Ingekomen stuk "BB-toeslagaffaire - Gemeente Arnhem" d.d. 30-10-2021

Van: N.J. van Dijk Verzonden: zaterdag 30 oktober 2021 08:29 Aan: Raadsleden Arnhem <raadsleden@arnhem.nl> CC: Fractievolgers Arnhem <fractievolgers@arnhem.nl>; griffie <griffie@arnhem.nl> Onderwerp: BB-toeslagaffaire - Gemeente Arnhem

Geachte Raadsleden van de gemeente Arnhem, In juli 2019 ben ik op zeer groot onrecht gestuit veroorzaakt door de gemeente Arnhem, waarvan ik inmiddels weet dat waarschijnlijk meer dan 500 Arnhemmers hierdoor zijn gedupeerd. Het betreft de veel te lage bijzondere bijstand toeslag (BB-toeslag) voor de noodzakelijke kosten van het bestaan die de gemeente Arnhem heeft toegekend aan, vaak zeer kwetsbare, zelfstandig wonende jongmeerderjarigen (18 tot 21 jaar). Toen mijn dochter in juli 2019 achttien jaar werd, moest zij, komende vanuit een zak- en kleedgeldregeling, een bijstandsuitkering aanvragen. Zij woonde beschermd zelfstandig, maar ging naar het voortgezet onderwijs waardoor zij niet in aanmerking kwam voor Studiefinanciering. Door de gemeente Arnhem werd vastgesteld, zonder enig onderzoek te doen, dat een budget van €684,65 (!) per maand toereikend was. De ouderlijke bijdrage ging daar nog vanaf, maar ook iedere euro die boven die ouderlijke bijdrage zou worden betaald. Van dat budget moest mijn dochter alles betalen, dus de huur en kosten van levensonderhoud, maar ook haar school- en reiskosten. Ter vergelijking: Het sociaal minimum was toen voor een alleenstaande €1030,42 waardoor het tekort €345,77 per maand bedroeg voor alleen het levensonderhoud. De Raad zal begrijpen dat mijn dochter van het door de gemeente Arnhem bedachte budget onmogelijk rond kon komen.

De eerste actie die de begeleiding van mijn dochter daardoor in de gang zette, was een aanmelding bij de voedselbank. Daarnaast was er dagelijks stress als gevolg van de geldzorgen, waardoor mijn dochter nauwelijks toekwam om te werken aan haar persoonlijke problematiek. Dit was geen incident, maar jarenlang staand beleid van de gemeente Arnhem! Er ging nog veel meer mis bij de aanvraag van de uitkering, maar de details daarvan zal ik de Raad besparen. Vol ongeloof ben ik mij in de situatie gaan verdiepen, waarbij mijn achtergrond als juridisch adviseur met kennis van het bestuursrecht goed van pas kwam. Daardoor groeide mijn overtuiging dat de handelswijze van de gemeente Arnhem onrechtmatig was en heb ik namens mijn dochter bezwaar aangetekend. Echter, de gemeente Arnhem hield voet bij stuk en weigerde om de bezwaren inzake de hoogte van de BB-toeslag gegrond te verklaren. Daardoor heb ik namens mijn dochter beroep bij de Rechtbank moeten instellen. Tevens heb ik toen ook een WOB-verzoek ingediend m.b.t. de totstandkoming van de "Jongmeerderjarigennorm". Hieruit bleek dat de gemeente Arnhem geen deugdelijke motivering voor de hoogte van de BB-toeslag had. Op 5 november 2020 heeft Rechtbank Gelderland uitspraak gedaan en vrijwel alle beroepsgronden van mijn dochter gegrond verklaard en is de hoogte van haar budget bijgesteld naar dat van een 21-jarige bijstandsontvanger.

Mijn dochter heeft echter wel een jaar lang door toedoen van de gemeente Arnhem onnodig financiële stress gehad waardoor zij sterk in haar ontwikkeling is geremd! Inmiddels heb ik ook een groot aantal andere (voormalig) BB-toeslagontvangers leren kennen die ik als gemachtigde bijsta in bezwaar- en herzieningsprocedures tegen de gemeente Arnhem inzake de nabetaling van de BB-toeslag. Vrijwel allemaal hebben ze schrijnende verhalen over financiële kopzorgen, soms grote schulden en zelfs huisuitzettingen en dakloosheid wegens huurachterstanden. Ook hun sociale leven was problematisch en werd zeer ingeperkt door het voortdurend gebrek aan geld. Een aantal van hen is deels gecompenseerd doordat wethouder Paping opdracht heeft gegeven om met terugwerkende kracht, maar pas vanaf 1 november 2020, het budget te verhogen tot die van

een 21- jarige bijstandontvanger en het verschil na te betalen. De motivering van de wethouder dat "het redelijk is om dit te doen", kent echter geen enkele rechtsgrond. Bovendien is de betaalde compensatie volstrekt onvoldoende om alle schade van de gedupeerden te dekken. Ook de bewering van de wethouder dat de uitspraak van 5 november 2020 "een individueel geval" betreft, snijdt geen hout omdat die uitspraak is gebaseerd op vaste jurisprudentie van de Centrale Raad van Beroep. Op grond van de wet dient daarom iedere gedupeerde die vanaf begin 2001 een BB-toeslag heeft ontvangen, volledig schadeloos te worden gesteld. De Raad is reeds van deze BB-toeslag problematiek op de hoogte omdat die via de paragraaf met titel "Armoede - Bijzondere bijstand < 21 jaar" op pagina 12 van de perspectiefnota 2022-2025, enigszins weggemoffeld tussen de vele andere aandachtpunten, als "knelpunt" staat vermeld. Door D66 is zelfs een motie (21M110) met een amendement van de ChristenUnie ingediend. Tot mijn ontsteltenis heeft de Raad die motie echter, na ontrading door wethouder Paping, verworpen. Nadat ik contact had opgenomen met de indieners van de motie heeft D66 nog een poging gewaagd om het onderwerp opnieuw op de agenda te krijgen, maar hierop is door Wethouder Paping zeer afwijzend en zonder enige compassie voor de gedupeerden gereageerd.

Dat heeft mij doen besluiten om het in de bijlage opgenomen rapport "Juridisch Kader BB-Toeslag" op te stellen. In mijn rapport kunt u lezen, met een uitgebreide juridische onderbouwing, dat de gemeente Arnhem een onrechtmatige overheidsdaad heeft begaan door bij alle besluiten inzake de BBtoeslagen geen onderzoek te verrichten naar de noodzakelijke kosten van het bestaan en uit te gaan van een vast bedrag waarvan de hoogte niet deugdelijk was gemotiveerd. Ook leest u in mijn rapport dat de gedupeerden recht hebben op een nabetaling met terugwerkende kracht tot aan de datum van de toekenning van de BB-toeslag, inclusief een materiële en immateriële schadevergoeding. Gaarne zou ik mijn rapport aankomende woensdag persoonlijk aan de Raad willen toelichten en de gedupeerden een gezicht te geven, maar vanuit de Griffie heb ik begrepen dat daarvoor eerst op 24 november a.s. gelegenheid zou zijn, tenzij de Raad anders beslist. Helaas ben ik op 24 november verhinderd, maar ik houd mij wel beschikbaar voor de politieke avond op aanstaande woensdag.

Ik roep de Raad op om wethouder Paping zeer dringend te verzoeken om alsnog op korte termijn een hersteloperatie te laten starten en dit zeer grote onrecht dat veel Arnhemmers is aangedaan recht te zetten, door actief de gedupeerden te benaderen en ruimhartig te compenseren voor zowel de gemiste BB-toeslag alsook de daaruit voortkomende materiële en immateriële schade. Ook vraag ik aandacht voor de vele ouders en begeleiders die machteloos hebben moet toezien hoe hun kinderen door dit onrechtmatige Arnhemse beleid in de verdrukking kwamen. Hoogachtend, N.J. van Dijk (Gemachtigde van Myr, Savi, Mai, Nic, Davi, Ger en Dori)

ONTERECHT.NU - Mozartlaan 11 - 6904GA - Zevenaar - TEL: (0316)253554 - KVK: 74167405 - BTW-ID: NL001883881B65 - EMAIL: info@onterecht.nu - IBAN: NL06 RABO 0375 4190 47

Juridisch Kader

BB-Toeslagaffaire Gemeente Arnhem

Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld.

