Initiatiefvoorstel 'Reclameverbod fossiele brandstoffen en vlees & vis' van de fracties GroenLinks, Partij voor de Dieren en Volt

Aan de gemeenteraad

Zaaknummer:

4798142

Onderwerp:

Initiatiefvoorstel 'Verbod reclame fossiele brandstoffen en vlees&vis'

Kernboodschap Dit voorstel beoogt door het wijzigen van de Algemeen Plaatselijke Verordening voor Arnhem een verbod te bewerkstelligen voor het maken van reclame in de openbare ruimte voor fossiele producten en diensten, vlees en vis. Het tegengaan van klimaatverandering is van belang voor de bescherming van de (volks)gezondheid en de leefomgeving van de inwoners, dieren en bezoekers van de gemeente Arnhem. Om die klimaatverandering te stoppen/te verminderen, is het van belang om gebruik van deze goederen tegen te gaan. Een reclameverbod wordt gezien als een geschikt noodzakelijk middel om gezondheid en welzijn te beschermen, zonder de verkoop of het gebruik van de betreffende producten te verbieden. Het reclameverbod richt zich op een beperkt type reclame (out of home). Het richt zich niet tegen bedrijfsnamen, bedrijfslogo’s en reclames op eigen terrein, op het pand of de marktkraam waar de activiteiten plaatsvinden waar de reclame betrekking op heeft en op wegwijzers op bedrijventerreinen en wegen. Ook bedrijfsauto’s die gebruikt worden om de activiteiten te verrichten, vallen niet onder het verbod. Voorstel 1. Te besluiten de Algemene Plaatselijke Verordening te wijzigen conform het ontwerpbesluit zodat een verbod op reclames voor fossiele producten en diensten en vlees en vis wordt opgenomen. 2.

Het college opdracht te geven het huidige vastgestelde beleid overeenkomstig dit voorstel aan te passen.

3. Het college opdracht te geven de exploitanten van reclamedragers in de gemeente Arnhem te wijzen op de wijziging in de APV en het gemeentelijk reclamebeleid, teneinde fossiele reclames en vlees- en vis reclames in onder andere haltevoorzieningen bij het openbaar vervoer, vrijstaande reclamevitrines en billboards te weren.

Inleiding De gemeente Arnhem hecht aan het beschermen van de leefomgeving en daarmee de gezondheid van de inwoners, dieren en bezoekers van de gemeente Arnhem. Het gebruik van fossiele producten en diensten en het nuttigen van vlees en vis heeft invloed op die op het klimaat, milieu en volksgezondheid. Voor het tegengaan van klimaatverandering is het dus belangrijk om juist dit gebruik tegen te gaan. In het kader van het beschermen van de leefomgeving en de gezondheid van de inwoners, dieren en bezoekers van de gemeente Arnhem is het dus van het grootste belang een lokaal verbod in te stellen tegen bepaald soort reclame. Reclame voor fossiele producten en diensten heeft immers als doel om het gebruik die producten en diensten en daarmee fossiele brandstoffen te continueren. Ook vlees- en visreclames zijn bedoeld om de consumptie van vlees en/of vis te laten bestaan. Met het nemen van deze maatregelen wordt bijgedragen aan het tegengaan van het in de reclame onwenselijk geschetste beeld van fossiele brandstof en de fossiele industrie. Ook de vleesindustrie investeert miljoenen in reclame om mensen te verleiden (weer) voor vlees te kiezen.1

1 N. Delliston e.a., The 7 Myths of Big Meat’s Marketing, (Greenpeace Denmark) november 2021, p. 4 e.v.

https://www.greenpeace.org/static/planet4-denmark-stateless/2021/11/dd8034bfgreenpeace_meat_report_en_final.pdf.

Een reclameverbod wordt gezien als een geschikt noodzakelijk middel om gezondheid en welzijn van mensen en dieren te beschermen, zonder de verkoop of het gebruik van de betreffende producten te verbieden.2 Daarom is het van belang dat er in de openbare ruimte van de gemeente Arnhem geen reclame mag worden gemaakt voor fossiele producten (hierna: fossiele reclame) en vlees- en visproducten (hierna vleesreclame). Dit past ook binnen het beleid van de gemeente Arnhem op het gebied van klimaat, milieu en volksgezondheid. Bij die doelstelling past immers niet dat de gemeente reclames in de openbare ruimte blijft accepteren die juist aansporen tot meer consumptie van fossiele producten, vlees en vis. Hierbij is het relevant dat Nederland op het huidige tempo qua maatregelen dat zich nu voordoet, de klimaatdoelen niet gaat halen. Om alsnog deze doelstelling te bereiken is het noodzakelijk alle maatregelen te treffen die getroffen kunnen worden. Hoewel een landelijk reclameverbod de voorkeur verdient, zoals die er bijvoorbeeld al wel is voor de tabaksindustrie, is het niet aannemelijk dat deze op korte termijn door het Rijk wordt ingesteld.

Beoogd effect 1. Een lokaal verbod van fossiele reclame en vlees- en visreclame in de gemeente Arnhem door een verbod in de APV op te nemen. 2. Consumptiepatronen te wijzigen in verband met de aanpak van de klimaatcrisis en het bevorderen van de volksgezondheid. 3. Door het voorkomen en beperken van klimaatschade investeer de gemeente Arnhem in een gezonde leefomgeving voor inwoners en bezoekers inclusief dieren. Argumenten 1.1

Bescherming (volks)gezondheid en leefomgeving inwoners Arnhem De gemeente Arnhem streef ernaar een schone en gezonde stad te zijn. De gemeente Arnhem heeft daarom ook duidelijke ambities om een gezonde leefstijl te bevorderen.

2 Mr. B. Brouwer en mr. B.M. van Werven, ‘Een verbod of fossiele reclame: bittere noodzaak of ongeoorloofde

overheidsbemoeienis?’, Mediaforum 2023, afl. 4, p. 123 e.v.

