we deze verschillende perspectieven gebruiken om samen te komen tot de beste resultaten voor onze opgaven en daarmee voor de inwoners van Arnhem.
Samensturen draagt hiermee bij aan een cultuurverandering, waarbij onze organisatievisie het vertrekpunt is: de werkwijze is gebaseerd op – en draagt bij aan – opgavegericht werken met de professional centraal, in een ongedeelde organisatie (OPO). Het wordt de standaard om zoveel mogelijk kanten te belichten van een vraagstuk. Hierbij is het normaal om het perspectief van onze inwoners in de wijken mee te nemen in de vorming en uitvoering van beleid, en om ook in de wijken altijd het brede belang van de gemeente Arnhem uit te dragen. Om actief bij te dragen aan heldere sturing en verantwoording, hebben we de werkwijze gekoppeld aan de P&C cyclus. We hebben er daarbij voor gekozen om de begrotingsprogramma’s leidend te laten zijn voor de inrichting en sturing. De uitkomsten hiervan (zoals aangescherpte doelenbomen per begrotingsprogramma en de keuze om begrotingsprogramma’s (weer) leidend te laten zijn voor interne sturing) helpen ook de inrichting en uitvoering van onze verantwoording richting de raad. In 2024 zijn we gestart met implementatie binnen de begrotingsprogramma’s S01 Veiligheid, S08 Welzijn & Inclusie en S11 Ruimtelijke ontwikkeling.
Wijken algemeen
14
Ontwikkelen van integraal accommodatiebeleid
(I)
Het Integraal accommodatiebeleid vraagt door de complexiteit en raakvlakken met diverse andere grote ontwikkelopgaven zoals Rijnpark en de Gebiedsvisie Presikhaaf 3 meer tijd (voorbereiding en uitvoering), afstemming en een meer gefaseerde en actiegerichte/lerende aanpak. We zijn in 2024 in twee wijken (Presikhaaf en Schuytgraaf/Elderveld) begonnen met het ontwikkelen van de werkwijze, het vaststellen van de accommodatiebehoefte, het uitwerken van in de praktijk getoetste beleidsuitgangspunten en het vaststellen van de benodigde financiële middelen. Het streven is om voorjaar 2025 met de raad in gesprek te gaan over de aanpak, eerste resultaten, en onderliggende principes en beleidsrichtingen. Na de zomer, als de uitkomsten voor de twee wijken bekend zijn, geven we aan hoe we het integraal accommodatiebeleid uitrollen over alle wijken. Ook stellen we dan de benodigde beleidskaders, randvoorwaarden en financiële middelen vast voor het vervolg. Het beleid voor de hele stad volgt daardoor weliswaar later, maar sluit dan goed aan op de praktijk en ondertussen boeken we resultaten. Vernieuwen Arnhemse Leefbare Wijken Monitor
(I)
De actualisatie van de Arnhemse Leefbare wijken Monitor is afgerond in het derde kwartaal van 2024. Per 1 oktober 2024 zijn de nieuwe gegevens in de monitor beschikbaar gesteld. Uw raad is hierover geïnformeerd door middel van een raadsbrief.