ONTERECHT.NU - Mozartlaan 11 - 6904GA - Zevenaar - TEL: (0316)253554 - KVK: 74167405 BTW-ID: NL001883881B65 - EMAIL: info@onterecht.nu - IBAN: NL06 RABO 0375 4190 47

Versie 1.61

Juridisch Kader BB-Toeslagaffaire

Pagina 1

INHOUD 1 INLEIDING

3

2 SAMENVATTING

4

3 VRAAGSTELLING & ANTWOORDEN 3.1 Onrechtmatige overheidsdaad 3.2 Generieke werking 3.3 Eerste datum ontvankelijkheid schadeclaim 3.4 Aantal gedupeerden 3.5 Terugwerkende kracht 3.6 Gevolgschade 3.7 Actieve opsporing

5 5 5 5 5 5 6 6

4 WETGEVING 4.1 Zorgvuldig onderzoek en deugdelijke motivering 4.2 Jongerennormen 4.3 BB-toeslag 4.4 Verjaring 4.5 Schadevergoeding 4.6 Wettelijke rente

7 7 7 7 8 8 9

5 JURISPRUDENTIE 5.1 Onderzoeksplicht gemeente 5.2 Toepasselijke periode 5.3 Terugwerkende kracht 5.4 Hoogte BB-toeslag 5.5 Schadevergoeding 5.6 Wettelijke rente

9 9 10 10 11 11 11

6 BESCHOUWING 6.1 Voorgeschiedenis 6.2 Generieke onderzoeksplicht 6.3 Handelen gemeente 6.4 Schadevergoeding 6.5 Actieve opsporing

13 13 14 15 15 15

7 OMVANG PROBLEMATIEK 7.1 Aantal gedupeerden 7.2 Gemiddelde schade per gedupeerde 7.3 Hersteloperatie 7.4 Verwachte kosten

16 16 16 17 17

ONTERECHT.NU - Mozartlaan 11 - 6904GA - Zevenaar - TEL: (0316)253554 - KVK: 74167405 BTW-ID: NL001883881B65 - EMAIL: info@onterecht.nu - IBAN: NL06 RABO 0375 4190 47

Versie 1.61

Juridisch Kader BB-Toeslagaffaire

Pagina 2

8 LOPENDE PROCEDURES

18

9 GEVOLGEN NABETALING EN SCHADEVERGOEDING 9.1 Overschrijding vermogensgrens 9.2 Korting toeslagen 9.3 Fiscale gevolgen

19 19 19 19

ONTERECHT.NU - Mozartlaan 11 - 6904GA - Zevenaar - TEL: (0316)253554 - KVK: 74167405 BTW-ID: NL001883881B65 - EMAIL: info@onterecht.nu - IBAN: NL06 RABO 0375 4190 47

Versie 1.61

Juridisch Kader BB-Toeslagaffaire

Pagina 3

1 INLEIDING Blijkens een uitspraak van de rechtbank van 5 november 2020 waar ik als gemachtigde van de uitkeringsgerechtigde bij was betrokken, heeft de gemeente Arnhem, onrechtmatig, aan zelfstandig wonende jongmeerderjarigen (18 tot 21 jaar) een te lage, ver onder het bestaansminimum gelegen, bijzondere bijstandsuitkering (BB-toeslag) verstrekt. Wethouder Paping ontkent echter dat de gemeente Arnhem onrechtmatig heeft gehandeld en wil enkel de huidige 85 BB-toeslaggerechtigden met terugwerkende kracht beperkt compenseren vanaf de datum van de uitspraak. Met dit rapport probeer ik inzichtelijk te maken wat het juridisch kader is waarbinnen deze BB-toeslagaffaire geplaatst dient te worden. Het is bedoeld als handreiking naar de Gemeenteraad en het College van B&W van de gemeente Arnhem om inzicht te verkrijgen in de problematiek en waarom er sprake is van onrechtmatig handelen door de gemeente Arnhem bij de toekenningsbesluiten voor de BB-toeslag en de gevolgen ervan. Tevens hoop ik en spreek ik de verwachting uit dat alle gedupeerden van de BB-toeslagaffaire door dit rapport alsnog zullen krijgen waar zij recht op hebben en dat hun (immateriële)schade ruimhartig zal worden vergoed door de gemeente Arnhem. Zevenaar, oktober 2021 N.J. van Dijk Juridisch adviseur bij Onterecht.nu

ONTERECHT.NU - Mozartlaan 11 - 6904GA - Zevenaar - TEL: (0316)253554 - KVK: 74167405 BTW-ID: NL001883881B65 - EMAIL: info@onterecht.nu - IBAN: NL06 RABO 0375 4190 47

Versie 1.61

Juridisch Kader BB-Toeslagaffaire

Pagina 4

2 SAMENVATTING De gemeente Arnhem hanteerde in haar beleid inzake aanvullende bijzondere bijstand (BB-toeslag) voor zelfstandig wonende jongmeerderjarigen (18 tot 21 jaar) vaste bedragen, ver onder het sociaal minimum, zonder een deugdelijk onderzoek te doen naar de noodzakelijke kosten van het bestaan en/of een deugdelijke motivering waarom de gehanteerde bedragen passend en toereikend waren. Blijkens artikel 12 Participatiewet en de vaste jurisprudentie heeft de gemeente Arnhem hierdoor onrechtmatig gehandeld. In de afgelopen 20 jaar zijn volgens een voorzichtige berekening meer dan 500, vaak zeer kwetsbare, jongmeerderjarigen van dit gemeentelijke beleid het slachtoffer geworden. De te weinig uitbetaalde BB-toeslag kan oplopen tot ruim €11.000 per jongmeerderjarige, zonder rekening te houden met de gevolgschade.Velen zijn namelijk in de schulden geraakt met alle gevolgen van dien. Verantwoordelijk wethouder Paping heeft deze misstand deels gerepareerd door alle huidige BB-toeslagontvangers beperkt te compenseren, maar weigert een volledige compensatie van alle gedupeerden.

ONTERECHT.NU - Mozartlaan 11 - 6904GA - Zevenaar - TEL: (0316)253554 - KVK: 74167405 BTW-ID: NL001883881B65 - EMAIL: info@onterecht.nu - IBAN: NL06 RABO 0375 4190 47

Versie 1.61

Juridisch Kader BB-Toeslagaffaire

Pagina 5

3 VRAAGSTELLING & ANTWOORDEN 1. Heeft de gemeente Arnhem onrechtmatig gehandeld bij het nemen van toekenningsbesluiten inzake de BB-toeslag? 2. Is de uitspraak van 5 november 2020 (ECLI:NL:RBGEL:2020:5909) slechts van toepassing op een individueel geval of raakt die alle in het verleden genomen besluiten inzake de hoogte van de BB-toeslag? 3. Vanaf welke toekenningsdatum van de BB-toeslag kan een schadeclaim bij de gemeente worden ingediend? 4. Om hoeveel gedupeerden gaat het ? 5. Over welke periode dient met terugwerkende kracht door de gemeente aan de gedupeerden de te weinig uitbetaalde BB-toeslag nabetaald te worden? 6. Is er sprake van gevolgschade bij de gedupeerden en dient de gemeente Arnhem die te vergoeden? 7. Heeft de gemeente Arnhem een verplichting om actief gedupeerden op te sporen en te informeren?

3.1 Onrechtmatige overheidsdaad Antwoord vraag 1: Er is sprake van onrechtmatig handelen door de gemeente Arnhem dat geclassificeerd kan worden als een onrechtmatige overheidsdaad.

3.2 Generieke werking Antwoord vraag 2: Op grond van de wet en jurisprudentie is de gemeente Arnhem verplicht om voorafgaand aan de toekenning van de BB-toeslag onderzoek te verrichten naar de noodzakelijke kosten van het bestaan van de aanvrager. Voor zover de uitspraak van 5 november geen generieke werking zou hebben, hebben de uitspraken van 24 juli 2012 respectievelijk 27 juni 2000 van de CRvB inzake de onderzoeksplicht van de gemeente dat wel.

3.3 Eerste datum ontvankelijkheid schadeclaim Antwoord vraag 3: Als gevolg van de verjaringstermijn van 20 jaar kan door (voormalig) ontvangers van BB-toeslag die toegekend is vanaf ongeveer 2001 een schadeclaim bij de gemeente Arnhem worden ingediend.

3.4 Aantal gedupeerden Antwoord vraag 4: Uit een voorzichtige berekening blijkt dat er sprake is van meer dan 500 directe gedupeerden.

3.5 Terugwerkende kracht Antwoord vraag 5: De terugwerkende kracht geldt vanaf de datum dat de schade is ontstaan (i.e. de ingangsdatum van de BB-toeslag).

ONTERECHT.NU - Mozartlaan 11 - 6904GA - Zevenaar - TEL: (0316)253554 - KVK: 74167405 BTW-ID: NL001883881B65 - EMAIL: info@onterecht.nu - IBAN: NL06 RABO 0375 4190 47

Versie 1.61

Juridisch Kader BB-Toeslagaffaire

Pagina 6

3.6 Gevolgschade Antwoord vraag 6: Bij de gedupeerden van de BB-toeslagaffaire is sprake van gevolgschade, zowel materieel als immaterieel, welke door de gemeente Arnhem vergoed dient te worden.

3.7 Actieve opsporing Antwoord vraag 7: Doordat de gemeente Arnhem een onrechtmatige overheidsdaad heeft gepleegd rust op haar een verplichting om alle schade voor gedupeerden van de BB-toeslagaffaire te vergoeden. Wettelijk gezien kan de gemeente Arnhem afwachten tot de gedupeerden zich melden en via een juridische procedure een bezwaar of herzieningsverzoek inclusief schadevordering indienen. Vanuit moreel opzicht mag echter een actieve opsporing van de gedupeerden en ruimhartige compensatie van de schade vanuit de gemeente Arnhem worden verwacht.

