Informatiedossier Gemeenteraad 2022-2026

Informatiedossier Gemeenteraad 2022-2026

Informatiedossier

Foto omslag: Castellum Meinerswijk

3

PAGINA

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

Informatiedossier Gemeenteraad 2022-2026

PAGINA

4

ONDERWERP

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

5

PAGINA

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

Vooraf Geachte leden van de nieuwgekozen raad, Voor u ligt het Informatiedossier Gemeenteraad 2022-2026. Ik bied u dit dossier aan namens de ambtelijke organisatie. U kunt dit dossier tijdens uw inwerkperiode gebruiken als werk- of achtergrondmateriaal, desgewenst ook bij de opstelling van een nieuw coalitieakkoord. U staat voor een grote uitdaging: het besturen van de stad, het richting geven aan bestaande en nieuwe opgaven, activiteiten en projecten. De maatschappelijke opgaven zijn groot en divers: van energietransitie tot veiligheid en leefbaarheid in de wijken, van jeugdzorg tot werkgelegenheid, van welzijn tot wonen enzovoort. Stedelijke opgaven en wijkgerichte opgaven. Het korte- en lange termijnperspectief is in het besturen een terugkerende dimensie: tegemoetkomen aan de urgentie van vandaag en tegelijkertijd werken aan een toekomstbestendige stad voor latere generaties. Ambities realiseren op de langere termijn en vervolgens doelen stellen en uitvoering geven in een kortere tijdsspanne. Waar staan we over 10 jaar, wat realiseren we in 4 jaar, wat doen we komend jaar? Dat deze perspectieven heel snel kunnen veranderen, is nu aan de orde van de dag met de recente inval van Rusland in Oekraïne. Deze oorlog heeft inmiddels al grote gevolgen. Wat dit betekent voor zowel de inwoners en bedrijven in onze stad en voor de gemeente is op dit moment nog onbekend.

Wel is de verwachting dat de komende periode deze impact steeds meer zichtbaar zal worden. Denk hierbij aan het opvangen van de vluchtelingen, dat deze weken actueel is. Maar ook de stijgende energieprijzen, de toenemende kosten van levensmiddelen en verdere inflatie. We zijn – waar dit mogelijk is – op dit moment al druk bezig om te voorzien waar onze gemeentelijke rol en mogelijkheden zitten. Dit zal de komende periode nog veel van ons vragen. Ook de financiële uitdagingen zijn groot. We zijn daarin voor een belangrijk deel afhankelijk van bijdragen van het Rijk. Dit geldt in meer algemene zin (gemeentefonds), maar ook zeker op de grote maatschappelijke opgaven waar alle steden en regio’s voor staan, bijvoorbeeld op het gebied van energietransitie, klimaat, de woningbouwopgave, economie en innovatie, veiligheid en ook in de relatie burger-overheid. Het nieuwe Regeerakkoord biedt hiertoe interessante handreikingen en fondsen, die we zouden kunnen benutten. Dit vraagt van ons slim nadenken hoe wij hier met de Arnhemse agenda op gelijk kunnen schakelen. Met dit informatiedossier bieden wij u vanuit de ambtelijke organisatie in de eerste plaats informatie over de vele thema’s en beleidsdomeinen waar u straks als gemeenteraad over gaat. We hebben geprobeerd hierbij zo volledig mogelijk de informatie te verstrekken.

Het is vanzelfsprekend vrij aan de raad om haar eigen keuzes te maken. Beschouw het niet als een boek dat u van voor naar achter leest, maar als naslagwerk, waar u uit haalt wat u op dat moment nodig heeft. Er zijn veel linken aangebracht of er wordt anderszins doorverwezen naar achterliggende stukken. Als bijlage vindt u een zo volledig mogelijk lijst van recente en eerder door de gemeenteraad vastgestelde visies en beleidskaders. U kunt daarnaast de Begroting 2022 van Arnhem beschouwen als meest actuele gegevensverzameling op inhoud en financiën. Met dit dossier proberen wij invulling te geven aan het streven naar open informatievoorziening voor de raad, zoals aangegeven in het plan van aanpak Informatievoorziening, Professionalisering en Samenwerking, dat afgelopen juli al aan uw raad is gezonden (‘Open Arnhem’). Zoals daarin aangegeven staat onze organisatie vanzelfsprekend open voor nadere vragen van uw zijde.

6

PAGINA

Leeswijzer Het dossier bevat de volgende onderdelen.

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

1. Staat van de stad Het dossier geeft u inzicht in de Staat van de stad via het gelijknamige document van onze afdeling Onderzoek & Statistiek. Dit document bevat feiten en cijfers over de stand van zaken en ontwikkeling rond thema’s als demografie, economie, armoede en onderwijs, leefbaarheid en veiligheid. Er is een korte presentatie van de Staat van de stad in dit dossier gevoegd. Daarnaast vindt u een link naar het betreffende document. Graag attendeer ik u ook op de rubriek ‘Arnhem in cijfers’ op de website van de gemeente Arnhem, waar veel informatie is te vinden over de stad en de wijken. 2. Samenhang en integraliteit De factsheets zijn sectoraal ingestoken, de werkelijkheid van onze inwoners, instellingen en bedrijven is echter niet sectoraal. De stad is een samenhangend geheel, en dus is het werk dat ook: vol van dwarsverbanden. Er wordt integraal gestuurd op ambities. Aanpakken zijn vaak multidisciplinair en er wordt veel samengewerkt met partners. In dit onderdeel van het informatiedossier geven we daarom informatie over integrale aanpakken en de samenhang tussen beleidsthema’s. We doen dit aan de hand van een groot aantal voorbeelden, die als het ware uit de factsheets zijn getrokken. De voorbeelden staan voor opgaven en aanpakken uit de huidige praktijk van Arnhem. Het is geen compleet beeld.

Het geeft vooral een indruk van hoe er op dit moment meer samenhangend dan sectoraal aan de verschillende opgaven in de stad wordt gewerkt. U kunt dit onderdeel vooral beschouwen als inspiratie bij uw eigen gedachtenvorming rondom samenhangende opgaven. 3. Factsheets programmaonderdelen begroting Het document bevat daarnaast een groot aantal factsheets waarin we actuele informatie geven over gemeentelijke thema’s en beleidsdomeinen. De indeling is neutraal gebaseerd op de programmaonderdelen in de begroting. Per thema benoemen we de huidige stand van zaken, ontwikkelingen, knelpunten en kansen. Indien er onvermijdelijke financiële effecten worden voorzien, dan zijn deze in elk factsheet toegelicht. Hierbij is gebruik gemaakt van een onderverdeling in drie categorieën: • vertaling moties/amendementen: Hierbij gaat het om aangenomen moties en amendementen die nog niet financieel in de begroting zijn verwerkt. • financieel en/of wettelijk onvermijdelijk: Dit zijn knelpunten die voortkomen vanuit het verplicht uitvoeren van wet- en regelgeving en die nog niet in de begroting zijn verwerkt.

• lopend beleid dat niet (volledig) in de begroting is verwerkt: Dit gaat om beleid dat we momenteel uitvoeren, maar waarvoor slechts incidentele middelen beschikbaar zijn of waarvoor de middelen onvoldoende in de begroting zijn opgenomen om dit beleid op de afgesproken manier uit te kunnen voeren. Hierbij wordt opgemerkt dat het hierbij gaat om ambtelijke informatie en dat het vanzelfsprekend aan de raad is om haar eigen keuzes te maken. De toelichting van de benoemde knelpunten staat steeds in de factsheets beschreven. In het financieel beeld in hoofdstuk 5 zijn deze knelpunten financieel opgenomen. Uiteraard zijn er binnen en tussen beleidsdomeinen altijd mogelijkheden voor beleidsintensiveringen of nieuw beleid. Deze zijn in de factsheets niet opgenomen omdat het een politieke keuze is op welke punten nieuw beleid gewenst zou zijn. De factsheets zijn vooral bedoeld om beschikbare feitelijke informatie gemakkelijk en snel te ontsluiten. Ze zijn daarom zo beknopt mogelijk gehouden (1-3 pagina’s). Dat betekent dat ook bredere programmaonderdelen heel kort worden weergegeven. In verhouding tot ‘kleinere’ thema’s oogt dat soms wat scheef, maar vanwege de wens om het geheel overzichtelijk en compact te houden is hier toch voor gekozen. Er zijn voldoende doorverwijzingen voor u om u zo breed mogelijk te kunnen informeren.

