Duisenbergmethode: Analyse jaarstukken 2020 - Klimaat en Energie
Tekst van het document
Analyse jaarstukken 2020 – Klimaat en Energie
Voor de gemeente Arnhem
Vincent Bouma (PvdA), Hans Eliens (PvdD), Nathalie Nede ( CU) en Steffenie Pape (VVD) Datum: Voorjaar 2021
Uitgangspunten voor het invullen van de controlerende rol ◼
Inzichtelijkheid in het beleid helpt zowel het college, de raad, als de ambtelijke organisatie om samen het beleid vorm te geven en bij te sturen waar dit nodig is. Hierdoor komt de realisatie van maatschappelijke opgaven voorop te staan.
◼
Goede controle blijft weg bij afrekenen en politiek-gedreven (op positie of persoongerichte) invulling van de controlerende rol.
◼
Het is daarvoor belangrijk om met elkaar technisch, en zo objectief mogelijk, te (kunnen) beoordelen of het beleid de gestelde doelen haalt.
◼
De grootste informatiebehoefte van raadsleden is dan ook het kunnen beoordelen van de effectiviteit van het beleid: Halen we de beleidsdoelen of moet er bijgestuurd worden?
2
Inhoudsopgave Kern-rapportage ◼ Inleiding: Het wat en hoe van deze analyse ❑ Doel van de analyse ❑ De zes centrale vragen van de Methode Duisenberg ◼ Conclusies ❑ Conclusies Beeld op beleid ❑ Conclusies Informatievoorziening ◼ Verzoeken aan het college ◼ Verzoeken aan de raad ◼ Suggesties voor het debat
Leeswijzer •
• •
De snelle lezer kan de samenvatting van dit rapport lezen in de Kern-rapportage. De conclusies worden, per vraag uit de methode Duisenberg, onderbouwd in het hoofdstuk Bevindingen. In bijlage is detailinformatie te vinden over de bevindingen.
Bevindingen ◼ Bevindingen 1. Beeld op hoofdlijnen ❑ Klimaat ◼ Bevindingen 2+3. Wat willen we bereiken & wat gaan we daarvoor doen? ❑ Analyse doelen en acties ❑ Indicatoren ◼ Bevindingen 4. Wat gaat het kosten? ❑ Baten en lasten ❑ Reserves ◼ Bevindingen 5. Aanvullende informatie/onderzoeken
Bijlagen ◼ Bijlage 1. Beeld op hoofdlijnen ◼ Bijlage 2+3. Wat willen we bereiken & wat gaan we daarvoor doen?
3
Wat Analyse aan de hand van de methode Duisenberg ◼
◼
◼
◼
Bij de methode Duisenberg analyseren raadsleden (rapporteur (s) van de coalitie, van de oppositie) een programma uit de begroting of jaarstukken. De uitkomst is een beknopte (powerpoint-) rapportage met conclusies en aanbevelingen, op basis waarvan het politieke debat op inhoud gevoerd kan worden. Raadsrapporteurs geven als vooruitgeschoven post een (samenvattend) oordeel van het programma. Ook de kwaliteit van de informatievoorziening in het programma wordt geëvalueerd. Het doel van de methode is te komen tot een oordeel over het al dan niet behalen van de beleidsdoelen voor het betreffende programma.
4
Hoe? De zes centrale vragen van de methode Duisenberg: 1. 2.
3. 4. 5. 6.
Wat is het beeld van het beleidsterrein op hoofdlijnen? Welke doelen zijn gepland/gerealiseerd? Welke prestaties zijn gepland/uitgevoerd? Wat heeft het gekost? Welke aanvullende informatie/ onderzoeken zijn er? Welke conclusies en verzoeken hebben wij, als rapporteurs?
5
Conclusies Beeld op beleid Klimaat & Energie ◼
In de Jaarstukken wordt niet op het niveau van het gerealiseerde maatschappelijke effect verantwoord. Doordat er daarnaast ook geen effect-/ en prestatieindicatoren zijn opgenomen voor het programma in de jaarstukken, kan niet worden beoordeeld of Arnhem het gestelde doel van CO2 reductie behaalt/ gaat behalen.
◼
Vanaf 2023 dalen de begrote lasten fors. Het is onduidelijk hoe deze daling zich verhoudt tot de langjarige opgave (met de gestelde doelen) die er ligt.
◼
Het Klimaatfonds is in 2018 als bestemmingsreserve gevuld. De inzet van de reserves is gezien de fase waarin het programma zich bevindt nog niet goed uitgekristalliseerd. Dat is ook zichtbaar in de verschillen tussen primaire en bijgestelde begroting en de realisatie in de jaarstukken.
6
Conclusies Beeld op beleid Klimaat & Energie ◼
◼
◼
Arnhem is voor de komende jaren sterk bezig met de gewenste rolneming (handhaver, facilitator, initiatiefnemer) van de gemeente op het gebied van klimaat en energie. Daarnaast is het zoeken naar welke uitvoeringsprestaties effectief zijn. Wat heeft het meeste effect en hoe ga je dat monitoren? Het beleid en de rolneming dient met voortschrijdend inzicht te worden ingevuld. Het evenwicht wordt gemist tussen: ❑ ❑ ❑
◼
De gewenste impact/effect/meetresultaten, De beschikbare middelen/ investeringsmogelijkheden/ (implementatie)technieken, En de mate waarin bewoners dit kunnen bijhouden en/of hierover tevreden zijn.
Er is sprake van een langjarig programma met “sprongen” in de realisatie van de baten en lasten in de jaarrekening. Het is onvoldoende inzichtelijk/traceerbaar wat deze sprongen veroorzaakt.
7
Conclusies Beeld op beleid Klimaat & Energie Op basis van de openbare bron De Klimaatmonitor concluderen we: ◼ Dat Arnhem een eerste dalende trend heeft ingezet m.b.t. de uitstoot van CO2, met name voor het elektriciteitsverbruik. ◼
Dat het grootste deel van de CO2 uitstoot voor rekening komt van de gebouwde omgeving. Binnen de gebouwde omgeving zorgen vervolgens woningen voor de grootste uitstoot van CO2. De gemeente kan de grootste slag slaan door hier het beleid op te richten.
8
Conclusies Informatievoorziening ◼
De verantwoording in de jaarstukken richt zich vooral op de geleverde prestaties (output). Het totaalbeeld wordt gemist. Dit wordt ook veroorzaakt door het format van de Jaarstukken. Met een verantwoording met meer duiding op de impact/ het effect zal het meer inzichtelijk worden of Arnhem op weg is om de gestelde (langjarige) beleidsdoelen te halen. Het is op dit moment niet mogelijk, op basis van de jaarstukken, in te schatten of Arnhem de (langjarige) beleidsdoelen haalt.