ONTERECHT.NU - Mozartlaan 11 - 6904GA - Zevenaar - TEL: (0316)253554 - KVK: 74167405 BTW-ID: NL001883881B65 - EMAIL: info@onterecht.nu - IBAN: NL06 RABO 0375 4190 47

Versie 1.61

Juridisch Kader BB-Toeslagaffaire

Pagina 7

4 WETGEVING 4.1 Zorgvuldig onderzoek en deugdelijke motivering Artikel 3:2 Algemene Wet Bestuursrecht (AWB) Bij de voorbereiding van een besluit vergaart het bestuursorgaan de nodige kennis omtrent de relevante feiten en de af te wegen belangen. Artikel 3:46 Algemene Wet Bestuursrecht (AWB) Een besluit dient te berusten op een deugdelijke motivering.

4.2 Jongerennormen Artikel 20 Participatiewet (PW) Artikel 20. Jongerennormen 1. Voor belanghebbenden jonger dan 21 jaar zonder ten laste komende kinderen is de norm per kalendermaand, indien het betreft: a. een alleenstaande van 18, 19 of 20 jaar: € 266,29; b. gehuwden waarvan beide echtgenoten 18, 19 of 20 jaar zijn: € 532,58; c. gehuwden waarvan een echtgenoot 18, 19 of 20 jaar is en de andere echtgenoot 21 jaar of ouder, zonder kostendelende medebewoners: € 1.036,79. 2. Voor belanghebbenden jonger dan 21 jaar met een of meer ten laste komende kinderen is de norm per kalendermaand, indien het betreft: a. een alleenstaande ouder van 18, 19 of 20 jaar: € 266,29; b. gehuwden waarvan beide echtgenoten 18, 19 of 20 jaar zijn: € 840,78; c. gehuwden waarvan een echtgenoot 18, 19 of 20 jaar is en de andere echtgenoot 21 jaar of ouder, zonder kostendelende medebewoners: € 1.344,99.

4.3 BB-toeslag Artikel 10 Algemene bijstandswet (Abw) Geldend vanaf 1-1-1996 t/m 31-12-2003 Een persoon van 18, 19 of 20 jaar heeft slechts recht op bijzondere bijstand voor zover zijn noodzakelijke kosten van het bestaan uitgaan boven de toepasselijke bijstandsnorm en hij voor deze kosten geen beroep kan doen op zijn ouders, omdat: a. de middelen van de ouders daartoe niet toereikend zijn; of b. hij redelijkerwijs zijn onderhoudsrecht jegens zijn ouders niet te gelde kan maken. Artikel 12 Wet Werk en Bijstand (WWB) Geldend van 1-1-2004 t/m 31-12-2014

ONTERECHT.NU - Mozartlaan 11 - 6904GA - Zevenaar - TEL: (0316)253554 - KVK: 74167405 BTW-ID: NL001883881B65 - EMAIL: info@onterecht.nu - IBAN: NL06 RABO 0375 4190 47

Versie 1.61

Juridisch Kader BB-Toeslagaffaire

Pagina 8

Een persoon van 18, 19 of 20 jaar heeft recht op bijzondere bijstand voor zover zijn noodzakelijke kosten van het bestaan uitgaan boven de bijstandsnorm en hij voor deze kosten geen beroep kan doen op zijn ouders, omdat: a. de middelen van de ouders daartoe niet toereikend zijn; of b. hij redelijkerwijs zijn onderhoudsrecht jegens zijn ouders niet te gelde kan maken. Artikel 12 Participatiewet (PW) Geldend vanaf 01-01-2015 t/m heden Een persoon van 18, 19 of 20 jaar heeft recht op bijzondere bijstand voor zover zijn noodzakelijke kosten van het bestaan uitgaan boven de bijstandsnorm en hij voor deze kosten geen beroep kan doen op zijn ouders, omdat: a. de middelen van de ouders daartoe niet toereikend zijn; of b. hij redelijkerwijs zijn onderhoudsrecht jegens zijn ouders niet te gelde kan maken.

4.4 Verjaring Artikel 310 Burgerlijk Wetboek (BW) 1.Een rechtsvordering tot vergoeding van schade of tot betaling van een bedongen boete verjaart door verloop van vijf jaren na de aanvang van de dag, volgende op die waarop de benadeelde zowel met de schade of de opeisbaarheid van de boete als met de daarvoor aansprakelijke persoon bekend is geworden, en in ieder geval door verloop van twintig jaren na de gebeurtenis waardoor de schade is veroorzaakt of de boete opeisbaar is geworden.

4.5 Schadevergoeding Artikel 8:88 lid 1 Algemene wet bestuursrecht (AWB) 1. De bestuursrechter is bevoegd op verzoek van een belanghebbende een bestuursorgaan te veroordelen tot vergoeding van schade die de belanghebbende lijdt of zal lijden als gevolg van: a. een onrechtmatig besluit; b. een andere onrechtmatige handeling ter voorbereiding van een onrechtmatig besluit; c. het niet tijdig nemen van een besluit; d. een andere onrechtmatige handeling van een bestuursorgaan waarbij een persoon als bedoeld in artikel 8:2, eerste lid, onder a, zijn nagelaten betrekkingen of zijn rechtverkrijgenden belanghebbende zijn. 6:98 Burgerlijk Wetboek (BW) Voor vergoeding komt slechts in aanmerking schade die in zodanig verband staat met de gebeurtenis waarop de aansprakelijkheid van de schuldenaar berust, dat zij hem, mede gezien de aard van de aansprakelijkheid en van de schade, als een gevolg van deze gebeurtenis kan worden toegerekend. 6:162 Burgerlijk Wetboek (BW) 1. Hij die jegens een ander een onrechtmatige daad pleegt, welke hem kan worden toegerekend, is verplicht de schade die de ander dientengevolge lijdt, te vergoeden.

ONTERECHT.NU - Mozartlaan 11 - 6904GA - Zevenaar - TEL: (0316)253554 - KVK: 74167405 BTW-ID: NL001883881B65 - EMAIL: info@onterecht.nu - IBAN: NL06 RABO 0375 4190 47

Versie 1.61

Juridisch Kader BB-Toeslagaffaire

Pagina 9

2. Als onrechtmatige daad worden aangemerkt een inbreuk op een recht en een doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht of met hetgeen volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt, een en ander behoudens de aanwezigheid van een rechtvaardigingsgrond. 3. Een onrechtmatige daad kan aan de dader worden toegerekend, indien zij te wijten is aan zijn schuld of aan een oorzaak welke krachtens de wet of de in het verkeer geldende opvattingen voor zijn rekening komt.

4.6 Wettelijke rente Artikel 119 lid 1 Burgerlijk Wetboek (BW) 1. De schadevergoeding, verschuldigd wegens vertraging in de voldoening van een geldsom, bestaat in de wettelijke rente van die som over de tijd dat de schuldenaar met de voldoening daarvan in verzuim is geweest.

5 JURISPRUDENTIE 5.1 Onderzoeksplicht gemeente 1. De uitspraak van Rechtbank Gelderland van 5 november 2020 (ECLI:NL:RBGEL:2020:5909) aangaande de onderzoeksplicht van de gemeente Arnhem luidt als volgt: 11. Als uitgangspunt geldt dat het in beginsel aan eiseres is om aannemelijk te maken dat haar noodzakelijke kosten van het bestaan uitgaan boven de bijstandsnorm, zodat zij op grond van artikel 12 van de Pw recht heeft op bijzondere bijstand. Daarbij geldt volgens de uitspraak van de CRvB van 24 juli 2012 dat bij de beoordeling van een aanvraag om bijstand een gericht onderzoek naar alle van belang zijnde omstandigheden van de aanvrager nodig is. Op het bijstandsverlenend orgaan rust de plicht om zich een zo goed mogelijk beeld te vormen over de hoogte van de noodzakelijke bestaanskosten van de aanvrager. De woonvorm en leefvorm van eiseres zijn omstandigheden waarnaar verweerder onderzoek dient te doen om de hoogte van de noodzakelijke bestaanskosten te kunnen vaststellen. 2. De Rechtbank Gelderland verwijst in haar uitspraak van 5 november 2020 naar de uitspraak van de CRvB van 24 juli 2012 (ECLI:NL:CRVB:2012:BX2510) 4.4.

Zoals de Raad eerder heeft overwogen inzake artikel 10 van de Algemene bijstandswet (Abw) (CRvB 27 juni 2000, LJN ZB8840), rust bij de beoordeling van een aanvraag om bijstand voor de noodzakelijke bestaanskosten van een jongmeerderjarige op het bijstandsverlenend orgaan de plicht om zich een zo goed mogelijk beeld te vormen over de hoogte van de noodzakelijke bestaanskosten van de aanvrager. Hierbij is een gericht onderzoek naar alle van belang zijnde omstandigheden van de aanvrager nodig. ONTERECHT.NU - Mozartlaan 11 - 6904GA - Zevenaar - TEL: (0316)253554 - KVK: 74167405 BTW-ID: NL001883881B65 - EMAIL: info@onterecht.nu - IBAN: NL06 RABO 0375 4190 47

Versie 1.61

Juridisch Kader BB-Toeslagaffaire

Pagina 10

4.5. Nu artikel 12 van de WWB in essentie niet anders luidt dan artikel 10 van de Abw, en niet is gebleken dat de wetgever heeft beoogd ter zake een andere regeling te treffen, blijft de rechtspraak inzake de toepassing van artikel 10 van de Awb haar gelding behouden onder de WWB. 3. De CRvB verwijst in haar uitspraak van 24 juli 2012 naar haar eerdere uitspraak van 27 juni 2000 (ECLI:NL:CRVB:2000:ZB8840) Mede gezien deze toelichting stelt de Raad allereerst vast dat bij de beoordeling van een aanvraag om bijstand voor de noodzakelijke bestaanskosten van een jongmeerderjarige op het bijstandsverlenend orgaan de plicht rust om zich een zo goed mogelijk beeld te vormen over de hoogte van de noodzakelijke bestaanskosten van de aanvrager en dat dit orgaan daarbij onder andere in aanmerking kan nemen of voor de aanvrager zelfstandige huisvesting wel of niet noodzakelijk is. Een gericht onderzoek naar alle van belang van zijnde omstandigheden van de aanvrager is dan ook nodig. Het zonder meer stellen van de noodzakelijke bestaanskosten van op zelfstandige huisvesting aangewezen jongmeerderjarigen op een vast bedrag, dus zonder rekening te houden met de individuele situatie, kan de Raad derhalve niet als juist aanvaarden.