In bijlage 2 vindt u een overzicht van kadernota’s en actuele beleidskaders.

7

PAGINA

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

En zoals eerder genoemd vindt u ook veel informatie in de Begroting 2022. Daarbij bieden wij vanzelfsprekend aan om nadere toelichting te geven waar u dat wenst en nodig heeft. Over de Arnhemse wijken zijn 8 aparte factsheets gemaakt. Ook hier is sprake van analogie met de begroting, waar de wijken ook ieder een eigen plek hebben. 4. Organisatie Hoofdstuk 4 gaat over de organisatie. Hoe werken we samen met de stad? Hoe zit de organisatie in elkaar? Dit hoofdstuk biedt u inzicht in de wijze waarop onze ambtelijke organisatie, samen met vele andere partijen, aan de slag is om de opgaven van de stad te realiseren en zorg te dragen voor een goede dienstverlening naar onze inwoners. 5. Financieel beeld Het document wordt afgesloten met een hoofdstuk over het financieel beeld. Hierin wordt een overzicht gegeven van alle financiële ontwikkelingen uit de factsheets, aangevuld met zogenaamde autonome ontwikkelingen (zoals het gemeentefonds en de kosten voor prijs- en loonstijgingen). Dit beeld is een momentopname. Het bevat alle informatie die beschikbaar was tijdens het afronden van dit informatiedossier (half maart 2022). Zodra er nieuwe informatie komt (o.a.

een meer concrete doorrekening van het Regeerakkoord) zullen we uw raad daar zo spoedig mogelijk over informeren, zodat u steeds over de meest actuele informatie kunt beschikken tijdens het onderhandelingsproces en de daaropvolgende besprekingen in de raad. Bijlage 1 Trendstudies Platform 31 In bijlage 1 vindt u een samenvatting van twee trendstudies van Platform31: de algemene trendstudie Herstel en perspectief in tijden van transitie; stedelijke trends en opgaven voor 2022 e.v.; en het rapport Enkele trends, ontwikkelingen, opgaven en aandachtspunten voor Arnhem. De trends en ontwikkelingen zijn beschreven aan de hand van acht thema’s: demografie, economie, sociaal, veiligheid, ruimte en wonen, mobiliteit, duurzaamheid en bestuur. In de samenvatting vindt u een overzicht, met daarbij beknopt de opgaven, kansen en aandachtspunten voor Arnhem. Voor de inhoud van deze rapporten zijn de opstellers (Platform31) verantwoordelijk. Bijlage 2 Overzicht visies (kader)nota’s Arnhem In deze bijlage vindt u een overzicht van kadernota’s en actuele beleidskaders. Tot slot Ik hoop dat dit dossier behulpzaam zal zijn bij het bepalen van uw bestuurlijke agenda voor de komende jaren. We hebben geprobeerd de informatie zo neutraal mogelijk weer te geven. U bent zelf aan zet om inkleuring te geven in de periode van coalitievorming en daarna.

We hopen dat dit dossier u feitelijke ondersteuning biedt bij de afwegingen die u nu en later zult gaan maken. U kunt met vragen om nadere informatie of duiding van zaken bij ons terecht. Wij helpen u graag. Ik hoop op een goede samenwerking en wens u namens de ambtelijke organisatie een boeiende, inspirerende en uitdagende bestuursperiode! Jan Herman de Baas Gemeentesecretaris

8

PAGINA

Inhoudsopgave INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

Vooraf

5

1. Staat van de Stad

11

2. Samenhang en integraliteit

20

3. Factsheets Economische zaken Slag om Arnhem Evenementen Toerisme en recreatie Cultuur Erfgoed Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) Jeugdzorg Beschermd Thuis Werk en inkomen Schulddienstverlening Armoede Welzijn Asiel en inburgering Maatschappelijke opvang Publieke gezondheid en sport Onderwijs en onderwijshuisvesting Inclusie Veiligheid Verstedelijking, ruimtelijke ordening en Omgevingsvisie Arnhem 2040 Wonen Grondzaken Vastgoed Mobiliteit Duurzaamheid Klimaatadaptatie Openbare ruimte Groen Dierenwelzijn Regionale samenwerking Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen Wijken Centrum, Spijkerkwartier en Arnhemse Broek Noord West Noord Oost Presikhaaf Malburgen Schuytgraaf & Elderveld Elden en De Laar Rijkerswoerd, Kronenburg en Vredenburg

24 25 28 30 31 33 36 38 41 44 46 50 53 56 59 61 63 66 69 71 73 77 80 82 83 86 88 90 93 95 96 98 99 101 103 105 107 109 111 113

Bijlage 1. Trends en opgaven voor de steden Bijlage 2. Overzicht visies (kader)nota’s Arnhem

143 154

ONDERWERP

124 124 131 132 136 138

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

5. Meerjarig financieel beeld 2022-2026 Financiën P&C-cyclus Risicomanagement Solvabiliteit Belastingen, leges en heffingen

PAGINA

115

9

4. Staat van de Organisatie

PAGINA

10

ONDERWERP

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

11

PAGINA

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

1. Staat van de Stad Inleiding De ‘Staat van de Stad’ biedt jaarlijks een overzicht van de meest recente cijfers over onderwerpen als bevolkingsontwikkeling, welzijn, veiligheid en mobiliteit in Arnhem. Er is veel, welbewust kiezen we ervoor om in dit hoofdstuk te volstaan met korte opsomming van feitelijkheden en daarnaast te verwijzen / ontsluiten. De Staat van de Stad is op verschillende manieren te raadplegen. In deze presentatie vindt u een interactieve publicatie van de Staat van de Stad 2021. Op www.arnhemincijfers.nl vindt u daarnaast een volledig overzicht van alle cijfers met betrekking tot Staat van de Stad. Hier kunt u vergelijkingen met andere gemeenten, of vergelijkingen tussen wijken maken. Een verdere verdieping op de cijfers kan gemaakt worden via de database. Via deze pagina kunt u zelf tabellen, figuren en kaarten maken. Voor alle vragen over Staat van de Stad kunt u terecht bij onderzoek@arnhem.nl. Demografie Arnhem gegroeid met 1.579 inwoners Het aantal inwoners in Arnhem blijft groeien. Op 1 januari 2022 woonden er 164.000 inwoners. Er kwamen 1.579 inwoners bij ten opzichte van vorig jaar. De bevolking groeide de afgelopen jaren omdat er per saldo meer mensen vanuit het buitenland in Arnhem kwamen wonen. De buitenlandse migratie is wel vanwege de coronacrisis minder groot dan in voorgaande jaren.

Er zijn veel eenpersoonshuishoudens in Arnhem. Dit aantal is in de afgelopen 20 jaar gestegen van 45% naar 49%. Arnhem groeit ook de komende jaren Het aantal inwoners groeit richting 172.000 inwoners in 2030. In 2050 zijn dat er mogelijk bijna 180.000. De prognose is wel onzeker: de exacte toename hangt af van verschillende factoren zoals de woningbouw, geboortecijfers en buitenlandse migratie.

12

PAGINA

Vergrijzing De komende jaren zullen er steeds meer ouderen zijn. Dat is vooral te zien aan de toename van de groep 75-plussers. Die groeit van iets meer dan 10.000 inwoners in 2021 naar circa 15.000 in 2030 en naar 25.000 in 2050. INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

De mate van vergrijzing verschilt van wijk tot wijk. In sommige wijken is het aandeel ouderen al relatief hoog en neemt het extra toe. Dat geldt bijvoorbeeld voor Klingelbeek en omgeving (de wijk waar Het Dorp, een gebied met veel zorginstellingen, zich bevindt). In die wijk is in 2050 naar verwachting 26% van de inwoners ouder dan 75 jaar. Maar ook in een wijk als de Geitenkamp zal het aandeel ouderen flink toenemen, van 6% in 2022 en 16% in 2050. Naast de vergrijzing neemt ook de hoeveelheid jongeren af in Arnhem.

Prognose aandeel 75+ per wijk Economie Corona en werkgelegenheid De gevolgen van de coronamaatregelen op de werkgelegenheid zijn nog niet goed terug te zien in de cijfers. De laatste werkgelegenheidscijfers dateren uit het voorjaar van 2020. Hierdoor zijn de effecten van de coronacrisis nog niet voldoende in beeld.

