Bijlage - Beleidsplan: Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem
Tekst van het document
40
woningen en gemeenschappelijke woonvormen. Daarnaast bevordert het de samenwerking tussen zorgaanbieders en woningcorporaties. Dit sluit nauw aan op het ouderenbeleid van Arnhem, dat inzet op preventieve zorg en de mogelijkheid voor 55-plussers om zo lang mogelijk veilig en zelfstandig in hun eigen buurt te blijven wonen.
Doel: Het rondetafelgesprek over het integraal ouderenbeleid in Arnhem was bedoeld om gemeenteraadsleden, maatschappelijke organisaties en Arnhemmers met diverse achtergronden de kans te geven om input te geven over de behoeften en prioriteiten voor de stad. Aanwezigen: Onder de deelnemers bevonden zich gemeenteraadsleden, inwoners, lokale zorg- en welzijnsorganisaties, mantelzorgers en sleutelfiguren uit de Arnhemse samenleving. Belangrijkste Inzichten: 1.
Toekomstbestendig en integraal beleid: het belang van beleid dat inspeelt op de toenemende vergrijzing en dat ouderen ondersteunt om vitaal ouder te worden, was een centrale boodschap. De aanwezigen benadrukten de noodzaak van betaalbare en geschikte woningen, de ontwikkeling van ontmoetingsplekken in de wijk en ondersteuning op het gebied van gezondheid en welzijn.
2.
Dementievriendelijke gemeente: er werd gepleit voor een uitbreiding van ondersteuning voor mensen met dementie en hun mantelzorgers. Een dementievriendelijke infrastructuur, inclusief trainingen voor buurtbewoners en zorgprofessionals, werd als cruciaal gezien voor een inclusieve stad.
3.
Behoefte aan mobiliteit en toegankelijkheid: deelnemers gaven aan dat toegankelijk openbaar vervoer en mobiliteitsopties essentieel zijn om ouderen de kans te geven actief te blijven deelnemen aan het sociale leven in Arnhem.
Opbrengst voor beleid en uitvoeringsagenda: Het gesprek hielp om specifieke behoeften van ouderen te identificeren en bood de gemeente een eerste kader voor het ontwikkelen van het ouderenbeleid.
SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS
1. Rondetafelgesprekken (november 2023)
Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem
Stappen in de tijd
PAGINA
Het ouderenbeleid van de gemeente Arnhem is tot stand gekomen door intensieve participatie met inwoners en maatschappelijke partners. Dit participatielogboek biedt een samenvattend overzicht van de participatieactiviteiten, uitkomsten en betrokken organisaties. Het doel van onze participatieve aanpak is om beleid te ontwikkelen dat aansluit bij de wensen en behoeften van 55-plussers in Arnhem, gericht op co-creatie, gedeeld eigenaarschap en innovatie. Dit doen we omdat samen de sleutel is tot succes.
41
Bijlage 2: Participatielogboek ouderenbeleid Arnhem
1.
Gezond en fit: aandacht voor preventieve gezondheidszorg, met nadruk op vroegsignalering en het stimuleren van gezonde leefstijlgewoonten onder 55-plussers. Er is behoefte aan ondersteuning die zich richt op zowel fysieke als mentale gezondheid. Het is nodig dat het aanbod divers is en passend en toegankelijk is voor mensen uit andere culturen.
2.
Bestaanszekerheid: versterken van financiële zekerheid en toegang tot betaalbare zorg en huisvesting. Er is noodzaak voor maatwerk voor 55-plussers met beperkte financiële middelen. De financiële regelingen voor 55-plussers zijn onvoldoende bekend bij de doelgroep. Deze pijler is (door veranderende inzichten) ondergebracht onder ‘gezond en fit’ in het kader van financiële fitheid.
3.
Prettig en passend wonen: stimuleren van doorstroming en ontwikkeling van gemengde woonvormen waar jong en oud elkaar kunnen ondersteunen. Het belang van een buurtgerichte aanpak werd benadrukt.
4.
Meedoen en ontmoeten: Versterken van sociale netwerken en verminderen van eenzaamheid door het creëren van toegankelijke ontmoetingsplekken en laagdrempelige activiteiten die ontmoeting stimuleren.
Opmerking: De verslagen van deze bijeenkomsten zijn als bijlagen van een raadsbrief al eerder gedeeld met de gemeenteraad.
SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS
Belangrijkste Inzichten:
Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem
Aanwezigen: Professionals en vertegenwoordigers van welzijnsorganisaties, woningcorporaties, sport- en zorginstellingen, leden van het Sociaal Wijkteam, leden van het Netwerk voor Dementie Arnhem en Omstreken en ambtelijke vertegenwoordigers namen deel aan de sessies. Hierdoor konden perspectieven vanuit diverse sectoren samenkomen.
PAGINA
Doel: De vier themabijeenkomsten waren gericht op de belangrijkste pijlers van het ouderenbeleid in Arnhem: Gezond en fit, Bestaanszekerheid, Prettig en passend wonen en Meedoen en ontmoeten. Inmiddels is de pijler ‘Bestaanszekerheid’ opgegaan in de pijler Gezond en fit omdat het hebben van een stabiele (financiële) basis helpt bij het verkleinen van gezondheidsverschillen. De bijeenkomsten dienden voor het verzamelen van input voor het schetsen van de contouren van het beleidsplan.
