(de) Weg uit Armoede, Werken aan Perspectief. Nota Arnhemse Armoede Aanpak (2020 e.v.) (vastgesteld d.d. 16-12-2020)

Arnhemse armoedeaanpak (2020 e.v.)

ONDERWERP

juni 2020

PAGINA

Arnhemse armoedeaanpak - 2020 e.v.

1

(de) Weg armoede: De weg uituit armoede: werkenaan aanperspectief perspectief werken

2

PAGINA

Arnhemse armoedeaanpak (2020 e.v.)

ONDERWERP

3

PAGINA

Arnhemse armoedeaanpak (2020 e.v.)

ONDERWERP

Voorwoord

In een betere wereld is helemaal geen armoede en heeft iedereen een menswaardig bestaan. Dan heeft een gemeente geen armoedebeleid nodig. Maar de werkelijkheid is anders. Niet iedereen heeft voldoende inkomen. Te veel mensen leven in armoede, soms van generatie op generatie. Dus doen we als gemeente wat we kunnen. Meer dan vijfhonderd jaar geleden kenden we in Nederland al armoedebestrijding. Toen nog vooral door de kerken. Vanaf eind negentiende eeuw werd armoedebestrijding meer en meer een zaak van de overheid, met de introductie van de sociale wetgeving. Ook ontstonden er steeds meer particuliere initiatieven die hun bijdrage leverden. Tegenwoordig is armoedebeleid grotendeels een zaak van de gemeente, al gaat de landelijke overheid over de hoogte van de bijstand en het minimumloon. In Arnhem willen we dat iedere Arnhemmer een voldoende bestaansminimumniveau heeft én vrij en zelfstandig kan deelnemen aan de samenleving. Dat betekent dat iedereen een goede en gezonde toekomst voor zich ziet en dat ze zelf kunnen voorzien in hun levensonderhoud. We zetten daarom in op het voorkomen en beperken van (langdurige) armoede en het doorbreken van generatiearmoede. Armoede is meer dan ‘geen geld hebben’. Armoede betekent vaak niet meer mee kunnen doen. Met sporten, met evenementen, met de buurt. Armoede zorgt voor veel problemen, van stress tot sociale uitsluiting.

Het is een negatieve spiraal waaraan het lastig is je te ontworstelen. Toch is het juist dát wat wij voor ogen hebben. Onze inzet is er vooral op gericht om Arnhemmers te helpen, en te ondersteunen, zodat ze zelfstandig en langdurig een beter bestaan kunnen opbouwen. Voor zichzelf en voor hun kinderen. Daarnaast bieden we een vangnet voor mensen die dat echt niet (meer) lukt. In deze Armoedevisie laten we zien op welke manier en met welke acties we dat willen bewerkstelligen. Bijvoorbeeld door het verlagen van vaste lasten en het verlagen van de energierekening, of door de toegang tot gemeentelijke inkomensondersteuning makkelijker te maken. We moderniseren de GelrePas en laten die beter aansluiten op de behoefte van onze inwoners. Het zijn slechts enkele voorbeelden van acties die we inzetten. Met als één doel: geen Arnhemmers in armoede.

Ronald Paping Wethouder gemeente Arnhem

4

PAGINA

Arnhemse armoedeaanpak (2020 e.v.)

ONDERWERP

Inhoudsopgave

VOORWOORD

3

HOOFDSTUK 1: DE WEG UIT ARMOEDE, WERKEN AAN PERSPECTIEF 1.1 Wat voor ons ligt 1.2 De leeswijzer

5 5 6

HOOFDSTUK 2: HET ARMOEDEVRAAGSTUK IN ARNHEM NADER BEKEKEN 2.1 Hoe wij armoede zien 2.2 Armoede in Arnhem in cijfers uitgedrukt

7 7 7

HOOFDSTUK 3: WAAR STAAN WE VOOR EN WAT WILLEN WE BEREIKEN 3.1 Waar staan we voor 3.2 Wat willen we bereiken I. Alle Arnhemmers hebben hun financiële basis op orde II. Arnhem voorkomt en beperkt (langdurige) armoede III. Arnhem doorbreekt generatie-armoede 3.3 Armoede staat niet op zich en vraagt brede integrale inspanning; samen met onze partners

9 9 10 10 10 10 11

HOOFDSTUK 4: DE UITVOERING IN BEELD GEBRACHT 4.1 Acties op: Alle Arnhemmers hebben de financiële basis op orde 4.2 Acties op: Arnhem voorkomt en beperkt (langdurige) armoede 4.3 Acties op: Arnhem zet in op het doorbreken van generatiearmoede 4.4 Acties op: Armoede staat niet op zich en vraagt brede integrale inspanning; samen met onze partners

13 13 16 18 20

HOOFDSTUK 5: FINANCIËN EN MONITORING 5.1 Financiën 5.2 Monitoring

22 22 23

Bijlage 1: Het proces

24

Bijlage 2: Inzicht in de armoedeproblematiek in Arnhem

25

Bijlage 3: Samenvatting Minima-effectrapportage Arnhem (Nibud, 2019)

29

Bijlage 4: Gemeentelijke en landelijke inkomensondersteuning

34

Bijlage 5: Toelichting vernieuwing GelrePas

35

Bijlage 6: Beeldplaat Arnhemse armoedeaanpak

38

Bronvermelding

39

5

PAGINA

Arnhemse armoedeaanpak (2020 e.v.)

ONDERWERP

1 De weg uit Armoede,

werken aan perspectief

1.1 Wat voor ons ligt

In Arnhem zijn relatief veel inwoners die de financiële basis niet op orde hebben. Veel van deze inwoners kennen daarnaast ook nog vraagstukken, zoals schulden, gezondheidsproblemen, niet aan het werk zijn, opvoedingsvraagstukken. Deze problemen kunnen elkaar in de greep houden, maar elkaar ook versterken. Om deze problemen te voorkomen en op te lossen, moeten we op veel terreinen aan de slag. Armoedebestrijding is er daar één van en tegelijkertijd een hele belangrijke. De gemeente Arnhem heeft samen met haar strategische partners al veel, en op onderdelen met succes, geïnvesteerd. Zo blijkt uit de Nibud effectrapportage dat inwoners van Arnhem ruimhartig financieel ondersteund worden en een goed vangnet aanwezig is. Daarnaast wordt flink geïnvesteerd in het aanbod op gelijke kansen voor kinderen die opgroeien in een gezinssituatie waar financiële zelfstandigheid minder vanzelfsprekend is. We zijn er echter nog lang niet. Het aantal inwoners dat (langdurig) moeilijk kan rondkomen, en daardoor afhankelijk is van hulp, blijft nog steeds toenemen. Ook zien we dat het in bepaalde delen van de stad niet goed gaat en de problematiek daar steeds verder toeneemt. Andere wijken vragen aandacht om erger te voorkomen. Het aantal mensen dat een beroep doet op inkomensondersteuning binnen Arnhem blijft onverminderd groot en de kans dat dit zal stijgen, vanwege het Covid-19 virus, is groot.

En als gekeken wordt naar de totale uitgaven in het sociale domein dan zijn deze relatief hoog ten opzichte van andere gemeenten, waarbij de inzet op dit moment vooral curatief is. Arnhem zet de middelen nog te weinig in op voorkomen van financiële problemen. Op alle fronten zijn we aan de slag om de problemen samen aan te pakken. Dit doen we door het vormgeven van een nieuwe visie op het sociale domein en een goed aangescherpte uitvoering. Verder hebben we de afgelopen jaren fors ingezet om een verandering zichtbaar te maken waarbij minder inwoners afhankelijk zijn van een uitkering en aan het werk gaan. Belangrijke keuze hierbij is het zorgen voor nabijheid, zowel in de wijken, maar ook door naast onze inwoners te staan en te zien wat nodig is. Nu is het de tijd om na te gaan welke aanscherpingen in de ondersteuning van mensen in armoede nodig en daadwerkelijk ook zinvol zijn. Om op deze manier bij te dragen aan het doorbreken van het armoedevraagstuk in de gemeente Arnhem, de tweedeling in de stad te verminderen en de kansengelijkheid te vergroten.

Impact Coronacrisis Het Covid-19 virus (Corona) en de maatregelen die nodig zijn om ons tegen het virus te beschermen gaan een forse impact hebben op onze stad. Onzeker is hoe hard en wanneer we (financieel) getroffen worden. Het SCP1 geeft aan dat de sociale impact groot is voor kwetsbaren en ouderen. Ook zullen jeugdigen flink worden getroffen, waaronder studenten en kinderen uit kwetsbare gezinnen. Flexkrachten en zelfstandig ondernemers worden, ondanks tijdelijke noodmaatregelen, hard getroffen. Het rapport van de werkgroep Sociale impact van de Coronacrisis benoemt drie groepen mensen met een (vergrote) financiële kwetsbaarheid: 1. Mensen die voor de crisis al in armoede leefden en/ of schulden hadden; 2. Mensen die door de crisis in zwaar weer zijn gekomen; 3. Mensen die nu nog geen problemen hebben of denken te hebben (maar straks wel). Na aanleiding van alle berichtgeving verwachten we dat meer aanspraak gemaakt zal worden op de regelingen en voorzieningen rondom de inkomensondersteuning. Dit heeft zeer waarschijnlijk invloed op het financiële budget van de gemeente Arnhem.