◼
Veelal wordt verantwoord over de beleidsvoorbereiding (opstellen plan of visie). Dit is wellicht logisch door de fase waarin het programma zich bevindt. De jaarstukken worden meer inzichtelijk op het moment de jaarstukken meer ingaan op uitvoeringsprestaties, zoals het aantal gerealiseerde windmolens, zonnevelden of geïsoleerde daken.
◼
Door de heldere indeling in kopjes, die terugkomt zowel in de begroting als de jaarstukken is het goed terug te halen wat aangekondigd en wat gerealiseerd is op de betreffende onderwerpen. 9
Conclusies Informatievoorziening ◼
In de begroting 2020, de jaarstukken 2020 en in de begroting 2021 zijn geen effect- of prestatie-indicatoren opgenomen. Het is niet mogelijk om deze te analyseren. Hierdoor mist een substantieel deel van de informatie om te kunnen beoordelen of de beleidsdoelen gehaald (gaan) worden. Dit is nu ook niet mogelijk.
◼
In de jaarstukken worden stoplichten weergegeven. Het is niet duidelijk wat de criteria zijn voor deze beoordeling. Hoe moeten de stoplichten geïnterpreteerd worden? Houdt het in dat de beleidsdoelen gehaald gaan worden bij groen?
◼
Wat zijn de gerealiseerde maatschappelijke effecten van en de uitgevoerde prestaties voor de Luchtagenda/ Milieuzone? Dit is niet terug te vinden in de jaarstukken en specifiek in het programma Klimaat & Energie, waar we het zouden verwachten.
10
Conclusies Informatievoorziening ◼
Er zitten vanaf 2018 forse verschillen in de baten en lasten opgenomen in de oorspronkelijke begroting, de bijgestelde begroting en de uiteindelijke jaarrekening. Dit zet vragen bij de mate waarop vooraf en achteraf zicht is op én gestuurd wordt op de baten en lasten. Wat veroorzaakt deze verschillen? Dat wordt nu niet toegelicht.
◼
In de jaarstukken staat een heldere toelichting van de afwijkingen, maar hoe de financiën gekoppeld zijn aan de doelstellingen en prestaties is beperkt inzichtelijk.
◼
Het is niet uit de jaarstukken te halen welk deel van de lasten voor het programma Klimaat en energie wordt uitgeven aan project- en programmagelden, aan het uitvoeringsprogramma en aan de formatie.
11
Verzoeken aan college ◼
Zorg voor een inzichtelijke verantwoording op zowel de stand van zaken op het maatschappelijk effect (Wat hebben we bereikt?) als op de geleverde prestaties (Wat hebben we gedaan?): ❑
❑
◼
Geef als college een duidelijke uitleg en duiding op de stand van zaken voor de realisatie van het maatschappelijk effect op het subdoel. Geef helder, met een korte onderbouwing, antwoord op de vraag of Arnhem de gestelde beleidsdoelen haalt, of gaat halen. Dit geeft veel meer inzicht in het geleverde maatschappelijk effect. Geef dan vervolgens per subdoel aan welke prestatie geleverd zijn. Zeker ook in relatie tot de aangekondigde prestaties in de begroting. Richt de verantwoording voor de prestaties dan zoveel mogelijk op uitvoeringsprestaties i.p.v. op beleidsvoorbereidingen (opstellen plannen).
Hou de vraag in het achterhoofd bij het opstellen van de P+C stukken: Kan een inwoner helder volgen wat er gedaan wordt, wat de effecten zijn en of de gestelde doelen gehaald worden?
12
Verzoeken aan college ◼
Verantwoord in de P+C cyclus op strategisch niveau op hoe het staat met de realisatie van gestelde doelen als: ❑
❑
in 2030 is de Arnhemse uitstoot van CO2 55% lager ten opzichte van 1990 in 2050 is Arnhem klimaatneutraal
◼
Neem effectindicatoren in de P+C cyclus op, bijvoorbeeld z0als 55% CO2 reductie in 2030 (zoals afgesproken in het Gelders Energieakkoord)
◼
Neem prestatieindicatoren in de P+C cyclus op, bijvoorbeeld zoals aantal aangelegde windmolen- of zonneparken, of aantal geïsoleerde daken.
◼
Stel zoveel als mogelijk streefwaarden op voor de effect- en prestatieindicatoren. Blijf met de raad op regelmatige basis bespreken of de gestelde indicatoren en streefwaarden nog bijstelling vragen of niet.
13
Verzoeken aan college ◼
Maak inzichtelijk welk deel van de lasten voor het programma Klimaat en energie wordt uitgeven aan project- en programmagelden, aan het uitvoeringsprogramma en aan de formatie.
◼
De onderwerpen Luchtagenda en Milieuzone missen nu in de jaarstukken. Zorg dat volgend jaar wel de stand van zaken verantwoord wordt voor deze onderwerpen.
◼
Geef een uitleg van de status van de stoplichten in de jaarstukken. Maak duidelijk per effect- of prestatiedoel hoe het college tot een grijs, groen, oranje, of rood oordeel komt.
◼
Verkennen van een ander gebruik van de kleuren voor de stoplichten. De status is nu lastig te interpreteren. Zolang het langjarige beleidsdoel nog niet gehaald is, kan een doel of prestatie nog niet op groen staan, dit lijkt nu wel het geval te zijn. 14
Verzoeken aan de raad ◼
Hou de vraag in het achterhoofd bij het opstellen van de P+C stukken: Kan een inwoner helder volgen wat er gedaan wordt, wat de effecten zijn en of de gestelde doelen gehaald worden?
◼
Richt je bij verzoeken aan het college zoveel mogelijk op concrete uitvoeringsprestaties (Wat wil je dat gedaan wordt?) i.p.v. op beleidsvoorbereidingen (opstellen plannen).
◼
Beoordeel de raadsvoorstellen en beleidsnota’s op de mate waarop de gestelde effectdoelen en benodigde uitvoeringsprestatie ook meetbaar en evalueerbaar (tellen en vertellen) zijn opgesteld. ❑ En blijf dan vervolgens ook bijsturen op het al dan niet halen van de doelen en prestaties.
◼
Blijf met de raad op regelmatige basis bespreken of de gestelde indicatoren en streefwaarden nog bijstelling vragen of niet. 15
Suggesties voor het debat ◼
Hoe schat het college zelf in waar de gemeente staat met het oog op het realiseren van het langjarige beleidsdoel voor het programma Klimaat en Energie (55% CO2 reductie in 2030, zoals afgesproken in het Gelders Energieakkoord)?