42
2. Themabijeenkomsten: Gezond en fit, Bestaanszekerheid, Prettig en passend wonen, Meedoen en ontmoeten (2e kwartaal 2024)
1.
Ervaring van veerkracht: 55-plussers deelden verhalen over omgaan met verandering, zoals migratie en verlies en gaven aan hoe deze ervaringen hun innerlijke kracht hadden vergroot. Veerkracht bleek voor velen samen te hangen met elkaar ontmoeten, gemeenschapszin en verbondenheid.
2.
Wensen en behoeften van ouderen: 55-plussers uitten de wens om hun sociale netwerk te versterken en pleitten voor initiatieven die ontmoetingen in de wijk bevorderen, zoals meer ontmoetingsruimten en maatjesprojecten. Er waren veel ideeën voor activiteiten en de 55-plussers pleiten voor een extra steuntje om deze te mede organiseren in hun wijk.
3.
Actieve inzet voor toekomst: sommige 55-plussers dachten actief na over hun toekomst en velen ook niet. Niet iedereen is bezig met vitaal oud(er) worden, hoe men wil wonen en hoe passende zorg er later uit ziet.
Opbrengst voor beleid en uitvoeringsagenda: De inzichten uit de nagesprekken hebben als waardevolle input gediend voor het beleidsplan en de activiteiten in de uitvoeringsagenda. De gedeelde verhalen, wensen en behoeften dragen bij aan beleid dat aansluit bij de realiteit van ouderen in Arnhem.
SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS
Belangrijkste Inzichten:
Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem
Aanwezigen: De vijf voorstellingen op diverse locaties in Arnhem zijn door 338 inwoners bezocht. Een nagesprek maakte een vast onderdeel uit van de voorstelling. Er waren ouderen uit Arnhem aanwezig met diverse achtergronden, samen met zorgverleners, welzijnswerkers en buurtbewoners. Zowel acteurs en zangers als het publiek namen actief deel aan de nagesprekken en discussieerden over onderwerpen als gezondheid, vriendschappen en hun toekomstplannen.
PAGINA
Doel: Het theaterproject Veerkracht on Tour had als doel het thema veerkracht onder Arnhemse ouderen te verkennen en bespreekbaar te maken. Door middel van kunst, interactie en persoonlijke verhalen werd ruimte en persoonlijke aandacht gecreëerd waarin ouderen ervaringen konden delen over het ouder worden, hun uitdagingen en hun veerkracht. Deze aanpak bood ouderen de gelegenheid om zich bewust te worden van hun eigen kracht, elkaar te inspireren en mensen te ontmoeten.
43
3. Veerkracht on Tour – Theaterproject en nagesprekken (juni/juli 2024)
44
PAGINA
SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS
Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem
4. Focusgroepen (september 2024) Doel: De focusgroepen, gehouden in september 2024, hadden als doel om dieper inzicht te krijgen in de uitdagingen, wensen en behoeften van ouderen in Arnhem. Door middel van gesprekken over thema’s als mantelzorg, wonen, sociale contacten en persoonlijke veerkracht werd onderzocht hoe ouderen hun zelfstandigheid kunnen behouden en welke ondersteuning zij daarbij nodig achten. Aanwezigen: Elke focusgroep bestond uit ouderen van verschillende leeftijden en achtergronden, aangevuld met vertegenwoordigers van Stichting Welzijn Ouderen Arnhem (SWOA) en enkele bestuursadviseurs van de gemeente. De gesprekken werden begeleid door een onafhankelijke moderator. Belangrijkste Inzichten: 1.
Veerkracht en aanpassingsvermogen: 55-plussers waarderen activiteiten die hen fysiek en mentaal uitdagen en stimuleren hun sociale contacten te behouden. Er is behoefte aan laagdrempelige ontmoetingsplekken in de wijk om hun veerkracht te ondersteunen.
2.
Mantelzorg en overbelasting: veel ouderen zijn mantelzorger voor een naaste en ervaren dit als geestelijk belastend. Er is een groeiende behoefte aan ondersteuning en erkenning voor mantelzorgers, omdat het gevoel van verplichting vaak leidt tot overbelasting.
3.
Woonbehoeften en toekomstplanning: 55-plussers willen regie houden over hun toekomst en zoeken naar passende woonvormen, zoals geclusterd wonen. Die zijn er nu nog niet genoeg in Arnhem. Ze willen hun zelfstandigheid zo veel mogelijk behouden en wonen met behoud van hun eigen netwerk. Het delen van voorzieningen helpt om de stap naar een andere woning te maken.
Opbrengst voor beleid en uitvoeringsagenda: De opbrengst van deze focusgroepen is meegenomen in de ontwikkeling van het beleidsplan en de uitvoeringsagenda, waarbij specifieke aandacht is besteed aan de ondersteuning van mantelzorgers, het stimuleren van veerkrachtige gemeenschappen en het creëren van geschikte woonopties voor 55-plussers in Arnhem.
1.