1

Sociaal en Cultureel Planbureau

6

PAGINA

Arnhemse armoedeaanpak (2020 e.v.)

ONDERWERP

1.2 De leeswijzer In hoofdstuk 2 leest u waar het eigenlijk over gaat in Arnhem. In hoofdstuk 3 leest u wat de Arnhemse kernopgave en ambities zijn om de armoedeproblematiek aan te pakken. In dit hoofdstuk leest u ook over de integrale benadering van het probleem en welke waarden worden gehanteerd. In hoofdstuk 4 wordt de uitvoeringsagenda in beeld gebracht. In hoofdstuk 5 gaan we in op financiën en monitoring. Het proces dat doorlopen is om deze nota tot stand te laten komen, treft u in Bijlage 1.

7

PAGINA

Arnhemse armoedeaanpak (2020 e.v.)

ONDERWERP

2 Het armoedevraagstuk in Arnhem nader bekeken

2.1 Hoe wij armoede zien Armoede is in de kern ‘het structureel niet kunnen rondkomen door een te kort aan financiële middelen’, waarbij voor een langere periode te weinig financiële middelen beschikbaar zijn voor een ‘niet-veel-maar-toereikend budget’ (SCP, 2019). Veelal als gevolg van een (langdurig) laag inkomen en/of problematische schulden. Armoede is echter niet alleen financiële schaarste. Armoede is, voor inwoners die het betreft, ook vooral een situatie met onvoldoende kansen in het onderwijs, op de arbeidsmarkt, op een krachtig sociaal netwerk en op onvoldoende kennis en vaardigheden. Armoede gaat bovendien regelmatig samen met vraagstukken op het gebied van zorg en welzijn.

Niet-veel-maar-toereikend budget

Brede kijk op Armoede

Het minimale budget voor onvermijdelijke en zeer wenselijke uitgaven. Het betreft de minimale uitgaven van een zelfstandig huishouden aan basale zaken als voedsel, kleding, wonen, verzekeringen, persoonlijke verzorging en de minimale kosten van ontspanning en sociale participatie

Een situatie waarin sprake is van onvoldoende materiële, culturele en sociale middelen, waardoor mensen zijn uitgesloten van een levensstandaard die in de samenleving waarin men woont als minimaal wordt gezien.”

(SCP, 2019).

Definitie Europese Unie

De dynamiek van armoede wordt tegenwoordig ook gezien en zorgt vaak voor een neerwaartse spiraal en het in standhouden van de situatie. Dit komt doordat leven in armoede meestal leidt tot chronische stress. Mensen verliezen daardoor vaak het overzicht over de lange termijn, waardoor keuzes gemaakt worden voor de korte termijn. Dit zijn achteraf gezien meestal niet de beste keuzes om uit de situatie te komen. Daarbij geven ouders, die in armoede leven, vaak onbedoeld en ongemerkt armoede aan hun kinderen door.

2.2 Armoede in Arnhem in cijfers uitgedrukt Afhankelijk van definitie2 hebben 15.000 tot 17.000 Arnhemse huishoudens een laag inkomen, waardoor zij een groot risico lopen om in een armoedesituatie te verkeren. Soms gaat dit gepaard met schulden en vaak met gezondheidsproblemen. We constateren dat het risico op armoede in Arnhem nog steeds toeneemt. We zien dat het niet alleen gaat om huishoudens met een uitkering. Het gaat - voor een kleiner deel - ook om werknemers en zelfstandigen. We zien bevestigd dat nog steeds ruim 5.000 Arnhemse kinderen opgroeien in een gezin met een laag inkomen met gevolgen voor hun ontwikkeling. Het risico op armoede komt in sommige wijken aanmerkelijk meer voor dan in andere wijken. In deze wijken zien we ook dat de sociaal culturele en gezondheidsaspecten van armoede het meest voorkomen.

2

120% resp. 130% van de bijstandsnorm

p in financiële schaarste. *

men

50% van de huishoudens met een langdurig laag inkomen heeft een 'uitkering sociale voorziening' als voornaamste inkomensbron.

Langdurig risico op armoede groeit

120% van de bijstandsnorm

Minimaal Arnhemse kinderen Minimaal 47004700 Arnhemse kinderen Minimaal 4700 Arnhemse kinderen Groeien op in financiële schaarste. Minimaal 4700 Arnhemse kinderen Groeien op in financiële schaarste. Groeien op in financiële schaarste. Groeien op in financiële schaarste.

onderzochte huishoudtypen kunnen ik van de voorzieningen

Malburgen Oost-Zuid (39%)

6

Langdurig risico op armoede groeit Langdurig risico opoparmoede groeit Langdurig risico armoede groeit Langdurig risico op armoede groeit

Presikhaaf West (35%)

alle onderzochte huishoudtypen kunnen el de basiskosten alsBijna de Bijna kosten voor alle onderzochte huishoudtypen kunnen Malburgen Oost-Zuid Presikhaaf met gebruik van dehuishoudtypen voorzieningen Malburgen Oost-Zuid Bijna alle huishoudtypen kunnen Presikhaaf WestWest Bijnagebruik alle onderzochte kunnen rticipatie. ** met vanonderzochte de voorzieningen Risico armoede het (39%) Malburgen Oost-Zuid Presikhaaf Presikhaaf West (35%) Malburgen Oost-Zuid West (39%) met gebruik de voorzieningen (35%) Rondkomen met gebruik van devan voorzieningen Rondkomen (39%) (35%) grootst in (39%) (35%) Rondkomen Voor de basiskosten de kosten Rondkomen met twee oudere kinderen Voor zowelzowel de basiskosten als deals kosten voor voor participatie. ** als deals Voor zowel de** basiskosten de kosten Risico armoede Voorsociale zowel de basiskosten kosten voor voor p bijna alle onderzochte sociale participatie. Risico armoede het het sociale participatie. ** Risico armoede het sociale participatie. ** Geitenkamp (40%) niveaus de kosten voor sociale

grootst Risico armoede grootst in inhet

Paren twee oudere kinderen e niet bekostigen. Voor grootst Paren metmet twee oudere kinderen grootst in in Paren met twee oudere kinderen kunnen op bijna alle onderzochte Paren op met twee oudere kinderen nden < 65 is de bestedingsruimte kunnen bijna alle onderzochte Arnhemse Broek (32%) Klarendal (30%)Geitenkamp (40%) inkomensniveaus de sociale kunnen op alle bijna allekosten onderzochte kunnen op bijna onderzochte Geitenkamp (40%) inkomensniveaus de kosten voor voor sociale Geitenkamp (40%) participatie niet inkomensniveaus de kosten voor sociale Geitenkamp (40%) inkomensniveaus de bekostigen. kosten voorVoor sociale participatie niet bekostigen. Voor alleenstaanden < 65 is de bestedingsruimte participatie niet bekostigen. Voor alleenstaanden 65 is de bestedingsruimte participatie niet<bekostigen. Voor Arnhemse Klarendal bijstandsnorm Arnhemse BroekBroek (32%)(32%) Klarendal (30%)(30%) klein. alleenstaanden < 65 is de bestedingsruimte klein. alleenstaanden < 65 is de bestedingsruimte Arnhemse Broek (32%) Klarendal (30%) ctrapportage Nibud, 2019 (bijlage 3). Hierbij is uitgegaan van alle uitgaven die als noodzakelijkArnhemse kunnen worden Broek (32%) Klarendal (30%) klein. klein. ibud), een pakket voor sociale participatie volgens het SCP, geen schulden en het gebruik van alle landelijke en

moederegelingen.

ONDERWERP

2

resp. 130% van de bijstandsnorm al 120% 4700 Arnhemse kinderen

Arnhemse armoedeaanpak (2020 e.v.)

Arnhemse huishoudens heeft minimaal een jaar een laag inkomen*. 1 op 8 minimaal 4 jaar

PAGINA

1 op de 5

8

We zien dat het niet alleen gaat om huishoudens met een uitkering. Het gaat - voor een kleiner deel - ook om werknemers en zelfstandigen. We zien bevestigd dat nog steeds ruim 5.000 Arnhemse kinderen opgroeien in een gezin met een laag inkomen met gevolgen voor hun ontwikkeling. Het risico op armoede komt in sommige wijken aanmerkelijk meer voor dan in andere wijken. In deze wijken zien we ook dat de sociaal culturele en gezondheidsaspecten van armoede het meest voorkomen.