Wat heeft het gekost Rekening 2023
Begroting 2024 Primitief
Definitief
Rekening 2024
Afwijking
Bedragen x € 1.000
Middelen Lasten
231.330
233.714
239.622
227.851
11.771
Baten
30.879
29.559
31.045
31.016
-29
Saldo lasten en baten
-200.451
-204.155
-208.577
-196.835
11.742
Toevoegingen aan reserves
10.963
1.716
2.870
3.540
-670
Onttrekkingen aan reserves
13.173
1.618
7.549
7.820
272
Saldo toevoegingen en onttrekkingen
2.210
-98
4.679
4.280
-399
-198.242
-204.253
-203.898
-192.555
11.344
Gerealiseerd resultaat
Toelichting financiële afwijkingen Onderwerp
Thema
V/N
Totale
Toelichting
I/S
afwijking
AR/ BR
(x €1.000) Lasten
11.423
V
Sociale wijkteams WMO en sociale wijkteams
Gezondheid
20.417
V
WMO
I
BR
WMO en sociale wijkteams
Gezondheid
2.154
V
Voordeel PGB
I
BR
WMO en sociale wijkteams
Gezondheid
1.192
V
Voordeel beschermd wonen
I
BR
Jeugdzorg
Gezondheid
-11.543
N
Jeugdzorg
I
BR
Teams Leefomgeving Armoedebeleid
Kansengelijkheid
925
V
Armoedereglingen
I
AR
Schulddienstverlening
Kansengelijkheid
424
V
Schulddienstverlening
I
AR
Werk en Inkomen
Meedoen
388
V
Re-integratiebudgetten
I
AR
Groen en klimaatadaptie in de stad
Openbare ruimte
325
V
Groot onderhoud groen en bomen
I
BR
Wijken algemeen
15
Welzijn
Meedoen
320
V
Jongerenwerk
I
BR
Schulddienstverlening
Kansengelijkheid
220
V
Arnhem Oost Experiment Immerloo Schuldenvrij
I
AR
Welzijn
Meedoen
150
V
Samenlevingsopbouw
I
BR
72
V
Parkeerexploitatie
I
BR
Mobiliteit Onderwijs
Wonen
-1.800
N
Beheer MFC's
S
AR
Onderwijs
Kansengelijkheid
-1.821
N
Onderwijskansenbeleid
I
AR
449
V
Baten Sociale wijkteams
Teams Leefomgeving Onderwijs
Kansengelijkheid
525
V
Onderwijskansenbeleid
I
AR
Onderwijs
Wonen
470
V
Beheer MFC's
S
AR
Schulddienstverlening
Kansengelijkheid
-184
N
Opkoopfonds Experioment Immerloo Schuldenvrij
I
AR
Mobiliteit
-362
N
Parkeerexploitatie
I
BR
Toevoegingen aan reserves
-431
N
289
V
Parkeerexploitatie
I
BR
Sociale wijkteams
Teams Leefomgeving Mobiliteit Groen en klimaatadaptie in de stad
Openbare ruimte
-325
N
Groot onderhoud groen en bomen
I
BR
Welzijn
Meedoen
-395
N
Voordeel Jongerenwerk en samenlevingsopbouw
I
BR
482
V
482
V
Beheer MFC's
S
BR
Onttrekkingen aan reserves Sociale wijkteams
Teams Leefomgeving Onderwijs
Wonen
Armoederegelingen Aan een aantal Armoederegelingen is om diverse redenen minder uitgegeven. Zo is het budget voor Kwijtscheldingen Lokale Heffingen en voor de afwikkeling Energietoeslag 2023 te hoog geraamd (in totaal € 390.000), zijn extra rijksmiddelen ter bestrijding van hoge inflatie voor Bijzondere Bijstand niet nodig gebleken (€ 250.000) en is er voor € 894.000 minder gebruik gemaakt van CAZ, Kansrijk Opgroeien, Menzis-projecten, maaltijdvoorziening en extra regelingen ter bestrijding van de energiecrisis. Bij Beschermingsbewind hebben gestegen tarieven en meer aanvragen geleid tot een overschrijding van € 609.000. Schulddienstverlening Het voordeel op schulddienstverlening zit voornamelijk in drie grote onderdelen. Bij Vroegsignalering zijn de experimenten met de Belastingdienst en UWV in 2024 nog niet gestart (€ 192.000). Dit levert in 2024 nog een financieel voordeel op omdat Rijnstad de hiervoor verleende subsidie over 2023 in 2024 heeft terugbetaald. Een deel van de jongeren komt niet in aanmerking voor het Jongerenperspectieffonds omdat zij via een regulier saneringskrediet met hun schulden geholpen kunnen worden (€ 55.000). Dat betekent dat er minder is besteed
Wijken algemeen
16
aan bijvoorbeeld MDT-trajecten. Het Opkoopfonds voor Experiment Immerloo Schuldenvrij is volledig in 2024 begroot, maar wordt voornamelijk besteed in 2025 en 2026 (€ 177.000) . Dit heeft een voordelig effect voor de lasten maar negatief voor de baten. Re-integratiebudgetten Er is een onderschrijding bij het reintegratiebudget in 2024, die met name wordt veroorzaakt door een terugvordering van een deel van de begrotingssubsidie INU-2 Switch van € 288.000. Daarnaast is de afname van de bestedingen t.b.v. ID-medewerkers hoger dan verwacht, waardoor daar een onderbesteding van het budget is ontstaan in 2024 van € 100.000. Groot onderhoud Groen en bomen Een deel van het jaarprogramma groot onderhoud groen (€ 183.000) en bomen (€ 142.000) is niet gerealiseerd. De niet bestede middelen worden verrekend met de bestemmingsreserve 'Groot onderhoud Openbare Ruimte'. Jongerenwerk In 2024 is een incidenteel voordeel (€ 320.000) op jongerenwerk gerealiseerd door bijdragen vanuit de teams leefomgeving en door een terugvordering van de subsidie 2023 van Rijnstad. Bij vaststelling van de subsidie is geconstateerd dat de afbouw van jongerenwerk sneller is gerealiseerd dan verwacht. Dit voordeel wordt toegevoegd aan de bestemmingsreserve Wmo en Jeugdzorg. Arnhem Oost Experiment Immerloo Schuldenvrij Het experiment duurt 2 jaar, maar het budget is grotendeels in 2024 begroot.