Ontmoetingsplekken in de wijk: niet alle ontmoetingsplekken en activiteiten zijn toegankelijk en passend voor mensen uit diverse culturen. De inzet van ambassadeurs kan de toegankelijkheid en betrokkenheid vergroten door barrières als taal en onbekendheid te overbruggen. Ook kunnen ambassadeurs meedenken bij het passend maken van huidig aanbod.
2.
Ondersteuning van mantelzorgers: veel mantelzorgers uit deze gemeenschappen ervaren overbelasting (en realiseren zich vaak niet eens dat ze mantelzorger zijn) en hebben behoefte aan ondersteuning. Ambassadeurs zijn essentieel om deze groep beter te bereiken en te ondersteunen.
3.
Cultuur sensitieve benadering en dagbesteding: er is een sterke behoefte aan cultuur-sensitieve behandeling in de zorg en dagbesteding, die inspeelt op de specifieke gebruiken en voorkeuren van ouderen uit diverse gemeenschappen.
Opbrengst voor beleid en uitvoeringsagenda: De inzichten uit deze gesprekken worden ingezet om de uitvoeringsagenda te verrijken met een concrete actie voor het trainen en inzetten van ambassadeurs om cultuur-sensitieve ontmoeting en voorzieningen te bevorderen.
SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS
Belangrijkste Inzichten:
Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem
Aanwezigen: Vertegenwoordigers van Stichting Welzijn Ouderen Arnhem (SWOA), Mantelzorg Vrijwillige Thuishulp (MVT), de gemeente Arnhem, casemanager dementie en ambassadeurs uit de Marokkaanse, Turkse, Afghaanse en Aziatische gemeenschappen namen deel.
PAGINA
Doel: De verkennende gesprekken met ambassadeurs uit diverse culturele gemeenschappen in Arnhem waren gericht op het ontwikkelen van een strategie om ouderen met verschillende culturele achtergronden beter te bereiken. Het doel is om drempels voor participatie te verlagen door inzet van ambassadeurs die deze gemeenschappen goed kennen en toegankelijk te maken voor ontmoeting, zorg en welzijn.
45
5. Verkennende gesprekken ambassadeurs in Arnhem (mei en september 2024)
46
PAGINA
SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS
Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem
6. Programmagroep uitvoeringsagenda (start juli 2024) Doel: De bijeenkomsten van de programmagroep waren gericht op samenwerking met diverse partners om de doelen van het ouderenbeleid in Arnhem te vertalen naar uitvoering. Club Goud, een organisatie die zich inzet om op een leuke en innovatieve wijze om ouderen zo lang mogelijk verbonden te houden met de maatschappij, is de organisator en aanjager geweest van deze aanpak. Het doel was om een aantal concrete projecten uit te werken binnen de pijlers Meedoen en ontmoeten, Gezond en fit en Samen wonen, samen leven, die in 2025 uitgevoerd worden. Deelnemers: Vertegenwoordigers van SWOA, Rijnstad, Samenwerkende Arnhemse Buurthuizen (SAB), Sportbedrijf Arnhem, Rozet, GGD GelderlandMidden, woningcorporatie Portaal en ambtelijke vertegenwoordigers van de domeinen zorg, wonen en welzijn. Belangrijkste Inzichten: 1.
Co-creatie en innovatie: het belang van gezamenlijke ontwikkeling, effectieve inzet en innovatie waren belangrijke onderdelen bij de totstandkoming van de projecten.
2.
Monitoring en aanpassing: er werd afgesproken om de voortgang van de projecten regelmatig te monitoren en – indien nodig – de uitvoeringsagenda aan te passen om beter aan te sluiten bij de behoeften van ouderen in Arnhem.
3.
Betrokkenheid van ouderen: het actief betrekken van ouderen bij de ontwikkeling en uitvoering van de projecten werd als cruciaal gezien om ervoor te zorgen dat de initiatieven aansluiten bij hun wensen en behoeften.
1.
Betrokkenheid van 55-plussers: 55-plussers benadrukten het belang van betrokkenheid bij de uitvoering.
2.
Cultuur sensitieve aanpak en wijkgericht werken: er werd aandacht gevraagd voor een aanpak die uitgaat van diversiteit onder 55-plussers naast culturele diversiteit en de rol van buurtgerichte ontmoetingsplekken versterkt. 55-plussers waardeerden initiatieven die laagdrempelig en toegankelijk zijn.
3.
Identificeren van valkuilen en aanpassingsmogelijkheden: tijdens de gesprekken werd gereflecteerd op mogelijke risico’s zoals onbekendheid van aanbod onder 55-plussers, onderbenutting van voorzieningen, bereiken van de juiste doelgroep. 55-plussers gaven suggesties om obstakels weg te nemen en voorzieningen beter toegankelijk te maken.
Opbrengst voor beleid en uitvoeringsagenda: De feedback en inzichten uit de ideeënmarkt worden gebruikt om de uitvoeringsagenda te verfijnen en af te stemmen op de realiteit en wensen van ouderen in Arnhem.
SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS
Belangrijkste Inzichten:
Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem
Aanwezigen: Er waren achtentwintig 55-plussers aanwezig, inclusief drie vertegenwoordigers van de adviesraad jeugd/wmo. De partners hadden een kraam ingericht waar 55-plussers langskwamen om in gesprek te gaan over de gepresenteerde ideeën uit de uitvoeringsagenda.