* 120% van de bijstandsnorm ** Minimaeffectrapportage * 120% van de bijstandsnormNibud, 2019 (bijlage 3). Hierbij is uitgegaan van alle uitgaven die als noodzakelijk kunnen worden beschouwd (Nibud), een pakketNibud, voor sociale participatie volgens het SCP,van geen gebruik van kunnen alle landelijke **Minimaeffectrapportage 2019 (bijlage 3). Hierbij is uitgegaan alleschulden uitgaven en diehet als noodzakelijk wordenen * 120% van de bijstandsnorm **Minimaeffectrapportage Nibud, 2019 (bijlage 3). Hierbij is uitgegaan van alle uitgaven die als noodzakelijk kunnen worden * 120% vanarmoederegelingen. de bijstandsnorm Arnhemse beschouwd (Nibud), een pakket voor2019 sociale participatie volgens het SCP,van geen het van alle landelijke en **Minimaeffectrapportage Nibud, (bijlage 3). Hierbij is uitgegaan alleschulden uitgavenendie alsgebruik noodzakelijk kunnen worden beschouwd (Nibud), een pakket voor2019 sociale participatie volgens het SCP,van geen schulden endie hetals gebruik van allekunnen landelijke en **Minimaeffectrapportage Nibud, (bijlage 3). Hierbij is uitgegaan alle uitgaven noodzakelijk worden Arnhemse armoederegelingen. beschouwd (Nibud), een pakket voor sociale participatie volgens het SCP, geen schulden en het gebruik van alle landelijke en Arnhemse beschouwdarmoederegelingen.

(Nibud), een pakket voor sociale participatie volgens het SCP, geen schulden en het gebruik van alle landelijke en Arnhemse armoederegelingen. Arnhemse armoederegelingen.

Bijlage 2 biedt aanvullende informatie Bijlage 2 biedt aanvullende informatie Bijlage 2 biedt aanvullende informatie Bijlage 2 biedt aanvullende informatie Bijlage 2 biedt aanvullende informatie

9

PAGINA

Arnhemse armoedeaanpak (2020 e.v.)

ONDERWERP

3 Waar staan we voor en wat willen we bereiken?

3.1 Waar staan we voor Wij zien een stad voor ogen waar in Arnhemmers actief, vrij en zelfstandig deelnemen aan de samenleving. De Arnhemmer heeft daarbij perspectief op een goede en gezonde toekomst. Ze kunnen zichzelf voorzien in eigen levensonderhoud en hebben regie over hun eigen leven. Hierbij hanteren wij de volgende waarden:

3

Waarden

Toelichting

Medemenselijkheid en zorgzaamheid

We zijn outreachend bij het vermoeden van (financiële) problemen en proberen te voorkomen dat inwoners de grip op hun leven verliezen. We zorgen voor elkaar en we staan naast onze inwoners. Zoals dit ook is verankerd in de Grondwet (artikel 19 en 20).

Zelfstandigheid

We willen zoveel mogelijk voorkomen dat inwoners onze ondersteuning nodig hebben. Onze ondersteuning is duurzaam en gericht op het vergroten van de eigen kracht, het netwerk en de mogelijkheden van een inwoner om op deze manier te komen richting (financiële) zelfstandigheid en meedoen. Ook (duurzame) nazorg is hierbij belangrijk.

Bestaanszekerheid

We bieden de inwoners een realistisch perspectief door te zorgen voor een toereikend en stabiel inkomen en een activerende aanpak die leidt tot (naar vermogen)participeren. Hierbij houden we rekening met de onderliggende gedragsbepalende factoren.

Wederkerigheid

We zijn goed voor onze inwoners, maar verwachten tegelijkertijd toewijding van onze inwoners om in de ondersteuning ook de problemen zelf proberen op te lossen dan wel dat gemaakte afspraken worden nagekomen.

Vertrouwen en gelijkwaardigheid

We sluiten aan bij de behoefte en uitgangspositie van de inwoner, waarbij we ons richten op een positieve aanpak en niet (ver)oordelen. We laten de verantwoordelijkheid zo veel mogelijk bij de inwoner, zodat de eigen regie wordt behouden. We hebben vertrouwen in elkaars aanpak. We realiseren ons dat in het geval van armoede “weten nog geen doen is3 ”. We hebben een realistisch perspectief op de situatie waar onze inwoner zich in bevindt.

Samenwerking

We benaderen vraagstukken rondom armoede integraal zowel op inhoud als in de aanpak om te komen tot duurzame oplossingen. Dit doen we in samenspraak met inwoners, maatschappelijke organisaties, ondernemers en over beleidsterreinen heen.

Oplossingsgericht

We investeren alleen in datgene wat voor een inwoner écht nodig is om duurzaam uit de armoedesituatie te komen. We denken hierbij in kansen en mogelijkheden. We leveren maatwerk als de situatie daarom vraagt en zijn we niet bang om ongelijke gevallen ongelijk te behandelen. We zijn daarin voorspelbaar, betrouwbaar en navolgbaar.

Doelmatigheid

Bij alles wat wij doen: de principes van eenvoud en doeltreffendheid staan voorop. We richten processen zo doelmatig mogelijk in, zodat de toegang tot en de aanvraag van gemeentelijke regelingen, hulp en ondersteuning eenvoudig, begrijpelijk en makkelijk zijn. We stemmen af op het niveau van de inwoner en zijn aanwezig op vindplekken. We monitoren onze dienstverlening en stellen deze dienstverlening en beleid bij daar waar nodig.

Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (2017). Weten is nog geen doen. Een realistische perspectief op redzaamheid.

10

PAGINA

Arnhemse armoedeaanpak (2020 e.v.)

ONDERWERP

3.2 Wat willen we bereiken De gemeente Arnhem heeft de volgende drie ambities om armoede te voorkomen, te bestrijden als wel haar inwoners perspectief te bieden en te activeren naar vrijer en zelfstandiger bestaan.

I. Alle Arnhemmers hebben hun financiële basis op orde Elke inwoner van Arnhem heeft voldoende inkomsten om te kunnen voldoen in zijn /haar basislevensonderhoud en mee te kunnen doen in de samenleving. Hierbij gaan we uit van het ‘Niet veel maar toereikend budget.’ • Zoveel mogelijk Arnhemmers hebben voldoende inkomen uit betaald werk; • Vroegtijdige signalering van financiële armoede; • Verlaging van de kosten voor minima; • Een effectief, eenvoudig, laagdrempelig tijdelijk financieel vangnet voor het geval de basis niet op orde is; • Voorkomen en aanpakken van schulden; • We laten niet zomaar los en bieden (duurzame) nazorg.

II. Arnhem voorkomt en beperkt (langdurige) armoede Een lang tekort werkt door op alle leefgebieden en op het hebben van beperkte financiële reserves. In Arnhem zetten we in op een verkorting van de periode waarin onze inwoners langdurig moeten rondkomen van een laag inkomen door inwoners perspectief te bieden. • Vroegtijdig signaleren en voorkomen van een langdurig laag inkomen; • In te zetten op ontwikkeling en (activerend) werk; • Zetten ons instrumentarium daar waar kan in als springplank; • Versterken van kansrijk netwerk (verbinden en ontmoeten); • Aandacht voor combinaties van (zorg)vraagstukken en wat dat van ons vraagt; • Samenwerken vanuit al onze beïnvloedingsmogelijkheden: sport, onderwijs, wijken, zorg, cultuur; • We laten niet zomaar los en bieden (duurzame) nazorg; • Inwoners hebben een stem!

III. Arnhem doorbreekt generatie-armoede Ouders geven armoede ongemerkt en onbedoeld door over op hun kinderen. Door armoede in gezinnen aan te pakken, maar bovenal kinderen een kans te geven om zich persoonlijk en vrij te ontwikkelen op hetzelfde niveau als andere kinderen, kunnen we latere (financiële) problemen voorkomen. We zetten in op het realiseren van minder maatschappelijke achterstand en een betere uitgangspositie voor participatie voor kinderen die in een armoedesituatie opgroeien. • Meer onderwijskansen voor kinderen en jongeren; • Stimuleren van een gezonde leefstijl; • Investeren in laagdrempelig aanbod Sport en cultuur; • Begeleiding van ouders waar nodig.

11

PAGINA

Arnhemse armoedeaanpak (2020 e.v.)