5.2 Toepasselijke periode De (voormalige) BB-toeslagontvangers zijn niet bekend met het feit dat als gevolg van onrechtmatig handelen van de gemeente Arnhem (i.e geen onderzoek doen naar de noodzakelijke kosten van het bestaan en onvoldoende motivering voor de hoogte van de gehanteerde bedragen) hun uitkering, in het bijzonder de bijzondere bijstand toeslag (BB-toeslag), te laag is vastgesteld. Derhalve verjaart hun rechtsvordering op grond van artikel 310 lid 1 BW eerst na 20 jaar en kunnen schadeclaims worden ingediend vanaf 2001. Voor het geval dat onverhoopt toch de korte verjaringstermijn van 5 jaar van toepassing zou zijn, kan de Nederlandse Regering verzocht worden om, in navolging van de spoedwet Wet hardheidsaanpassing Awir inzake de kinderopvangtoeslagaffaire, een vergelijkbare spoedwet uit te vaardigen t.b.v. de BB-toeslagaffaire. De BB-toeslagaffaire beperkt zich namelijk niet alleen tot de gemeente Arnhem, maar omvat een groot aantal andere gemeenten waar geen onderzoek naar de noodzakelijke kosten van het bestaan voorafgaand aan het BB-toekenningsbesluit is verricht, maar een vast normbedrag wordt gehanteerd.

5.3 Terugwerkende kracht Het uitgangspunt van wethouder Paping dat de terugwerkende kracht zou gelden vanaf de datum van de uitspraak is ongemotiveerd en kent geen grond in de wet- en regelgeving. Op grond van de uitspraak van de CRvB van 24 februari 1998 (ECLI:NL:CRVB:1998:AA8776) met doorverwijzing naar de uitspraken van de HR van 26 februari 1988 (NJ 1988,489 IJsselmuiden/Brink), waarin wordt overwogen dat de datum van het primair besluit bepalend is voor de ingangsdatum van de schade, en HR 30 januari 1987 [Nibourg BV/gem. Zuidwolde], waaruit blijkt dat de schade die het gevolg is van het onrechtmatige primaire besluit ook voor vergoeding in aanmerking komt, dient de niet uitbetaalde BB-toeslag met terugwerkende kracht vanaf de toekenningsdatum in het primaire besluit te worden ONTERECHT.NU - Mozartlaan 11 - 6904GA - Zevenaar - TEL: (0316)253554 - KVK: 74167405 BTW-ID: NL001883881B65 - EMAIL: info@onterecht.nu - IBAN: NL06 RABO 0375 4190 47

Versie 1.61

Juridisch Kader BB-Toeslagaffaire

Pagina 11

nabetaald. De jurisprudentie betreft weliswaar de gevolgschade, maar niet valt in te zien waarom de terugwerkende kracht tot aan de datum van het primaire besluit niet zou gelden voor de hoofdsom. (i.e. de BB-toeslag). Aan de uitkeringsgerechtigde van de uitspraak van 5 november 2020 is door de gemeente Arnhem met terugwerkende kracht de BB-toeslag nabetaald tot aan de ingangsdatum van het primaire toekenningsbesluit inzake de BB-toeslag. Mede op grond van het gelijkheidsbeginsel dienen derhalve ook de andere gedupeerden van de BB-toeslagaffaire met terugwerkende kracht tot aan de oorspronkelijke toekenningsdatum van de BB-toeslag een nabetaling te ontvangen.

5.4 Hoogte BB-toeslag De uitspraak van de Rechtbank Gelderland van 5 november 2020 (ECLI:NL:RBGEL:2020:5909) aangaande de hoogte van de BB-toeslag luidt als volgt: 14. Naar het oordeel van de rechtbank heeft verweerder de vaststelling van de aan eiseres toe te kennen bijstand onvoldoende gemotiveerd. De keuze voor een bedrag dat 70% van het minimumloon van een 20-jarige op 1 januari 2017 is, acht de rechtbank willekeurig. De stelling dat die norm toereikend zou moeten zijn en dat het niet is gezegd dat iedere jongere die norm krijgt, is verder niet onderbouwd. Door de gemeente Arnhem wordt met het besluit om voor alle 85 huidige BB-toeslagontvangers de BB-toeslag te verhogen tot die van een 21-plusser ook erkend, dat de vastgestelde en uitbetaalde BB-toeslag te laag was.

5.5 Schadevergoeding Blijkens de uitspraak van de CRvB van 11 mei 2021 (ECLI:NL:CRVB:2021:1041) kan een gedupeerde naast de nabetaling van de niet ontvangen BB-toeslag ook de gevolgschade claimen als die aan het onrechtmatig genomen besluit kunnen worden toegerekend. 3.2. Het is vaste rechtspraak dat de bestuursrechter bij het beantwoorden van de vraag of er voldoende aanleiding is om een gevraagde schadevergoeding toe te kennen, zoveel mogelijk aansluiting moet zoeken bij het civielrechtelijke schadevergoedingsrecht. Voor vergoeding van schade is, in aansluiting op de artikelen 6:162 en 6:98 van het Burgerlijk Wetboek, vereist dat de gestelde schade verband houdt met een onrechtmatig besluit en dat vervolgens alleen die schadeposten voor vergoeding in aanmerking komen die in een zodanig verband staan met dat besluit, dat zij het bestuursorgaan, mede gezien de aard van de aansprakelijkheid en van de schade, als een gevolg van dat besluit kunnen worden toegerekend (zie onder meer de uitspraak van de Raad van 18 februari 2015, ECLI:NL:CRVB:2015:446).

5.6 Wettelijke rente Op grond van de uitspraak van de CRvB van 24 februari 1998 (ECLI:NL:CRVB:1998:AA8776) met doorverwijzing naar de uitspraak van de CRvB van 9 januari 1996 (JB 1996, 36), waarin de CRvB heeft geoordeeld dat wettelijke rente met ingang van het primair besluit moet worden toegekend, dient ONTERECHT.NU - Mozartlaan 11 - 6904GA - Zevenaar - TEL: (0316)253554 - KVK: 74167405 BTW-ID: NL001883881B65 - EMAIL: info@onterecht.nu - IBAN: NL06 RABO 0375 4190 47

Versie 1.61

Juridisch Kader BB-Toeslagaffaire

Pagina 12

de wettelijke rente over nabetaalde en nog na te betalen BB-toeslag door de gemeente Arnhem te worden vergoed. Aan de rechthebbende bij de uitspraak van 5 november 2020 is door de rechtbank de wettelijke rente toegekend wegens te late betaling van de BB-toeslag. Op grond van het gelijkheidsbeginsel dient de wettelijke rente ook aan alle (voormalige) BB-toeslagontvangers te worden vergoed.

ONTERECHT.NU - Mozartlaan 11 - 6904GA - Zevenaar - TEL: (0316)253554 - KVK: 74167405 BTW-ID: NL001883881B65 - EMAIL: info@onterecht.nu - IBAN: NL06 RABO 0375 4190 47

Versie 1.61

Juridisch Kader BB-Toeslagaffaire

Pagina 13

6 BESCHOUWING 6.1 Voorgeschiedenis 1996 Ingangsdatum artikel 10 Algemene bijstandswet waarin recht op de BB-toeslag voor jongmeerderjarigen is vastgelegd. Sedert de invoering van de Algemene Bijstandswet in 1996 had de gemeente Arnhem voorafgaand aan het toekenningsbesluit onderzoek moeten doen naar de noodzakelijke bestaanskosten van de aanvrager. 2000 Uitspraak op 27 juni van de CRvB waaruit de onderzoeksplicht van de gemeente naar de noodzakelijke kosten van het bestaan blijkt. 2004 Ingangsdatum artikel 12 Wet Werk en Bijstand welke gelijkluidend is aan artikel 10 van de Algemene bijstandswet. 2005 Uit de bij WOB-besluit van 19 juni geopenbaarde collegenota van 9 juni 2005 blijkt, dat de gemeente Arnhem in ieder geval sinds 2005 bij ieder besluit inzake BB-toeslag uit is gegaan van een vast bedrag i.p.v. onderzoek te doen naar en/of rekening te houden met de individuele situatie van de aanvrager. Een enkele beleidsambtenaar heeft in die nota de systematiek voorgesteld om de hoogte van de BB-toeslag vast te stellen. Doel hiervan was om een besparing van €100.000 te realiseren. Het bijzondere is dat in dat voorstel de forfaitaire toeslag, die geen relatie heeft met de feitelijke kosten, los te laten en uit te gaan van een toeslag die afgestemd wordt op de individuele omstandigheden met toetsing van de noodzakelijke kosten.