Klimaatverandering heeft gevolgen voor de gezondheid van mens en dier, zoals luchtwegproblemen en toename van infectieziekten door veranderingen in temperatuur, vochtigheid en neerslag.3 Ook heeft het verbranden van fossiele brandstoffen - nog los van klimaatverandering - een direct effect op de gezondheid. Per jaar gaan er wereldwijd minimaal 8 miljoen mensen dood aan de verbranding van fossiele brandstoffen. Dat is ongeveer even veel als aan roken en meeroken.4 Daarnaast vergroot klimaatverandering het risico op overstromingen en natuurrampen die ook mensen en dieren kunnen raken. De bescherming van de gezondheid en de veiligheid van de inwoners van Arnhem is van groot belang en de voorgestelde maatregel kan positief bijdragen aan het tegengaan van de negatieve gevolgen van klimaatverandering. Reclame voor fossiele producten heeft als doel om het gebruik van fossiele brandstof te continueren. Ook vlees- en visreclames zijn bedoeld om de consumptie van vlees en/of vis te laten bestaan. Voor het tegengaan van de klimaatverandering en het streven naar een schone en gezonde stad is het echter van belang om juist dit gebruik tegen te gaan. 1.2

Voorkomen van klimaatschade De gemeente Arnhem acht het van belang om alle kansen aan te grijpen om de klimaatdoelstellingen te halen en heeft de ambitie om in 2050 een klimaatneutrale gemeente te zijn. De raad van de gemeente Arnhem heeft daarom reeds in 2022 de klimaatnoodtoestand uitgeroepen. In het voorstel hiertoe is aangegeven dat – naast acties die de gemeente Arnhem inzet tegen klimaatverandering – het duidelijk is dat we niet kunnen wachten om klimaatverandering aan te pakken. En dat overheden elkaar daarbij nodig hebben.5 Deze voorgestelde aanpak past hierbinnen. Indiener van het voorstel verwijst hierbij ook naar de ambities die de gemeente Arnhem voor zichzelf én voor de stad in het Klimaatplan heeft opgeschreven om te komen tot een klimaatneutraal en duurzaam Arnhem.6 Arnhem heeft daartoe de volgende klimaatdoelen: 1. Klimaatneutraal in 2050 onder andere door aardgasvrije wijken en de CO2 -footprint van de gemeentelijke organisatie naar beneden te brengen om het goede voorbeeld te geven7. 2. Klimaatadaptatie: de stad beschermen tegen hitte, droogte en wateroverlast. 8

3 https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/klimaatverandering/gevolgen-

klimaatverandering#:~:text=Het%20veranderende%20klimaat%20kan%20nadelig,kunnen%20infectieziekten%2 0meer%20ruimte%20krijgen. (December 2023). 4 Air pollution from fossil fuels caused 8.7 million premature deaths in 2018, study finds » Yale Climate Connections 5 Document Arnhem - Aangenomen motie vreemd aan de agenda "Klimaatnoodtoestand" (22M08) van de fracties GroenLinks, Partij voor de Dieren, Arnhem Centraal en PvdA - iBabs Publieksportaal 6 Gemeente Arnhem, Klimaatplan Gemeente Arnhem, Energie Management Plan in het kader van de CO2Prestatieladder, September 2023. Zie verder ook: Puntensysteem Klimaatadaptief en Natuurinclusief Bouwen Gemeente Arnhem, november 2023, het Klimaatadaptatiefonds en het klimaatfonds. 7 https://www.arnhem.nl/alle-onderwerpen/duurzame-energie/klimaatplan-gemeente-arnhem/ 8 https://www.arnhemklimaatbestendig.nl/de-strategie-klimaatadaptatie-van-gemeente-arnhem-2020-2030.

De gemeente Arnhem komt op stoom met de CO2 besparing die het zelf heeft gerealiseerd, waardoor er een certificering op de CO2 -prestatieladder van niveau 5 is behaald. Arnhem kent ook sinds enige jaren het programmaplan New energy made in Arnhem, dat aangeeft welke acties en inspanningen nodig zijn voor de Arnhemse energietransitie en het reduceren van 61% CO2.9 Tot slot wijst de indiener naar de ambities die de gemeente (in de regio) heeft op het gebied van duurzame mobiliteit.10 De gemeente Arnhem heeft zich, via de ondertekening door de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, gebonden aan het Klimaatakkoord. De gemeente wenst bij te dragen aan een wereld waarbij de opwarming van de aarde wordt beperkt tot 1,5 ◦C. Het is daarom niet passend dat producten en diensten die dit ondermijnen in het straatbeeld worden gepromoot.11 Instanties als het IPCC12 noemen de regulering van reclame als een van de maatregelen genoemd om de klimaattransitie te versnellen.

Ook uit het wetenschappelijke advies aan de Tweede Kamer naar aanleiding van het commissiedebat “Klimaat en energie” volgt dat fossiele reclame de transitie naar een duurzame samenleving tegenhoudt en een verbod op fossiele reclame duurzame transities stimuleert.13 Uit een rapport van Greenpeace volgt dat de vleesindustrie elk jaar enorme hoeveelheden geld in campagnes pompt om mensen verslaafd te houden aan zijn producten, vaak ondersteund door publieke fondsen.14 Volgens TNO is er meer nodig dan nieuwe technologie voor energieopwekking en voor een grotere energieefficiëntie.15 Tevens stellen gedragswetenschappers in een onderzoek voor de Tweede Kamer; “We concluderen dat fossiele reclame niet-duurzaam gedrag normaliseert en promoot, en duurzaam gedrag ontmoedigt, waarmee het actief het huidige klimaatbeleid ondermijnt”16 Gelet op dit alles is gekozen om lokaal een verbod uit te vaardigen voor reclame die vertragend werkt op de klimaattransitie.