ONDERWERP

3.3 Armoede staat niet op zich en vraagt brede integrale inspanning; samen met onze partners Omdat armoede niet op zichzelf staat en vaak ook andere vraagstukken in het sociale domein versterkt, kunnen we het armoedevraagstuk in onze stad nooit solitair bestrijden. We zullen met vereende krachten, vanuit ons gemeentelijk huis én samen met onze partners, in moeten zetten op een langdurige en niet-aflatende inspanning. We • Zetten ons als gemeente vanuit alle beleidsvelden waar we het verschil kunnen maken maximaal in om samenwerkend tot andere resultaten voor onze stad te komen. Sport, onderwijs, energie, zorg, werk en zo meer. • Werken op wijkniveau. Dicht bij de Arnhemmers, op de plek waar zij wonen. Hier verbinden de gebiedsteams Werk en Inkomen, de sociale wijkteams en de teams leefomgeving vraagstukken aan oplossingen op maat. • Kunnen niet zonder goede samenwerking met onze belangrijke maatschappelijke partners die samen met ons aan deze opgave werken. • Willen voortdurend van onze inwoners (jong en oud) weten wat zij ervaren en wat beter kan.

12

PAGINA

Arnhemse armoedeaanpak (2020 e.v.)

ONDERWERP

4.1.1 Verbindende acties richting vergroten financiële zelfstandigheid Binnen de gemeente Arnhem wordt, vanuit verschillende beleidsterreinen (schulden, armoede, werk), breed ingezet bij de inwoner op het bereiken van financiële zelfstandigheid (schulden, armoede, werk). In de uitvoeringsagenda Schulddienstverlening is deze brede inzet vertaald naar concrete acties. We trekken samen op in:

Verbindende acties richting bereiken van financiële zelfstandigheid (Uitvoeringsagenda Schulddienstverlening)

Nr.

Passend preventief aanbod voor kinderen tot en met 18 jaar 1 Aansluiten bij de landelijke week van het geld 2 Heldere communicatie door de gemeente, in de volle breedte 3 Het vergroten van het bereik Startpunt Geldzaken 4 Samenwerking externe initiatieven 5 Extra inzet op communicatie in verband met de coronacrisis 8 Extra inzet op budgetchecks in verband met de coronacrisis 9 Stroomlijnen van de toegang voor financiële vragen 11 Intensivering ondersteuning laaggeletterden 14 Signalering en verwijzing door ketenpartners 17 Signalering en verwijzing door werkgevers 18 Arnhemse aanpak Energie-armoede 19

ONDERWERP

Iedereen kan financiële problemen krijgen. Deze situatie willen we niet te lang laten duren. Hierom zetten we in op het vroeg signaleren van de situatie en het voorkomen van erger door zorg te dragen van een optimale ondersteuning. Dit doen we door te focussen op het optimaliseren van de toegang tot de ondersteuning en dat iedere inwoner voldoende inkomsten heeft. Zodra er rust is in de financiële situatie ontstaat er vaak ook ruimte voor perspectief en activering.

Arnhemse armoedeaanpak (2020 e.v.)

4.1 Acties op: Alle Arnhemmers hebben de financiële basis op orde

PAGINA

In dit hoofdstuk beschrijven we de acties die we gaan uitvoeren om bovenstaande ambities te realiseren. We geven per ambitie weer waar we samen met andere beleidsterreinen optrekken en welke acties concreet vanuit de armoedeaanpak worden opgepakt. Sommige acties zijn al in gang gezet, sommige zijn op korte termijn realiseerbaar en sommige acties vragen verdere verkenning dan wel onderzoek. Bij de realisatie van deze uitvoeringsagenda houden we rekening met de impact die ontstaat door Covid-19.

13

4 De uitvoering in beeld gebracht

14

PAGINA

Arnhemse armoedeaanpak (2020 e.v.)

ONDERWERP

4.1.2 Acties gericht op financiële basis op orde vanuit de armoedeaanpak A. Vergroten toegang tot en gebruik van (inkomens)ondersteuning en voorzieningen Context

Resultaat

Planning Trekker

Het indienen van gemeentelijke of landelijke aanvragen staat niet bekend als makkelijk of gebruikersvriendelijk. Inwoners geven dan ook aan dat zij vaak ‘door de bomen het bos niet meer zien’. Zo moeten ze bijvoorbeeld meerdere keren hun persoonsgegevens aandragen of weten ze niet waar ze moeten zijn. Dit weerhoudt hen om (inkomens)ondersteuning en voorzieningen aan te vragen. √ We vereenvoudigen - vanuit het perspectief van de inwoner - de toegang en het proces tot de aanvraag van regelingen en voorzieningen voor gemeentelijke (inkomens)ondersteuning. √ In onze communicatie en dienstverlening nemen we de landelijke ondersteunings- mogelijkheden goed mee. √ We vergroten het bereik en kunnen zo gericht mogelijk ondersteuning bieden. √ Inwoners kunnen op één plek terecht (digitaal - telefonisch - fysiek). √ Betere informatievoorziening over mogelijkheden (inkomens)ondersteuning en voorzieningen bij (informele) vindplaatsen en ketenpartners. Deze actie sluit in elk geval aan bij actie 3,4 en 11 uit de uitvoeringsagenda Schulddienstverlening. Start 2020 - doorloop 2021 Gemeente Arnhem

B. Ontwikkelen een GelrePas 2.0 Context

Resultaat

Planning Trekker

De GelrePas is een belangrijke basisvoorziening in ons armoede- instrumentarium. We willen meer gebruik van de pas en optimale efficiency. Tegelijkertijd laten we het aanbod op de GelrePas meer aansluiten op de behoefte van onze inwoners. We hebben daarbij ook specifiek oog voor kinderen, jongeren en gezinnen met kinderen. Daarnaast willen we zoveel mogelijk verschillende vergoedingen voor participatie onderbrengen in de pas. Dat maakt het geheel van regelingen voor de inwoner overzichtelijker. Gezinnen kunnen met een inkomen tot 130% gebruik maken van de pas en overige inwoners met een inkomen tot 120% van de bijstandsnorm. Zie bijlage 4 voor een uitgewerkte toelichting. De vernieuwde GelrePas heeft als doel: √ Versterken van de inkomensondersteuning; √ Stimuleren van sociale participatie en activering; √ Kosten voor inwoners te verlagen. Aanvang 2021 operationeel. Gemeente Arnhem Samen met regiogemeenten, stichting Leergeld, Sportbedrijf, Rozet, Jeugdfonds Sport en Cultuur

15

PAGINA

Arnhemse armoedeaanpak (2020 e.v.)

ONDERWERP

C. Verlagen van de vaste lasten: inzet energie-armoede en Woondeal Context

Resultaat

Planning Trekker

De vaste lasten voor wonen zijn een grote kostenpost voor inwoners met een laag inkomen. Vaak meer dan 50% van het inkomen. Wanneer het ons lukt de lasten omlaag te krijgen, hebben we (na investering) een structureel effect. Hiervoor zien we in elk geval in komende tijd twee mogelijkheden. Via de woondeal gaan we meer betaalbare woningen realiseren. Daarnaast richten we ons op een specifiek deel van de vaste lasten: de energierekening. Het zijn vanuit de opgave van energietransitie vaak juist de groepen met een lager inkomen die minder snel de stappen (kunnen) zetten naar verduurzamingsmaatregelen. Voor de aanpak energie-armoede richten we op huishoudens die meer dan 10% van hun inkomen kwijt zijn aan de energierekening. We gaan hier dus gericht aan de slag om meerdere vliegen in een klap te vangen: - verduurzaming - lagere vaste lasten - energietransitie versterkt de tweedeling in de stad niet - een extra mogelijkheid om intensief in contact te komen met Arnhemmers (vindplaats) √ Aanpak energiearmoede: vaste lasten voor energie verlagen, verduurzaming door de hele stad en inzet Energiebank; √ Meer betaalbare (huur- en koop) woningen door de Woondeal; √ Vergroten van de kernvoorraad bij corporaties; √ Zorgen dat de woningcorporaties de huurkosten niet hoger dan de tweede aftoppingsgrens in rekening brengen voor deze inwoners. √ Verdere stimulering van de Arnhem-Oost aanpak.

Start 2020 - doorlopend. De Energiebank is van start gegaan. Gemeente Arnhem

D. Inzet op resultaten van het convenant Beschermingsbewind Context

Resultaat Planning Trekker

In het belang van de best passende dienstverlening aan Arnhemmers met financiële problemen hebben we afspraken gemaakt met inmiddels ongeveer 15 bewindvoeringskantoren. We hebben afspraken over kwaliteit, continuïteit, door- en uitstroom en vooral de best passende vorm van ondersteuning aan onze (financieel kwetsbare) inwoners bevestigd in een samenwerkingsconvenant. Belangrijk onderdeel van de samenwerkingsafspraken is dat bewindvoerders bij schuldenbewinden zorgen voor een snelle en goede doorgeleiding naar een traject Schulddienstverlening, waarmee de inwoner (weer) perspectief krijgt op een schuldenvrije toekomst. Wij verstrekken de verwijzers in de stad een lijst met onze convenantpartners en doen een dringend beroep op hen om deze kantoren onder de aandacht te brengen bij de inwoners, als beschermingsbewind geïndiceerd is. √ Met deze actieve benadering willen wij Arnhemmers een goede kwaliteit en best passende vorm van beschermingsbewind en ondersteuning bij financiële problemen bieden. Monitoring in het eerste jaar en mogelijk bijsturing. Gemeente Arnhem

E. Landelijk aandacht vragen voor inkomen bestaanszekerheid Context Resultaat

Planning Trekker

Inkomenspolitiek wordt landelijk bepaald. Lokaal hebben wij van doen met de ervaringen in de praktijk. Daar waar we lokaal stagneren en het rijk aan zet is om veranderingen in de positie van onze Arnhemmers te brengen, zorgen we dat dit onder de aandacht komt. √ We maken inzichtelijk waar onze inwoners t.o.v. het landelijk beleid tegen aanlopen en welke kansen er zijn om dit op te lossen; √ We leggen verbinding met de strategische agenda van de G40; √ We doen dit in samenwerking met andere gemeenten en de VNG. Start 2020 - Doorlopend Gemeente Arnhem

16

PAGINA

Arnhemse armoedeaanpak (2020 e.v.)