Laag werkloosheidspercentage Het werkloosheidspercentage in Arnhem lag in 2020 op 4,5%. In november 2021 was in Nederland

13

PAGINA

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

het werkloosheidspercentage (seizoensgecorrigeerd) 2,7%. Dat is het laagste percentage sinds het CBS dit in 2003 ging registreren. Gezondheid en zorg In kwetsbare wijken voelen inwoners zich minder gezond 80% van de volwassen Arnhemmers geeft aan een goede of zeer goede gezondheid te hebben, volgens de GGD Gezondheidsmonitor 2020. 17% geeft aan dat het ‘wel gaat’ en 3% ervaart de gezondheid als ‘heel slecht’. In verschillende buurten in Arnhem-Zuid en Arnhem-Oost is het aandeel inwoners met een minder goede gezondheid relatief hoog, volgens schattingen van het RIVM.

Figuur 2. Ervaren gezondheid per buurt (2020, schatting RIVM) Nog veel overgewicht In 2020 was bij 45% van de Arnhemmers sprake van overgewicht. In 2016 was dat 43%. Er is sprake van overgewicht bij een ‘body mass index’ (BMI) van 25 of hoger. Inwoners met een lager opleidingsniveau hebben vaker overgewicht (64%) dan inwoners met een hoog opleidingsniveau (37%). 14% van de Arnhemmers heeft zelfs ernstig overgewicht, ook wel obesitas genoemd, met een BMI van 30 of hoger. Voor inwoners met een lager opleidingsniveau is dat 26%. Gebruik Wmo en Jeugdwet In 2021 ontvangen 11.515 volwassen Arnhemmers ondersteuning vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Dit is nagenoeg gelijk aan 2020. Van deze groep ontvangt ongeveer de helft hulp in de huishouding (5.710 personen). 5.015 jeugdige Arnhemmers ontvangen in 2021 ondersteuning vanuit de Jeugdwet. Dit zijn jongeren tot en met 18 jaar, bij een klein deel is er sprake van verlengde jeugdhulp tot en met 23 jaar. Ook dit aantal komt bijna overeen met de hoeveelheid uit 2020. Van deze groep ontvangen 450 Arnhemmers Jeugdhulp met verblijf in bijvoorbeeld een gezinshuis of instelling.

Relatief veel mensen ervaren stress In Arnhem ervaart circa 23% van de volwassen inwoners (heel) veel stress in 2020, volgens de GGD

14

PAGINA

Gezondheidsmonitor 2020. Dat is hoger dan het gemiddelde in Nederland van 18%. Vooral in de buurt in en rondom het centrum wordt meer stress ervaren dan in andere buurten. Uit onderzoek van de GGD blijkt dat 31% van de volwassen inwoners door de coronacrisis meer stress ervaart. INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

Coronacrisis versterkt eenzaamheidsgevoel In Arnhem voelt 14% van alle volwassen zich (zeer) ernstig eenzaam, zo blijkt uit de GGD Gezondheidsmonitor 2020. Door de coronacrisis is het eenzaamheidsgevoel versterkt. 25% heeft het gevoel zich eenzamer te voelen door de coronacrisis. Dit gevoel is vaker aanwezig onder de jongere volwassenen dan onder de oudere leeftijdsgroepen. Het percentage inwoners dat zich (zeer) ernstig eenzaam voelt, ligt volgens schattingen van het RIVM in een aantal Arnhemse buurten zelfs boven de 20%. Dat geldt bijvoorbeeld voor Immerloo II met 26% en Middengraaflaan en omgeving met 20%.

Eenzaamheid per buurt (2020, schatting RIVM) Onderwijs Meer dan 30.000 leerlingen en studenten in Arnhem In Arnhem gaan bijna 13.000 kinderen naar het (speciaal) basisonderwijs, meer dan 10.000 leerlingen naar het (speciaal) voortgezet onderwijs en er gaan nog eens ruim 10.000 studenten naar de hogeschool. De hoeveelheid leerlingen in het basisonderwijs en voortgezet onderwijs dalen de laatste jaren licht. Minder voortijdig schoolverlaters Het percentage voortijdig schoolverlaters in het voortgezet onderwijs is in het schooljaar 2020/2021 voor het derde jaar op rij gedaald.

In sommige wijken ligt het percentage voortijdig schoolverlaters hoger dan in andere wijken. In 2020 was dit percentage vooral hoog in het Centrum, Arnhemse Broek, Spijkerkwartier, Geitenkamp en Malburgen-West.

Veiligheid Weer minder misdrijven, toename cybercriminaliteit zet door Vergeleken met andere gemeenten in Nederland kent Arnhem een hoog aantal misdrijven per 10.000 inwoners, namelijk 649,9. Het aantal geregistreerde misdrijven in Arnhem nam de afgelopen 10 jaar gemiddeld af. De afname is ook de landelijke trend. In 2021 daalde het aantal geregistreerde

ONDERWERP

Ontwikkeling bijstandsuitkeringen Het aandeel inwoners met een bijstandsuitkering ligt relatief hoog in Arnhem. Na een lichte stijging in 2020 door de coronacrisis is in 2021 een dalende trend ingezet. Op 1 januari 2022 hebben 6.915 Arnhemmers een bijstandsuitkering. Het jaar daarvoor waren dit er 7.250. In sommige leeftijdsgroepen ligt het percentage inwoners met een bijstandsuitkering hoger dan in andere. Voor de groep 55 tot en met 64 jaar is het percentage met een bijstandsuitkering 10,4%. In de groep 18 tot en met 24 jaar ontvangt 3,3% een bijstandsuitkering.

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

In 2020 gaf 17% van de volwassen Arnhemmers aan dat zij afgelopen 12 maanden moeite hebben gehad met rondkomen, aldus de GGD Gezondheidsmonitor 2020. In 2016 was dat percentage nog 23%. Dit percentage ligt wel hoger dan het Nederlandse gemiddelde van 13%. 7% van de ondervraagden - ruim 9.000 inwoners - gaf aan financiële problemen te hebben. 29% had geen € 1.000 voor onverwachte uitgaven. Schattingen van het RIVM geven aan dat in 2020 sommige buurten meer dan een kwart van de inwoners de afgelopen 12 maanden moeite heeft gehad met rondkomen. Dit gegeven komt vooral terug in de wijken waar het aandeel huishoudens met een laag inkomen hoog is.

PAGINA

Percentage huishoudens met een laag inkomen per buurt (2020)

15

Armoede Huishoudens met een laag inkomen Het aantal huishoudens met een laag inkomen is 12% in 2020. Een aantal buurten in Arnhem kent een hoog aandeel van huishoudens met een laag inkomen. Dat zijn bijvoorbeeld Immerloo II (37%), Van Verschuerbuurt (27%), Immerloo I (22%) en Statenkwartier (22%).

16

PAGINA

misdrijven met 6% ten opzichte van 2020. Opvallend is dat het aantal geregistreerde meldingen van cybercriminaliteit in 2021 opnieuw steeg. In 2020 beperkte deze vorm van criminaliteit zich nog tot een relatief klein aantal wijken. Dit jaar neemt de cybercriminaliteit echter toe in veel Arnhemse wijken. INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

Het aantal misdrijven per 10.000 inwoners in iedere gemeente 29% van de Arnhemmers voelt zich soms onveilig in de eigen buurt Inwoners uit de wijken Alteveer/Cranevelt, Klingelbeek e.o. en Burgemeesterswijk/Hoogkamp voelen zich het meest veilig in hun buurt. Inwoners uit het Centrum, Presikhaaf-West en Spijkerkwartier voelen zich het minst veilig in hun eigen omgeving. Dit blijkt uit cijfers uit 2019. Meer geluidsoverlast en overlast door verwarde personen In de eerste maanden van de coronacrisis in 2020 steeg het aantal meldingen van overlast enorm. Ook in 2021 zagen we weer meer overlastmeldingen. Wel is de toename minder sterk dan vorig jaar. In 2020 namen de meldingen van geluidsoverlast en overlast door jeugd toe. Het aantal meldingen van geluidsoverlast steeg opnieuw licht in 2021. De hoeveelheid meldingen van jeugdoverlast bleef echter ongeveer gelijk. Verder valt op dat overlast door verwarde personen de afgelopen jaren in Arnhem steeds verder toeneemt. Na geluidshinder is dit in 2021 de meest gemelde bron van overlast. Overlast in de wijken De meeste overlastmeldingen komen uit het Centrum en het Spijkerkwartier. In 2020 namen de registraties van overlast in een aantal wijken sterk toe. Geluidsoverlast en jeugdoverlast waren de voornaamste redenen. In de meeste van deze wijken zette de stijging van de meldingen niet door in 2021.