In 2023-2025 adviseerden in het totaal maar liefst acht gerenommeerde adviesorganen – TNO, de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid (WRR), het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) de Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR), Ce Delft, D&B en de Raad voor leefomgeving en infrastructuur (Rli) én een wetenschappelijke commissie van twaalf gedragswetenschappers de Nederlandse overheid om klimaat belastende reclames te verbieden.17 9 Raadsbrief 24 mei 2022, Voortgangsrapportage New energy made in Arnhem 2022. 10 Regio Arnhem Nijmegen, Duurzame mobiliteit en bereikbaarheid, september 2019. 11 12 IPCC (2022). Climate Change 2022, Mitigation of Climate Change, Working Group III contribution tot the

WGIII Sixth Assesment Report of Intergovernmental Panel on Climate Chage, Cambridge: Cambridge University Press. Chapter 4, p. 455. 13 Bouwman e.a., Wetenschappelijk advies een verbod op fossiele reclame essentieel, maar niet voldoende, p. 3 e.v. (Advies in reactie op debat Tweede Kamer) TK 2022-2023, 36200 XII, nr. 122. 14 N. Delliston e.a., The 7 Myths of Big Meat’s Marketing, (Greenpeace Denmark) november 2021, p. 8 e.v. https://www.greenpeace.org/static/planet4-denmark-stateless/2021/11/dd8034bfgreenpeace_meat_report_en_final.pdf en S. Eräjää, Marketing Meat, (Greenpeace EU) april 2021. 15 G. Paradies & R. van den Brink, Verkenning, Anders consumeren om klimaatdoelen te halen, (TNO rapport 2023). 16 Bouwman e.a., Wetenschappelijk advies een verbod op fossiele reclame essentieel, maar niet voldoende, p. 6 e.v. (Advies in reactie op debat Tweede Kamer) TK 2022-2023, 36200 XII, nr. 122. 17 G. Paradies & R. van den Brink, Verkenning, Anders consumeren om klimaatdoelen te halen, (TNO rapport 2023); Rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, “Goede zaken. Naar een grotere maatschappelijke bijdrage van ondernemingen”, WRR, 2023, p. 13, beschikbaar via wrr.nl/publicaties/rapporten/2023/09/14/goede-zaken; Rapportage van Planbureau voor de Leefomgeving

1.3

Openbare orde en veiligheid Klimaatverandering heeft gevolgen voor de gezondheid van mens en dier, zoals luchtwegproblemen en toename van infectieziekten door veranderingen in temperatuur, vochtigheid en neerslag.18 Ook heeft het verbranden van fossiele brandstoffen - nog los van klimaatverandering - een direct effect op de gezondheid. Per jaar gaan er wereldwijd minimaal 8 miljoen mensen dood aan de verbranding van fossiele brandstoffen. Dat is ongeveer even veel als aan roken en meeroken.19 Ten slotte is de beperking van belang omdat klimaatverandering schadelijk is voor de openbare orde en veiligheid, bijvoorbeeld doordat het ook overstromingen en extreem weer zoals stormen - met zich mee kan brengen. In dit verband valt op te merken dat binnen de gemeente Arnhem regelmatig overlast ontstaat door langdurige droogte, hitte en ernstige regenbuien.20 Hierbij was bijvoorbeeld de regenbui in juli 2014 als ernstig aan te merken. Via de website overstroomik.nl is te herleiden dat in bepaalde gebieden van Arnhem de waterspiegel behoorlijk op kan lopen bij een overstroming.21 22 Gelet op dit alles is gekozen om een lokaal verbod uit te vaardigen voor reclame die vertragend werkt op de klimaattransitie.

Kanttekeningen en risico's 1.1

Verbod is juridisch houdbaar, maar alleen fossiel is rechterlijk getoetst

(PBL), “Integrale Circulaire Economie Rapportage 2023”, PBL, 2023, pbl.nl/publicaties/integrale-circulaireeconomie-rapportage-2023; Advies van de Wetenschappelijke Klimaatraad, “Met iedereen de transities in Richtinggevende keuzes voor een klimaatneutraal en klimaatbestendig Nederland”, advies ten behoeve van het Klimaatplan 2025-2035, 15 december 2023, WKR, p. 42, beschikbaar via wkr.nl/documenten/rapporten/2023/12/15/adviesrapport-met-iedereen-de-transities-in; Rapport van CE Delft, De Vries, J., P. Bouwman, et al., “True Pricing van consumptiegoederen, van verborgen kosten naar zichtbare prijzen”, CE Delft, december 2024, tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2025D07784&did=2025D07784; Advies van D&B Gedragsonderzoek, Drs. Ing. S. de Vries, drs. M. Overkamp, “De gedragseffecten van maatregelen gericht op het verminderen van de koopprikkel, advies aangevraagd door het ministerie van I&W, december 2024, beschikbaar via: tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2025D15941&did=2025D15941; Advies van de Raad voor leefomgeving en infrastructuur, “Weg van de Wegwerpmaatschappij”, Rli, november 2023, p. 41, beschikbaar via rli.nl/weg-van-de-wegwerpmaatschappij; Wetenschappelijk advies in reactie op debat in de Tweede Kamer, vergaderjaar 2022-2023, 36200, XIII, nr.

122, Bouman, Bolderdijk, et al., “Een verbod op fossiele reclame: essentieel, maar niet voldoende”, 25 oktober 2023 rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2023/10/25/een-verbod-op-fossiele-reclame. 18 https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/klimaatverandering/gevolgenklimaatverandering#:~:text=Het%20veranderende%20klimaat%20kan%20nadelig,kunnen%20infectieziekten%2 0meer%20ruimte%20krijgen. (December 2023). 19 Air pollution from fossil fuels caused 8.7 million premature deaths in 2018, study finds » Yale Climate Connections 20 https://www.knmi.nl/kennis-en-datacentrum/achtergrond/knmi-23-klimaatscenario-s, oktober 2023. 21 https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/klimaatverandering/gevolgen-

klimaatverandering#:~:text=Het%20veranderende%20klimaat%20kan%20nadelig,kunnen%20infectieziekten%2 0meer%20ruimte%20krijgen. (December 2023). 22 https://www.knmi.nl/kennis-en-datacentrum/achtergrond/knmi-23-klimaatscenario-s, oktober 2023.