◼
Vanaf 2023 dalen de begrote lasten fors. Hoe verhoudt deze daling zich tot de langjarige opgave (met de gestelde doelen) die er ligt? ❑
Hier ligt ook een link naar de begroting 2022.
16
Bevindingen 1. Beeld op hoofdlijnen In dit hoofdstuk wordt het algemene beeld geanalyseerd van het programma Klimaat & energie voor de gemeente Arnhem. Deze algemene punten vallen op na lezing van de Jaarstukken. Wat valt er op? ◼ Beleid is in al meerjarig in transitie. De beleidstransitie komt niet tot uitdrukking in de begroting, voor zover dit (wettelijk) al mogelijk is. ◼ Ondanks de ambitieuze geformuleerde ambities lijken langjarige resultaten/effecten achter te blijven. Al is dit lastig om op het lange tijdspad te beoordelen, omdat er nauwelijks op effectniveau gerapporteerd wordt. ◼ Oranje is het nieuwe groen! Maar hoe zit het met de realisatie van die “belofte”? ◼ In de jaarstukken worden stoplichten weergegeven. Het is niet duidelijk wat de criteria zijn voor deze beoordeling. Hoe moeten de stoplichten geïnterpreteerd worden? Houdt het in dat de beleidsdoelen gehaald gaan worden bij groen? ◼ Wat zijn de effecten en uitgevoerde prestaties van de Luchtagenda/ Milieuzone? Dit is niet terug te vinden in de jaarstukken en specifiek in het programma Klimaat & Energie. 17
Bevindingen 1. Beeld op hoofdlijnen In dit hoofdstuk wordt het algemene beeld geanalyseerd van het programma Klimaat energie voor de gemeente Arnhem. Dit doen we op basis van een aanvullende, objectieve bron: https://klimaatmonitor.databank.nl/dashboard/dashboard. De data in alle grafieken hebben betrekken op de effecten en prestaties voor de gemeente Arnhem (en zijn dus geen landelijke cijfers) Wat valt er op aan de volgende sheets? ◼ Uit de Klimaatmonitor blijkt dat Arnhem een eerste dalende trend heeft ingezet m.b.t. de uitstoot van CO2, met name voor het elektriciteitsverbruik. ◼
Het grootste deel van de CO2 uitstoot komt voor rekening van de gebouwde omgeving. Binnen de gebouwde omgeving zorgen vervolgens woningen voor de grootste uitstoot van CO2. De gemeente kan de grootste slag slaan door hier het beleid op te richten.
18
Bevindingen 1. Beeld op hoofdlijnen Overzicht van opgenomen doelen in Jaarverslag 2019/Begroting 2020. ◼
Doelen voor programma Klimaat & Energie:
Op basis van Programmabegroting 2020 ◼ ◼
Arnhem is klimaatneutraal in 2050 CO2 reductie van 55% in 2030 t.o.v. 1990 Dit is het plaatje uit nemiA 2020-2030. Waar staan we nu? In lijn met de verwachting voor 2030?
19
Bevindingen 1. Beeld op hoofdlijnen
Er is een fors dalende lijn de laatste jaren, maar hoe verhoudt zich dat tot de totale opgave?
Klimaat en Energie CO2 reductie t.g.v. gas en electriciteitsgebruik (Arnhem, ton) bron: Klimaatmonitor 350000 300000 250000 200000 2010
2011
2012
2013
2014
2015
elektriciteitsverbruik
2016
2017
2018
2019
Stagnatie voor gas, onder andere door het bouwen van woningen.
gasverbruik
CO2-uitstoot incl. en excl. auto(snel)wegen (ton) Bron: klimaatmonitor 1200000 1000000 800000 600000 400000 2010
2011
2012
2013
2014
(aardgas, elektr., stadswarmte woningen, voertuigbrandstoffen)
2015
2016
2017
2018
exclusief CO2-uitstoot auto(snel)wegen
20
2019
Groot deel van de uitstoot komt uit de gebouwde omgeving, waar de gemeente zelf direct invloed op kan uitoefenen.
Bevindingen 1. Beeld op hoofdlijnen Klimaat en Energie
CO2-uitstoot per hoofdsector (ton) Bron: klimaatmonitor
600000
500000 400000 300000 200000 100000 0 2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
Gebouwde Omgeving (aardgas, elektr. en stadswarmte woningen)
Verkeer en vervoer incl. auto(snel)wegen, excl. elektr. railverkeer (scope 1)
Industrie, Energie, Afval en Water (aardgas en elektr.)
Landbouw, bosbouw en visserij, SBI A (aardgas, elektr.)
CO2-uitstoot gebouwde omgeving (ton) Bron: klimaatmonitor
300000
Groot deel van uitstoot gebouwde omgeving, wordt veroorzaakt door woningen
250000 200000 150000 100000 50000 0 2011
2012
2013
2014
Woningen, temperatuurgecorrigeerd (aardgas, elektriciteit en stadswarmte)
Publieke dienstverlening (aardgas en elektr.)
2015
2016
2017
2018
Commerciële dienstverlening (aardgas, elektr. incl elektr. railverkeer)
21
2019
Bevindingen 2. Wat wilden we bereiken? Bevindingen 3. Wat hebben we daarvoor gedaan? Deze paragraaf combineert de vragen 2+3 van de methode Duisenberg en analyseert de doelen, acties en de prestaties voor het programma Klimaat, zoals aangekondigd in de programmabegroting en verantwoord in de jaarstukken, voor het programma Klimaat. Op deze en de volgende sheets zijn de conclusies van deze analyse weergeven. Ten behoeve van de leesbaarheid is de volledige analyse zelf na te kijken in de bijlage. In deze bijlage wordt bekeken welke van de, in de begroting aangekondigde, acties zijn opgenomen in de jaarstukken. Daar vindt u meer in detail de bevindingen van deze analyse.