Vervolgens wordt die systematiek direct weer losgelaten doordat wordt gesteld, dat de toeslag nooit hoger mag zijn dan de toeslag voor bijvoorbeeld een 23 jarige of het minimumjeugdloon, terwijl uit onderzoek naar de noodzakelijke kosten van het bestaan in een individueel geval kan blijken dat die hoger liggen dan deze “normen”. Ook het nevendoel namelijk jongeren motiveren om uitkeringsafhankelijkheid te voorkomen en te gaan werken gaat geheel voorbij aan situaties waarbij jongmeerderjarigen reeds naar school gaan of een betaalde baan hebben. De vraag of de zelfstandig wonende jongmeerderjarigen met het berekende bedrag überhaupt rond konden komen, werd geheel niet gesteld door deze beleidsambtenaar. Een typisch geval van spreadsheet-management, zonder enig benul van de uitwerking op het dagelijks leven van de BB-toeslaggerechtigden. Blijkens de besluitenlijst van 5 juli 2005 is besluit conform dit voorstel door het College genomen. 2012 In de uitspraak van 24 juli wordt de onderzoeksplicht van een gemeente naar de noodzakelijke kosten van het bestaan (nogmaals) bevestigd. 2015 Ingangsdatum artikel 12 Participatiewet. 2017 Blijkens de geopenbaarde WOB-documenten komt de hoogte van de BB-toeslag eerst in enkele emails op 4 juli en 28 september 2017 weer ter sprake als gevolg van een wijziging in de hoogte van het jeugdminimumloon.

Door een enkele beleidsambtenaar wordt een voorstel gedaan om de BB-toeslag vast te pinnen op 70% van het minimumloon van een 20 jarig en en daarna enkel nog te indexeren. Ook nu is de vraag of een BB-toeslaggerechtigde überhaupt kan rondkomen van een uitkering ver onder het sociaal minimum niet aan de orde en geldt slecht het adagium om zoveel ONTERECHT.NU - Mozartlaan 11 - 6904GA - Zevenaar - TEL: (0316)253554 - KVK: 74167405 BTW-ID: NL001883881B65 - EMAIL: info@onterecht.nu - IBAN: NL06 RABO 0375 4190 47

Versie 1.61

Juridisch Kader BB-Toeslagaffaire

Pagina 14

mogelijk jongeren te stimuleren om te gaan werken. Vervolgens is dit via een een handtekening van een clustermanager geratificeerd, nu zelfs zonder het College in te lichten. Het is volstrekt onbegrijpelijk hoe zulke ingrijpende maatregelen buiten het toezicht van het College en/of de Gemeenteraad om heeft kunnen plaatsvinden. 2020 Op 5 november doet de Rechtbank uitspraak inzake de onderzoeksplicht van de gemeente naar de noodzakelijke kosten van het bestaan en de hoogte van de BB-toeslag. 2021 Op 12 mei wordt de Perspectiefnota 2022-2025 met knelpunt in paragraaf met titel Armoede Bijzondere bijstand <21 jaar op pagina 12 aan de Gemeenteraad gepresenteerd. Op 30 juni is een motie van D66 met een amendement van de Christenunie (21M110) om benadeelden actief te informeren en met verder terugwerkende kracht dan november 2020 te compenseren door de Gemeenteraad verworpen.

6.2 Generieke onderzoeksplicht De vraag of de uitspraak van 5 november 2020 een individueel geval betreft danwel generiek van aard is, is niet relevant. In de uitspraak van 5 november 2020 wordt immers verwezen naar de vaste jurisprudentie van de CRvB van 24 juli 2012, die vervolgens weer doorverwijst naar de uitspraak van de CRvB van 27 juni 2000. Uit deze vaste jurisprudentie blijkt onweerlegbaar de onderzoeksplicht van de gemeente Arnhem. Derhalve is sprake is van een onrechtmatig overheidsdaad. Overigens is die eerdere vaste jurisprudentie van de CRvB ook niet opgenomen in de Vaststelling richtlijnwijzigingen en/of de richtlijnen zelf. Het enkele feit dat de gemeente Arnhem een vast bedrag voor BB-toeslag hanteert, bevestigt dat er geen sprake kan zijn van maatwerk op grond van onderzoek naar de noodzakelijke kosten van het bestaan. Dit onrechtmatig handelen van de gemeente Arnhem gaat, ondanks de beleidswijziging om vanaf 1 november 2020 de bijstandsnorm van een 21-plusser toe te passen, door tot op de dag van vandaag doordat nog steeds geen onderzoek naar de noodzakelijke kosten van het bestaan wordt gedaan. Die noodzakelijke kosten van het bestaan kunnen overigens ook hoger zijn dan de bijstandsnorm van een 21-plusser. Denk bijvoorbeeld aan school- en/of reiskosten waarvoor geen aanspraak op een vergoeding vanuit een voorliggende voorziening bestaat.

In de bezwaarprocedure voorafgaand aan de rechtszaak met de uitspraak van 5 november 2020 heeft de gemeente Arnhem geprobeerd om dit gebrek te herstellen door alsnog een overzicht van alle kosten op te vragen bij de aanvraagster. Daarin ging de gemeente Arnhem echter veel te ver. Bijvoorbeeld door ter discussie te stellen of een mobiel telefoonabonnement tot de noodzakelijke kosten van het bestaan behoren. Deze bevoogdende handelswijze legt bloot dat de gemeente Arnhem geen idee c.q ervaring had, hoe het onderzoek naar de noodzakelijk kosten van het bestaan in te stellen, noch op de hoogte was van de fungerende wetgeving en jurisprudentie. Ook uit de lopende bezwaar- en herzieningsprocedures blijkt dat de gemeente Arnhem bij geen enkele aanvraag zorgvuldig onderzoek naar de noodzakelijk kosten van het bestaan heeft gedaan waardoor gevoeglijk kan worden aangenomen dat dit voor alle (voormalige) BB-toeslagontvangers geldt.

ONTERECHT.NU - Mozartlaan 11 - 6904GA - Zevenaar - TEL: (0316)253554 - KVK: 74167405 BTW-ID: NL001883881B65 - EMAIL: info@onterecht.nu - IBAN: NL06 RABO 0375 4190 47

Versie 1.61

Juridisch Kader BB-Toeslagaffaire

Pagina 15

6.3 Handelen gemeente Het is op zichzelf prijzenswaardig dat de gemeente Arnhem geen hoger beroep heeft ingesteld tegen de uitspraak van 5 november 2020 van de Rechtbank Gelderland. Teveel juristen in overheidsdienst procederen namelijk ook bij kansloze zaken tot aan de hoogste instantie om zichzelf aan het werk te houden. Maar het kan ook een kwestie van kille berekening zijn geweest van de wethouder, al of niet in samenwerking met zijn beleidsambtenaren en juristen, om aan het onrechtmatig handelen door de gemeente Arnhem geen ruchtbaarheid te geven. Alle van belang zijnde jurisprudentie van de Centrale Raad van Beroep (CRvB) wordt namelijk in een onregelmatig verschijnend overzicht Vaststelling richtlijnwijzigingen opgenomen en gepubliceerd op de website1 van de afdeling Juridische Zaken (JZ) van de Gemeente Arnhem. Opvallend is dat de uitspraak van 5 november 2020 nergens wordt genoemd, maar dat de gemeente Arnhem haar BB-toeslagbeleid heeft aangepast als gevolg van deze uitspraak en dat nieuwe beleid wel in de Vaststelling richtlijnwijzigingen heeft opgenomen.

6.4 Schadevergoeding De gedupeerden van de BB-toeslagaffaire komen, naast de nabetaling van de te weinig uitbetaalde BB-toeslag, in aanmerking voor een materiële schadevergoeding door gevolgschade zoals bijvoorbeeld incassokosten en de wettelijke rente wegens te late betaling. Er kan ook sprake zijn van immateriële schade als gevolg van gederfde levensvreugde, schulden, niet toekomen aan het werken aan de persoonlijke problematiek, etc. Voor vele gedupeerden was de eerste activiteit na toekenning van de BB-toeslag een aanmelding bij de voedselbank. De impact die dat op een mensenleven heeft is groot en dient door de gemeente Arnhem ruimhartig gecompenseerd te worden.

6.5 Actieve opsporing De door de Rijksoverheid/Belastingdienst genomen maatregelen ten behoeve van de opsporing van de gedupeerden van de kinderopvangtoeslagaffaire kan door de gemeente Arnhem als referentiekader worden gehanteerd. Zo is onder meer een emailadres, website en telefoonnummer beschikbaar gesteld. Van een lokale overheid zoals de gemeente Arnhem mag hetzelfde worden verwacht in het kader van de hersteloperatie inzake de BB-toeslagaffaire. Ook in de BB-toeslagaffaire komen een aantal schrijnende situaties bij gedupeerden voor die een actief opsporingsbeleid noodzakelijk maken. Een groot aantal gedupeerden zijn zeer kwetsbare burgers waarbij als gevolg van een beperking het DOE-vermogen ontbreekt. Van deze gedupeerden kan niet worden verwacht dat zij zich zelfstandig zullen melden bij de gemeente. De gemeente Arnhem beschikt over een uitkeringsadministratie met daarin de Burgerservicenummers van alle (voormalige) BB-toeslagontvangers. Via een koppeling met de Basisregistratie Personen (BRP) zijn de gedupeerden vervolgens eenvoudig op te sporen. Het is aan te raden dat gedupeerden de mogelijkheid wordt geboden om, op kosten van de gemeente Arnhem, gebruik te laten maken van externe juridische bijstand.