Handelsreclame valt in onze grondwet expliciet buiten de vrijheid van meningsuiting. Wel valt reclame via jurisprudentie van het Europese Hof alsnog onder de vrijheid van meningsuiting zoals opgenomen in het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens. Die vrijheid van meningsuiting kan beperkt worden als daarmee een ander mensenrecht wordt geschonden, zoals het recht op leven en gezinsleven. Ten aanzien van fossiele reclame, heeft het Nederlands Juristen Comité voor de Mensenrechten (NJCM) bijvoorbeeld aangegeven dat hiervan sprake is bij fossiele reclame en pleit daarom ook voor een verbod op fossiele reclame. Wat dit betreft, hebben bovendien de Secretaris Generaal van de VN, de Hoge Commissaris van de Mensenrechten van de VN en de Special Rapporteur on ClimateChange van de VN allemaal opgeroepen tot een verbod op fossiele reclame. Aan commerciële uitingsvrijheid en de inbreuk daarop wordt minder zwaarte toegekend dan aan de individuele uitingsvrijheid en de inbreuk daarop. Zeker als daarbij een groter doel van algemeen belang wordt gediend. Doelen zijn onder meer nationale veiligheid en publieke gezondheid: doelen die dit verbod nastreeft. Omdat een verbod als het onderhavige alleen nog voor wat betreft de fossiele reclame rechterlijk is getoetst, kan de uitslag van een eventuele procedure niet met zekerheid worden gegeven.

Daarom is het belangrijk om het verbod juridisch te onderbouwen. In bijlage 1 wordt mede met behulp van literatuur onderbouwd waarom deze beperking juridisch pleitbaar is. 1.2

Mogelijkheid van juridische procedures Het kan zijn dat de exploitant van de reclamezuilen, abri’s, displays etc. zich niet kan vinden in dit verbod. Dit kan leiden tot juridische procedures, maar we verwachten dat de stevige juridische onderbouwing deze kans verminderd. Verder hebben we - om de exploitant een overgangstermijn gegeven om zich aan de nieuwe regels aan te passen of om tijdig juridische stappen te kunnen. Hierbij is gekozen voor een ruime overgangstermijn van één jaar.

Participatie

In voorbereiding op het voorstel is informeel gesproken met PBA, OKA en verschillende kleine lokale ondernemers en burgers. De reacties uit deze overleggen waren overwegend positief en ondersteunend. Ook heeft afstemming plaatsgevonden met landelijke organisaties die hierin expertise hebben opgebouwd. Er heeft geen participatie plaatsgevonden met exploitanten van reclamezuilen, abri's, displays etc

Financiën Voor het opnemen van een lokaal verbod zijn geen extra financiële middelen nodig indien gebruik gemaakt wordt van een gedeelte van de bestaande handhavingscapaciteit. Verder kan het zijn dat de opneming van het verbod en de maatregelen die hieruit voortvloeien tot juridische procedures en tot schadeclaims van reclame-exploitanten leiden. Dit kan wel financiële consequenties hebben. In eerdere wijziging en getoetste zaak van de gemeente Den Haag is bij de wijziging van de APV voor een verbod van fossiele reclames een juridisch advies uitgebracht door een externe partij. Uit de conclusie van dit advies volgt dat het risico voor een succesvolle procedure waarschijnlijk klein is.23 Uitvoering Deze onderdelen van de Algemene Plaatselijke Verordening worden door de afdeling Vergunning en Handhaving, programma Veiligheid en afdeling Juridische Zaken uitgevoerd. Communicatie De wijziging van de APV wordt gepubliceerd in het digitale Gemeenteblad en op overheid.nl. Tevens wordt het college verzocht om de exploitanten van reclamedragers in de gemeente Arnhem te wijzen op de wijziging in de APV en het gemeentelijk reclamebeleid. Bijlagen Stukken voor gemeenteraad  Raadsvoorstel en ontwerpbesluit  Bijlage 1. Juridische onderbouwing: de grenzen van verordenende bevoegdheid

23 Microsoft Word - Advies Ecolytico Legal - PvdD DH voorstel verbod fossiele reclame.docx

Besluit van Zaaknummer

4798142

DE RAAD VAN DE GEMEENTE ARNHEM; gelezen het initiatiefvoorstel van het lid Simonis van de fractie van GroenLinks van <datum invullen griffie>, nummer: <zaaknummer invullen griffie>; gelet op artikel 147, 147a en 149 van de Gemeentewet;

BESLUIT Fossiele reclame in de openbare ruimte van de gemeente Arnhem te verbieden door de Algemene plaatselijke verordening van Arnhem als volgt te wijzigen: I. Na artikel 5.9.5 wordt afdeling 10 met artikel 5.10.1 ingevoegd en vastgesteld, luidende: “Afdeling 10 Verboden reclame Artikel 5.10.1 1. In dit artikel wordt verstaan onder Fossiele reclame: handelsreclame, waarmee kennelijk beoogd wordt een commercieel belang te dienen, door of voor bedrijven in de kolensector, de olie- en gassector en de luchtvaartsector en reclame voor de producten en diensten: fossiele brandstoffen, vliegvakanties, vliegtickets, grijze stroomcontracten, gascontracten, cruisereizen of auto’s met een fossiele of hybride brandstofmotor. 2. Het is verboden op een openbare plaats of dat gedeelte van een onroerende zaak dat vanaf die plaats zichtbaar is fossiele reclame aan te brengen, tenzij het gaat om: a. bedrijfsnamen, bedrijfslogo’s en reclames aan of in de directe nabijheid van het pand waar de activiteiten plaatsvinden waar de reclame betrekking op heeft; b. bedrijfsnamen en bedrijfslogo’s op wegwijzers op bedrijventerreinen en wegen.“ Met als toelichting: “Dit artikel beoogt een verbod op het aanbrengen van handelsreclame die ziet op reclame ten behoeve van het gebruik van fossiele producten.