22
Bevindingen 2+3. Analyse Doelen en acties In deze paragraaf voeren we een Tekstanalyse uit van de doelen en acties voor het programma Klimaat en energie. ◼
Wat valt er op: ❑
De verantwoording in de jaarstukken richt zich vooral op de geleverde prestaties (output). Dit wordt ook veroorzaakt door het format van de Jaarstukken. Met een verantwoording met meer duiding op de impact/ het effect zal het meer inzichtelijk worden of Arnhem op weg is om de gestelde (langjarige) beleidsdoelen te halen. Het is nu niet in te schatten op welke wijze de Status (stoplichten) wordt vastgesteld. ◼
Aanbeveling: verantwoord in de P+C cyclus op strategisch niveau op hoe het staat met de realisatie van gestelde doelen als: ❑ ❑
❑
in 2030 is de Arnhemse uitstoot van CO2 55% lager ten opzichte van 1990 in 2050 is Arnhem klimaatneutraal
Veelal wordt verantwoord over de beleidsvoorbereiding (opstellen plan of visie). Dit is wellicht logisch door de fase waarin het programma zich bevind. De jaarstukken worden meer inzichtelijk op het moment de jaarstukken meer ingaan op uitvoeringsprestaties, zoals het aantal gerealiseerde windmolens, zonnevelden of geïsoleerde huizen. ◼
In de Programmabegroting 2021 is er al een goede slag gemaakt op dit punt! 23
Bevindingen 2+3. Analyse Doelen en acties In deze paragraaf voeren we een Tekstanalyse uit van de doelen en acties voor het programma Klimaat.
Wat valt er op? ◼
Door de heldere indeling in kopjes, die terugkomt zowel in de begroting als de jaarstukken is het goed terug te halen wat aangekondigd en wat gerealiseerd is op de betreffende onderwerpen.
24
Bevindingen 2+3. Analyse indicatoren In deze paragraaf voeren we een Analyse van de indicatoren uit voor het programma Klimaat en energie.
Wat valt er op? ◼
In de begroting 2020, de jaarstukken 2020 en in de begroting 2021 zijn geen effect- of prestatie-indicatoren opgenomen. Het is niet mogelijk om deze te analyseren. Hierdoor mist een substantieel deel van de informatie om te kunnen beoordelen of de beleidsdoelen gehaald (gaan) worden.
◼
Aanbeveling: ❑
❑
❑
Neem effectindicatoren in de P+C cyclus op, bijvoorbeeld z0als 55% CO2 reductie in 2030 (zoals afgesproken in het Gelders Energieakkoord) Neem prestatieindicatoren in de P+C cyclus op, bijvoorbeeld zoals aantal aangelegde windmolen- of zonneparken. Stel zoveel als mogelijk streefwaarden op voor de effect- en prestatieindicatoren.
25
Bevindingen 4. Wat heeft het gekost? Hier worden de belangrijkste ontwikkelingen van de baten en lasten van het programma Klimaat geanalyseerd. Wat valt er op? ◼ Klimaat en Energie was t/m 2019 nog gekoppeld aan programma “veranderopgaven” waarbij financiering uit de diverse stedelijke programma’s kwam. Een deel hiervan stond bij het taakveld milieubeheer. De cijfers 2018/2019 in de jaarstukken zijn vanaf 2020 ”teruggerekend”. ◼
Er zitten vanaf 2018 forse verschillen in de baten en lasten opgenomen in de oorspronkelijke begroting, de bijgestelde begroting en de uiteindelijke jaarrekening. Dit zet vragen bij de mate waarop vooraf en achteraf zicht is op én gestuurd wordt op de baten en lasten. Wat veroorzaakt deze verschillen?
◼
Klimaatfonds in 2018 als bestemmingsreserve gevuld. De inzet van de reserves is gezien de fase waarin het programma zich bevindt nog niet goed uitgekristalliseerd. Dat is ook zichtbaar in de verschillen tussen primaire en bijgestelde begroting en de realisatie in de jaarstukken. 26
Bevindingen 4. Wat heeft het gekost? Wat valt er op? ◼ In de jaarstukken staat een heldere toelichting van de afwijkingen, maar hoe de financiën gekoppeld zijn aan de doelstellingen en prestaties is beperkt inzichtelijk. ◼
Het is niet uit de jaarstukken te halen welk deel van de lasten voor het programma Klimaat en energie wordt uitgeven aan project- en programmagelden, aan het uitvoeringsprogramma en aan de formatie.
27
Bevindingen 4. Wat heeft het gekost? Forse verschillen begroting vs jaarstukken. Dit laat zien dat het programma volop in beweging is.
Begroting vs Jaarstukken (x 1000€)
In 2018/2019 was Klimaat nog 10000 afzonderlijk progamma. geen
De lasten voor het programma dalen fors voor de jaren 2023. Hoe verhoudt dit zich tot de realiseerbaarheid van het langjarige beleidsdoel?
8000
6000
4000
2000
0 2018
2019
2020
2021
-2000
2022
2023
Waarom zijn de baten in 2021 zoveel lager dan in 2020? (2021 is een prognose, turap1)
-4000 Begroting (lasten)
Begroting (baten)
Bijgesteld (lasten)
Bijgesteld (baten)
Jaarrekening (lasten)
Jaarrekening (baten)
Bevindingen 4. Wat heeft het gekost? Reserveringen (x 1000€) 16000
14000
12000
10000
8000
6000
4000
2000
0 2018
2019
2020 Toevoegingen
2021
2022
2023
Onttrekkingen
29
Bevindingen 5. Aanvullende informatie/ onderzoeken In dit hoofdstuk geven we conclusies weer die we hebben aangetroffen in onderzoeken die onlangs zijn uitgevoerd voor het betreffende programma. Denk bijvoorbeeld aan Rekenkameronderzoeken, Accountantsverslagen en overige Beleidsevaluaties.
Accountantsverslag gemeente Arnhem ◼
Hiernaast de opmerking uit de bevindingen van de accountant over 2020. Dit gaat over het totaal van de begroting, maar is in verhouding ook van toepassing op het programma Klimaat en energie.
Artikel 213a ◼
Het is niet bekend of er een beleidsdoorlichting in kader van artikel 213a gemeentewet is uitgevoerd of gepland. Het programma is ook nog relatief nieuw.
30
Bevindingen 5. Aanvullende informatie/ onderzoeken? ◼
◼
Ter illustratie hiernaast de tijdlijn, besluiten en informatiestroom op het onderwerp Klimaat en energie; NemiA, Klimaatfonds, RES Luchtagenda. Oranje is het nieuwe groen ❑
Rekenkameronderzoek naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van het programma New Energy Made in [Arnhem] ◼ ◼
Bestuurlijke nota 2 oktober 2017 Nota van bevindingen; normenkader en aanbevelingen, onder andere op gebied van doelstellingen en monitoring
Raadsbesluit maart 2018: Geeft College opdracht uitvoering te geven aan de aanbevelingen en binnen een termijn van 3 maanden hiervoor een plan van aanpak aan de raad aan te bieden. Sindsdien is er veel informatie gedeeld en zijn er plannen gemaakt. Ook de nieuwe Voortgangsrapportage NemiA 2021 met bijbehorende monitor past in de vernieuwde aanpak. Een terugkoppeling op het raadsbesluit en/of het rekenkamerrapport is in de tijdlijn en jaarstukken niet gevonden.