PAGINA
Doel: De ideeënmarkt was georganiseerd zodat 55-plussers in Arnhem feedback konden geven op projecten uit de uitvoeringsagenda die samen met de partners in co-creatie vormgegeven zijn. De ideeën en feedback van 55-plussers helpen de gemeente en haar partners om deze projecten verder aan te scherpen en aan te passen aan hun specifieke behoeften en voorkeuren. Hierbij werden ook mogelijke valkuilen en risico’s besproken, evenals manieren waarop 55-plussers een actieve rol kunnen spelen in de uitvoering van deze plannen.
47
7. Ideeënmarkt – Feedback op projecten door 55-Plussers (oktober 2024)
Arnhems Platform voor Chronisch zieken en gehandicapten (APCG)
Mantelzorg en Vrijwillige Thuishulp Arnhem (MVT)
Adviesraad Jeugd en Wmo
Menzis
Alzheimer Nederland
Moskee beraad
Attent
N
C
Nationale Ouderenbond
Casemanagers Thuiszorg
Nederlands Openlucht museum Arnhem
Casemanagers Dementie
Netwerk Dementie Arnhem en Omstreken (NDAO)
COC Nederland
O
Club Goud Onze Huisartsen Coöperatie Paramedie Midden Gelderland D
P Pharos
De Ouderenbond Pleyade Deelnemers Netwerk Dementie Arnhem en omstreken
Portaal
Driegasthuizengroep
R
Dullertsstichting
Rijnstad
G
Rozet
GGD
S
Goed geregeld Arnhem
Samenwerkende Arnhemse Buurthuizen (SAB)
SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS
M
Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem
A
PAGINA
Op alfabetische volgorde
48
Bijlage 3: Lijst van betrokken organisaties – ouderenbeleid Arnhem
STMG Thuiszorg
Verhuiscoach provincie (Arnhem)
Stichting MOES Stichting Nasrat
Vertegenwoordigers vanuit diverse gemeenschappen: Afghaanse, Aziatische, Marokkaanse en Turkse gemeenschap
Stichting Samra
VGGM
Stichting Stevig
Vivare
Stichting Wanyuan
Vitanos
Stichting Welzijn Ouderen Arnhem (SWOA)
Volkshuisvesting
T
W Woonzorg Nederland
Taalhuis
SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS
V
Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem
Sportbedrijf Arnhem
PAGINA
Thuiszorg Groot Gelre
49
Sociale wijkteams Arnhem (SWT)
Verschil in levensfase De leeftijdsgroep 55-plus is groot en beslaat veel levensfases. Daarom is er onderzocht of er uit de data wezenlijk verschillende antwoorden zijn tussen de leeftijdscategorieën binnen deze groep. Daaruit blijkt dat 85-plussers iets minder tevreden zijn over hun gezondheid, ze minder vaak actief zijn als vrijwilliger of mantelzorger en ze hun zelfredzaamheid binnenshuis minder vaak beoordelen als goed of uitstekend dan de totale groep 55-plussers. De 85-jarigen ervaren een vergelijkbare mate van tevredenheid met voorzieningen in de buurt en met de leefbaarheid in hun wijk.
SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS
Uit de cijfers blijkt dat in 20240 bijna een derde van de inwoners van Arnhem ouder is dan 55 jaar. Voornamelijk de groep 75-plussers zal bijna twee keer zo groot zijn in 2040. Op deze sterke vergrijzing willen wij als gemeente inspelen. Uit de verhalen van de 55-plussers blijkt dat ontmoeting een belangrijk sleutel is voor vitaal oud(er) worden. We onderscheiden twee doelgroepen: Enerzijds de groep 55-plussers waarop wij de meeste impact kunnen maken door middel van bewustwording. Anderzijds de ouderen die het meeste ondersteuning nodig hebben en voor wie we ons huidige aanbod meer passend, begrijpelijk en toegankelijk kunnen maken.
Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem
Arnhem in Cijfers
PAGINA
Deze bijlage is toegevoegd aan dit beleidsplan om meer context te bieden bij de keuzes die zijn gemaakt, gebaseerd op zowel de demo grafische cijfers als op de ervaringen van professionals en inwoners. De cijfers laten zien dat de vergrijzing in Arnhem snel toeneemt, vooral onder 75-plussers, wat de komende jaren grote gevolgen zal hebben voor benodigde zorg en ondersteuning voor deze doelgroep. Daarnaast hebben de verhalen van 55-plussers uit participatietrajecten geleid tot een dieper begrip van de uitdagingen en behoeften van 55-plussers. Dit heeft bijgedragen aan het versterken van de onderbouwing van de gemaakte keuzes en maatregelen.
50
Bijlage 4: Duiding cijfers 55-plussers in Arnhem
51
PAGINA
SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS
Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem
Demografie
28%
van de Arnhemmers is 55 jaar of ouder 48.090 Arnhemmers zijn 55 jaar of ouder, 28% van alle inwoners. Het aantal 25-minners ligt iets hoger: 49.620 inwoners. De meesten, zo’n 43%, zijn tussen de 25 en 55 jaar.*
Figuur 1: percentage inwoners per leeftijdscategorie (2024) 43%
7,3
28%
22%
7%
Tot 25
25 - 55
55 - 75
75+
Uit gesprekken met 55-plussers blijkt dat velen van hen niet bewust bezig zijn met het maken van toekomstplannen. Zoals een Astrid (80 jaar), een deelnemer uit de focusgroep aangaf: “Ik ben wel 80, maar ik voel dat niet zo. Ik ben niet bezig met over 5 of 10 jaar, er is geen noodzaak.” Dit soort uitspraken tonen aan dat, hoewel deze groep een significant deel van de bevolking vormt, zichzelf vaak nog jong en vitaal voelt en hierdoor niet altijd bezig is met toekomstplannen.