Voor het tegengaan van klimaatverandering en ter bescherming van de volksgezondheid van de inwoners en bezoekers van de gemeente Arnhem is het van belang om juist dit gebruik tegen te gaan. Gelet hierop mag er in de openbare ruimte van de gemeente Arnhem geen reclame worden gemaakt voor fossiele producten. Gebruik van bedrijfsnamen en bedrijfslogo’s op eigen panden, reclame direct in de omgeving van het pand waarin bijvoorbeeld de verkoop plaats vindt en op bewegwijzering is wel toegestaan. Deze uitzondering geldt eveneens voor marktkramen en standplaatshouders. Hoewel bedrijfsnamen en bedrijfslogo’s strikt genomen geen reclameboodschappen zijn, bestaat er met sommige logo’s een

dusdanige associatie dat men hierover zou kunnen discussiëren. Vandaar dat dit in het artikel nadrukkelijk is geregeld. Bij bedrijfsauto’s die gebruikt worden om de activiteiten te verrichten, is geen sprake van het aanbrengen van reclame op een openbare plaats of dat gedeelte van een onroerende zaak, zodat deze ook niet onder het verbod vallen.“ II. Na artikel 5.10.1 wordt artikel 5.10.2 ingevoegd en vastgesteld, luidende: “Artikel 5.10.2 1. In dit artikel wordt verstaan onder Vlees- of visreclame (hierna vleesreclame): handelsreclame waarmee kennelijk beoogd wordt een commercieel belang te dienen, voor vlees- of visproducten en maaltijden waar vlees of vis in verwerkt is. 2. Het is verboden op een openbare plaats of dat gedeelte van een onroerende zaak dat vanaf die plaats zichtbaar is vleesreclame aan te brengen, tenzij het gaat om: a. bedrijfsnamen, bedrijfslogo’s en reclames aan of in de directe nabijheid van het pand waar de activiteiten plaatsvinden waar de reclame betrekking op heeft; b. bedrijfsnamen en bedrijfslogo’s op wegwijzers op bedrijventerreinen en wegen.“ Met als toelichting: “Dit artikel beoogt een verbod op het aanbrengen van handelsreclame die ziet op reclame ten behoeve van consumptie van vlees en visproducten. Voor het tegengaan van klimaatverandering en ter bescherming van de volksgezondheid is het van belang om juist deze consumptie tegen te gaan.

Gelet hierop mag er in de openbare ruimte van de gemeente Arnhem geen reclame worden gemaakt voor de consumptie van vlees, vis én producten waarin nadrukkelijk vlees en vis is verwerkt. Gebruik van bedrijfsnamen en bedrijfslogo’s op eigen panden, reclame direct in de omgeving van het pand waarin bijvoorbeeld de verkoop plaats vindt en op bewegwijzering is wel toegestaan. Deze uitzondering geldt eveneens voor marktkramen en standplaatshouders. Hoewel bedrijfsnamen en bedrijfslogo’s strikt genomen geen reclameboodschappen zijn, bestaat er met sommige logo’s een dusdanige associatie dat men hierover zou kunnen discussiëren. Vandaar dat dit in het artikel nadrukkelijk is geregeld. Bij bedrijfsauto’s die gebruikt worden om de activiteiten te verrichten, is geen sprake van het aanbrengen van reclame op een openbare plaats of dat gedeelte van een onroerende zaak, zodat deze ook niet onder het verbod vallen. “ III. Inwerkingtreding 1. Dit besluit treedt in werking op 1 jaar na datum bekendmaking. 2. Dit besluit wordt aangehaald als: "Wijziging van de APV in verband met verbod van reclame voor fossiele brandstoffen en vleesreclames "

De griffier,

De voorzitter,

Bijlage 1

De onderbouwing van het voorstel De grenzen van verordenende bevoegdheid In de gemeente Arnhem wordt de aan- of afwezigheid van reclame in diverse artikelen van de Algemene Plaatselijke Verordening voor Arnhem (APV) geregeld. De juridische grondslag voor de APV is artikel 147 van de Gemeentewet. De gemeenteraad kan zaken regelen in een verordening als deze bevoegdheid niet ligt bij de burgemeester, het college van burgemeester en wethouders of een hogere wetgever. In artikel 149 van de Gemeentewet wordt aangegeven waarover die verordenende bevoegdheid zich uitstrekt: de raad maakt de verordeningen die hij in het belang van de gemeente nodig oordeelt (huishouding van de gemeente). Deze verordenende bevoegdheid van de raad kent een aantal grenzen. Zo mag de verordening alleen zien op het grondgebied van de gemeente Arnhem (de territoriale grens). Verder mag de verordening niet zien op bijzondere belangen van de Arnhemse burger (de ondergrens), maar moet zich richten op het openbaar belang van de gemeente. Dat kan eventueel via het uitstralingseffect dat gedragingen in de particuliere sfeer op de omgeving hebben. Tot slot moet rekening gehouden worden met de inhoud van artikel 121 en 122 van de Gemeentewet; deze beantwoorden of een gemeentelijke verordening de hogere regelgeving nog nader mag aanvullen (bovengrens).

Hierbij zijn het object van de regeling (de genormeerde gedraging) en het motief van de regeling van belang. Huishouding van de gemeente Volgens de indiener van het voorstel behoort het reguleren van fossiele reclame en vleesreclame tot de huishouding van de gemeente. Het verbod richt zich in eerste instantie op een hoger doel, namelijk het verder beperken en voorkomen van klimaatschade en daarmee het bevorderen van de (volks)gezondheid. Fossiele reclame heeft als doel dat consumenten meer producten afnemen die gebaseerd zijn op fossiele brandstoffen (kolen, olie en gas). Fossiele producten zoals voertuigen op verbrandingsmotoren en grijze energie veroorzaken uitstoot van stoffen als CO2 en fijnstof. Dit heeft een directe en negatieve invloed op klimaatverandering en luchtkwaliteit, en daarmee op de gezondheid van de inwoners en bezoekers van Arnhem. Ook heeft het gebruik van fossiele verbrandingsmotoren in Arnhem een directe impact op het stikstof probleem waardoor de natuur zwaar onder druk staat. Ook vlees- en visreclames dragen bij aan klimaatverandering, slechte luchtkwaliteit en andere milieuproblemen24 en hebben daarmee effect op de volksgezondheid. In overeenstemming met de Urgenda jurisprudentie25 heeft niet alleen ieder land, maar ook de gemeente een verantwoordelijk voor de reductie van de eigen uitstoot.