Omdat de kosten ook vooral in 2025 en 2026 zullen vallen, is er in 2024 een positief voordeel (€ 220.000). Voor 2025 is er extra dekking beschikbaar binnen Arnhem Oost. Samenlevingsopbouw In het programma Wijken is een voordeel gerealiseerd (€ 150.000), maar dit compenseert het nadeel in het programma Welzijn. Dit voordeel wordt toegevoegd aan de bestemmingsreserve Wmo en Jeugdzorg. Parkeerexploitatie Uit de realisatie van 2024 zien we een daling van € 362.000 in de parkeerbelasting. Dit heeft te maken met een sterke daling van aantal opgelegde naheffingen, ondanks dat het aantal kortparkeerders nagenoeg gelijk is gebleven. Mogelijke oorzaak hiervan is dat het aandeel parkeerders met vergunning op straat is toegenomen. Door een voordeel van € 72.000 in de lasten is er een afwijking van € 289.000 gerealiseerd in de toevoegingen aan reserves. Beheer MFC's Het beheer van de MFC's valt hoger uit dan begroot. Dit levert een nadeel bij de lasten op van € 1,8 miljoen. Van dit nadeel is € 470.000 extra doorbelast in de servicekosten en huur van sociale ruimtes waardoor dit als een voordeel zichtbaar is op de baten. Daarnaast is er een voordeel van € 482.000 door de onttrekking aan de reserve gebruiksonderhoud MFC's.
Het nadeel van 1,8 miljoen is nader te specificeren als hogere inhuur beheerders (zowel dag- als sociaal beheer) van € 494.000, hogere schoonmaaklasten van € 469.000 en hogere onderhoudslasten van € 1,0 miljoen. Hier tegenover staat een voordeel op de rente van € 182.000. Voor de verklaring van dit voordeel verwijzen we naar de toelichting op de financiële afwijkingen van het onderdeel ‘vaste en vlottende financiering’ in het programma S00 Bestuur, dienstverlening en financiën. Onderwijskansenbeleid Een deel van de OKB lasten is stedelijk geboekt terwijl de begroting over de wijken is verdeeld. Dit leidt tot een stedelijk voordeel van € 1,1 miljoen en een nadeel van € 1,8 miljoen op het wijkprogramma. In totaal is er € 0,7 miljoen meer uitgegeven dat deels gedekt wordt uit aanvullende Rijksmiddelen van € 0,5 miljoen binnen Wijken en deels uit de meeneemregeling van de specifieke uitkering van de afgelopen jaren van € 0,2 miljoen binnen het stadsprogramma onderwijs. Gezondheid Op het totale beleidsveld Zorg is een voordeel gerealiseerd van € 4,5 miljoen. De afwijkingen worden toegelicht in programma S07 Zorg.
Wijken algemeen
17
Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek
In het wijkprogramma Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek (CSA) bevinden zich de wijken Centrum, Spijkerkwartier en Arnhemse Broek.
Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan Thema's (T)
Doelen (D)
Inspanningen (I)
Meedoen
(T)
Bewoners hebben meer contact en ervaren meer sociale cohesie
(D)
We hebben goed functionerende wijkorganisaties en het wijknetwerk gefaciliteerd om de sociale cohesie te versterken. Onderlinge betrokkenheid is belangrijk voor een leefbare wijk. Resultaat: • Bestaande ontmoetingsplekken zijn ondersteund in hun ontwikkeling. Zo hebben we bijvoorbeeld onderzoek verricht naar bouwspeelplaats Thialf om de plek aantrekkelijk te houden. En hebben we aanloophuis Zij=Wij geholpen met het zoeken naar andere huisvesting. • Er zijn activiteiten ontplooid op het gebied van wijkcommunicatie, ondersteuning van zwerfvuilgroepen en ouderen.