1

https://geo1.arnhem.nl/richtlijnenjz/LearningGuide%206.0%20(Richtlijnen%20JZ%20Boek%20M)/html/introd uction.htm

ONTERECHT.NU - Mozartlaan 11 - 6904GA - Zevenaar - TEL: (0316)253554 - KVK: 74167405 BTW-ID: NL001883881B65 - EMAIL: info@onterecht.nu - IBAN: NL06 RABO 0375 4190 47

Versie 1.61

Juridisch Kader BB-Toeslagaffaire

Pagina 16

7 OMVANG PROBLEMATIEK 7.1 Aantal gedupeerden Er zijn 3 groepen gedupeerden: 1. Alleenstaande uitkeringsgerechtigden zonder kinderen < 21 jaar. 2. Gehuwden uitkeringsgerechtigden zonder kinderen waarvan beiden < 21 jaar. 3. Gehuwden uitkeringsgerechtigden zonder kinderen waarvan één < 21 jaar. In 2005 was de verdeling over die groepen respectievelijk 37, 20 en 10 personen. Totaal 67 BB-toeslaggerechtigden. Over 2021 is enkel bekend, blijkens het memo van de wethouder met antwoorden op raadsvragen gesteld op 2 juni 2021, dat de eerste groep bestaat uit 87 personen. De groei van deze groep is voor een groot deel toe te schrijven aan de scheiding van wonen en begeleiding bij beschermd wonen in 2018 waardoor een zak- en kleedgeldregeling werd omgezet in een bijstandsuitkering. Van de andere twee groepen zijn geen gegevens over 2021 bekend, maar mag worden aangenomen dat die ongeveer gelijk zijn gebleven. Totaal dus ongeveer 87+20+10=117 BB-toeslaggerechtigden. Uit een voorzichtige berekening op basis van het gemiddeld aantal BB-toeslagontvangers per jaar tussen 2005 en 2018 van 67 en tussen 2018 t/m 2021 van 117, met een verversing van het totale bestand aan BB-toeslagontvangers iedere 3 jaar, kan worden aangenomen dat het totaal aantal gedupeerden meer dan 500 personen bedraagt.

Omdat het onrechtmatig handelen van de gemeente Arnhem een periode beslaat van meer dan 20 jaar waarin gedupeerden mogelijk relaties zijn aangegaan en/of kinderen hebben gekregen, terwijl ze mogelijk nog met schulden kampten als gevolg van de BB-toeslag affaire, kunnen er nog veel meer indirecte gedupeerden zijn.

7.2 Gemiddelde schade per gedupeerde Een alleenstaande gedupeerde die 3 jaar lang een BB-toeslag ontvangen heeft, zonder rekening te houden met de daadwerkelijke noodzakelijke kosten van het bestaan en/of met de ouderlijke bijdrage, heeft maandelijks ongeveer een derde deel van de hoogte van de geldende bijstandsnorm van een 21-plusser te weinig ontvangen. Dat is gemiddeld ruim €300 per maand/€3600 per jaar. Per gedupeerde is dat gemiddeld over een volle periode van 3 jaar ruim €11.000. Een samenwonend stel waarvan één < 21 is de korting -20% van de reguliere 21+norm. Over een volle periode van 3 jaar kan dat oplopen tot ruim €10.000. Voor samenwonend stel die beiden < 21 jaar zijn is de korting -35% van de reguliere 21+ norm. Over een volle periode van 3 jaar kan dat oplopen tot ruim €19.000.

ONTERECHT.NU - Mozartlaan 11 - 6904GA - Zevenaar - TEL: (0316)253554 - KVK: 74167405 BTW-ID: NL001883881B65 - EMAIL: info@onterecht.nu - IBAN: NL06 RABO 0375 4190 47

Versie 1.61

Juridisch Kader BB-Toeslagaffaire

Pagina 17

7.3 Hersteloperatie Hoewel de wet en jurisprudentie voorschrijft dat een onderzoek naar de noodzakelijke kosten van het bestaan verplicht is, kan omwille van de eenvoud, uitvoerbaarheid en snelheid worden volstaan met een generieke verhoging met terugwerkende kracht vanaf toekenningsdatum voor alle (voormalige) BB-toeslaggerechtigden naar de hoogte van de algemene bijstand van een 21-plusser onder aftrek van de eventueel vastgestelde ouderbijdrage. Indien door een individuele BB-toeslagontvanger kan worden aangetoond dat de werkelijke noodzakelijke kosten van het bestaan hoger waren dan de algemene bijstandsnorm van een 21-plusser, dan dient daar de nabetaling op te worden afgestemd.

7.4 Verwachte kosten De directe materiële schade als gevolg van de te lage BB-toeslag kan in theorie oplopen tot naar schatting 520 x €11.000 = €5,7 miljoen, maar zal naar verwachting aanzienlijk lager liggen. De hoogte van de gevolgschade evenals de immateriële schade kan aanzienlijk zijn als gevolg van schuldenproblematiek, maar dient individueel bepaald te worden. Op dit moment is de gevolgschade nog niet goed inzichtelijk. Als alle BB-toeslaggerechtigden van de afgelopen 20 jaar worden opgespoord, kunnen de kosten voor de gevolgschade, immateriële schade en wettelijke rente oplopen tot mogelijk een half miljoen euro. Als de gemeente Arnhem als eis stelt dat iedere gedupeerde een afzonderlijke juridische procedure dient te entameren dan komt daar nog minstens een half miljoen aan kosten voor vergoeding van juridische bijstand bij. Daarnaast maakt de gemeente Arnhem ook zelf aanzienlijke kosten voor de juridische en financiële afhandeling.

ONTERECHT.NU - Mozartlaan 11 - 6904GA - Zevenaar - TEL: (0316)253554 - KVK: 74167405 BTW-ID: NL001883881B65 - EMAIL: info@onterecht.nu - IBAN: NL06 RABO 0375 4190 47

Versie 1.61

Juridisch Kader BB-Toeslagaffaire

Pagina 18

8 LOPENDE PROCEDURES Voor zover bekend zijn er n.a.v. het besluit van de gemeente Arnhem om maar vanaf 1 november 2020 een nabetaling te verrichten een 2-tal bezwaarprocedures geïnitieerd door huidige BB-toeslagontvangers. Dit betreft schadeclaims van respectievelijk ongeveer €1400 en €4200 materiële en €500 respectievelijk €1000 gevolg- en immateriële schade, exclusief wettelijke rente. Tevens heeft een voormalig BB-toeslagontvangers een herzieningsverzoek ingediend met een schadeclaim van €5335 aan directe schade wegens te weinig ontvangen BB-toeslag en nog vast te stellen gevolgschade. Bij deze verzoeker is sprake van een aanzienlijke schuldenproblematiek met hoge incassokosten tot gevolg. Verzoeker is de afgelopen jaren helaas buiten beeld gebleven van het jongeren-perspectief-fonds waardoor de gevolgschade onnodig hoog is opgelopen. Een groeiend aantal bezwaar- en herzieningsprocedures zijn op het moment van verschijnen van dit rapport nog in voorbereiding.

ONTERECHT.NU - Mozartlaan 11 - 6904GA - Zevenaar - TEL: (0316)253554 - KVK: 74167405 BTW-ID: NL001883881B65 - EMAIL: info@onterecht.nu - IBAN: NL06 RABO 0375 4190 47

Versie 1.61

Juridisch Kader BB-Toeslagaffaire

Pagina 19

9 GEVOLGEN NABETALING EN SCHADEVERGOEDING 9.1 Overschrijding vermogensgrens Als gevolg van de schadeloosstelling kan de situatie ontstaan dat door een gedupeerde, die een uitkering op grond van de participatiewet ontvangt of gebruik maakt van andere overheidsregelingen, de vermogensgrens wordt overschreden. Hiervoor dienen door de gemeente Arnhem passende maatregelen getroffen te worden, omdat er anders sprake is van een sigaar uit eigen doos doordat belanghebbende gekort wordt. Ook wanneer de gedupeerde niet meer woonachtige is in de gemeente Arnhem, maar via een andere gemeente een uitkering geniet op grond van de participatiewet of gebruik maakt van andere overheidsregelingen, dient de gemeente Arnhem passende maatregelen te nemen.

9.2 Korting toeslagen Als gevolg van de nabetaling bestaat de kans dat een gedupeerde van de BB-toeslagaffaire wordt gekort op toeslagen zoals huur- en/of zorgtoeslag. Derhalve is het noodzakelijk dat de nabetaling van de BB-toeslag niet als inkomen door de gemeente Arnhem wordt geclassificeerd, danwel dat de gevolgschade van de te late betaling wordt gecompenseerd.