Daarom kan het argument dat de eigen uitstoot, op wereldschaal bezien, een relatief geringe omvang heeft en dat een reductie van de eigen uitstoot op wereldschaal slechts een gering effect heeft, ook een gemeente naar het oordeel van initiatiefnemer niet ontslaan om te bezien of zij lokaal maatregelen in dit verband kan nemen. Het Internationaal Gerechtshof heeft in juli 2025 nog bevestigd dat overheden alles dienen te doen wat binnen hun mogelijkheden ligt. Dat vereist een palet aan effectieve maatregelen.26 Uit een 24 Initiatiefvoorstel “Stunt niet met het klimaat”, Leonie Gerritsen, PvdD, De Haag: 8 juli 2024. 25 HR 20 december 2019, ECLI:NL:HR:2019:2006. 26 https://www.icj-cij.org/case/187

eerder advies blijkt dat een verbod op fossiele reclame noodzakelijk is als onderdeel van klimaatbeleid.27 Aangezien gemeenten over de openbare ruimte gaan, is het logisch dat een maatregelenpakker ook een verbod op klimaatschadelijke reclames in de openbare ruimte omvat. Ook de rechtbank Den Haag heeft in de uitspraak over fossiele reclame benadrukt dat “alle beetjes helpen” en dat een afname van CO2-uitstoot door vermindering van vliegbewegingen, in combinatie met andere door de Gemeente genomen milieumaatregelen, een bijdrage kan leveren aan verbetering van het leefklimaat, waarvan ook de inwoners van Den Haag zullen profiteren. 28 Zoals hierboven reeds uiteengezet zijn deze maatregelen ook te vertalen in een lokaal belang, de gemeente Arnhem heeft immers duidelijke ambities om een gezonde leefstijl te bevorderen. De bescherming van de (volks)gezondheid van de inwoners van Arnhem is van groot belang. Deze (volks) gezondheid wordt in vergaande mate beïnvloed door negatieve klimaatverandering. De voorgestelde maatregel kan positief bijdragen aan het tegengaan hiervan en van de directe negatieve gevolgen op de (volks)gezondheid van de verbranding van fossiele brandstoffen. Door instanties als het IPCC29 wordt de regulering van reclame als een van de maatregelen genoemd om de klimaattransitie te versnellen.

Ook uit het wetenschappelijke advies naar aanleiding van het commissiedebat “Klimaat en energie” volgt dat fossiele reclame de transitie naar een duurzame samenleving tegenhoudt en een verbod op fossiele reclame duurzame transities stimuleert.30 Uit een rapport van Greenpeace volgt dat de vleesindustrie elk jaar enorme hoeveelheden geld in campagnes pompt om mensen verslaafd te houden aan zijn producten, vaak ondersteund door publieke fondsen.31 Om de klimaatdoelen te halen is meer nodig dan nieuwe technologie voor energieopwekking en voor een grotere energie-efficiëntie, aldus TNO in een verkenning.32

Onder- en bovengrens De voorgestelde regeling geldt alleen binnen de grenzen van de gemeente Arnhem (territoriale grens) en ziet alleen op reclame die zichtbaar is in de openbare ruimte (ondergrens) en niet in de private sfeer. Dus aan die grenzen wordt voldaan. Vrijheid van meningsuiting Voor de toetsing aan de bovengrens is van belang dat er geen wet in formele zin is die ziet op fossiele en vleesreclame, dit is bijvoorbeeld anders bij tabak waarbij de Tabakswet het een en ander uitputtend regelt. Het maken van reclame valt wel onder het (grond)recht op de vrijheid van meningsuiting. In artikel 7 van de Grondwet is in het vierde lid handelsreclame van de werking van dat artikel uitgesloten, maar dat is niet het geval in artikel 10 van het Europees Verdrag voor de Rechten

27 https://open.overheid.nl/documenten/19b34bce-d4eb-4b7a-8fea-3aa9e269bf44/file 28 Rechtbank Den Haag, 25 april 2025, ECLI:NL:RBDHA:2025:6874. 29 IPCC (2022). Climate Change 2022, Mitigation of Climate Change, Working Group III contribution tot the

WGIII Sixth Assesment Report of Intergovernmental Panel on Climate Chage, Cambridge: Cambrigde University Press. Chapter4, p. 455. 30 Bouwman e.a., Wetenschappelijk advies een verbod op fossiele reclame essentieel, maar niet voldoende, p. 3 e.v. (Advies in reactie op debat Tweede Kamer) TK 2022-2023, 36200 XII, nr. 122. 31 N. Delliston e.a., The 7 Myths of Big Meat’s Marketing, (Greenpeace Denmark) november 2021, p. 8 e.v. https://www.greenpeace.org/static/planet4-denmark-stateless/2021/11/dd8034bfgreenpeace_meat_report_en_final.pdf en Sini Eräjää (Greenpeace EU), MARKETING MEAT, april 2021. 32 G. Paradies & R. van den Brink, Verkenning, Anders consumeren om klimaatdoelen te halen, (TNO rapport 2023).

van de Mens (hierna: EVRM), via jurisprudentie van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens. Dit verdrag geldt ook in Nederland en het artikel luidt als volgt: 1.

2.