Ruimte en wonen Aantal woningen neemt toe Aan het begin van 2022 stonden er 79.065 woningen in Arnhem, ruim 1.200 woningen meer dan in 2021. Het overgrote deel van de toevoegde woningen in 2021 waren kantoren die omgebouwd zijn naar woningen. In de grafiek hieronder vallen deze getransformeerde kantoren onder ‘overige toevoegingen’.

Minder treinreizen door corona In 2020 maken Arnhemmers vanwege de coronamaatregelen bijna de helft minder (45%) gebruik van de trein dan in 2019. Het gemiddeld aantal dagelijkse in- en uitstappers op een werkdag op Arnhem Centraal is 20.893 in 2020. In 2019 waren dit er 45.690 per dag. Arnhem Velperpoort, Arnhem Presikhaaf en Arnhem-Zuid hebben in 2020 samen gemiddeld 3.942 in- en uitstappers op een werkdag. Minder bezoek binnenstad door corona We zien de impact van corona terug in het bezoek aan de binnenstad. Onderstaande figuur laat het aantal kortparkeerders zien in de 3 parkeergarages in de binnenstad. Ook in de maanden waarin de winkels open waren, was het aantal bezoekers zelden op het niveau van voor de coronacrisis.

ONDERWERP

Bereikbaarheid en mobiliteit Meer auto’s en mogelijkheden voor elektrisch rijden Het aantal personenauto’s neemt in Arnhem ieder jaar toe. Eind 2020 zijn er 66.180 auto’s, ruim 1.200 meer dan in 2019. Van deze auto’s rijdt bijna 20% (12.995) op een andere brandstof dan benzine. Er komen ook steeds meer laadpunten voor elektrische auto’s. In 2021 zijn er 635 publieke laadpunten in Arnhem.

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

Gemiddelde woz-waarde per buurt (2020)

PAGINA

Huizenprijzen blijven stijgen De huizenprijzen blijven stijgen. De gemiddelde WOZ-waarde in 2021 lag op € 238.700. In 2020 was dat nog € 218.500. Er zijn grote verschillen in de woningwaardes tussen de buurten. De grootste stijging is te zien in de Van Verschuerbuurt. In deze buurt zijn in 2021 nieuwe woningen gebouwd.

17

43% van alle woningen in Arnhem zijn koophuizen. 36% is in bezit van woningcorporaties en 20% valt in de categorie overige verhuur.

PAGINA

18

ONDERWERP

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

Aantal kortparkeerders in de parkeergarages Minder fietsers sinds corona Sinds 2020 wordt er minder gefietst op de snelfietspaden, blijkt uit fietstellingen in de maanden oktober en november 2020. Tussen 2015 en 2019 groeide het aantal fietsers sterk. Ondanks de afname in het aantal fietsers wordt er in 2021 nog steeds 37% meer gefietst dan in 2015 op de snelle fietsroutes in de regio Arnhem-Nijmegen. Duurzaamheid Minder CO2-uitstoot in Arnhem De CO2-uitstoot daalde van 929.000 ton in 2017 naar 857.100 ton in 2019. De daling is te zien op verschillende onderdelen: gebouwde omgeving, mobiliteit, bedrijven en industrie. Bij de gebouwde omgeving (woningen en gebouwen gebruikt voor publieke en commerciële diensten) is de CO2uitstoot tussen 2017 en 2020 met 23% afgenomen. De CO2-uitstoot van gebouwen van de publieke sector nam tussen 2017 en 2020 zelfs af met 34%. Opwek van zonne-energie neemt toe Steeds meer Arnhemmers hebben zonnepanelen op het dak van hun woning liggen. Cijfers van het CBS tonen aan dat het percentage zonnepanelen op Arnhemse daken steeg van 3% in 2016 naar 11% in 2020. Met name in de wijken Elderveld, Schuytgraaf en Vredenburg/Kronenburg nam het percentage woningen met zonnepanelen sterk toe. Deze stijging is niet in elke wijk even sterk terug te zien. In de wijken Alteveer/Cranevelt, Klingelbeek en Malburgen-Oost (Zuid) was de toename relatief klein.

In totaal gaat het om circa 25.000 zonnepanelen op woningen. Het aantal zonnepanelen op publieke gebouwen is veel hoger, ongeveer 100.000 in totaal. Tussen 2020 en 2021 komen er ongeveer 42.500 zonnepanelen bij. Bij bedrijven en instellingen zijn in die periode 47.000 zonnepanelen bijgelegd. Lichte stijging in het gemiddeld elektriciteitsverbruik Arnhemse huishoudens verbruikten steeds minder elektra tussen 2012 en 2019. In 2012 was het verbruik gemiddeld 2.850 kilowattuur (kWh), in 2019 was dit 2.420 kWh. Het elektriciteitsverbruik per huishouden steeg in 2020 licht naar 2.470 kWh. Dit is mogelijk een effect van de coronacrisis. Men bleef en werkte meer thuis dan in de jaren daarvoor. Naar verwachting gaat het elektriciteitsverbruik echter weer stijgen. Steeds meer huishoudens zullen namelijk de gastoevoer vervangen door elektrische warmtevoorzieningen.

PAGINA

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

Meer informatie Veel gegevens zijn afkomstig van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). U kunt zelf gegevens bekijken via deze website: StatLine (cbs.nl). Voor regionale gegevens klikt u op ‘Tabellen naar thema’ en dan op ‘Nederland regionaal’. Regelmatig beantwoorden leden van het Digipanel vragen over Arnhem. Meer informatie over het Digipanel is hier te vinden: Arnhem.nl. Een aantal gegevens over gezondheid komen van het Rijksinstituut voor Gezondheid en Milieu. De gegevens die we gebruiken, zijn schattingen. Bekijk de gegevens op de website van het RIVM. U vindt gegevens om gemeenten met elkaar te vergelijken op waarstaatjegemeente.nl.

19

Huishoudens verbruiken minder gas Het gasverbruik van Arnhemse huishoudens neemt sinds 2016 af. In 2020 daalde het gasverbruik verder naar gemiddeld 960m3 per huishouden per jaar. Huishoudens in de wijken Schaarsbergen e.o. en Burgemeesterwijk/Hoogkamp verbruiken het meeste gas. In Schuytgraaf wordt geen gas verbruikt vanwege aansluiting op het warmtenet. De daling is het grootst in Vredenburg/Kronenburg en Schaarsbergen. De invloed van de sterke stijging van de gasprijzen eind 2021 op het gasverbruik van huishoudens is nog onduidelijk.

20

PAGINA

2. Samenhang en integraliteit INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

De informatie in de factsheets in het hoofdstuk 3 hierna wordt sectoraal gepresenteerd, thema na thema, onderwerp na onderwerp. De inhoud is immers gebaseerd op de programmaonderdelen in de begroting en daarmee neutraal in de onderwerpkeuze. De werkelijkheid is anders. In de gemeentelijke praktijk is het meer regel dan uitzondering om integraal te werken aan de opgaven van de stad. Omgekeerd: het is vrijwel niet mogelijk om enkel sectoraal aan de slag te zijn. De stad is vol van samenhang en een inwoner of ondernemer ervaart in zijn of haar omgeving dat ook altijd als zodanig en dus is het werk dat ook: vol van dwarsverbanden. Er wordt integraal gestuurd op ambities (programmatisch of anderszins). Aanpakken zijn multidisciplinair. Er wordt samengewerkt vanuit verschillende beleidsdomeinen. En de integraliteit zit ook vaak en steeds meer in de gezamenlijke aanpak met partners, ondernemers en inwoners. Een brede maatschappelijke opgave kenmerkt zich dan ook meer en meer door een gezamenlijke aanpak tussen overheid, inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. Samenhang en invloed Daarom staan er bij de verschillende onderwerpen in de factsheets veel verwijzingen naar andere gemeentelijke thema’s of beleidsterreinen. - Bijna alle dossiers beïnvloeden ook resultaten op andere dossiers (gewoon feitelijk; ook al zonder dat je dat zou beogen).