ONDERWERP

4.2 Acties op: Arnhem voorkomt en beperkt (langdurige) armoede 4.2.1 Verbindende acties richting voorkomen en beperken van (langdurige) armoede In Arnhem is langdurige armoede relatief veelvoorkomend. We zien namelijk een samenhang met de tijd dat een deel van de Arnhemmers in een uitkeringspositie zit. Om langdurige armoede te doorbreken, zetten we vol in om onze inwoners richting (betaald) werk te krijgen; mee te laten doen in de samenleving (sociale activering); schulden te voorkomen en te bestrijden; en de samenhang met andere vraagstukken in beeld te krijgen en op te lossen (bijvoorbeeld zorg). De acties die we daarin gezamenlijk ondernemen worden in onderstaande tabel kort benoemd.

Verbindende acties voorkomen en beperken langdurige armoede (armoede - schulden - werk - zorg)

Nr.

Programmaplan Doorbraak naar Werk: Participatieronde, Human Capital Agenda, Inclusieve arbeidsmarkt, Social Return on Investment Programma ‘Zorg Dichterbij’ Herijking Sociale Basis (Welzijn): gericht op ontmoeten, verbinden Gezond en Fit Uitvoeringsagenda schulddienstverlening: • Sociaal Hospitaal Doorbraakmethode • Intensivering ondersteuning laaggeletterden • Signalering en verwijzing door ketenpartners • Signalering en verwijzing door werkgevers

d.d. 3 juli 2019 d.d. juni 2020 d.d. maart 2020 d.d. juni 2020 6 14 17 18

4.2.2 Acties gericht inzetten van instrumentarium van uit de armoedeaanpak F. (Inkomens)ondersteuning en voorzieningen gericht op perspectief en activering Context

Resultaat

Planning Trekker

Wij zorgen voor mensen die onze zorg nodig hebben. Tegelijkertijd willen we dat onze inwoners duurzaam uit de armoedesituatie komen. In andere gemeenten zien wij dat inkomensvoorzieningen niet alleen als vangnet dient, maar ook gericht wordt ingezet als stimulans en springplank. Ook wij willen onze inkomensondersteuning en voorzieningen op die manier gaan inzetten. De gemeentelijke armoederegelingen worden meer flexibel, meer op maat en meer gericht ingezet. √ We gaan de regelingen overzichtelijker vormgeven. √ We gaan regelingen en bedragen, zoals de IIT, aanpassen op de Minimaeffectrapportage (MER). √ We willen vanuit de Bijzondere Bijstand beter aansluiten bij het leveren van maatwerk. We onderzoeken of een bijdrage mogelijk is, meer afhankelijk van de persoonlijke situatie en de ambitie van de inwoner/het huishouden. √ We benutten de mogelijkheden voor incidentele ondersteuning bij bepaalde levens- gebeurtenissen of armoedeval, gericht op zelfredzaamheid. √ Daarnaast onderzoeken we op welke wijze kwetsbare inwoners, die wellicht zelf nooit zelfredzaam zullen zijn, structurele en duurzame ondersteuning kunnen krijgen. Op onderdelen vraagt dit om een Raadsbesluit. In het eerste kwartaal van 2021 komen we met een concreet voorstel. Gemeente Arnhem

17

PAGINA

Arnhemse armoedeaanpak (2020 e.v.)

ONDERWERP

G. Inzet Werken Loont Context

Resultaat Planning Trekker

Momenten waarop veranderingen in het leven plaatsvinden die effect hebben op de inkomenssituatie kunnen we zien als ‘risico-momenten’. Zeker voor mensen met een laag inkomen. Van belang dus dat wij inzetten op het wegnemen van drempels (zorgen) en bijdragen aan het zo soepel mogelijk verlopen van overgangen. Rond een drietal sleutelmomenten (aanvraag uitkering, stap naar (deeltijd)werk en uitstroom uit de bijstand) ondersteunen wij inwoners extra bij veranderingen in hun inkomen. We maken met de inwoner een nieuw financieel overzicht en zorgen dat de inwoner bewust is van de consequenties van deze financiële wijzigingen. Dit doen wij samen met partners in de stad. Bij parttime werk kan Surplus worden ingezet om onzekerheid door teveel betaalmomenten te voorkomen en bij uitstroom uit de uitkering kan de inwoner nog 6 maanden voor terecht bij de regisseur voor vragen. Daarnaast verkennen we verder welke mogelijkheden (in combinatie met bovenstaande actie) er zijn om stappen richting werk lonend te laten zijn. √ Wegnemen van drempels; √ Vergroten van succes bij ‘overgangen’; √ Stimulans. Eind 2020 is inzet gerealiseerd. Gemeente Arnhem

H. Investeren in kansrijk netwerk Context

Resultaat

Planning Trekker Toelichting

Het gebrek aan sociale en maatschappelijke integratie van inwoners, die financiële problemen hebben, belemmert hen uit armoede te komen en beter met armoede te kunnen omgaan, omdat er geen (emotionele of financiële) hulp of steun uit het netwerk wordt ervaren. Het helpen van elkaar wordt als waardevol ervaren. √ Stimuleren en vergroten van het bereik van de steun van familie, vrienden, buren, wijk- en lokale initiatieven; √ Inzetten op sterke sociale infrastructuur in de wijken die kwetsbaar zijn; √ Faciliteren van voldoende (informele) ontmoetings- en vindplekken. Start als de notitie Herijking sociale basis vastgesteld is. Gemeente Arnhem Inwoners in een (langdurige) armoede situatie hebben vaak geen goed functionerend netwerk waarin zij hulp kunnen opbouwen en benutten. Investeren in dit zogenaamde sociaal kapitaal is dan ook belangrijk als het gaat om hulp en activering. Daarom gaan we sterker inzetten op sociale infrastructuur in de wijken die kwetsbaar zijn. Bijvoorbeeld door te zorgen voor voldoende ontmoetingsplekken en het faciliteren van initiatieven van bewoners.

18

PAGINA

Arnhemse armoedeaanpak (2020 e.v.)

ONDERWERP

4.3 Acties op: Arnhem zet in op het doorbreken van generatiearmoede 4.3.1 Verbindende acties bij het doorbreken van generatiearmoede Een kind dat in een gezin met geldzorgen/ armoede opgroeit, heeft een grotere kans om op latere leeftijd in een vergelijkbare situatie terecht te komen. Dit komt mede doordat ouders in een dergelijke situatie niet in staat zijn om kinderen voldoende te begeleiden. Kinderen hebben als gevolg daarvan meer kans op bijvoorbeeld slechte gezondheid, ontwikkeling, multi-problematiek. Door kinderen gelijke kansen te bieden, hun ouders tijdig te bereiken en te ondersteunen, kunnen we deze vicieuze cirkel doorbreken. In onderstaand tabel staan de acties weergegeven die we gezamenlijk organiseren:

Samenhangende acties doorbreken generatiearmoede (Armoede - Schulden - Werk)

Nr.