Eenieder heeft recht op vrijheid van meningsuiting. Dit recht omvat de vrijheid een mening te koesteren en de vrijheid om inlichtingen of denkbeelden te ontvangen of te verstrekken, zonder inmenging van enig openbaar gezag en ongeacht grenzen. Dit artikel belet Staten niet radio- omroep-, bioscoop- of televisieondernemingen te onderwerpen aan een systeem van vergunningen. Daar de uitoefening van deze vrijheden plichten en verantwoordelijkheden met zich brengt, kan zij worden onderworpen aan bepaalde formaliteiten, voorwaarden, beperkingen of sancties, die bij de wet zijn voorzien en die in een democratische samenleving noodzakelijk zijn in het belang van de nationale veiligheid, territoriale integriteit of openbare veiligheid, het voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten, de bescherming van de gezondheid of de goede zeden, de bescherming van de goede naam of de rechten van anderen, om de verspreiding van vertrouwelijke mededelingen te voorkomen of om het gezag en de onpartijdigheid van de rechterlijke macht te waarborgen.

Artikel 10 van het EVRM heeft betrekking op alle uitingen, waaronder reclame, zodat het beperken van de mogelijkheid van het maken van reclame alleen kan door te voldoen aan de eisen van het tweede lid. Daarin wordt een inbreuk op de commerciële uitingsvrijheid - om redenen als genoemd in lid 2 - ook sneller toelaatbaar geacht dan die op individuele uitingsvrijheid. Bij de wet voorzien Gemeentelijke verordeningen vallen onder het criterium “bij de wet voorzien” van het EVRM. Hierbij geldt dat maatregelen toegankelijk moeten zijn en de gevolgen voorzienbaar moeten zijn voor betrokkenen. Wanneer de raad besluit tot deze APV-wijziging dan wordt deze bekendgemaakt in het Gemeenteblad en is terug te vinden op www.overheid.nl. Hierbij kan eenieder kennisnemen van deze regels en voorzien wat de gevolgen zijn wanneer deze niet worden opgevolgd. Legitiem doel - Volksgezondheid De beperking van het recht op vrije meningsuiting moet verder een legitiem doel dienen. In dit geval is het de bescherming van de (volks)gezondheid. De grote gevaren die klimaatverandering en fossiele brandstoffen zelf met zich brengen, heeft ook effect op de gezondheid van de inwoners, dieren en bezoekers van de gemeente Arnhem.

Niet voor niets is de gemeente Arnhem één van de organisaties van het netwerk ‘Arnhem Klimaatbestendig’, dat Arnhemmers leert over hoe we de stad samen meer klimaatbestendig kunnen maken. En niet voor niets heeft de gemeente een klimaatplan opgesteld om zelf het voortouw te nemen. Allemaal met de doelstelling van de gemeente Arnhem; de schone lucht, de gezonde bodem en de goede waterkwaliteit maken dat mens en dier in een prettige leefomgeving wonen. 33 Daarnaast is de beperking van belang omdat klimaatverandering bijvoorbeeld ook overstromingen met zich mee kan brengen. In dit verband valt op te merken dat binnen de gemeente Arnhem regelmatig overlast ontstaat door ernstige regenbuien. Hierbij was bijvoorbeeld de regenbui in juli 2014 als ernstig aan te merken.34

33 Arnhems coalitieakkoord 2022-2026, p. 2. 34 Arnhem strijdt tegen wateroverlast - Kanaal 13 Nieuws - YouTube, Alliantie tegen wateroverlast in Arnhem |

Arnhem | gelderlander.nl, Hoogwater rond Arnhem, zo ziet dat eruit, Het is hoogwater in Arnhem, en er komt nog een metertje bij - Arnhemsche Courant.

Noodzakelijk in een democratische samenleving Het is in eerste instantie aan de raad/het gemeentebestuur om te beoordelen of er iets geregeld wordt dat “noodzakelijk” is in een democratische samenleving.35 Bij maatregelen tegen commerciële uitingen en advertenties bestaat een grote beoordelingsvrijheid van nationale autoriteiten. Hierbij wordt door de rechter gekeken of een maatregel, in het licht van alle omstandigheden van het geval, noodzakelijk is in een democratische samenleving. En verder wordt gekeken of de maatregel niet disproportioneel is.36 De vraag of deze maatregel noodzakelijk is in een democratische samenleving moet bevestigend worden beantwoord. Door het gebruik van fossiele brandstoffen worden onder meer de gezondheid, de openbare veiligheid en de openbare orde ernstig bedreigd.37 Ook het gebruik van vlees en visproducten dragen hieraan bij. Om hier wat tegen te kunnen doen, moet het gebruik van dergelijke producten in een hoog tempo worden verlaagd. Ook in het coalitieakkoord wordt door de coalitiepartijen aangegeven alle kansen aan te grijpen om de klimaatdoelstellingen te halen.

Vanuit de maatschappij ontstaat in toenemende druk op overheden om het stimuleren van gebruik van fossiele middelen tegen te gaan.38 Het rapport “Wetenschappelijk advies een verbod op fossiele reclame essentieel, maar niet voldoende” 39 geeft aan dat een verbod op fossiele reclame essentieel is maar niet voldoende. Er zijn dus naast een verbod, meer beleidsmaatregelen en ingrepen nodig. Maar met het verbod kan de positieve spiraal voor die transitie wel in gang gezet worden en is het daarmee een onmisbare stap, samen met de andere stappen die de gemeente Arnhem al gezet heeft en in de nabije toekomst gaat zetten. 40 Het Urgenda arrest 41 geeft daarbij aan dat ieder land voor zijn deel verantwoordelijk om de klimaatverandering tegen te gaan. Daarom kan het argument dat de eigen uitstoot, op wereldschaal bezien, een relatief geringe omvang heeft en dat een reductie van de eigen uitstoot op wereldschaal slechts een gering effect heeft, een land niet ontslaan van de op hem rustende deelverantwoordelijkheid om maatregelen te nemen. Dat het effect van de voorgestelde maatregel mogelijk klein is, betekent niet dat de gemeente – gelet op artikel 2 en 8 van het EVRM – gehouden is om maatregelen te nemen. Er bestaat immers een ernstig risico dat een gevaarlijke klimaatverandering plaatsvindt die het leven en het welzijn van velen in Nederland bedreigt.