- Bepaalde opgaven/doelen zijn alleen of bij voorkeur te behalen met inzet vanuit meerdere beleidsdomeinen. - Bepaalde opgaven/doelen zijn beter of alleen te behalen met inzet vanuit meerdere externe partners of andere overheden. Dit vraagt afstemming van agenda’s. Samenwerking met anderen brengt vaak ook financieringsbronnen binnen bereik. Samenhang is soms een gegeven, maar vaak ook de resultante van politieke en bestuurlijke wensen, gemaakte keuzes en interventies. De keuze voor een aanpak van een samenhangende opgave komt ook voort uit urgente vraagstukken of lastig op te lossen kwesties waarbij ‘momentum’ ontstaat en een integrale aanpak als vliegwiel kan fungeren. Vanuit urgentie, bijvoorbeeld ingegeven door externe ontwikkelingen als Corona of de stijgende energiekosten. Momentum ontstaat ook vanuit de agenda’s van anderen: initiatieven vanuit maatschappelijke partners en of inwoners en ondernemers, vanuit beschikbare middelen of vanuit ambities van het Rijk en de provincie. Bijvoorbeeld: - De urgentie van het vraagstuk rondom enkele wijken in de stad in combinatie met de investeringsbereidheid vanuit het Rijk leidt tot een Arnhem-Oost aanpak.

- Of enkele jaren terug: de grote fysieke uitdaging na het niet doorgaan van de plannen voor de zuidelijke binnenstad in combinatie met de druk van wegvallende financiering, creëerde momentum voor een integraal programma Bruisende Binnenstad. - De enorme opgave waar voor Arnhem stond in het sociaal domein toen met de drie decentralisaties nieuwe verantwoordelijkheden naar de gemeenten kwamen, in combinatie met een korting op het beschikbare budget, leidde tot het transformatieprogramma ‘Zorg Dichterbij’. Hieronder een indruk van samenhangende beleidsthema’s en integrale aanpakken en programma’s aan de hand van een groot aantal voorbeelden, die als het ware uit de factsheets zijn getrokken. De voorbeelden staan voor opgaven en aanpakken uit de huidige praktijk van Arnhem. Het is geen compleet beeld. Het geeft vooral een indruk hoe er op dit moment meer samenhangend dan sectoraal aan de verschillende opgaven in de stad wordt gewerkt en welke verschillende rollen de gemeente hierin speelt om maximale impact te hebben op de opgave.

21

PAGINA

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

Laat u vooral inspireren en pak er uit wat u nuttig vindt. Aan het eind een korte beschouwing over de verschillende gemeentelijke rollen die ook aanleiding kunnen zijn voor een meer integrale aanpak. Voorbeelden van samenhangende beleidsthema’s Een beeld van samenhangende beleidsthema’s op doel • Sport, jeugd, publieke gezondheid en welzijn: meer aandacht voor sport en bewegen voor jongeren betekent minder problemen met welzijn en gezondheid (overgewicht, depressie, eenzaamheid) en kan leiden tot een ‘betere verdeling’ van gezondheid in de stad. • Maatschappelijke opvang en wonen: uitstroom vanuit maatschappelijke opvang is alleen mogelijk als er geschikte en betaalbare woningen zijn. • Participatie, economie, schulden: toeleiding om meer mensen richting werk te begeleiden vraagt een gezamenlijke inzet vanuit schulden, armoedeondersteuning, onderwijs, economie, zorg en randvoorwaardelijke domeinen als wonen. • Jeugdzorg onderwijs, veiligheid: op het thema jeugdzorg is er samenhang en wisselwerking met onder andere veiligheid, gezondheid, onderwijs, sport, welzijn en wonen. • Economie en duurzaamheid: versterking energycluster Arnhem brengt tegelijkertijd noodzakelijke innovaties op duurzaamheid; toepassingen in de stad met een positieve uitwerking op Arnhemse energie- en klimaatopgave.

• De woonopgave in Arnhem laat onder andere verbinding zien met beleid rond leefbaarheidsvraagstukken, de duurzaamheidsopgave, specifieke doelgroepen, regionale verstedelijkingsstrategie en woondeal. • Opgave mobiliteit en bereikbaarheid kent o.a. dwarsverbanden met economie/werklocaties, wonen, groen en in het partnerschap met de Groene metropoolregio, provincie, bedrijfsleven e.a. Voorbeelden van integrale en samenhangende aanpakken Hierna geven we ter illustratie enkele Arnhemse integrale aanpakken en voorbeelden uit de afgelopen jaren. Illustratie: Programma Binnenstad: binnensteden zijn het kloppend hart van de stad: werken, wonen, winkelen, cultuur beleven, ontmoeten, Arnhem werkt aan de transformatie van “place to buy” naar “place to meet”. Deze koers is in 2015 ingezet (vanuit de zuidelijke binnenstad). Werken aan de ruimtelijke kwaliteit, zorgen voor een gastvrije, bereikbare binnenstad en inzetten op een creatieve en aantrekkelijke programmering. Successen boeken samen met partners in de stad vanuit ieders rol en verantwoordelijkheid. Linken zijn er met vraagstukken rond veiligheid, de impact van corona en de mogelijkheden van de arbeidsmarkt. Illustratie: Economische agenda Energieke stad (2020/21): agenda van en voor de stad.

In samenspraak met bedrijven en andere partners in de stad is deze actiegerichte economische agenda opgesteld, met als focus: Economisch aantrekkelijke stad en Energie. De agenda draagt bij aan de economische en maatschappelijke opgaven van Arnhem. Gemeente en partners in stad en regio geven hier via een gezamenlijke uitvoeringsagenda en zogenaamde ‘energieke coalities’ uitvoering aan. Sterke samenhang op regionaal niveau, met de ambities van de Groene Metropoolregio en de Economic Board. Illustratie: Arnhem-Oost: In mei 2021 pleitten vijftien burgemeesters van steden door heel Nederland, voor een impuls in de 16 meest kwetsbare gebieden van Nederland om de 1 miljoen inwoners van deze gebieden een beter toekomstperspectief te bieden: kwetsbare gebieden waaronder ArnhemOost. In Arnhem kon de Arnhem-Oost aanpak starten: gericht op veiligheid, kansengelijkheid, verduurzaming, leefomgeving/ wonen en bestaanszekerheid. Het begin van een aanpak die voor de generatie kinderen die nu wordt geboren en opgroeit de kansen en vooruitzichten aanzienlijk verbetert. Deze aanpak vraagt om een lange adem. Het programma in ontwikkeling ‘Arnhem-Oostaanpak’ zet nu de heipalen in de grond waarop de komende decennia doorgebouwd kan worden met vele partners samen.

22

PAGINA

Illustratie: Doorontwikkeling Sociaal Domein: De vastgestelde visie in het sociaal domein die staat voor een verdergaande beweging op preventie, gebiedsgericht en specifiek maatwerk, in combinatie met de leerpunten uit de evaluatie Van Wijken Weten en de leerpunten over de relatie overheid – inwoner kan leiden tot nieuwe gefocuste aanpakken. INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

Illustratie: Pedagogische Wijk: In de afgelopen periode is de aansluiting tussen het sociaal domein (onderwijs, sport, welzijn, zorg) en veiligheid en de wijken veel meer een vanzelfsprekendheid geworden. De filosofie van de pedagogische wijk wordt omgezet in een gerichte aanpak, zodat elke jonge Arnhemmer wordt ondersteund in zijn/ haar ontwikkeling, het maximale uit zichzelf kan halen en actief voorkomen wordt dat jongeren afglijden. De filosofie van de ‘pedagogische wijk’ is; wijken waar een gouden driehoek bestaat tussen (voor)school, thuis en vrije tijd (straat, online etc.). Waar jongeren steeds opvoeders om zich heen hebben die gezamenlijk optrekken, of zij nu docent zijn, jongerenwerker, ouder of ander rolmodel. Met kennis over de situatie van elke individuele jongere. En waar leren meer is dan rekenen en taal, maar ook vorming: zoals via sport, cultuur of andere zelfontplooiing, bij voorkeur steeds uitgevoerd met betrokkenen uit de wijk. Illustratie: ‘Doorbraak naar werk’ een concrete (en haalbare) ambitie werkte in de afgelopen jaren als belangrijke trigger om uitvoering over de volle breedte te transformeren en inzet van vele partijen (op gebied van werk, armoede, schulden) te richten volgens een aantal breed gedragen inspanningslijnen. Met daadwerkelijk verbeterd resultaat als gevolg.