Datum raadsbesluit/raadsinformatie NEW ENERGY MADE IN ARNHEM 28-9-2015 Raadsbesluit Programma New energy made in Arnhem 2015-2020
18-7-2017 5-3-2018
mei 2018 17-4-2019 15-5-2019 23-10-2019 28-1-2020 29-1-2020 3-6-2020 11-5-2021
Raadsbrief voortgang New energy made in Arnhem Raadsbesluit Rekenkameronderzoek "Oranje is het nieuwe groen"
Coalitieakkoord 2018-2022 Raadsbesluit De wijkgerichte aanpak van de Arnhemse energietransitie Raadsbesluit Kaders voor de besteding van het Klimaatfonds Raadsbrief voortgang New energy made in Arnhem 2019 Raadsbrief stand van zaken Klimaatfonds Raadsbesluit New energy made in Arnhem 2020-2030 Raadsbrief uitwerking Arnhemse aanpak van de wijkgerichte energietransitie Raadsbrief Voortgangsrapportage New energy made in Arnhem 2021 Raadsbrieven bestedingen klimaatfonds
❑
Raadsbesluiten bestedingen klimaatfonds
REGIONALE ENERGIESTRATEGIE ARNHEM NIJMEGEN 26-11-2018 Raadsbrief regionale energiestrategie 28-5-2019 Raadsbrief concept startnotitie RES 18-12-2019 Raadsbesluit startnotitie RES
7-4-2020 8-9-2020 Nog in behandeling
Raadsbrief stand van zaken proces RES Raadsbrief voorlopig concept bod RES Raadsvoorstel RES 1.0
LUCHTAGENDA 13-2-2019 Raadsbesluit Luchtagenda 8-12-2020
Raadsbrief rapportage luchtagenda
Documenten 1. Raadsvoorstel 2. Raadsbesluit 3. Programmaplan 4. Energiepotentiekaart Ibabs ID 299 9. Raadsvoorstel 10. Raadsbesluit 11. Rapport 12. Nota van bevindingen 13. Coalitieakkoord https://ris2.ibabs.eu/Agenda/Details/Arnhem/d1d0 71d8-cb1a-49f4-ab9e-a5a11d3e1958 https://ris2.ibabs.eu/Agenda/Details/Arnhem/a082 53c1-ef87-476a-a7a3-036eb88225ee Ibabs ID 699 Ibabs ID 771 https://ris2.ibabs.eu/Agenda/Details/Arnhem/7b46 d902-669d-402c-8f02-3db1f1484fdb Ibabs ID 877 Volgt na collegebesluit Ibabs ID 754 - Aanjaagfonds ID 793 - Regeling Reductie Energieverbruik ID 844 - Proeftuin Elderveld noord ID 867 - Subsidie Energiebank ID 931 - Subsidieregeling klimaatadaptatie ID 963 - Subsidieregeling duurzame terrasverwarming ID 1020 - Proeftuin Vredenburg/Kronenburg Ibabs: 16-12-2020: Toekomst bestendig wonen lening Ibabs: 10-2-2021: Arnhemse aanpak Energie Armoede ID 515 ID 612 https://ris2.ibabs.eu/Agenda/Details/Arnhem/8bdb 29e1-6133-4a21-a040-1e5d240fad74 ID 824 ID 945 https://ris2.ibabs.eu/Agenda/Details/Arnhem/3531 7086-9b6d-46f8-b9f7-3bb9572638da
https://ris2.ibabs.eu/Agenda/Details/Arnhem/b725 db02-519b-4d69-a138-b7b0fb8e97c6 Ibabs ID 1029
31
Bijlage 1. Beeld op hoofdlijnen In dit hoofdstuk wordt het algemene beeld geanalyseerd van het programma Klimaat energie voor de gemeente Arnhem. Voor de volgende sheets wordt de Klimaatmonitor als bron gebruikt. De data in alle grafieken hebben betrekken op de effecten en prestaties voor de gemeente Arnhem (en zijn dus geen landelijke cijfers)
32
Bijlage 1. Beeld op hoofdlijnen Klimaat en Energie
Het openbaar bestuur geeft in Arnhem het goede voorbeeld door een mooie daling in CO2 uitstoot te laten zien.
CO2-uitstoot publieke dienstverlening Arnhem Bron: klimaatmonitor 50000 45000 40000 35000 30000 25000 20000 15000 10000 5000 0 2011
2012
2013
2014
2015
2016
Openbaar bestuur en defensie; verpl. sociale verzekeringen
Onderwijs
Gezondheids- en welzijnszorg
Cultuur, sport en recreatie
2017
Overige dienstverlening
33
2018
2019
In Arnhem neemt gas het grootste deel van het energieverbruik voor woningen voor rekening.
Bijlage 1. Beeld op hoofdlijnen Klimaat en Energie
Totaal energieverbruik woningen (TJ) Bron: klimaatmonitor
3000 2500
2000 1500 1000 500 0 2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
Totaal gasverbruik woningen (temperatuurgecorrigeerd)
Totaal elektriciteitsverbruik woningen
Verbruik stadswarmte woningen temperatuurgecorrigeerd (schatting)
Houtkachels woningen hern. warmte
Totaal gasverbruik woningen (miljoen m3) Bron: klimaatmonitor 190
80
185
60
180
Daling gasverbruik vlakt af. O.a. door nieuwe woningen vanwege groei Arnhem.
20
2019
Totaal electriciteitsverbruik woningen (milj kWh) Bron: klimaatmonitor
100
40
2018
Mooie daling met een oprisping in 2019
175
170
0
165 2011
2012
2013
woningen
2014
2015
2016
2017
2018
woningen (temperatuurgecorrigeerd)
2019
2011
2012
2013
(bemeten)
2014
2015
2016
2017
2018
(incl. zonnestroom achter de meter)
2019
Bijlage 1. Beeld op hoofdlijnen Klimaat en Energie
Stabiel dalende trend gemiddeld verbruik per woning. Gemiddeld gas verbruik per woning neemt ook af.