De indiener van het voorstel realiseert zich dat een enkel verbod op dergelijke reclame niet afdoende is om de benodigde transitie te maken, maar zit het als een noodzakelijk stap voorwaarts bij het treffen van benodigde maatregelen. 35 Mr. B. Brouwer en mr. B.M. van Werven, ‘Een verbod op fossiele reclame: bittere noodzaak of ongeoorloofde

overheidsbemoeienis?’, Mediaforum 2023, afl. 4, p. 127. EHRM 20-11-1989, ECLI:NL:XX:1989:AD0950, m.nt. E.A. Alkema. 36 EHRM 13-07-2012, ECLI:NL:XX:2012:BX9103, m.nt. E.J. Dommering (Mouvement Raëlien Suiss/Zwitserland). 37 Zie voor verdere uitwerking: Mr. B. Brouwer en mr. B.M. van Werven, ‘Een verbod of fossiele reclame: bittere noodzaak of ongeoorloofde overheidsbemoeienis?’, Mediaforum 2023, afl.4, p.128-129. 38 Klimaatactivisten Extinction Rebellion willen zaterdag opnieuw A12 in Den Haag blokkeren | Binnenland | De Gelderlander.nl. 39 Bouwman e.a., Wetenschappelijk advies een verbod op fossiele reclame essentieel, maar niet voldoende, p. 3 e.v. (Advies in reactie op debat Tweede Kamer, 2022-2023) TK 36200 XII, nr. 122). 40 Bouwman e.a., Wetenschappelijk advies een verbod op fossiele reclame essentieel, maar niet voldoende, p. 3 e.v. (Advies in reactie op debat Tweede Kamer, 2022-2023) TK 36200 XII, nr. 122). 41 HR 20 december 2019, ECLI:NL:HR:2019:2006.

Proportioneel Organisaties als het IPCC, TNO, de Wetenschappelijk Klimaatraad, de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid en de Raad voor Leefomgeving en Infrastructuur geven aan dat voor klimaatverandering allerlei mogelijke maatregelen moeten worden ingezet, waaronder regulering van (fossiele) reclame. Het verbieden van fossiele en vlees- &visreclame kan bijdragen aan het gedrag van mensen door het tegengaan van het beeld dat in de reclame vaak wordt geschetst dat fossiele brandstof en de fossiele industrie acceptabel en normaal zijn. Ook gaat het verbod onbelemmerd gebruik van PR-tactieken tegen om consumenten te manipuleren om bijvoorbeeld meer vlees te consumeren dan gezond is voor henzelf of voor de planeet. Omdat het verbod alleen geldt voor de openbare ruimte, wordt de vrijheid die adverteerders hebben beperkt, maar niet helemaal verboden. Zij kunnen immers nog op andere plekken wel hun reclameboodschap kwijt. Daarbij gaat het hierbij om uitingen met een (louter) commercieel oogmerk die omwille van het halen van de belangrijke klimaatdoelstellingen worden beperkt. De maatregelen hebben tot gevolg dat het aantal mogelijkheden om voor fossiele, vlees en visproducten – met een (louter) commercieel oogmerk – te adverteren wordt beperkt.

Dit leidt ertoe dat de vraag of de maatregelen proportioneel zijn, positief beantwoord dient te worden.42 EU-recht: Interne markt Tot slot is het reclameverbod niet in strijd met de interne marktregel van de EU. Voor zover er all een relevante beperking zou zijn van de vrije verkeer regels, is de beperking gerechtvaardigd. Het reclameverbod dient namelijk een legitiem doel en voldoet aan het proportionaliteitsvereiste.43 Het reclameverbod draagt bij een de bescherming van het milieu (waaronder het zoveel mogelijk tegengaan van gevaarlijke klimaatverandering), alsook de bescherming van de volksgezondheid. 44 Het reclameverbod is geschikt voor het genoemde doel en ook noodzakelijk gelet op het belang van het beperken van de consumptie van fossiele producten.45 De maatregel gaat niet verder dan nodig is voor dat doel. Integendeel: er zijn ook aanvullende maatregelen nodig ter bescherming van de betrokken belangen. Het reclameverbod is onmisbaar, maar op zichzelf niet voldoende. Er is geen reden om aan te nemen dat het Reclameverbod een discriminerende werking zou hebben of enige belemmering zou vormen voor toegang tot de markt.

42 Mr. B. Brouwer en mr. B.M. van Werven, ‘Een verbod of fossiele reclame: bittere noodzaak of ongeoorloofde

overheidsbemoeienis?’, Mediaforum 2023, afl.4, p. 129. 43 Bij deze toets kan ook in ogenschouw worden genomen dat de EU zelf een hoog niveau van bescherming van de volksgezondheid en het milieu nastreeft. Zie o.a. artikel 114(3) VWEU (gezondheid, milieu en consumentenbescherming); artikel 9 en 168(1) VWEU en artikel 35 Handvest Grondrechten EU (gezondheid); artikel 191 lid 2 VWEU en artikel 37 Handvest Grondrechten EU (milieubescherming). 44 Artikel 36 VWEU. Zie ook o.a. HvJEU 20 september 1988, zaak 302/86, ECLI:EU:C:1988:421 (Commissie/Denemarken). 45 Zie o.a. HvJEU 25 juli 1991, gevoegde zaken C-1/90 en C-176/90, ECLI:EU:C:1991:327 (Aragonesa de Publicidad Exterior); HvJEU 9 juli 1997, gevoegde zaken C-34/95, C-35/95 and C-36/95, ECLI:EU:C:1997:344 (De Agostini). In zaak C-429/02 oordeelde het Hof van Justitie dat lidstaten een vrij ruime beoordelingsmarge hebben bij het vaststellen van Reclameverbod; HvJEU 13 juli 2004, zaak C-429/02, ECLI:EU:C:2004:432 (Bacardi France/ TF1).