Inspanningen 2024
(I)
In het Centrum, Spijkerkwartier en Arnhemse Broek (CSA) zijn diverse initiatieven ontplooid. Dit doen we door middel van subsidie, de wijkplatforms, ontmoetingsplekken en bewonersondersteuning.
Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek
18
Bewoners zijn meer (financieel) zelfstandig en staan steviger in de maatschappij
(D)
Om (financiële) zelfredzaamheid te stimuleren, hebben we toegankelijke hulp gefaciliteerd. Resultaat: • In Wijkcentrum De Symfonie is een laagdrempelige inloop georganiseerd voor bewoners. Hier kunnen bewoners onder andere terecht met financiële vragen. • Er is een laagdrempelige inloop in de Kansenfabriek voor kwetsbare bewoners. Inspanningen 2024
(I)
We hebben ingezet op bestaande projecten en initiatieven om zo een duurzame verandering teweeg te brengen. Doordat steeds meer partners wijkgericht werken benutten we kansen in het wijknetwerk beter. We werken samen met onze welzijnspartners, zoals Rijnstad, SWOA en Sociaal Wijkteam om inwoners zo goed mogelijk te helpen met individuele vragen. Kansengelijkheid
(T)
Jongeren ervaren meer kansengelijkheid en kunnen hun talenten ontwikkelen
(D)
We bevorderen kansengelijkheid door verschillende initiatieven en projecten in de wijk te ondersteunen. Resultaat: • We hebben wijkpartners en basisscholen gefaciliteerd via de subsidie ‘Kansrijk Opgroeien’ om stevig in te zetten op extra programma’s voor de leerlingen. Hiermee zetten we in op het verrijken van de algemene ontwikkeling van kinderen en jongeren en het vergroten van sociale vaardigheden en een positiever zelfbeeld. • De Paulusschool heeft een naschools programma opgezet en de Fridayschool (voorbereiding op het voortgezet onderwijs) heeft groep 8 leerlingen een extra steun in de rug gegeven • We hebben diverse initiatieven op het gebied van kansengelijkheid ondersteund, zoals die van de Blauwe Wijkeconomie (Spijkerbikes, buurtbaanbureau) en Stichting Raak (voetbal voor kwetsbare jongvolwassenen). • We hebben een samenwerkingsoverleg vormgegeven voor de wijkpartners -9 mnd - 4 jaar. • We hebben aan wijkpartners de opdracht gegeven om vanuit de Blokhut een gezamenlijk activiteitenprogramma te ontwikkelen met betere aansluiting op de behoefte van de wijk en gericht op het versterken van de samenwerking tussen de wijkorganisaties. Inspanningen 2024
(I)
We hebben ingezet op bestaande projecten en initiatieven om zo een duurzame verandering teweeg te brengen. Het programma Kansrijk Opgroeien is gecontinueerd. Gezondheid
(T)
Meer inwoners hebben een gezonde en actieve leefstijl
(D)
We hebben programma's om een gezondere leefstijl te bevorderen, gesubsidieerd en gefaciliteerd. Resultaat: • We hebben alle speelplekken in het Arnhemse Broek in beeld gebracht, zodat de plekken die dat nodig hebben verbeterd worden en beter bekend worden in de wijk. Waar mogelijk worden door middel van wandelpaden de speelplekken met elkaar verbonden. • De activiteiten van de Blauwe Tomaat en Sportbedrijf zorgen voor aandacht voor gezonde leefstijl. • JOGG (jongeren op gezond gewicht), GO (gezond onderweg) en beweegconcept 2+1+2 zijn ingezet. Met de programma's worden kinderen gecoacht binnen hun eigen omgeving naar een gezonde leefstijl. Inspanningen 2024
(I)
Het aantal mensen met overgewicht blijft hoog. De inspanningen dragen bij aan een gezonde leefstijl, maar dit vergt wel een langdurige aanpak.
Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek
19
Openbare Ruimte
(T)
Bewoners en bezoekers ervaren CSA als een aantrekkelijke, veilige en duurzame omgeving
(D)
We hebben geïnvesteerd in een aantrekkelijkere buitenruimte, waarbij veel verharding plaats maakt voor groen en verloederde plekken zijn verbeterd. Resultaat: • Het parkeerplan Spijkerkwartier heeft veel bij kunnen dragen aan de renovatie van de straten in het Spijkerkwartier. In 2024 was dit de Parkstraat. • Verharding is vervangen door groen, mede dankzij de inzet van bewoners. Voorbeelden zijn het vergroenen van achterkant van wooncomplex de Tuinpoort in Spoorhoek en het Transformatorplein en het Rietgrachtpark in het Broek. Ook op het Johnny van Doornplein is meer groen aangebracht. • Samen met de werkgroep graffiti Spijkerkwartier zijn verloederde graffiti-plekken in de Spijkerstraat, Parkstraat, Driekoningenstraat aangepakt. • Er is een prachtig kunstwerk gerealiseerd op de onderdoorgang van het viaduct bij het Station Velperpoort. • Inspanningen 2024 (I) Om een aantrekkelijke buitenruimte te creëren, zetten we opdrachten uit voor vergroening van de buitenruimte en het opknappen van verloederde plekken. Ook hebben we bewonersinitiatieven gefaciliteerd die hieraan bijdragen. Wijkeconomie
(T)
Goed functionerende wijkorganisaties
(D)
We ondersteunen wijkorganisaties als partner vanuit de gemeente. Resultaat: • Wijkorganisaties (zoals De Blauwe Wijkeconomie, Broek Omhoog en Buurtgroenbedrijf) dragen veel bij aan de verbetering van de wijk. Zo heeft De Blauwe Wijkeconomie meerdere initiatieven die werken aan een leefbare en inclusieve wijk. Inspanningen 2024
(I)
We ondersteunen de wijkorganisaties als partner vanuit de gemeente. Buurtbedrijven hebben behoefte aan een integrale aanpak. Samen willen we de belemmeringen wegnemen en zoeken naar oplossingen. We denken mee in mogelijkheden en waar nodig wordt aanvullende subsidie verstrekt. Veiligheid
(T)
Bewoners en ondernemers ervaren minder overlast
(D)
Veiligheid blijft in CSA een belangrijk thema. Op sommige plekken is sprake van (een gevoel van) onveiligheid. Resultaat: • Binnen het actieprogramma Schoon Heel Veilig Steenstraat en omgeving zijn tien actielijnen met bijbehorende acties uitgevoerd. Met gerichte acties is de problematiek aangepakt, zoals de werkgroep gevelschoon en het opknappen van verloederde plekken. • We hebben ingezet op het verminderen van weesfietsen, graffiti en zwerfafval. • De ondernemersvereniging (VOS) werkt een plan verder uit om de Steenstraat te verbeteren. • We zijn gestart met een plan om de oversteekmogelijkheden van de Johan de Wittlaan te verbeteren. • We hebben ingezet op goed functionerende wijkveiligheidsoverleggen met onze externe partners. • Het Johnny van Doornplein is in aanloop naar definitieve herinrichting, aangepakt om overlast te beperken.
Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek
20
Inspanningen 2024
(I)
We hebben samen met de partners in de wijk ingezet op de verkeersveiligheid, verwarde personen en het tegengaan van verloedering en criminaliteit. Met gerichte acties willen we blijven afrekenen met deze problematiek.
Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek
21
Noordwest
In het wijkprogramma Noordwest bevinden zich de wijken Klarendal, Burgemeesterswijk/ Hoogkamp, Schaarsbergen en omgeving, Sint Marten/ Sonsbeekkwartier, Heijenoord en Lombok, Hoogstede/Klingelbeek en omgeving.
Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan Thema's (T)
Doelen (D)
Inspanningen (I)
Meedoen
(T)
Meer inwoners vinden een ontmoetingsplek en nemen deel aan activiteiten
(D)
In 2024 hebben meer inwoners de mogelijkheid gehad om een ontmoetingsplek te vinden en deel te nemen aan activiteiten in Noord West. Verschillende ontmoetingsplekken zijn aantrekkelijker en inclusiever gemaakt en het aanbod aan activiteiten is actiever gecommuniceerd aan inwoners. Inspanningen 2024
(I)
We hebben (speel)plekken en pleinen aangepakt en maken deze aantrekkelijker zodat ontmoeten/verblijven er prettiger is met meer aandacht voor ontmoeting, spelen en bewegen, vergroening en klimaatadaptatie. Zo is bijvoorbeeld de inclusieve speeltuin Rosorum geopend. In Klarendal is gestart met de transformatie van bouwspeelplaats de Leuke Linde. Het Peterplein is vergroend, kind- en mensvriendelijker ingericht en de waterberging is verbeterd. In de buurt Vogelwijk binnen Klarendal is in overleg met inwoners het speeltuintje vernieuwd en een bank geplaatst waardoor ontmoeting gemakkelijker kan plaatsvinden. We hebben de buurthuizen ’t Huuske, Bakermat, de Wasplaats, Jeugdcentrum Vogelwijk, De Nieuwe Hommel gestimuleerd om met een passend en goed aanbod aan activiteiten voor de inwoners van de wijk te komen. We brengen sociale wijkinitiatieven in Klarendal en Sint Marten bijeen en hebben een sociale kaart uit laten brengen in de vorm van een programmaboekje voor de inwoners.