Gemiddeld electriciteitsverbruik woningen Arnhem (kWh) Bron: CBS Statistiek energieverbruik woningen 3500 3000 2500 2000
1500 1000 500 0 2010
2011
2012
2013 appartement
2014
2015
tussenwoning
2016
2017
2018
2019
alle woningen
Gemiddeld gasverbruik woningen Arnhem (m3, temperatuur gecorrigeerd) Bron: CBS Statistiek energieverbruik woningen 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0 2010
2011
2012
2013 appartement
2014
2015
tussenwoning
2016
2017
alle woningen
35
2018
2019
Bijlage 1. Beeld op hoofdlijnen Klimaat en Energie 700
Energieverbruik publieke sector (TJ) Bron: Klimaatmonitor
Bij openbaar bestuur is een daling op het energieverbruik ingezet, zie ook bij het elektriciteitsverbruik.
600 500 400 300 200 100 0 2010
2011
2012
Openbaar bestuur en overheidsdiensten
2013 Onderwijs
2014
2015
2016
Gezondheids- en welzijnszorg
Gasverbruik publieke sector (m3) Bron: klimaatmonitor
2017
2018
Cultuur, sport en recreatie
2019
Overige dienstverlening
Electriciteitsverbruik publieke sector (kWh) Bron: klimaatmonitor 60000000
14000000 12000000
50000000
10000000 8000000
40000000
6000000
30000000
4000000 20000000
2000000
10000000
0 2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019 0 2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
Bijlage 1. Beeld op hoofdlijnen Klimaat en Energie Energieverbruik versus bekende hernieuwbare energie Bron: Klimaatmonitor 14000 12000 10000
Het energieverbruik zou zich idealiter naar de hoeveelheid hernieuwbare energie moeten toe bewegen. Die trend is tot laatst bekende gegevens nog niet waar te nemen. Wat betekent dat voor de ambities of voor de lokale inzet?
8000 6000 4000 2000 0 2015
2016
2017
Totaal bekend energieverbruik (incl. hern. warmte, zonnestroom 'achter de meter' en auto(snel)wegen) 'Balans': A minus B Totaal bekende hernieuwbare energie
2018
Bijlage 1. Beeld op hoofdlijnen Klimaat en Energie Opbrengst zonnepanelen - Arnhem (MW) 80 70
Oranje is het nieuwe groen! Maar wat is de relatie tot de totale opgave?
Windturbines Arnhem Bron: Klimaatmonitor 16 14
60
12
50
10
40
8
30
6
20
4
10
2
0
0 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 Opgesteld vermogen
Vermogen in pijplijn (SDE+)
2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 Opgesteld windvermogen op land [MW] Wind op land in fase Bouw (in voorbereiding) [MW] Aantal windturbines [aantal]
38
Bijlage 1. Beeld op hoofdlijnen Klimaat en Energie
Toelichting?
Ondanks ambities en inspanningen “scoort” Arnhem niet direct hoog t.o.v. landelijk gemiddelde of regio. 39
Bijlage 1: Beeld op hoofdlijnen Klimaat en Energie
Energieverbruik verkeer en vervoer (TJ) Bron: Klimaatmonitor
7000 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0
2011
2012
2013
2014
2015
2016
bekend energieverbruik Verkeer en vervoer (incl. auto(snel)wegen, excl. elektr. railverkeer)
2017
2018
2019
bekende hernieuwbare energie voor vervoer
Warmteverbruik versus bekende hernieuwbare warmte Bron: Klimaatmonitor 7000 6000
5000 4000 3000 2000 1000 0 2010
2011
2012
2013
2014
bekend warmteverbruik (aardgas en (hern.) warmte)
2015
2016
bekende hernieuwbare warmte
2017
2018
Bijlage 1. Beeld op hoofdlijnen Klimaat en Energie Elektriciteitsverbruik versus bekende hernieuwbare elektriciteit Bron: Klimaatmonitor 3000 2500
2000 1500 1000 500 0
2010
2011
2012
2013
2014
2015
bekend elektriciteitsverbruik, incl. zonnestroom 'achter de meter'
2016
2017
2018
bekende hernieuwbare elektriciteit
Bekende hernieuwbare Energie (TJ) Bron: Klimaatmonitor 600 500 400 300 200 100 0 2015
2016 energie
energie voor vervoer
2017 warmte
2018 elektriciteit
2019
Bijlage 2+3. Analyse Doelen en acties In deze paragraaf voeren we een Tekstanalyse uit van de doelen en acties voor het programma Klimaat en energie.
Ambitie uit Programmabegroting 2020: Om de klimaatverandering te beperken, is het belangrijk dat we de uitstoot van broeikasgassen en vooral CO2 verminderen. Dit betekent dat er ook in Arnhem een overgang moet plaatsvinden van fossiele energie naar duurzame energie. De urgentie van de klimaatverandering maakt dat het belangrijk is dat we werk maken van het verduurzamen van onze stad. We herijken de koers van New energy made in Arnhem, gaan de wijken in voor de energietransitie en gaan met een regionale energietransitie aan de slag. Daarin nemen we de afspraken van het Parijsakkoord en het op handen zijnde klimaatakkoord mee. Daarbij is uitgangspunt dat iedere Arnhemmer mee moet kunnen komen met de energietransitie en de verdeling van maatschappelijke lasten eerlijk is.
42
Bijlage 2+3. Analyse Doelen en acties Tekstanalyse van de paragraaf ‘Wat wilden we bereiken’ Wat willen we bereiken? (begroting 2020) Een stedelijke aanpak van de energietransitie (=subdoel)
Resultaten (Jaarstukken 2020)
Opmerkingen
Binnen het deel waar de gemeente invloed op heeft, is het effect en de snelheid ervan mede afhankelijk van onze rolneming. We willen als Arnhem koploper zijn op het gebied van duurzaamheid. Koploper zijn betekent dat we activiteiten realiseren met een grotere impact dan andere gemeenten, of dat we nieuwe aanpakken, initiatieven of (sociale) innovaties ontwikkelen en toepassen. Een koploperpositie in een energietransitie thema past Arnhem. Nu al kiezen startups en multinationals die dagelijks samenwerken aan de ontwikkeling van nieuwe energiesystemen ervoor om dit vanuit Arnhem te doen. In lijn met het landelijke Klimaatakkoord geven we invulling aan de stedelijke energietransitie aan de hand van de thema's gebouwde omgeving, duurzame mobiliteit, bedrijven en industrie en grootschalig opwekking.
Het programmaplan New energy made in Arnhem 2020-2030 bevat 4 deelprogramma's: gebouwde omgeving, duurzame mobiliteit, bedrijven en industrie en grootschalige opwek, met inspanningen om de CO2 reductiedoelen te bereiken.