9.3 Fiscale gevolgen De nabetaling van de BB-toeslag en schadevergoeding kan in voorkomende gevallen leiden tot negatieve fiscale gevolgen bij een gedupeerde van de BB-toeslagaffaire. Deze dienen door de gemeente Arnhem gecompenseerd te worden.

ONTERECHT.NU - Mozartlaan 11 - 6904GA - Zevenaar - TEL: (0316)253554 - KVK: 74167405 BTW-ID: NL001883881B65 - EMAIL: info@onterecht.nu - IBAN: NL06 RABO 0375 4190 47

Versie 1.61

Juridisch Kader BB-Toeslagaffaire

Pagina 20

10 BIJLAGEN 1. 2. 3. 4.

Collegenota, 9 juni 2005 Besluitenlijst College, 5 juli 2005 Mailwisseling “Stijging jongerennormen BB”, 30 juni/4 juli 2017 Memo “Voorstel aanpassing berekening toeslag BB voor jongmeerderjarigen zonder kinderen”, 21 september 2017 5. Mailwisseling “Verhoging minimumloon zorgt voor onwenselijk hoge BB-toeslag” , 25/26/28 september 2017 6. Memo wethouder Paping met antwoorden op raadsvragen van 3 juni 2021 7. Overzicht tekort BB-toeslag alleenstaanden

ONTERECHT.NU - Mozartlaan 11 - 6904GA - Zevenaar - TEL: (0316)253554 - KVK: 74167405 BTW-ID: NL001883881B65 - EMAIL: info@onterecht.nu - IBAN: NL06 RABO 0375 4190 47

1.1

Collegenota Aan burgemeester en wethouders Paraaf Registratienummer

IZ/Stra/2005/161

Diensthoofd

Datum

09-06-2005

Portefeuillehouder I. Pijnenburg

Vertrouwelijk

Nee

Dienst

Dienst Inwonerszaken

In DT

Ambtenaar

H.S. Veldman

In college

Telefoonnummer

026-377 5803

Voorstel in raadscommissie

Nee

Onderwerp

Toeslagen WWB voor jongmeerderjarigen

Voorstel in raad

Nee

Genoemde data fataal

Ja

Datum

Nee 05-07-2005

Beslispunten 1. Vast te stellen de nieuwe normen / toeslagen boven de basisnorm voor uitkeringsgerechtigden in de leeftijd van 18 t/m 20 jaar.

Korte toelichting / samenvatting Voor jongmeerderjarigen wordt bovenop de wettelijke basisnorm afhankelijk van de leefsituatie een toeslag betaald, die gefinancierd wordt uit de Bijzondere Bijstand. Bij de vaststelling van de Herijking Minimabeleid door de gemeenteraad december jl. is besloten deze toeslagen in navolging van de recent nieuw vastgestelde toeslagenverordening aan te passen. In de te realiseren besparingen op de Bijzondere Bijstand moet de nieuwe systematiek een besparing op van ± € 100.000,- opleveren . Met de formulering van dit voorstel is derhalve gewacht tot na vaststelling van de Toeslagenverordening door de gemeenteraad. Als gevolg van het feit dat de toeslagen voor 18-20 jarigen uit de Bijzondere bijstand worden betaald is uw college bevoegd de normering van de toeslagen vast te stellen.

Beslissing burgemeester en wethouders: d.d.: _______________

Codenummer

_______________

❑ aangehouden tot

❑ conform ❑ niet conform

_______________

❑ zie inlegblad

❑ aangehouden tot ❑ aangehouden tot

1

1.2

Onderbouwing 1. Inleiding en achtergronden Jongeren onder de 21 jaar die een WWB-uitkering aanvragen, krijgen een in hoogte aangepaste uitkering t.o.v. de normale uitkeringsnorm. De te verlenen toeslagen op de basisnorm zijn lager dan de toeslagen die verleend worden aan WWB-gerechtigden tussen de 21 en 65 jaar. Bovendien wordt deze aanvullende toeslag bij jongmeerderjarigen gefinancierd vanuit de Bijzondere bijstand. De huidige toeslag staat los van de feitelijke kosten en bestaat uit een vast bedrag, al naar gelang de omstandigheden. Voorstel in dezen is de forfaitaire toeslag om te zetten in een toeslag die afgestemd wordt op de individuele omstandigheden met een toetsing van de noodzakelijke kosten. Hierbij wordt ook gekeken naar de onderhoudsplicht en het inkomen van de ouders. De nieuwe systematiek is afgestemd op de nieuwe toeslagenverordening en het wettelijk minimumjeugdloon, zodanig dat de hoogte van de uitkering van jongmeerderjarigen nooit hoger is dan de toeslag voor bijvoorbeeld een 23-jarige en nooit hoger dan het minimumjeugdloon. Conform de doelstelling zoals vastgelegd in de Herijking Minimabeleid zal met de nieuwe normering een besparing gerealiseerd worden van ± € 100.000. De aangepaste normen zoals aan deze nota toegevoegd zullen na besluitvorming door uw College met ingang van 1 juli a.s. van kracht worden.

Uw College heeft in dezen de bevoegdheid tot het vaststellen van de normen. 2. Beoogd effect Achterliggende doelstelling is tweeledig. Enerzijds dient er zoals afgesproken een bezuiniging gerealiseerd te worden van ± € 100.000,-. Meer inhoudelijk bezien leidt een lagere uitkering voor jongmeerderjarigen er toe, dat de motivatie c.q. inzet om uitkeringsafhankelijkheid te voorkomen verder zal toenemen. Immers, met een lagere uitkering wordt het verschil met een inkomen uit een een betaalde baan weer groter. Met het voorstel wordt bereikt, dat er een heldere en herkenbare norm wordt gehanteerd die aansluit op het reguliere toeslagenbeleid en het wettelijk minimumjeugdloon. 3. Argumenten (onderbouwing) De hoogte van de uitkering voor jongeren onder de 21 jaar dient een goede afstemming te hebben met enerzijds de hoogte van het minimumloon en anderzijds met de recentelijk door de gemeenteraad vastgestelde toeslagenverordening voor uitkeringsgerechtigden tussen de 21 en 65 jaar. De te realiseren besparing vloeit voort uit enerzijds een lagere uitkering, maar ook uit een afname van het aantal aanvragen voor een uitkering.

Het vorig jaar gestarte Jongerenloket probeert schoolverlaters zonder (valide) diploma’s terug naar school te geleiden, terwijl anderzijds jongeren die een uitkeringsaanvraag toch willen doorzetten via de Direct Werk-aanpak ook daadwerkelijk direct aan het werk worden gezet. Naar verhouding zal ongeveer € 45.000,- bespaard worden als gevolg van de lagere normen (op dit moment ontvangen ± 73 jongmeerderjarigen een uitkering; slechts 9 van deze 73 zullen er iets meer dan 10% op achteruitgaan, de rest blijft binnen dit percentage) en € 55.000 als effect van de inzet van het Jongerenloket alsmede het neveneffect dat de lagere normen hebben op de stap om überhaupt een uitkering aan te vragen. 4. Draagvlak De aangepaste hoogte van de uitkering voor jongmeerderjarigen zal voor advies aan de Klantenraad Sociale Zekerheid van de dienst Inwonerszaken worden voorgelegd. 5. Communicatie De reguliere kanalen zullen gebruikt worden om de aangepaste normen kenbaar te maken. 6. Aanpak/realisatie Met betrekking tot het BB-beleid inzake jongerennormen is het volgende van belang: • Geen beleidsvrijheid de alleenstaande ouder en de gehuwde jong meerderjarige met kinderen: op basis van jurisprudentie dienen de gehuwden met kinderen en de uitwonende alleenstaande ouders een norm te ontvangen die overeenkomt met de norm voor de groep 21 jaar en ouder in deze situatie.

• Aanvulling vanuit de BB niet wenselijk de thuiswonende alleenstaande alsmede de niet noodzakelijk uitwonende alleenstaande: aan deze groep kan sec de wettelijke basisnorm worden toegekend. 3

1.3

•

BB-beleid wenselijk voor: a. de gehuwden zonder kinderen - beiden < 21 jaar (basisnorm € 398,78) b. de gehuwden zonder kinderen - 1 van beiden < 21 jaar (basisnorm € 776,37) c. de noodzakelijk uitwonende alleenstaande < 21 jaar (basisnorm € 199,39)

Bij deze laatste groep wordt er voor gekozen beleid te ontwikkelen op basis van de volgende uitgangspunten: - een redelijk verband met de overige normen en toeslagen (beleidsmatig wenselijk) - werkaanvaarding leidt tot inkomensstijging (beleidsmatig wenselijk) - een procentuele relatie met de wettelijke normen voor personen van 21 jaar en ouder (uitvoeringstechnisch wenselijk) In het schema “Normering uitkeringen jongmeerderjarigen” is per groep aangegeven welk percentage gehanteerd wordt. Daar waar er kinderen aanwezig zijn, heeft de gemeente geen beleidsvrijheid; voor jongeren zonder kinderen is die ruimte er wel. Tevens is er een onderscheid in maximale norm en minimale norm. Bij de individuele toetsing van de uitkeringsvraag worden op de maximale norm verlagingen toegepast, indien de jongere een schoolverlater is, thuiswonend is en/of medebewoners heeft. Deze systematiek sluit aan bij hetgeen in de Toeslagenverordening is vastgelegd. In de optelsom van mogelijke verlagingen kan de uitkering vervolgens nooit onder de minimale norm zakken. 7. Kosten, baten en dekking Naar verwachting en conform eerdere besluitvorming bij de herijking van het Minimabeleid in december 2004 zal een besparing gerealiseerd worden van ± € 100.000,8.