De doorbraak was de eerste stap, de aanpak vraagt lange adem en doorontwikkeling, waarbij de integratie van de aanpak in het sociaal domein, de verdere kanteling naar gebieden, de bredere inzet op preventie, het buiten kaders denken voor oplossingen belangrijk zijn. De opgave heeft veel raakvlakken: met de economische partners in de stad, met de aanwezigheid van sociale voorzieningen, met de komst van zorgaanbieders en begeleid wonen naar de stad, met het onderwijs, met het aanbod aan woningen. Illustratie: Verstedelijkingsstrategie (samen met GMR Arnhem-Nijmegen en Foodvalley): Onder het motto Meer landschap meer stad wordt hier in samenspraak met provincie en Rijk gekoerst op een flinke groei van het aantal woningen in de regio en tegelijkertijd de regio groen en bereikbaar te houden en voorzieningen (energie, werklocaties) goed in te passen. Bovenregionaal schaalniveau. Uitdaging is te zoeken naar een goede samenhang tussen het lange termijnperspectief en de korte termijn realisatie: welke aanpak past daarbij. Illustratie: New energy made in Arnhem: De energietransitie is niet meer te stoppen. Maar hoe te zorgen voor echt duurzame bronnen. Welke mogelijkheden voor financiering van de forse investeringen zijn er? Hoe ervoor te zorgen dat echt iedereen mee kan denken en doen? Welke invloed is er lokaal? Het programma Energy made in Arnhem geeft invulling aan de opgave.

Waarbij de zorgen van inwoners, de kennis van instellingen, de kracht van bedrijven en het faciliterend vermogen van de overheid (maar ook het normstellende vermogen) omgezet wordt in een brede duurzaamheidsagenda, die uitdaagt tot creativiteit en innovatie. Er is een sterke relatie met de beweging naar circulaire economie en klimaatadaptie en de vraagstukken rond energie-armoede. Illustratie: Van Wijken Weten: bijna een vanzelfsprekendheid in Arnhem. Ontstaan vanuit de Rijksprogramma’s stadsvernieuwing en grotestedenbeleid in de jaren ’80 en ’90 en doorontwikkeld tot de eigen Arnhemse wijkaanpak en inmiddels wijksturing met als kern: aansluiten op de beleving en inventiviteit van bewoners. Bewoners van de Arnhemse wijken hebben zelf en samen invloed op wat er in hun wijk gebeurt en nemen (mede) verantwoordelijkheid voor de eigen leefomgeving. Met inwoners en teams leefomgeving, sociale wijkteams, gebiedsteams werk en inkomen werken aan het versterken van de leefbaarheid en sociale kracht van de Arnhemse wijken. Rollen en het bereiken van doelen (in samenhang) Het speelveld waarop de gemeente acteert zoals ook uit bovenstaande voorbeelden blijkt, is breed en divers. Triple Helix samenwerking (overheid, ondernemers en kennisinstellingen) wordt meer en meer de norm; alsook samenwerking op verschillende regionale schaalniveaus en met hogere overheden.

Er is samenwerking met veel kleine en grote spelers in de stad.

PAGINA

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

De partners kunnen steeds anderen zijn. En ook de rollen van de gemeente kunnen per vraagstuk of opgave wisselen. Het samenspel met partners, het afstemmen van doelen, het bepalen van haalbare gezamenlijke inzet of aanpak vraagt een specifieke en vaak verschillende rolinvulling vanuit de gemeente. Handig hulpmiddel bij het denken over rollen is het sturingskwadrant van NSOB. Deze is hieronder weergegeven met ter illustratie daarin enkele Arnhemse opgaven. Dit laat zien dat een integrale aanpak ook een bewuste rolkeuze vraagt en dat gemeente en partners elkaar in hun rolneming kunnen aanvullen.

23

Er zijn twee bewegingen zichtbaar: opschaling (regionalisering) én afschaling (denken vanuit bewoners- buurt- en straatniveau). Opgaven als wonen, werklocaties, mobiliteit hebben een steeds sterkere regionale component. De arbeidsmarktregio’s worden steeds steviger en ook andere opgaven in het sociaal domein gedijen bij een gezamenlijke aanpak met andere gemeenten. Aan de andere kant zie je de beweging om zaken steeds dichterbij en met de inwoners in de wijken te organiseren, met het perspectief van de burger als belangrijke invalshoek.

24

PAGINA

3. Factsheets INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

In de factsheets staat informatie over gemeentelijke thema’s en beleidsdomeinen. De inhoud is gebaseerd op de programmaonderdelen in de begroting en daarmee neutraal in de onderwerpkeuze. Per thema benoemen we de huidige stand van zaken, ontwikkelingen, knelpunten en kansen. De factsheets zijn vooral bedoeld de informatie gemakkelijk en snel te ontsluiten. Ze zijn daarom zo beknopt mogelijk gehouden (1-3 pagina’s). Dat betekent dat ook bredere programmaonderdelen heel kort worden weergegeven. In verhouding tot ‘kleinere’ thema’s oogt dat soms wat scheef, maar vanwege de wens om het geheel overzichtelijk en compact te houden is hier toch voor gekozen. Er zijn voldoende doorverwijzingen voor u om u zo breed mogelijk te kunnen informeren. In bijlage 2 vindt u een overzicht van kadernota’s en actuele beleidskaders. En zoals eerder genoemd vindt u ook veel informatie in de Begroting 2022. Daarbij bieden wij vanzelfsprekend aan om nadere toelichting te geven waar u dat wenst en nodig heeft. Indien er bij een thema of beleidsdomein onvermijdelijke financiële effecten worden voorzien, dan zijn deze in elk factsheet kort toegelicht. Hierbij is gebruik gemaakt van een onderverdeling in drie categorieën: • vertaling moties/amendementen Hierbij gaat het om aangenomen moties en amendementen die nog niet financieel in de begroting zijn verwerkt.

• financieel en/of wettelijk onvermijdelijk Dit zijn knelpunten die voortkomen vanuit het verplicht uitvoeren van wet- en regelgeving en die nog niet in de begroting zijn verwerkt. • lopend beleid dat niet (volledig) in de begroting is verwerkt Dit gaat om beleid dat we momenteel uitvoeren, maar waarvoor slechts incidentele middelen beschikbaar zijn of waarvoor de middelen onvoldoende in de begroting zijn opgenomen om dit beleid op de afgesproken manier uit te kunnen voeren. Hierbij wordt opgemerkt dat het hierbij gaat om ambtelijke informatie en dat het vanzelfsprekend aan de raad is om haar eigen keuzes te maken. De toelichting van bovengenoemde knelpunten staan in de factsheets beschreven. In het financieel beeld in hoofdstuk 5 zijn deze knelpunten financieel opgenomen. Binnen beleidsdomeinen kunnen mogelijkheden zijn voor beleidsintensiveringen of nieuw beleid. Of kunt u keuzes maken om af te schalen. Deze ‘wensen’ of ‘kansen’ zijn in de factsheets niet opgenomen. Als u hier informatie over wenst, dan kunnen wij deze aan u verstrekken. Over de Arnhemse wijken zijn 8 aparte factsheets gemaakt. Ook hier is sprake van analogie met de begroting, waar de wijken ook een eigen plek hebben.

25

PAGINA

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

Economische zaken Stand van zaken specifiek voor Arnhem en de regio De economische ontwikkeling van Arnhem kenmerkt sinds 2016 door een beperkte groei in zowel het aantal ondernemingen (1,49 procent in 2021) als werkzame personen (0,7 procent in 2021), dat betekent een iets beperktere toename dan landelijk. De coronacrisis heeft impact op ondernemingen en werkenden in Arnhem en de regio. Die impact wordt in een aantal branches en sectoren zeer sterk ervaren, zoals in de horeca, cultuur, detailhandel, vervoer en opslag. In deze sectoren waren in 2020 de effecten op de werkgelegenheid het meest zichtbaar. Zo daalde het aantal banen in de horeca met circa 10 procent. Het is afwachten wat de impact op langere termijn gaat zijn. Wel zijn er op dit moment, net als landelijk, een historisch laag aantal faillissementen. Dat geldt ook voor de werkloosheid, die landelijk historisch laag is, al is deze in december 2021 licht toegenomen. De impact van corona is in de binnenstad al wel terug te zien in de leegstandcijfers (ongeveer 12 procent, waarbij dit voor de coronacrisis jarenlang rond de 6 procent lag). Verder zien ondernemers (landelijk) de economische en financiële situatie in het komend jaar weer somberder in (Daling consumentenvertrouwen zet door (cbs.nl)).