De tekst in de begroting geeft een beeld van de richting voor het beleidsterrein. De tekst kan nog concreter beschrijven wat het beoogde maatschappelijk effect is. Wat houdt een 'grotere impact' in? Hoeveel energie wil je besparen? Hoeveel CO2 wil je reduceren? Etc. De tekst in de jaarstukken geeft geen inzicht en duiding van de stand van het beleidsterrein. Wat zijn de ontwikkelingen voor de 4 genoemde deelprogramma's? Lukt het om al deze deelprogramma's/ reductiedoelen zoals beoogd te realiseren?
Een wijkgerichte aanpak van de energietransitie (=subdoel) Als vervolg op landelijke afspraken geven we invulling aan de wijkgerichte Corona heeft ook impact op de voortvarendheid van onze wijkaanpak. De verantwoording is vrij abstract opgesteld. energietransitie. Onderdeel van de warmtetransitie is ook dat we uiteindelijk van het Ondanks de beperkingen die dit met zich meebrengt gaan de Wat is de impact dan precies? Wat zijn de aardgas gaan. Uiterlijk eind 2021 heeft elke gemeente dan ook een transitievisie warmte. onderzoeken en samenwerkingen door en voeren wij gesprekken in de beperkingen waar over gesproken wordt? In deze visie legt de gemeenteraad het tijdspad vast waarop wijken van het aardgas gaan. wijken. Voor de wijken die voor 2030 van het gas af gaan, moeten in 2021 ook de potentiële energiebronnen en - infrastructuren bekend zijn.
Een regionale energiestrategie als invulling van het Klimaatakkoord (=subdoel) Nederland heeft het Klimaatakkoord van Parijs ondertekend. Daarin is bepaald dat we in Het concept bod Regionale energiestrategie is in september 2030 49% CO2-reductie moeten hebben behaald ten opzichte van 1990 en in 2050 80-95% vastgesteld. Het definitieve bod wordt vóór 1 juli 2021 aan de raad reductie. In het Gelders Energieakkoord, dat ook door Arnhem is ondertekend, is aangeboden ter besluitvorming. afgesproken dat de Gelderse regio's geen 49% maar 55% CO2 reductie nastreven in 2030. Arnhem zal niet de volledige CO2 reductie binnen haar eigen grenzen kunnen behalen. De huidige mogelijkheden voor duurzame energie opwekking op grote schaal vraagt om ruimte. Door het stedelijke karakter en de beperkte beschikbare ruimte in het buitengebied zijn er niet voldoende mogelijkheden om helemaal zelfvoorzienend te zijn. Hierdoor ligt een deel van de opgave buiten Arnhem.
Het doel van 55% reductie in 2030 in de begroting is mooi SMART opgesteld. Dit kan een hele goede effectindicator zijn om op te nemen in de P+C cyclus. De verantwoording geeft geen inzicht in het huidige % reductie. Waar staan we nu? Alle gestelde doelen zijn meer uitvoeringsprestaties dan doelen die een gewenst maatschappelijk effect beogen (bv. % reductie CO2)
43
Bijlage 2+3. Analyse Doelen en acties Tekstanalyse van de paragraaf ‘Wat hebben we gedaan’
Wat hebben we gedaan? (begroting 2020) Een stedelijke aanpak van de energietransitie (=subdoel)
Resultaten (Jaarstukken 2020)
Opmerkingen
Uitvoeren New energy made in Arnhem 2015 - 2020
Zoals in de monitoringsrapportage NemiA 2015-2020 (raadsbrief oktober 2019) is aangegeven, is het, ondanks alle behaalde resultaten, duidelijk dat er nog grotere inzet moet worden gepleegd om de energietransitie zodanig te versnellen dat landelijke en mondiale doelen binnen Arnhem kunnen worden gehaald. Daarbij komt dat er nieuwe trends en ontwikkelingen zijn die leiden tot nieuwe en nog grotere gemeentelijke opgaven, die nog niet waren opgenomen in het programma New energy made in Arnhem 20152020. Dit zijn het Klimaatakkoord van Parijs, het landelijke Klimaatakkoord, met daarin onder andere het uitfaseren van aardgas en de verplichting tot het opstellen van een regionale energiestrategie. In januari 2020 heeft de raad het programma New energy made in Arnhem 2020-2030 vastgesteld, waarin de CO2 reductiedoelen zijn opgenomen en de acties die leiden tot die doelen.
Goede verantwoording, al past deze tekst beter bij het kopje 'wat wilden we bereiken', omdat het meer een verantwoordig is over het algemene effect dat je wilt bereiken i.p.v de geleverde (uitvoerings-)prestatie. Door de heldere indeling in de kopjes die terug komt zowel in de begroting als de jaarstukken is het goed terug te halen wat aangekondigd en wat gerealiseerd is op de betreffende onderwerpen.
Opstellen nieuw programma New energy made in Arnhem 2020-2030
Dit gaat over een beleidsvoorbereiding (vaststellen plan/ visie). Het is vooral inzichtelijk als de jaarstukken ingaan op uitvoeringsprestaties (bv aantal huizen van gas af).
44
Bijlage 2+3. Analyse Doelen en acties Tekstanalyse van de paragraaf ‘Wat hebben we gedaan’ Wat hebben we gedaan? (begroting 2020) Resultaten (Jaarstukken 2020) Een wijkgerichte aanpak van de energietransitie (=subdoel, deel 1)
Opmerkingen
Transitievisie warmte. Op basis van de warmteverkenning bereiden we een transitievisie voor, voor alle wijken in Arnhem. In de transitievisie warmte legt de gemeenteraad het tijdspad vast waarop wijken van het aardgas gaan. Voor de wijken die voor 2030 van het gas af gaan, moeten in 2021 ook de potentiële energiebronnen en -infrastructuren bekend zijn.
Deze verantwoording gaat vooral over een beleidsvoorbereiding (vaststellen plan/ visie). Het is wenselijk om ook meer te verantwoorden op de uitvoeringsprestaties (bv gerealiseerd aantal huizen van gas af, aantal gevoerde wijkgesprekken).
De ontwikkeling van de Transitievisie warmte ligt op koers. Samen met de professionele stakeholders in de stad werken wij aan het opstellen van deze Transitievisie. Wij nemen de input die wij ophalen in onze wijkgesprekken en de onderzoeken die lopen in de kansrijke wijken mee in de totstandkoming van de Transitievisie warmte.