Programmaplan Doorbraak naar Werk Herijking Sociale Basis (Welzijn): gericht op ontmoeten, verbinden Gezond en Fit Landelijk programma Kansrijke start Beleid Jeugdzorg Uitvoeringsagenda Schulddienstverlening: • Sociaal Hospitaal Doorbraakmethode • Jongeren

d.d. 3 juli 2019 d.d. juni 2020 d.d. maart 2020 In ontwikkeling d.d. juni 2020 6 1, 2

4.3.2 Actie aanpassen en gerichte inzet instrumentarium vanuit de armoedeaanpak I. Aanpassen schoolkostenregeling Context

Resultaat Planning Trekker

Hoewel sommige scholen een goed voorbeeld zijn, blijkt de huidige schoolkostenregeling onvoldoende effectief bij het terugdringen van de schoolkosten en bij het bespreekbaar maken van het thema armoede in vooral het Voortgezet Onderwijs. Om gezinnen financieel beter te kunnen ondersteunen bij de toenemende schoolkosten, overwegen we daarom om met ingang van het schooljaar 2021 - 2022 de huidige regeling om te vormen tot een meer individuele regeling binnen bij de nieuwe GelrePas. Op deze manier krijgen de ouders meer keuzevrijheid waaraan ze het budget voor de schoolkosten aan uit kunnen geven. Het budget van de huidige Schoolkostenregeling voegen wij toe aan het budget GelrePas. Waar nodig adviseren wij gezinnen, in samenwerking met Stichting Leergeld om een goede keuze te maken bij de inzet. Samen armoede bestrijden betekent ook een goede samenwerking tussen de school, ouders en kinderen. Leerkrachten signaleren veel en zien wat kinderen nodig hebben. Zij kunnen laagdrempelig in gesprek met kinderen en hun ouders. De school kan zich inzetten om de schoolkosten beheersbaar te houden en voor laagdrempelige huiswerkbegeleiding. We gaan vanuit de portefeuille armoede en onderwijs, samen met Stichting Leergeld met de scholen en vooral met het Voortgezet Onderwijs, in gesprek over de mogelijkheden waarop zij ouders en kinderen kunnen informeren over hulp en ondersteuning.

Ook het geven van financiële voorlichting aan kinderen is een onderdeel. √ Stimuleren van gelijke kansen op ontwikkelen en meedoen in het onderwijs; √ Kosten voor gezinnen verlagen. Met ingang van schooljaar 2021-2022 onderbrengen in de GelrePas. Gemeente Arnhem i.a.m. Leergeld

19

PAGINA

Arnhemse armoedeaanpak (2020 e.v.)

ONDERWERP

J. Gerichte aanvulling voor gezinnen met kinderen in het VO Context

Resultaat Planning Trekker

Uit de minimaeffectrapportage (MER) blijkt dat bijna alle onderzochte huishoudtypen voldoende inkomen hebben om de noodzakelijke basiskosten voor levensonderhoud en kosten om mee te kunnen doen, kunnen betalen. De uitzondering hierop is het tweeoudergezin waarvan de kinderen naar het Voortgezet Onderwijs gaan. Zij kunnen op bijna alle onderzochte inkomensniveaus de kosten voor sociale participatie niet betalen. Afhankelijk van het inkomensniveau komt het gezin meer of minder tekort. Dit tekort wordt veroorzaakt door het landelijke beleid. Vooral wanneer dit tekort langdurig is, ontstaat een zeer kwetsbare situatie. √ We gaan gezinnen met een laag inkomen van 3 jaar of langer extra compenseren via de Individuele Inkomens Toelage (IIT). Hiervoor is een Raadsbesluit nodig. We komen met een uitgewerkt voorstel, zie ook actie F. Gemeente Arnhem

K. Doorontwikkeling Kansrijk Opgroeien bij inzet op gelijke kansen Context

Resultaat Planning Trekker

Kansrijk Opgroeien is een samenstel van programma’s die in de Arnhemse wijken zijn opgezet om extra ondersteuning te bieden aan Arnhemse kinderen in de leeftijd van 0-18 jaar die opgroeien in gezinnen met een langdurig laag besteedbaar inkomen (tot 130% van het sociaal minimum). De programma’s zijn vormgegeven als een structurele, mensgerichte aanpak en kenmerken zich door een preventieve insteek, in die zin dat Kansrijk Opgroeien een bijdrage levert aan het doorbreken van de vicieuze cirkel van generatie armoede. Daarbij worden ook de partners in de wijk betrokken die zich al tot de kinderen verhouden, zoals scholen, Rijnstad, Pactum, Sportbedrijf, Rozet, jeugdartsen, het Consultatiebureau, etc. en uiteraard ook de sociale wijkteams. Thema’s hebben bij voorkeur betrekking op leefgebieden waar kinderen in armoede het meeste risico hebben om met een achterstand geconfronteerd te worden: onderwijs, gezonde leefstijl, participatie en de gezinssituatie (opvoeding). Naast deze programma’s op wijkniveau kent Kansrijk Opgroeien ook een stedelijk onderdeel. We zijn nu in de fase beland dat verkend kan worden of programmaonderdelen die zich op wijkniveau bewezen hebben zich lenen voor een wijkoverstijgende inzet. √ Inventarisatie van de verschillende programma’s binnen Kansrijk Opgroeien op wijkniveau.

√ Verkenning van de mogelijkheden voor een bredere, wijkoverstijgende inzet van de programmaonderdelen die positief uit de hiervoor genoemde inventarisatie naar voren komen. 2021 TLO

20

PAGINA

Arnhemse armoedeaanpak (2020 e.v.)

ONDERWERP

4.4 Acties op: Armoede staat niet op zich en vraagt brede integrale inspanning; samen met onze partners Vanuit het perspectief van de inwoner vraagt de aanpak erom dat we de oorzaken en gevolgen van zijn of haar armoedesituatie integraal bezien en op maat tegemoet treden. Dit werd ook zichtbaar in de voorgaande actie. Hierom zien we toe dat de integrale armoedeaanpak ook samen met onze partners en inwoners verder wordt doorgevoerd.

L. Gebiedsgerichte sturing en wijkgerichte aanpak Context

Resultaat Planning Trekker

Onze wijken zijn erg belangrijk in de aanpak van de armoedevraagstukken. Hier wonen de Arnhemmers, hier is bij uitstek de samenhang van vraagstukken zichtbaar. W&I, SWT en TLO staan in directe verbinding met de inwoners in de wijk. Ze weten hierdoor wat de wijk en de inwoner nodig heeft en kunnen op deze manier, vanuit hun gebied, een belangrijke rol innemen bij de samenwerking met het uitgebreide (armoede)netwerk van partners. Gezamenlijk vormen zij de eerste schil in de armoedeaanpak. Op gebiedsniveau worden doelstellingen, die aansluiten bij wat Arnhem wil bereiken, geformuleerd en vertaald naar de wijkgerichte aanpak. Niet elke wijk krijgt dan dezelfde kleur. We zetten onder meer in op: • Intensivering van de samenwerkingsdriehoek tussen de Teams Leefomgeving (TLO), Sociale Wijkteams (SWT) en Werk en Inkomen (W&I): • Driehoekgesprek SWT/ W&I/ inwoner; • Regelruimte in de wijk voor maatwerk bij de inwoner; • Financiële zelfstandigheid wordt integraal onderdeel van de gesprekken • Meer focus op het beperken van financiële instabiliteit bij de aanvraag uitkering, deeltijdwerk en uitstroom naar werk (nazorg).

• Meer focus op en aandacht voor een gedragsgerichte benadering, waarbij de inwoner wordt ondersteund bij het doorbreken van niet-helpende gedragspatronen en het ontwikkelen van voor de financiële-, basis-, regie-, budget-sociale-, pedagogische en gezondheidsvaardigheden; • Hulp bij administratie inschakelen, bijvoorbeeld budgettraining, BooM, derden- betaalregeling. √ De (financiële) persoonlijke situatie van de inwoner wordt integraal en duurzaam aangepakt tussen partners. Doorlopend Gemeente Arnhem, SWT, TLO

21

PAGINA

Arnhemse armoedeaanpak (2020 e.v.)

ONDERWERP

M. Vergroten van de gezamenlijke kracht met onze maatschappelijke partners Context

Resultaat

Planning Trekker

In Arnhem zijn diverse organisaties die zich (vrijwillig) inzetten om inwoners met financiële problemen te ondersteunen, bijvoorbeeld op sport, cultuur, onderwijs, eenzaamheid, gezondheid. Deze organisaties zijn onmisbaar in de integrale armoedeaanpak. De initiatieven die zij ontplooien willen we koesteren. Tegelijkertijd willen we de onderlinge verbinding versterken, zodat deze een sterkere impact heeft op de armoedeaanpak in Arnhem. Dit met het doel om te zorgen dat: • Er meer gezamenlijk bewustzijn komt over het armoedevraagstuk en wat eenieder in de aanpak kunnen bijdragen; • De onderlinge samenwerking en aanpak wordt geïntensiveerd; • Een goede informatie-uitwisseling plaatsvindt over hun aanbod/aanpak; • Vraag en aanbod elkaar weten te vinden. • Werkende armen beter in beeld te krijgen en beter te bereiken. Wij zien ook dat enkele van onze zeer gewaardeerde kernpartners regelmatig kampen met vraagstukken rond financiering of huisvesting. Gezien het belang van deze partijen willen wij onderzoeken wat nodig en mogelijk is om hen te ondersteunen. √ Verbinden van het netwerk: organiseren van netwerkmomenten, creëren van samenhang tussen de verschillende initiatieven, vraag en aanbod afstemmen, kennis en informatie delen.