*B ron: Arnhem in cijfers 2023
6.810 6.460 46.120
25 - 55
48.900 50.660 24.930 27.450
55 - 75
27.220 8.500 75+
11.030 15.250
*B ron: Arnhem in cijfers 2023
2024 2030 2040
Tijdens de gesprekken met 55-plussers werd er gesprokken over het wegvallen van hun sociale netwerk en het belang van het maken van nieuwe vriendschappen. Zo deelde een deelnemer haar zorgen over haar sociaal netwerk: “Qua vrienden hebben wij een prima netwerk, maar iedereen is van dezelfde leeftijd. De één heeft Parkinson en de ander een kankerdiagnose. Onze kinderen wonen ver weg en hebben hun eigen leven.” Met name 75-plussers gaven aan nieuwe mensen te willen leren kennen maar soms niet te weten hoe. Dit benadrukt het belang van sociale verbinding en het stimuleren van zorgzame buurten.
SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS
Tot 25
Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem
7.430
PAGINA
Figuur 2: ontwikkeling huishoudens naar leeftijd (2024-2040)
52
30%
meer 75+-huishoudens in 2030 Het aantal 75+-huishoudens stijgt met 30% tot en met 2030. In de periode daarna zet de groei in het aantal 75+-huishoudens door: een stijging van ongeveer 38% tussen 2031 en 2040. In deze groep zal de zorgvraag toenemen en complexer worden. Het aantal 55 – 75-jarigen huishoudens stijgt met 10% tot en met 2030 maar blijft daarna relatief gelijk.*
12% 2% 44%
25 - 55
15% 40% 46% 34%
55 - 75 20%
60% 36%
75+ 4%
*B ron: Arnhem in cijfers 2023
Alleenstaand Samenwonend paar (eenouder)gezinnen
De verwachte toename van ouderen, de daarmee samenhangende toenemende zorgvraag en de personeelstekorten in de zorg en ondersteuning roepen zorgen op over hoe onze ouderen in de toekomst zullen worden ondersteund. Tijdens de gesprekken met 55-plussers werd aangegeven dat de behoefte aan ondersteuning groeit naarmate men ouder wordt, vooral als het gaat om alleenstaande ouderen. Zoals Goda (72 jaar) opmerkte: “Als ik straks wat heb, dan ben ik alleen... mijn familie woont in het buitenland.” Deze groep heeft vaak niemand om op terug te vallen, wat de noodzaak van een goed georganiseerd vangnet benadrukt.
SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS
Tot 25
Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem
83%
PAGINA
Figuur 3: huishoudens naar leeftijd en type (2024)
53
60%
van Arnhemse 75-plussers zijn alleenstaand Veel ouderen wonen alleen of samen met hun partner. Naarmate de leeftijd toeneemt komt men er vaker alleen voor te staan. Maar liefst 60% van de doelgroep 75+ is alleenstaand, ten opzichte van 46% in de groep 55- tot 75-jarigen. Alleenstaanden ervaren vaker meer eenzaamheid en krijgen minder makkelijk ondersteuning van naasten.*
*B ron: Arnhem in cijfers 2023
SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS
De 55-plussers met een migratieachtergrond die zelf niet in Nederland geboren zijn, ervaren vaak extra uitdagingen bij het deelnemen aan de samenleving, zoals taalbarrières, een gebrek aan kennis over beschikbare voorzieningen, en gevoelens van isolatie. Deze uitdagingen worden verder versterkt door culturele verschillen en een gebrek aan passende activiteiten. In een sessie met professionals uit de ouderensector werd besproken dat het huidige aanbod vaak niet goed aansluit op de behoeften van ouderen met een migratieachtergrond. Een deelnemer gaf aan: “Veel van de activiteiten zijn niet afgestemd op onze achtergrond. Het zou fijn zijn als er meer ruimte is voor activiteiten die aansluiten bij onze cultuur, of dat er meer vertalingen beschikbaar zijn.” Al deze inzichten benadrukken de behoefte om meer ontmoetingen te stimuleren en barrières weg te nemen voor ouderen met een migratieachtergrond.
Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem
19%
van de 55-plussers hebben een migratieachtergrond 9275 van 55-plussers in Arnhem hebben een migratieachtergrond. Dit zijn 55-plussers die in het buitenland geboren zijn. Deze groep kan minder makkelijk meedoen. Hierbij zijn niet meegerekend de 55-plussers die zelf in Nederland geboren zijn met tenminste 1 ouder in het buitenland.*
PAGINA
Ouderen die nog kinderen thuis hebben, bevinden zich vaak in een complexe situatie. Deze situatie wordt “sandwichgeneratie” genoemd, waarin ouders zowel voor hun eigen kinderen als voor hun eigen (ouder wordende) ouders moeten zorgen. Tijdens de gesprekken met 55-plussers kwam naar voren dat dit een zware verantwoordelijkheid kan zijn, vooral wanneer de ouder ook mantelzorgtaken heeft voor andere familieleden. Een voorbeeld van deze dubbele zorgtaak werd genoemd tijdens een focusgroep, waar een deelnemer aangaf: “Ik werk nog en zorg voor mijn kinderen, maar tegelijkertijd ben ik mantelzorger voor mijn ouders. Het voelt soms alsof ik overal tekortschiet.” Er is aandacht nodig voor mantelzorgers die een dubbelrol vervullen.
54
20%
van de 55- tot 75-plussers hebben kinderen nog thuis wonen De mate van thuiswonende kinderen bij 55- tot 75-plussers duidt op zowel een verlate zelfstandigheid van jongvolwassenen als op een tekort aan betaalbare huisvesting. Dit kan leiden tot verhoogde zorgdruk bij ouderen, vooral als zij ook verantwoordelijk zijn voor de zorg van nog oudere familieleden.*
55
PAGINA
SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS
Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem
Bestaanszekerheid
10,8%
Van de 55-plussers heeft moeite met rondkomen 10,8% van 55-plussers heeft enige of grote moeite met rondkomen. 34% van de ouderen heeft geen moeite maar moet wel letten op hun uitgaven. Deze groep kan minder makkelijk meedoen en heeft vaak minder goede gezondheidsvaardigheden. Dit leidt ertoe dat zij meestal minder vitaal oud(er) worden met een grotere en/of acutere zorgvraag.*
Financiële ondersteuning is niet alleen belangrijk voor bestaanszekerheid, maar ook voor het bevorderen van een gezonde levensstijl. In Arnhem zijn er voldoende financiële regelingen om ouderen te ondersteunen, maar deze zijn niet altijd bekend of makkelijk aan te vragen. Hieruit blijkt dat naast financiële ondersteuning, er ook meer informatie en begeleiding nodig is om ouderen te helpen bij het regelen van hun zaken.
Fysieke en mentale gezondheid
61%
Van de 55-plussers ervaart goede lichamelijke gezondheid 61% van 55-plussers schat hun lichamelijke gezondheid in als goed tot uitstekend. De ervaren fysieke gezondheid ligt lager dan door de gemeente gewenst. Hier ligt een uitdaging om fysieke vitaliteit te stimuleren onder 55-plussers.*
Hoewel een groot deel van de ouderen aangeeft zich fysiek gezond te voelen, benadrukken ze ook het belang van actief blijven. In één van de sessies werd er gezegd: “Het is belangrijk om te blijven bewegen en jezelf uit te dagen, want als je stopt, ga je snel achteruit.” Er is een grote verscheidenheid in het sport en beweegaanbod in Arnhem. Maar het is niet voor iedereen even passend, toegankelijk en begrijpelijk bijvoorbeeld als je een mentale of fysieke beperking hebt of als je de taal niet spreek. Dit toont aan dat de gemeente moet blijven investeren in passende initiatieven die een gezonde leefstijl bevorderen.
*B ron: ALWmonitor 2023
SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS
*B ron: ALWmonitor 2023
Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem
Hoewel niet alle ouderen zich eenzaam voelen, blijkt uit de focusgroepen dat er een taboe heerst rond het toegeven van eenzaamheid. Een deelnemer zei hierover: “Eenzaamheid gaat niet om alleen zijn, maar om het hebben van een netwerk om op terug te vallen.” Dit toont aan dat eenzaamheid vaak verborgen blijft, zelfs onder ouderen die sociaal actief lijken. Gemeentelijke initiatieven zouden zich daarom meer moeten richten op het doorbreken van dit taboe en het ondersteunen van ouderen bij het opbouwen van zinvolle connecties.
PAGINA
Ouderen die deelnemen aan activiteiten ervaren vaak een verbetering van hun geestelijke gezondheid. Tijdens een bijeenkomst werd opgemerkt: “Als mensen bezig zijn met kunst en cultuur, raken ze in gesprek met anderen en worden ze vaak vrolijker. Deze activiteiten bestrijden niet alleen eenzaamheid, maar bieden ook zingeving.
56
84%
Van de 55-plussers ervaart goede psychische gezondheid 84% van 55-plussers schat hun geestelijke gezondheid als goed tot uitstekend.*
57
PAGINA
SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS
Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem
Leefbaarheid in de wijk
25%
van de inwoners vindt dat er voldoende voorzieningen zijn voor 55-plussers Dit is een daling ten opzichte van 2021 toen 27% van inwoners vond dat er voldoende voorzieningen zijn voor 55-plussers. Wij zijn in gesprek gegaan met de doelgroep om in kaart te brengen waar de behoeftes liggen van deze groep om hierop in te spelen.
Tijdens de sessies werd duidelijk dat ouderen verschillende verwachtingen hebben van voorzieningen. Terwijl sommigen zoals in de wijk Cranevelt zich thuis voelen bij de activiteiten in het wijkcentrum, gaven anderen aan dat zij deze centra vermijden vanwege een gevoel van infantiliteit. Volgens een deelnemer (70 jaar) van één van de focusgroepen: “Er is vaak weinig intellectuele stimulatie in de activiteiten, ik wil iets doen dat mij uitdaagt.”. Dit laat zien dat er een grote variatie is in de behoeften van ouderen, en activiteitenprogramma’s meer passend kunnen zijn voor de uiteenlopende behoeften van de 55-plussers.