Risicoparagraaf (financieel, juridisch, milieu) De ontwikkeling van het aantal aanvragen van jongeren en de ontwikkeling van de uitgaven zullen conform de algemene monitoring van de ontwikkeling van het klantenbestand gevolgd worden en bijzonderheden door middel van Turaps e.d. inzichtelijk gemaakt worden. 9. Vervolgprocedure De nieuwe normen worden per 1 juli a.s. van kracht. 10. Aanbevelingen Vaststellen van de nieuwe normen/toeslagen boven de basisnorm voor uitkeringsgerechtigden in de leeftijd van 18 t/m 20 jaar.

4

1.4

In deze tabel wordt een totaaloverzicht weergegeven van de uitwerking van de nieuwe normen. Daar waar in de laatste kolom een getal staat betekent dat er een jongmeerderjarige met de desbetreffende individulele situatie een WWB-uitkering heeft. Alleenstaanden

Alleenwonend

Evt. verlaging

Geen schoolverlater Schoolverlater

Medebewoner

Geen schoolverlater Schoolverlater

Adresloze

Geen schoolverlater Schoolverlater

Gehuwden geen kinderen beiden < 21 jaar Alleenwonend

Evt. verlaging

Geen schoolverlater Schoolverlater Geen woonlasten Schoolverlater en geen woonlasten

Medebewoner

Geen schoolverlater Schoolverlater Geen woonlasten Schoolverlater en geen woonlasten

Thuiswonend

Geen schoolverlater Schoolverlater

Leeftijd

18 21 18 21

Niet noodzakelijk uitwonend Nu Per 1 juli € 199,39 € 199,39 € 692,37 € 634,68 € 199,39 € 199,39 € 634,68 € 634,68

Noodzakelijk uitwonend Bijzondere bijstand Nu Per 1 juli Nu € 501,04 € 497,38 € 301,65 € 692,37 € 634,68 € 501,04 € 497,38 € 301,65 € 634,68 € 634,68

Per 1 juli € 297,99

Verschil tussen bijstand nu en per 1 juli -€ 3,66

€ 297,99

-€ 3,66

18 21 18 21

€ 199,39 € 576,98 € 199,39 € 519,29

€ 199,39 € 576,98 € 199,39 € 519,29

€ 501,04 € 576,98 € 501,04 € 519,29

€ 497,38 € 576,98 € 497,38 € 519,29

€ 301,65

€ 297,99

-€ 3,66

€ 301,65

€ 297,99

-€ 3,66

18 21 18 21

nvt nvt nvt nvt

nvt nvt nvt nvt

€ 501,04 € 576,98 € 501,04 € 519,29

€ 497,38 € 576,98 € 497,38 € 519,29

€ 301,65

€ 297,99

-€ 3,66

€ 301,65

€ 297,99

-€ 3,66

Per 1 juli € 351,29

-€ 31,76

€ 178,20

-€ 204,85

€ 178,20

-€ 204,85

€ 5,11

-€ 377,94

€ 383,05

€ 235,89

-€ 147,16

€ 383,05

€ 62,80

-€ 320,25

€ 383,05

€ 120,50

-€ 262,55

€ 383,05

€ 0,00

-€ 383,05

€ 268,05

€ 178,20

-€ 89,85

€ 268,05

€ 5,11

-€ 262,94

Leeftijd

18 21 18 21 18 21 18 21

Niet noodzakelijk uitwonend Nu Per 1 juli nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt

Noodzakelijk uitwonend Bijzondere bijstand Nu Per 1 juli Nu € 781,83 € 750,07 € 383,05 € 1.153,96 € 1.153,96 € 781,83 € 576,98 € 383,05 € 980,87 € 980,87 € 781,83 € 576,98 € 383,05 € 1.153,96 € 980,87 € 781,83 € 403,89 € 383,05 € 980,87 € 807,78

18 21 18 21 18 21 18 21

nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt

nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt

€ 781,83 € 1.153,96 € 781,83 € 980,87 € 781,83 € 1.153,96 € 781,83 € 980,87

€ 634,67 € 1.038,56 € 461,58 € 865,47 € 519,28 € 923,17 € 398,78 € 750,08

18 21 18 21

nvt nvt nvt nvt

nvt nvt nvt nvt

€ 666,83 € 1.153,96 € 666,83 € 980,87

€ 576,98 € 980,87 € 403,89 € 807,78

De lagere toeslagen onstaan als gevolg van de optelssom van verlagingen, conform de toeslagenverordening, te weten schoolverlater (15%), geen woonlasten (10%) en/of medebewoner (10%). Groen/gearceerde blok als voorbeeld hoe lagere uitkering tot stand komt: Verlaging van € 147,16 onstaat als gevolg van verlaging medebewonder (± € 115) en kleine aanpassing van de basisnorm (±€ 32,-)

Aantallen (globaal) 18

-€ 65,88

19

-€ 69,54

12

-€ 381,12

8 -€ 1.177,28

1.5

Gehuwden geen kinderen 1 van beiden < 21 jaar Alleenwonend

Evt. verlaging

Geen schoolverlater Schoolverlater Geen woonlasten Schoolverlater en geen woonlasten

Medebewoner

Geen schoolverlater

-€ 106,66

€ 0,00

-€ 253,46

€ 0,00

-€ 253,46

€ 0,00

-€ 253,46

€ 253,46

€ 31,40

-€ 222,06

€ 253,46

€ 0,00

-€ 253,46

€ 253,46

€ 0,00

-€ 253,46

€ 253,46

€ 0,00

-€ 253,46

€ 0,00

-€ 138,46 -€ 253,46

Schoolverlater en geen woonlasten

€ 1.029,83 € 1.153,96 € 1.029,83 € 980,87 € 1.029,83 € 1.153,96 € 1.029,83 € 980,87

€ 807,77 € 1.038,56 € 776,37 € 865,47 € 776,37 € 923,17 € 776,37 € 750,08

Geen schoolverlater

18

nvt

nvt

nvt

nvt

€ 776,37 € 776,37 € 980,87

€ 138,46 € 253,46

21

€ 914,83 € 1.029,83 € 1.153,96

18

nvt

nvt

nvt

nvt

€ 776,37 € 776,37 € 807,78

€ 138,46 € 253,46

21

€ 914,83 € 1.029,83 € 980,87

Evt. verlaging

Geen schoolverlater Schoolverlater Geen woonlasten Schoolverlater en geen woonlasten Geen schoolverlater Schoolverlater Geen woonlasten Schoolverlater en geen woonlasten

Thuiswonend

Per 1 juli € 146,80

nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt

Schoolverlater

Medebewoner

Noodzakelijk uitwonend Bijzondere bijstand Nu Per 1 juli Nu € 1.029,83 € 923,17 € 253,46 € 1.153,96 € 1.153,96 € 1.029,83 € 776,37 € 253,46 € 980,87 € 980,87 € 1.029,83 € 776,37 € 253,46 € 980,87 € 1.153,96 € 1.029,83 € 776,37 € 253,46 € 980,87 € 807,78

nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt

Geen woonlasten

Alleenstaande ouders Alleenwonend

18 21 18 21 18 21 18 21

Niet noodzakelijk uitwonend Nu Per 1 juli nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt

18 21 18 21 18 21 18 21

Schoolverlater

Thuiswonend

Leeftijd

Geen schoolverlater Schoolverlater

Leeftijd

18 21 18 21 18 21 18 21

Niet noodzakelijk uitwonend Nu Per 1 juli nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt

€ 204,50

Noodzakelijk uitwonend Bijzondere bijstand Nu Per 1 juli Nu € 1.038,56 € 1.038,56 € 608,38 € 1.038,56 € 1.038,56 € 865,47 € 865,47 € 435,29 € 865,47 € 865,47 € 1.038,56 € 865,47 € 608,38 € 1.038,56 € 865,47 € 865,47 € 692,38 € 435,29 € 865,47 € 692,38

18 21 18 21 18 21 18 21

nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt

nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt nvt

€ 923,17 € 923,17 € 750,08 € 750,08 € 923,17 € 923,17 € 750,08 € 750,08

18 21 18 21

€ 430,18 € 923,17 € 430,18 € 750,08

€ 430,18 € 865,47 € 430,18 € 576,98

nvt nvt nvt nvt

€ 923,17 € 923,17 € 750,08 € 750,08 € 807,77 € 807,77 € 634,68 € 634,68

€ 0,00

-€ 138,46 -€ 253,46

Per 1 juli € 608,38

€ 0,00

€ 435,29

€ 0,00

€ 435,29

-€ 173,09

€ 262,20

-€ 173,09

€ 492,99

€ 492,99

€ 0,00

€ 319,90

€ 319,90

€ 0,00

€ 492,99

€ 377,59

-€ 115,40

€ 319,90

€ 204,50

-€ 115,40

€ 0,00 € 0,00

3

-€ 319,98