Voortouw nemen. Waar wijken zich niet spontaan organiseren rond Vanwege corona is fysiek contact met onze wijkbewoners lastig en in Zie ook uitgebreidere tekst in de jaarstukken. energie- en klimaatvraagstukken, neemt de gemeente het sommige perioden zelfs niet mogelijk. Met de online mogelijkheden Goede verantwoording, doordat ook transparant voortouw om bewoners bij elkaar te brengen. Niet iedereen is in staat brengen wij zoveel als mogelijk bewoners bij elkaar rondom het het pijnpunt wordt benoemd. Verder is ook het om mee te komen in de energietransitie. energievraagstuk. In een aantal kansrijke buurten konden wij noemen van de uitvoeringsprestatie van circa Zeker niet als er prangende kwesties bij mensen spelen rondom voortborduren op onze inspanningen uit 2019 wat het eenvoudiger 1.000 woningequivalenten inzichtelijk. veiligheid, leefbaarheid, schulden of andere problemen in de privésfeer. maakte om in dezelfde lijn het tempo op te pakken. Zo hebben wij in De energietransitie moet voor iedereen toegankelijk zijn. 2020 intensief gewerkt aan het sluitend krijgen van de businesscase en aan de contractvorming voor het energieconcept Smart Polder in Kronenburg/Vredenburg, waar in totaal circa 1.000 woningequivalenten op aan worden gesloten. Wijkinitiatieven.
Arnhem streeft naar een goede en tijdige In de vier 'Wijken van de toekomst' is ondanks de coronamaatregelen Zie ook uitgebreidere tekst in de jaarstukken. betrokkenheid van inwoners bij de grote opgave van de energietransitie gewerkt aan de energietransitieplannen per wijk, door de Goede verantwoording. Deze tekst gaat naast en stimuleert de initiatieven in de stad. En niet zonder succes want wijkbewoners. Vanuit het aanjaagfonds zijn in 2020 15 initiatieven beleidsvoorbereidingen (werken aan ondertussen is er in Arnhem sprake van ruim gefinancierd, zoals het gezamenlijk met straat- en buurtgenoten energietransitieplannen) ook in op de twintig initiatieven in wijken en draaien vier wijken mee in het 'Wijken onderzoeken van de mogelijkheden voor zonnepanelen of vergroenen uitvoeringsprestaties (15 initiatieven van de toekomst'-programma binnen het Gelders Energieakkoord van de daken, buurtbijeenkomsten over energiebesparing en gefinancierd). Dat is inzichtelijk. (Spijkerkwartier, Alteveer Cranevelt, Heijenoord Lombok en Hoogkamp). gezamenlijk onderzoek naar de mogelijkheden om over te schakelen Om die ontwikkeling voort te zetten en om wijkinitiatieven in positie te van aardgas naar duurzame energie. Totaal zijn er in Arnhem meer brengen als sterke intermediair tussen wijk en gemeente in het dan 40 actieve wijkinitiatieven op het gebied van energie en klimaat.
langdurige proces van de energietransitie in de stad, zal de ondersteuning een structureel karakter krijgen. Het AANjaagfonds speelt daarbij een belangrijke rol.
45
Bijlage 2+3. Analyse Doelen en acties Tekstanalyse van de paragraaf ‘Wat hebben we gedaan’
Wat hebben we gedaan? (begroting 2020) Resultaten (Jaarstukken 2020) Een wijkgerichte aanpak van de energietransitie (=subdoel, deel 2)
Opmerkingen
Ruimtelijke ontwikkelingen. Bij alle ruimtelijke ontwikkelingen in de De invulling van de eigen verantwoordelijkheid ligt op koers. Ook Vrij abstracte tekst. stad zal de gemeente met initiatiefnemers komen tot afspraken over de waar mogelijkheden zijn om de omgeving aan te sluiten pakken wij dit invulling van hun eigen verantwoordelijkheid in de energietransitie, op met de ontwikkelaars. maar ook de relatie leggen met de opgave en kansen in de omgeving van de ontwikkeling. Ondersteunend beleid. Om de wijkgerichte energietransitie vorm te In 2020 is een toolbox met instrumentarium (zowel landelijk als Deze tekst gaat vooral in op geven zal er op landelijk, regionaal en stedelijk niveau ondersteunend gemeentelijk) op het gebied van financiering en subsidies en advies beleidsvoorbereidingen (website ontsluiten, Plan beleid en instrumentarium worden doorontwikkeld. Op regionaal en voor bewoners en bedrijven samengesteld en via de website van aanpak Energiearmoede) en minder in op de stedelijk niveau heeft de gemeente directe invloed op de ontwikkeling arnhemaan.nl ontsloten. Het Plan van Aanpak energiearmoede is door uitvoeringsprestaties (zoals aantal hiervan. Beleid wordt doorontwikkeld op de thema's financiering en het college vastgesteld en ter besluitvorming naar de raad gestuurd.
verduurzaamde woningen, aantal geadviseerde betaalbaarheid, bewustwording en energiearmoede, collectieve In december heeft de raad de Arnhemse Toekomstbestendig bewoners en bedrijven). infrastructuur, bronnenontwikkeling, wet- en regelgeving, organisatie en wonenlening vastgesteld, waarmee we particuliere woningeigenaren arbeidskrachtontwikkeling en innovaties. ondersteunen om hun woning te verduurzamen. Samen met de In de energietransitie zijn er ook kansen voor Arnhemse bedrijven om in provincie en een aantal koplopergemeenten onderzoeken we de de wijken innovaties mee te ontwikkelen en toe te passen. Bij de mogelijkheid en meerwaarde voor de energietransitie van een Arnhemse aanpak in de komende jaren worden nadrukkelijk (Arnhemse) provinciaal warmte-infrabedrijf. innovatieve bedrijven uitgenodigd om mee te denken en mee te doen in de wijkgerichte energietransitie.
46
Bijlage 2+3. Analyse Doelen en acties Tekstanalyse van de paragraaf ‘Wat hebben we gedaan’ Wat hebben we gedaan? (begroting 2020) Resultaten (Jaarstukken 2020) Een regionale energiestrategie als invulling van het Klimaatakkoord (=subdoel)
Opmerkingen
De regio Arnhem Nijmegen stelt een Regionale Energie Strategie (RES) Arnhem Nijmegen op.
Zie ook uitgebreidere tekst in de jaarstukken. Goede verantwoording. Vooral ook door het grote aantal genoemde uitvoeringsprestaties (zoals 110 energiecontroles, 24 aanvragen en 22 toekenningen, 15 energiescans, 46 nieuwe SDE+ beschikkingen, 500 laadpunten, 4 windmolens, etc.)
Het concept bod is in september 2020 door het college vastgesteld.
47