Zie Staat van de Stad een uitgebreidere weergave van de economische stand van zaken (Staat van de Stad - Economie - Arnhem (incijfers.nl)). Eind 2021 is de Economische Agenda Arnhem 2021 – 2025 vastgesteld. Deze agenda is samen met partners uit de stad opgesteld en wordt samen met hen uitgevoerd. Hoofddoel van de agenda is het economische klimaat van Arnhem verder uitbouwen en versterken, met oog voor de maatschappelijke uitdagingen van de stad. Er worden vijf onderwerpen onderscheiden in de agenda: Economisch aantrekkelijke stad en Energy vormen de hoofdopgaven en Werklocaties, Human Capital en Verbindingen zijn de groeibepalende randvoorwaarden. Economisch aantrekkelijke stad Er wordt gewerkt aan Arnhem als economisch aantrekkelijke stad voor (nieuwe) bezoekers en (nieuwe) vestiging van bedrijven, bewoners en studenten. De groene omgeving, iconen op het gebied van kunst, cultuur, sport en toerisme, de bruisende binnenstad en de bijzondere geschiedenis van de Slag om Arnhem en wederopbouw zijn belangrijke pijlers om de aantrekkingskracht van Arnhem te vergroten. Hierin wordt samengewerkt met bijvoorbeeld Platform Binnenstad Arnhem, Citymarketing Arnhem en Toerisme Veluwe Arnhem Nijmegen. Binnen Economische aantrekkelijke stad vallen ook de onderwerpen waarvoor afzonderlijke factsheets zijn gemaakt, waaronder Slag om Arnhem, Evenementen en Toerisme en recreatie.

Energy Bij Energy ligt de focus op innovaties in de energietransitie en circulaire economie. De ambitie is dat in 2025 (de regio) Arnhem een Europese Hotspot is in de Energie(transitie). Hierin wordt onder andere in de ‘hub’ Connectr samengewerkt met onderwijsinstellingen (zoals HAN, TU Delft), bedrijfsleven en The Economic Board. Werklocaties Gewerkt wordt aan toekomstbestendige werklocaties en dan in het bijzonder aan voldoende en kwalitatief aanbod voor bedrijvigheid in de stad, met inzet op duurzamere en beter bereikbare werklocaties en een aantrekkelijk woon- en leefklimaat voor ondernemers en werknemers (zoals met Stichting Arnhemse bedrijventerreinen, Greenbusinessclub Gelderse Poort en Ondernemers Kontact Arnhem OKA). Human Capital Door middel van het opstellen van een regionale Human Capital agenda wordt ingezet op het creëren van een arbeidsmarkt die past bij de regio Arnhem-Nijmegen. In deze regio is namelijk structureel een grote mismatch tussen vraag en aanbod in met name de technische, zorg en welzijn, en in de IT-sector. Verbindingen Tot slot wordt met de economische agenda ingezet op het versterken van verbindingen tussen ondernemers en sectoren, bijvoorbeeld tussen de creatieve sector en de energy sector. Vanuit

26

PAGINA

het accountmanagement van de gemeente wordt hier proactief op ingezet, mede door gerichte ondernemersdienstverlening vanuit de uitgangspunten van Van Bedrijven Weten.

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

Relevante (ontwikkelingen in) wet- en regelgeving en Arnhemse beleidskaders Er wordt vanuit verschillende beleidskaders in Arnhem en de regio gewerkt aan de economie van Arnhem. De Economische Agenda geeft de koers op hoofdlijnen van het economisch beleid weer en dient ook als input voor beleidsagenda’s in de regio en lokale visievorming, waaronder de Omgevingsvisie. Tevens draagt deze agenda bij aan de gemeentelijke inzet op de maatschappelijk opgaven in de stad. Als onderdeel van de uitvoering van de Economische Agenda wordt er elk jaar een uitvoeringsagenda met de stad opgesteld. In de Groene Metropoolregio werken 18 gemeenten samen. Deze samenwerking binnen de Groene Metropoolregio (zie factsheet hierover) is voor de versterking van de Arnhemse economie en positionering belangrijk. De thema’s waar de Groene Metropoolregio zich op richt, vertonen dan ook zeker sterke samenhang met de Arnhemse onderwerpen. Te verwachten kansen en bedreigingen korte en middellange termijn (1-4 jaar) Impact van corona De lange termijnimpact van corona is nog onduidelijk, maar uit contacten met ondernemers en brancheverenigingen blijkt dat veel ondernemingen (met name in horeca, detailhandel, cultuur/ creatieve sector en zzp’ers) moeilijke financiële tijden doormaken.

Effecten op de (weinige) investeringsmogelijkheden, of in faillissementen op termijn en persoonlijke schuldenvraagstukken op termijn zijn nog niet te voorspellen. Effect van corona op binnenstad De coronacrisis versterkt de urgentie van transformatie in de binnenstad. De afgelopen jaren is ingezet op de transformatie van place-to-buy naar place-to-meet. Leegstand in het winkelhart en de toenemende druk op de ruimte in de binnenstad door de mix van functies (wonen, werken, recreatie, cultuur, etc) vragen om een aanpak. Verminderde aantrekkelijkheid bedrijventerreinen Naast de werklocatie Binnenstad vragen de bedrijventerreinen in Arnhem aandacht: de kwaliteit van de terreinen gaat achteruit. Onderwerpen als energietransitie, groen en openbare ruimte, klimaatadaptatie, mobiliteit en handhaving. Structurele krapte op de arbeidsmarkt De lange termijn prognoses voor de arbeidsmarkt laten structurele tekorten zien. Dit is een overall beeld, maar het focust ook op specifieke sectoren. Het uit zich nu doordat werkgevers de openstaande vacatures onvoldoende ingevuld krijgen (circa 13.500 openstaande vacatures in de regio) en hun dienstverlening niet op peil kunnen houden. Kansen in economische kracht en inventiviteit De stad bruist – ook in deze tijd - van ontwikkelingen.

De energy sector op de werklocaties Industriepark Kleefse Waard (IPKW) met Connectr, en op Arnhems Buiten zorgen bedrijven voor innovaties die direct worden toegepast in de proeftuinen binnen de Arnhemse wijken en (andere) werklocaties. Kenniscampus regio Arnhem aan de rand van Spoorzone Arnhem-Oost leidt talenten van de toekomst op om te zorgen voor voldoende en goed gekwalificeerd personeel. Cross-overs tussen de creatieve en culturele sector en de Energy sector, maar ook het midden- en kleinbedrijf in de stad bieden ook kansen om het innovatievermogen van de Arnhemse economie te versterken. De doorontwikkeling van de starterondersteuning (StartClub Arnhem) sluit daarop aan. Met een aantal ruimtelijke ontwikkelingen ontstaan kansen om de economie van de stad te versterken, zoals de Nieuwe Haven, Spoorzone Arnhem-Oost en het Stationsgebied.

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

Lopend beleid dat niet (volledig) in de begroting is verwerkt Toekomstbestendige werklocaties. De benoemde opgaven bij toekomstbestendige werklocaties vragen om financiering waarvoor tot op heden geen budget aanwezig is. Er zijn subsidies te vergaren die dit mede kunnen financieren maar deze vragen ook om gemeentelijke co-financiering (en van ondernemers). Het is van groot belang om budget te hebben voor werklocaties. Verdichten wordt een grote opgave, zeker geredeneerd vanuit het principe elke extra woning betekent minimaal 1 extra arbeidsplaats. Zo is voor de ontwikkeling van de haven voor 2022 een eenmalig budget beschikbaar gesteld van € 75.000. Voor de komende twee jaar (2023, 2024) is € 200.000 nodig voor de uitvoering en/of cofinanciering van de korte termijn activiteiten uit de uitvoeringsagenda van het implementatieplan Nieuwe Haven.

PAGINA

Financieel en/of wettelijk onvermijdelijk Beëindiging woonfunctie haven. Onderdeel van de ontwikkeling van de haven is dat woonfunctie beëindigd wordt. Voor het beëindigen van de woonfunctie, wat neerkomt op het uitkopen dan wel verplaatsten van 15 woonboten, is € 3,5 miljoen begroot in de jaren 2020 t/m 2022. Uit de actuele kostenberekening komt naar voren dat in 2022 nog € 1.250.000 nodig is vanwege de hogere taxaties voor woningen in de huidige markt. Hiervoor wordt de bestaande risico post van € 750.000 benut, waardoor nog € 500.000 aanvullend nodig is.