√ Onderzoeken van andere manieren om maatschappelijke initiatieven te financieren: stimuleringsfonds, crowdfunding, alternatieve middelen (expertise, ruimte). Uitkomsten onderzoek: Start 2020 - zomer 2021 Gemeente Arnhem, in samenspraak met onder andere de Arnhemse Fondsen (Dullertsstichting, Stichting Sint Nicolai Broederschap, Stichting Het Burger en Nieuwe Weeshuis), Leergeld, Voedselbank, Kledingbank, Arnhemse Dialoog

N. Een inwonerspanel (met jong en oud) als belangrijke voedingsbron voor koers Context

Resultaat Planning Trekker

Onze Arnhemmers zelf hebben het beste zicht op vooroordelen, processen van uitsluiting, belemmeringen, kansen, toegankelijkheid van voorzieningen en de uitwerking van wet- en regelgeving. We willen inwoners structureel meer ruimte geven om samen de beste oplossingen te vinden, hen hebben we nodig. √ Praktijkervaring in onze keuzes Doorlopend Gemeente Arnhem

ONDERWERP

Armoederegelingen

Arnhemse armoedeaanpak (2020 e.v.)

Voor zover het de armoede-portefeuille betreft, gaan we in de aanpak zoals deze is geschetst uit van het huidige financiële kader. We verwachten dat het uitvoeren van de acties in de uitvoeringsagenda passen binnen de huidige structurele armoedebegroting van 17 miljoen euro. De aanpak geeft echter handvatten voor eventuele extra inzet als het gaat om financiële ondersteuning en activering, passend bij de koers die we voorstaan. Deze extra inzet moet dan wel worden voorzien van aanvullende financiering (of prioriteitsstelling). Binnen dit budget vallen Openeinderegelingen, subsidies en uitvoeringskosten. De openeinderelingen zijn regelingen waarvan je verplicht bent om bedragen toe te kennen aan de inwoners op het moment dat er aanvragen binnen komen die aan alle criteria voldoen. Ook als dit leidt tot budgetoverschrijdingen, zijn we verplicht om de bijdragen te verstrekken.

PAGINA

5.1 Financiën

22

5 Financiën en Monitoring

Budget

Openeinderegelingen Bijzondere Bijstand 1.650.000 Gelrepas Arnhem 1.500.000 Individuele Inkomenstoeslag (IIT) 1.450.000 Collectieve Aanvullende Ziektekostenverzekering (CAZ) 2.200.000 Tegemoetkoming Meerkosten Chronisch Zieken en Gehandicapten 350.000 Peuterspeelzalen (korting Gelrepas) 45.000 Kwijtschelding lokale heffingen 2.400.000 Individuele Studietoeslag (IST) 120.000 Subsidies/activiteiten Formulieren Brigade/Thuisadministratie/Coaches 275.000 Schoolkostenregeling 240.000 Stadsagenda Arnhem omarmt 58.000 Maaltijdvoorziening ouderen 65.000 Kansrijk Opgroeien 1.169.000 Beschermingsbewind Beschermingsbewind (Bijzondere Bijstand) 3.900.000 Subtotaal 15.422.000 Armoedebestrijding Algemeen (uitvoering) 1.638.000 Totaal structureel armoedebudget 17.060.000 Armoedebestrijding algemeen. Dit onderdeel bevat de uitvoeringskosten vanuit Werk & Inkomen en Strategie, Beleid & Regie die worden toegerekend aan Armoede. In de tabel is geen budget voor Arnhemse Jeugd Doet Mee opgenomen omdat dit bedrag van € 26.000 vanuit een externe partner wordt gefinancierd.

23

PAGINA

Arnhemse armoedeaanpak (2020 e.v.)

ONDERWERP

5.2 Monitoring Armoede is onderdeel van de Monitor Doorbraak naar Werk. De verbondenheid met andere beleidsvelden zal zichtbaar zijn in deze monitor, omdat inwoners zonder voldoende inkomen of met problematische schulden een groot risico lopen om in Armoede te geraken. De monitor moet ons in staat stellen te sturen op (maatschappelijke) effecten in plaats alleen op input te sturen. De monitor leert ons waar we staan, geeft ons inzicht in wat werkt en wat niet, maakt duidelijk wat het effect is van onze inspanningen en laat zien welke resultaten we bereiken. De monitor moet ons inzicht geven in de volgende aspecten:

Wat is de Arnhemse situatie? Omdat Armoede niet alleen maar als financiële armoede wordt gezien, is een combinatie van verschillende beleidsonderdelen nodig om te duiden hoe met de armoedeproblematiek in Arnhem staat. Het gaat dan om kengetallen op het gebied van: • Financiën en inkomen; • Schulddienstverlening; • Kans op werk; • Scholing en opleiding; • Welzijn en gezondheid; • Gezin en huisvesting.

Gebruik van regelingen Meer en beter inzicht in het gebruik van zowel lokale- als landelijke inkomensondersteunende regelingen is de eerste stap om de Arnhemse situatie te monitoren. Belangrijk is om te weten wat de inkomstenbron van Arnhemmers is (bijvoorbeeld werk, bijstand, pensioen, WAO/WIA) en of dit inkomen toereikend is om te voldoen aan “niet-veel-maar-toereikend budget”.

Effect van voorzieningen Meer inzicht in de situatie van Arnhem, Arnhemmers en het gebruik van regelingen moet ertoe leiden dat we beter kunnen sturen om meer inwoners uit de armoede te helpen.

24

PAGINA

Arnhemse armoedeaanpak (2020 e.v.)

ONDERWERP

Bijlage 1: Het proces Hieronder treft u een schema aan van het proces dat doorlopen is om te komen tot een nieuwe nota van de Arnhemse armoedeaanpak.

Met elkaar naar een vernieuwde armoede-aanpak ERVARINGSDESKUNDIGEN WIJKTEAMS VRIJWILLIGERS PROFESSIONALS

Documentanalyse

Oriëntatie

Start aug 2019

Kwantitatieve analyse

Wat is de kern van armoede in Arnhem? - Aard, omvang, ontwikkeling. - Relatie armoede, schulden, werk en zorg. - Bereik armoederegelingen. - Effect armoederegelingen (Nibud).

Vanaf aug 2019

Startnotitie

Feb.- april 2020

Interactief

Recente inzichten over wat armoede is, wat het doet met mensen, wat de samenhang is met problemen op andere leefgebieden en wat werkende principes zijn bij de aanpak.

Met de inwoners

In gesprek met gezinnen en met jongeren: hoe beleven zij hun situatie en de geboden hulp.

Mrt./mei 2020

Zorgen dat onze visie werkt!

Afstemming tussen diverse beleidsdomeinen en met uitvoering.

Jan./feb. 2020

Ter inspiratie

Kijken bij andere gemeente. Bezoek symposia en kennisateliers.

Januari 2020

Met elkaar

In gesprek met diverse Arnhemse organisaties, raadsleden en adviesraden: hoe kan het beter?

Feb./mrt. 2020

Richting bepalen

Teams Leefomgeving, W&I, SBR, wethouder, waar gaan we samen voor?

Mrt./mei 2020

25

PAGINA

Arnhemse armoedeaanpak (2020 e.v.)

ONDERWERP

Bijlage 2: Inzicht in de armoedeproblematiek in Arnhem Arnhem heeft een brede kijk op de definitie armoede Armoede in Nederland wordt ook wel omschreven als ‘het niet volwaardig kunnen meedoen aan onze samenleving’. Dat wil zeggen dat je misschien wel een huis hebt en iedere dag te eten hebt, maar dat je geen geld over hebt om mee te kunnen doen. In de kern gaat armoede om het niet kunnen rondkomen als gevolg van structureel te weinig geld. Als we spreken van financiële armoede gaan we uit van een ‘niet-veel-maar-toereikend-budget’ (SCP). Het SCP definieert financiële armoede als een situatie waarin voor een langere periode te weinig financiële middelen beschikbaar zijn om te kunnen voorzien in de minimale noodzakelijke goederen en voorzieningen. Armoede wordt gemeten op basis van het jaarinkomen. Iemand wordt als ‘arm’ geclassificeerd als het jaarinkomen onder de armoedegrens blijft. Deze grens wordt door het SCP gebaseerd op een wetenschappelijke lijst met minimaal noodzakelijke goederen en voorzieningen, met de bijbehorende prijzen. Deze lijst is door het Nibud vastgesteld. Desondanks rekent het SCP, naast het ‘noodzakelijke budget’ ook met een ‘niet-veel-maar-toereikendbudget’. Dit referentiebudget houdt ook rekening met een minimale vorm van ontspanning en sociale participatie, wat door veel mensen die in armoede leven als zeer wenselijk wordt ervaren.