Noordwest
22
Kansengelijkheid
(T)
In Klarendal en Sint Marten kunnen kinderen en hun ouders zich beter ontplooien in een stimulerende omgeving
(D)
Door meer samenwerking en het uitvoeren van extra activiteiten door verschillende partners in de wijk kunnen meer kinderen in de wijken Klarendal en Sint Marten zich beter ontplooien in 2024. Met name voor de jonge kinderen in de wijk is deze samenwerking cruciaal. In de wijk is tevens gewerkt aan het stimuleren van meer beweging voor de leeftijdsgroep 4 tot 18 jaar. Inspanningen 2024
(I)
In Sint Marten en Klarendal versterken we de samenwerking rondom het jongste kind tot 4 jaar door middel van bijeenkomsten met Sociaal wijkteam, jeugdverpleegkundige, basisschool Kunstrijk, huisartsenpraktijk Klarendal en kinderopvang SKAR. Het thuisbezoek door jeugdverpleegkundigen voor alle kinderen op het moment dat ze 18 maanden oud zijn is gerealiseerd. Het projectplan voor professionalisering Speelmorgen is klaar. Het wijknetwerk rond het jongste kind wordt nu betrokken om deze toe te spitsen op de wijk Klarendal. In lijn met het Nationaal Programma Arnhem-Oost geven we uitvoering aan de plannen voor de leeftijdsgroep van 4 tot 18 jaar. De Rijke Schooldag heeft zich verder ontwikkeld. Samen met het Sportbedrijf Arnhem en Vitesse Betrokken hebben we meer voetbal in de wijk Klarendal gerealiseerd en zijn kinderen doorgeleid naar de voetbalvereniging VDZ. We zijn in samenwerking met de Hogeschool Arnhem Nijmegen met het zakgeldproject gestart. Gezondheid
(T)
Kwetsbare inwoners leven langer in goede gezondheid en blijven vitaal
(D)
In 2024 zijn in samenwerking met verschillende partners in de wijk de mogelijkheden voor kwetsbare inwoners om langer gezond en vitaal te blijven toegenomen. Dit door het organiseren van meer activiteiten, inzetten op bewustwording en onderzoek naar een mogelijke vervolgaanpak. Inspanningen 2024
(I)
We hebben in samenwerking met Sportbedrijf Arnhem en de Stichting Welzijn voor Ouderen Arnhem meer beweeg- en ontmoetingsprogramma’s voor ouderen in en rondom de buurthuizen en ontmoetingsplekken gerealiseerd. Specifiek de Beter beweeglessen in buurthuis ’t Huukske, sportlessen voor migrantenvrouwen en mannen in Klarendal en Sint Marten. We hebben ingezet op bewustwording en regie op de eigen gezondheid en het voorkomen van zorg door de inzet van Welzijn op Recept door Stichting Welzijn Ouderen Arnhem en Rijnstad. In samenwerking met een extern netwerk bestaande uit Sportbedrijf Arnhem, Rijnstad, Stichting Welzijn Ouderen Arnhem (SWOA) en huisartsenpraktijk Klarendal hebben studenten van de Hogeschool Arnhem Nijmegen (HAN) een onderzoek afgerond naar het verbeteren van de fysieke en mentale gezondheid van kwetsbare oudere inwoners van Klarendal en Sint Marten. In 2024 hebben we in samenwerking met de Hogeschool Arnhem Nijmegen verkend op welke wijze we dit onderzoek een goed vervolg kunnen geven. Veiligheid
(T)
Bewoners hebben minder last van gevoelens van onveiligheid
(D)
In 2024 zijn verschillende acties uitgevoerd om de inwoners van Noord West een veiliger gevoel te geven. Zo is er meer overleg tussen veiligheidsdiensten georganiseerd, is de aanpak voor verwarde personen geformaliseerd en worden stappen gezet binnen het jongerenwerk.