27

Financiële knelpunten Vertaling moties/amendementen Naar aanleiding van de aangenomen motie “Een Arnhemse week van verbinding, experiment en innovatie” van de Economische Agenda wordt in het eerste kwartaal 2022 gewerkt aan het plan ‘Arnhem Energy Week’. Citymarketing Arnhem en Gemeente Arnhem zijn in gesprek met o.a. het bedrijfsleven, onderwijsinstellingen en overheidspartijen om deze week vorm te geven. Hiervoor is financiering nodig vanuit de gemeente Arnhem, naast financiering vanuit de marktpartijen. Voor 2022 betekent dit een financiële post van € 50.000.

28

PAGINA

Slag om Arnhem

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

Stand van zaken specifiek voor Arnhem en de regio Slag om Arnhem De Slag om Arnhem en de evacuatie die daarop volgde is belangrijk voor Arnhem en de Arnhemmers. En voor veteranen, hun families en nieuwe generaties. Arnhem staat (inter)nationaal bekend om de Slag om Arnhem. Daarnaast biedt het historische verhaal belangrijke waarden die ten grondslag liggen aan meerdere keuzes in de stad. Jaarlijks wordt de Slag om Arnhem op verschillende manieren herdacht. De septembermaand en alle gerelateerde activiteiten trekken jaarlijks veel nationale en internationale bezoekers. Ook voor de binnenstad en voor de ondernemers uit de toeristische sector is herinneringstoerisme een belangrijke pijler. Arnhem heeft de afgelopen jaren ingezet op een forse doorontwikkeling van dit belangrijke verhaal. Dat gaat om - de herdenkingsavond, herdenkingsmaand en jaarrondinvulling, met een breed palet aan programmering en activiteiten. - Inzetten op herdenken (dat blijft de kern) maar ook op beseffen en beleven. - Verbreden van het verhaal. Naast de Slag om Arnhem heeft vooral de evacuatie en de daaropvolgende wederopbouw enorme impact op de stad gehad. Ook de verhalen rond verzet en de joodse gemeenschap krijgen aandacht. - Verbreden van doelgroepen, voor een brede groep Arnhemmers is het verhaal van de Slag om Arnhem van waarde. - Samenwerking in de Airborneregio.

Concreet uit zich dit in Arnhem in Airborne at the Bridge, de dependance van het Airbornemuseum Hartenstein in Oosterbeek. Hier wordt het verhaal van de brug op een laagdrempelige manier zichtbaar gemaakt. Ook de herdenkingsavond in september is voor Arnhem van groot belang: de herdenkingsbijeenkomst in de kerk, de herdenkingsceremonie in de Berenkuil en Bridge to Liberation. De laatste jaren heeft het programma zich steeds verder ontwikkeld en geprofessionaliseerd. De komende jaren zetten we daar nog verder op in waarbij we samenwerken met het Nationaal Comité 4 en 5 mei. De afgelopen twee jaar heeft Bridge to Liberation noodgedwongen in aangepaste vorm (digitaal) plaatsgevonden. Regionale samenwerkingen Airborne Region, de vier Airborngemeenten Arnhem, Ede, Overbetuwe en Renkum werken intensief samen aan een Masterplan Airborne Region. In nauwe afstemming met belangrijke partners als vfonds en provincie Gelderland. VeluweAlliantie (samenwerking van 21 gemeenten, waaronder Arnhem, Apeldoorn en Ede) In februari 2018 is met de ondertekening van een samenwerkingsovereenkomst de Veluwe Alliantie opgericht. Deze samenwerking maakt het mogelijk om gezamenlijk, met ondersteuning van een bijbehorend licht uitvoeringsapparaat, uitvoering te geven aan de VeluweAgenda, waarbinnen het herinneringstoerisme een belangrijke lijn is.

Uitvoeringspartners: Stichting Bridge to Liberation, Stichting Airborne Region, Liberation Route Europe Relevante (ontwikkelingen in) wet- en regelgeving en Arnhemse beleidskaders Beleidskaders lokaal en regionaal: Masterplan Airborne Region uit 2018. Regioprogramma Vrijheid en Herinneren – Veluwe (vastgesteld via VeluweAlliantie) Dit programma focust op drie verhaallijnen: Canadese Bevrijding, Market Garden en de Joodse Geschiedenis. Dit masterplan wordt nu samen met alle partners herijkt en biedt daarmee kader en onderbouwing voor toekomstige subsidieaanvragen bij diverse financierende partners. Belangrijke lijnen: septembermaand, herinneringstoerisme en herinneringseducatie. Te verwachten kansen en bedreigingen korte en middellange termijn (1-4 jaar) Toenemende behoefte om te herdenken en herinneren en waarden een plek te geven Naarmate de tijd verstrijkt is in plaats van een afname van belangstelling juist op alle fronten een toename van belangstelling waar te nemen. Het aantal (internationale) bezoekers groeit, evenals het aantal ontwikkelingen activiteiten.

PAGINA

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

Financiële knelpunten Vertaling moties/ amendementen In november 2021 is amendement 21A62 (Extra budget 2022 Bridge to Liberation-experience) aangenomen om het tekort op de begroting van 2022 voor de Bridge to Liberation op te lossen. De subsidie voor 2022 is incidenteel opgehoogd met € 100.000 en de subsidie voor 2025 is verlaagd met hetzelfde bedrag. Daardoor ontstaat in 2025 een tekort van € 100.000 binnen de huidige subsidie van de gemeente Arnhem. Het structurele tekort van de stichting bedraagt vanaf 2023 daarmee € 100.000 en in 2025 € 200.000. Het amendement geeft aan dat dit in de volgende raadsperiode opgelost moet worden door een andere invulling van het programma of door andere geldstromen en roept het college op daarover in gesprek te gaan met de stichting.

29

Zoektocht naar nieuwe vormgeving ook in komende jaren actueel Koers is op het volgende kroonjaar: 80 jaar na de Slag om Arnhem. Nu de mensen die destijds de Slag om Arnhem meemaakten steeds minder onder ons zijn, vraagt het herbezinning op vormgeving. Deze ontwikkeling is in Arnhem al rond de 70ste herdenking ingezet, maar ook nu nog actueel. Ook de vraag welke structurele en incidentele middelen nodig zijn om in maatschappelijk en economisch oogpunt, de goede ervaringen van de afgelopen jaren blijvend vast te houden. Airborne Region en de gemeente Arnhem streven ernaar om de komende jaren de nationale en internationale bekendheid en positionering verder vorm te geven. De provincie Gelderland is in 2024/2025 gastprovincie voor de nationale herdenkingen. Dit biedt kansen voor een stevige positionering.

30

PAGINA

Evenementen

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

Stand van zaken specifiek voor Arnhem en de regio Arnhem heeft met haar gevarieerde aanbod een goede naam als evenementenstad opgebouwd en behoort tot de top tien van evenementensteden in Nederland. Evenementen zijn van betekenis voor de stad. Zij dragen bij aan een positief stedelijk imago, bevorderen de economische spin-off en vanuit hun sociaal-maatschappelijke functie de leefbaarheid en sociale cohesie in de stad. Dit maakt Arnhem niet alleen aantrekkelijk om te bezoeken maar ook om te wonen en te ondernemen. De coronacrisis heeft grote impact op de evenementen- en festivalsector en op het welbevinden van de bezoekers. Door de coulante houding van de gemeente Arnhem als het gaat om subsidieverlening lijkt de impact voor niet-commerciële evenementen beperkt. Commerciële evenementenorganisaties hebben het echter zwaar. In hoeverre is ingeteerd op reserves en de gevolgen van COVID-19 op de sector zijn voor 2022 niet te voorspellen. In 2022 vindt in Arnhem het WK Volleybal plaats, de economische en maatschappelijke impact hiervan voor de stad kan (door de situatie in de afgelopen jaren) minder zijn dan vooraf gedacht. Relevante (ontwikkelingen in) wet- en regelgeving en Arnhemse beleidskaders De Evenementenvisie van 2015 legt vast wat voor soort evenementenstad Arnhem wil zijn.