Voor 2017 golden de volgende bedragen per maand voor het ‘niet-veel-maar-toereikendbudget’: Alleenstaanden Paar zonder kinderen Paar met twee kinderen Eenoudergezin met 1 kind Eenoudergezin met 2 kinderen

t 1135,t 1555,t 2100,t 1464,t 1691,-

Maar armoede gaat niet alleen om financiële schaarste. Armoede is een gebrek aan perspectief, sociale uitsluiting en bepaalde gedragspatronen. Een complexe situatie met minder persoonlijke competenties en minder kansen in het onderwijs, op de arbeidsmarkt, op een kansrijk netwerk, voor een gezonde leefstijl en een acceptabele woonsituatie. Omdat het zoveel leefgebieden raakt, komen inwoners die het betreft vaak in een neerwaartse spiraal. Daarbij zorgt de chronische stress die deze situatie oplevert dat er minder denkkracht is en men geen zicht heeft op de langere termijn en zien we meer gezondheidsproblemen. Armoede wordt ook onbedoeld en ongemerkt doorgegeven van ouders op kinderen. Wie als kind langdurig met (financiële) armoede wordt geconfronteerd, loopt meer risico om op latere leeftijd in een vergelijkbare situatie terecht te komen.

Over wie gaat het? Om een indruk te krijgen van de aard en omvang van armoede in Arnhem kijken we ten eerste naar de hoogte van het inkomen dat iemand te besteden heeft. Dat is immers een belangrijke indicator voor armoede. Inwoners met een structureel laag inkomen lopen een groter risico om in een armoedesituatie te (gaan) verkeren, zeker als dit lage inkomen lang aanhoudt. De doelgroep voor de Schulddienstverlening is veel breder: inwoners met een hoog inkomen kunnen ook tot de doelgroep behoren.

Omvang risico Armoede in Arnhem: minstens 1 jaar een laag inkomen Inkomen percentage van de Bijstandsnorm Tot 101% Tot 105% Tot 110% Tot 120% Tot 130% Aantal huishoudens 8.500 10.500 12.500 15.000 17.100 Aantal minderjarige kinderen 2.700 3.500 4.000 4.700 5.400 Inkomen uit werk 600 700 1.000 1.500 2.200 Inkomen als zelfstandige 700 800 800 900 1.000 Ander inkomen 7.200 9.000 10.700 12.400 14.000 Bron CBS, 2020 Peildatum 1-1-2018 *Alleen inwoners met een volledig jaarinkomen en niet afhankelijk van studiefinanciering

CBS (2018) CBS (2018) CBS (2018)

Risico armoede hethet Risico armoede grootst in het Risico armoede grootst in het Risico armoede grootst grootst in in

Geitenkamp (40%) Geitenkamp (40%) Arnhemse Broek Arnhemse BroekGeitenkamp Geitenkamp (40%)(40%) (32%) Klarendal (30%) (32%) Klarendal (30%) Arnhemse Arnhemse BroekBroek *

120% van de bijstandsnorm

Minimaal 4700 Arnhemse Minimaal 4700 Arnhemse kinderen Minimaal 4700 Arnhemse kinderen Minimaal 4700 Arnhemse Groeien op in financiële schaarste. Groeien op in financiële schaarste. kinderen kinderen

Groeien in financiële schaarste. Groeien op inopfinanciële schaarste.

(32%)(32%)

Klarendal Klarendal (30%)(30%)

Langdurig risico op op armoede Langdurig risico armoede groeit Langdurig risico op armoede groeit Langdurig risico op armoede groeit groeit

24 24 24

24

ONDERWERP

Presikhaaf West Presikhaaf West (35% (35% Presikhaaf Presikhaaf WestWest (35%(35%

Arnhemse armoedeaanpak (2020 e.v.)

heeft minimaal eeneen jaarjaar heeft minimaal Arnhemse huishoudens Arnhemse huishoudens 1 op 8 minimaal 4 4 eeneen laaglaag inkomen*. op 8 minimaal inkomen*. heeft minimaal jaar heeft minimaal een een jaar 1 jaarjaar 8 minimaal inkomen*. 1 op1 8opminimaal 4 4 een een laaglaag inkomen*. jaar jaar

Malburgen Oost-Zuid Malburgen Oost-Zuid (39%) (39%) Malburgen Oost-Zuid Malburgen Oost-Zuid (39%)(39%)

PAGINA

1 op de de 5 5 1 op Arnhemse huishoudens Arnhemse 1 op 1 op de 5de 5huishoudens

26

•CBS (2018) van van hunhun structurele lagelage inkomen (minimaal eeneen jaarjaar eeneen inkomen van van 101% tot 130% van van de de •Op basis Op basis structurele inkomen (minimaal inkomen 101% tot 130% bijstandsnorm) heeft 12% tot 25% van de Arnhemse huishoudens een hoger risico op armoede. Voor heeft 12% tot lage 25%inkomen van de Arnhemse hoger van risico op armoede. • bijstandsnorm) Op basis van hun structurele (minimaalhuishoudens een jaar eeneen inkomen 101% tot 130% Voor van de • een Op basis van hun structurele lage(6% inkomen (minimaal een jaar van 101% tot 130% van de4 deeldeel van van dezedeze huishoudens tot 16%) is deissituatie vaneen eeninkomen laaglaag inkomen langdurig, namelijk een huishoudens (6% tot 16%) de situatie van een inkomen langdurig, namelijk bijstandsnorm) heeft 12% tot 25% van de Arnhemse huishoudens een hoger risico op armoede. • Op basis vanheeft hun structurele lage inkomen (minimaal een jaar een inkomen van 101% van deVoor Voor4 bijstandsnorm) 12% tot 25% van de Arnhemse huishoudens een hoger risicotot op130% armoede. jaar of langer. jaar of langer. bijstandsnorm) heefthuishoudens 12% tot 25% van Arnhemse huishoudens een een hoger risico op armoede.

Voor een deel deze (6%de tot 16%) de situatie van laag inkomen langdurig, namelijk 4 een een deeldeel van van deze huishoudens (6% tot 16%) deissituatie vangaat een inkomen langdurig, namelijk 4 • •Het gaat niet alleen om om huishoudens met eeniseen uitkering. Het - laag voor eeneen kleiner deel - ook om om Het gaat niet alleen uitkering. Het gaat - voor kleiner deel ook van deze huishoudens (6%huishoudens tot 16%) is demet situatie van een laag inkomen langdurig, namelijk 4 jaar of- langer. jaar of langer. jaar of werknemers en zelfstandigen. • werknemers Hetlanger. gaat niet alleen om huishoudens met een uitkering. Het gaat - voor een kleiner deel - ook om werknemers en zelfstandigen. • Het gaat niet alleen om huishoudens met een uitkering. Het gaat een kleiner ook om • Het gaat niet alleen om huishoudens een uitkering. Hetlaag gaat - voor- voor een kleiner deel deel - ook-om en zelfstandigen. • •NogNog steeds veel kinderen groeien op met in gezin metmet een inkomen. steeds veel kinderen groeien opeen in een gezin een laag inkomen. werknemers en zelfstandigen. werknemers zelfstandigen. • risico Nog steeds veel kinderen groeien op in een gezin aanmerkelijk met een laag inkomen. • •Het op en armoede komt in sommige wijken meer voorvoor dandan in andere wijken. Het Het risico Het risico opveel armoede komt in sommige wijken aanmerkelijk meer in andere wijken.

risico • Nog steeds kinderen groeien op in gezin een gezin met een laag • Het risico op armoede komt in sommige wijken aanmerkelijk meer voor inkomen. dan in andere wijken. Het risico is het • is Nog steeds veel kinderen groeien op in een met een laag inkomen. het grootst in Malburgen Zuid,Zuid, Presikhaaf West, het het Arnhemse Broek, Geitenkamp en Klarendal. HierHier is het grootst in Malburgen Presikhaaf West, Arnhemse Broek, Geitenkamp en Klarendal. risico op armoede komt in sommige wijken aanmerkelijk meer dan in andere wijken. Het risico grootst Malburgen Zuid, Presikhaaf West, het Arnhemse Broek, Geitenkamp enin Klarendal. Hier komen • •komen Het Het risico opin armoede komt in sommige wijken aanmerkelijk meer voor voor dan andere wijken. Hetook risico ook de sociaal culturele aspecten van armoede het meest voor. komen ook de sociaal culturele aspecten van armoede het meest voor. sociaal culturele aspecten van armoede het meest voor. isdegrootst het grootst in Malburgen Presikhaaf West, het Arnhemse Broek, Geitenkamp en Klarendal. is het in Malburgen Zuid,Zuid, Presikhaaf West, het Arnhemse Broek, Geitenkamp en Klarendal. Hier Hier • •Het risico op langdurige armoede in Arnhem groeit. opde langdurige armoede in Arnhem groeit. • Het Het risico risico op langdurige armoede inaspecten Arnhem groeit. komen ook sociaal culturele van armoede het meest voor.