Noordwest
23
Inspanningen 2024
(I)
We hebben een zes-wekelijks wijkveiligheidsoverleg georganiseerd waarin monitoring heeft plaatsgevonden en we passende acties hebben geïnitieerd. In lijn met het Nationaal Programma Arnhem-Oost is op 1 april 2024 de stadsmarinier gestart, aangesteld om het actieplan Hommel en Singel uit te voeren. Hieruit is een actieplan met bijbehorende prioriteitenlijst opgesteld. Een aantal zaken zijn gerealiseerd. De parkeergarage Hommelseweg is schoongemaakt en er is een kunstschildering aangebracht door een kunstschilder uit de wijk. Er is een werklocatie gerealiseerd op de Hommelseweg. Daardoor zijn de samenwerkende partijen zichtbaar aanwezig in het gebied. We hebben de aanpak van overlast door personen met verward gedrag geïnitieerd en hebben daarbij voor de vrijwilligers van de buurthuizen in Sint Marten en Klarendal en de ondernemers van DOCKS een training georganiseerd over omgaan met verward gedrag. In samenwerking met de politie zijn we het initiatief bondgenoten gestart. Een initiatief waarbij we sleutelfiguren in de wijk hebben geworven en bij elkaar hebben gebracht. Dit is een initiatief waarin we in tijden van rust investeren in de onderlinge relatie, om in tijden van maatschappelijke onrust een beroep op hen te kunnen doen. Ook betrekken we hen, voor zo ver mogelijk, in informatiedeling en hebben we bij hen input opgehaald ten behoede van de wijkveiligheidsplannen.
We ontwikkelen het jongerenwerk door. De focus op inzet jongerenwerk ligt op Klarendal en Sint Marten. Daarnaast hebben we gesprekken gevoerd met de jongeren in de Burgemeesterswijk om de overlast op de basisscholen, bossen en parken te verminderen. Om de jongeren in de Burgemeesterswijk een ontmoetingsplek te bieden wordt er een jongeren ontmoetingsplek (JOP) gerealiseerd in 2025. We hebben in 2024 het participatieproces in gang gezet en doorlopen met de inwoners uit de Burgermeesterswijk om te komen tot de meeste geschikte locatie hiervoor.
Noordwest
24
Noordoost
In het wijkprogramma Noordoost bevinden zich de wijken Geitenkamp, Monnikenhuizen, Velperweg e.o., Alteveer en Cranevelt.
Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan Thema's (T)
Doelen (D)
Inspanningen (I)
Meedoen
(T)
Meer bewoners zijn zelf- en samen redzaam
(D)
In iedere wijk vindt er ontmoeting plaats in buurthuizen of op ontmoetingsplekken. We zetten ons in voor de subsidies en de juiste begeleiding voor de initiatiefnemers, zodat zij hun ontmoeting kunnen organiseren (voor en door bewoners). We faciliteren de juiste verbindingen voor borging en voor nieuwe initiatieven in de wijken.
Inspanningen 2024 • •
•
(I)
We hebben goed contact met alle buurthuizen in het gebied Noord-Oost. In 2024 hebben we regelmatig overleg gevoerd over de uitdagingen naar de toekomst, zodat de buurthuizen en ontmoetingsplekken gefaciliteerd worden. Verschillende buurthuizen in het gebied Noord-Oost hebben afgelopen jaar subsidie ontvangen van externe partijen (provincie Gelderland en Dullertsstichting) om hun doelen in de wijk te verwezenlijken. Wij hebben daarin actief bemiddeld, zorg gedragen voor cofinanciering en soms aangevraagd (bij subsidie provincie noodzakelijk) etc. om samen met de buurthuizen te werken aan veerkrachtige wijken. Het multifunctionele centrum de Wetering wordt goed gebruikt. Het is een verzamelgebouw met laagdrempelige 0e/1e lijnvoorzieningen, dit bevordert de samenwerking tussen de verschillende organisaties. In 2024 is de keuken vernieuwd, hierdoor zijn mogelijkheden voor activiteiten die uitnodigen tot ontmoeting vergroot.