7,3
55-plussers geven hun buurt gemiddeld een 7,3 voor leefbaarheid
Veel ouderen willen wel verhuizen naar een kleinere woning, maar zijn bang hun netwerk te verliezen. In een van de sessies met partners werd opgemerkt: “Ouderen voelen vaak dat ze ‘in de weg zitten’, maar willen hun buurt niet verlaten omdat ze daar hun sociale netwerk hebben opgebouwd.” Ook willen ouderen hun voorziening niet kwijt zoals een tuin, een logeerkamer, een grote keuken of een garage. Ouderen zien zelf een oplossing in het delen van voorzieningen en meer samen in gemeenschapsvorm wonen maar missen hierin nog het juiste aanbod in Arnhem.
58
PAGINA
SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS
Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem
2.6 Ondersteuning en zorg
55%
Van de wmo-gebruikers is 55-plusser 22.806 55-plussers maken gebruik van de wmo in 2024. Het aantal 55-plussers dat gebruik maakt van een wmo-voorziening stijgt. In 2021 was dat nog 51% van het totaal aantal wmo-gebruikers.
Het aandeel 55-plussers onder wmo-gebruikers is gestegen van 51% in 2021 naar 55% in 2024, wat wijst op een toenemende zorgbehoefte binnen deze leeftijdsgroep. Deze toename kan worden verklaard door vergrijzing en de daarmee gepaard gaande stijging van de zorgvraag. De stijging van het aantal gebruikers onder 55-plussers benadrukt de noodzaak om de wmo-voorzieningen aan te passen aan de groeiende vraag. Het is belangrijk om de toegankelijkheid en capaciteit van deze voorzieningen te waarborgen om de oudere populatie te blijven ondersteunen.
10,6%
Van de 55-plussers is mantelzorger Nog eens 10,6% van ouderen heeft mantelzorg gegeven maar doet dit niet meer.
Buurthuis
Gezondheidsplein
Tijdens de bijeenkomsten kwam mantelzorg vaak terug als thema. Veel 55-plussers vinden mantelzorg zwaar. Ze werken vaak nog, hebben misschien nog kinderen thuis, én zijn mantelzorger voor hun ouders. Mantelzorg is een onmisbaar onderdeel van de ondersteuning voor ouderen in Arnhem, maar het legt een zware last op de schouders van degenen die deze verantwoordelijkheid op zich nemen. Hoewel er al hele goede organisaties in Arnhem zijn zoals SWOA en MVT weet niet iedereen waar zij naar toe kunnen voor vragen en ondersteuning. Het versterken van netwerken en het beschikbaar stellen van laagdrempelige ondersteuning zijn cruciale stappen om de overbelasting van mantelzorgers te voorkomen en te verlichten.
37%
van de 55-plussers is vrijwilliger In Arnhem bouwen we voort op een sterk fundament van vitale en actieve 55-plussers die onze gemeenschap verrijken. Onze 55-plussers worden steeds langer en actiever oud(er) in Arnhem en verrijken onze stad door zich (vrijwillig) in te zetten met hun passie en levenservaring. Ze doen dat bijvoorbeeld door hun talenten en senioriteit op de werkvloer, maar ook met oppassen op kleinkinderen of het geven van workshops in het wijkcentrum. Wij hebben vrijwilligers nodig om de laagdrempelige initiatieven voor ouderen in de stad draaiende te houden.
59
PAGINA
SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS
Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem
Bijlage 5: Infographic
Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem.
Samen wonen, samen leven
Samen bouwen aan de kracht van 55+-plussers
Een zorgzame wijk met infrastructuur aangepast op 55-plussers helpt hen langer zelfstandig wonen. We zorgen voor: • Passende voorzieningen en dementievriendelijke infrastructuur in wijken met veel 55-plussers. • Gevarieerde woonvormen die ontmoeting en ondersteuning bevorderen. • Toegankelijke programma’s om digitale gezondheidsvaardigheden bij ouderen te versterken.
De bevolkingssamenstelling verandert. In 2050 is in Arnhem:
1 op de 3 inwoners 55+
1 op de 8 inwoners 75+
Buurthuis
Gezondheidsplein
Bekijk de infographic Gezond en fit Een gezonde lichaam en geest houdt 55-plussers vitaal!
Meedoen en ontmoeten 55-plussers blijven gezonder en gelukkiger door verbonden te blijven met hun omgeving door ontmoetingen. We zorgen voor: • Inclusieve en toegankelijke ontmoetingsplekken in elke wijk. • Een beweging van individueel naar collectieve voorzieningen voor welzijn. • Ondersteuning voor mantelzorgers, vrijwilligers en buurtinitiatieven.
We zorgen voor: • Een breed en toegankelijk aanbod van gezondheids- en beweegprogramma’s. • Bewustwordingsactiviteiten over vitaal oud(er) worden. • Effectieve samenwerking tussen welzijn, zorg en woningcorporaties.
Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem.
Samen wonen, samen leven
Samen bouwen aan de kracht van 55+-plussers
Een zorgzame wijk met infrastructuur aangepast op 55-plussers helpt hen langer zelfstandig wonen. We zorgen voor: • Passende voorzieningen en dementievriendelijke infrastructuur in wijken met veel 55-plussers. • Gevarieerde woonvormen die ontmoeting en ondersteuning bevorderen. • Toegankelijke programma’s om digitale gezondheidsvaardigheden bij ouderen te versterken.
De bevolkingssamenstelling verandert. In 2050 is in Arnhem:
1 op de 3 inwoners 55+
1 op de 8 inwoners 75+
Buurthuis
Gezondheidsplein
Gezond en fit Een gezonde lichaam en geest houdt 55-plussers vitaal!
Meedoen en ontmoeten 55-plussers blijven gezonder en gelukkiger door verbonden te blijven met hun omgeving door ontmoetingen. We zorgen voor: • Inclusieve en toegankelijke ontmoetingsplekken in elke wijk. • Een beweging van individueel naar collectieve voorzieningen voor welzijn. • Ondersteuning voor mantelzorgers, vrijwilligers en buurtinitiatieven.
We zorgen voor: • Een breed en toegankelijk aanbod van gezondheids- en beweegprogramma’s. • Bewustwordingsactiviteiten over vitaal oud(er) worden. • Effectieve samenwerking tussen welzijn, zorg en woningcorporaties.
Samen wonen, Samen leven Organiseren van ontmoeting met de wijk in twee ontmoetingsruimtes van sociale huur complexen.
In regionaal verband mede ontwikkelen van website Ontmoetsamen.nl. Een platform dat ouderen helpt bij het vinden van ontmoeting, dagbesteding wmo en wlz.
Versterken van Bewustwording over vitaliteit en zorgen van morgen bij 55-plussers: een stadsbrede communicatieaanpak.
Realiseren levensloop bestendige woningen, inclusief gedeelde woonvormen voor ouderen.
Kracht van de buurt: actieve bewoners, sterke gemeenschappen. In twee wijken faciliteren van laagdrempelige wijkinitiatieven door buurtgenoten om sociale cohesie en zorgzame buurten te vergroten. Stimuleren roze loper certificaat voor LHBTIQ+ vriendelijke zorg in Arnhem. Verkennen kansen betaald werk na pensionering.
Opzetten voorzorg cirkels voor de ondersteuning van ouderen in kwetsbare posities. Verkennen begrijpelijk en toegankelijk maken van financiële regelingen van de gemeente voor 55-plussers. Creëren van zorgzame buurten: samenwerken aan strategische aanpak in 1 of twee wijken welzijn met zorgorganisaties, woningbouwcorporaties en welzijn. Versterken aanpak Gezondheidsplein én welzijn op recept met focus voor 55-plusser. Verkennen inzet domotica bij huishoudelijk hulp.
Realiseren van deelscoot mobielen in wijken en verkennen van delen van praktische en recreatieve hulpmiddelen. Project dierenbuddy: vrijwillige hulp bij thuis verzorgen van een huisdier. Ontwikkelen plan van aanpak dementievriendelijk Arnhem. Onderzoeken verlagen kosten OV abonnement 65-plus Verkennen ontwikkeling passende infrastructuur ouderen bij herinrichting en nieuwbouw projecten. Opnemen huisvesting voor 55-plussers in wijkstrategieën Verkennen aanpak ouderenmishandeling, fraude en financiële uitbuiting.
SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS
Gezond en Fit Digiwijzer: Outreachend versterken digitale gezondheidsvaardigheden samen met Vaardig Arnhem.
Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem
Meedoen en Ontmoeten Ambassadeurs van culturen: bevorderen van gezondheid en ontmoeting voor migranten ouderen.
PAGINA
Visie: 55-plussers kunnen vitaal oud(er) worden en langer thuis blijven wonen doordat we in een inclusieve, zorgzame gemeenschap elkaar ontmoeten, naar elkaar omkijken en passende ondersteuning en zorg altijd dichtbij is. In dit overzicht lees je de kansrijke projecten voor de uitvoeringsagenda 2025 - 2026
61
Bijlage 6: Kansrijke projecten 2025-2026
SAMEN BOUWEN AAN DE KRACHT VAN 55-PLUSSERS
Ouderenbeleid Arnhem - Op eigen wijze oud(er) worden in Arnhem
Locatie Arnhem
PAGINA
Kernpartners
62
De projecten aangemerkt met een zonnetje hebben een speciale aanpak. Deze aanpak kenmerkt zich door gelijkwaardige inbreng en co-creatie tussen de gemeente en haar kernpartners. Binnen deze projecten staat samenwerking centraal, waarbij wederzijdse afhankelijkheid en gedeelde verantwoordelijkheid leidend zijn: we doen het samen. Dit principe vormt een belangrijk uitgangspunt van zowel het beleidsplan als de uitvoeringsagenda. Hoewel de uitvoeringsagenda nog ter ontwikkeling is bieden we met deze projecten alvast een inkijk in kansrijke ideeën die voortvloeien uit het co-creatietraject. Samen met de kernpartners zullen we monitoren wat werkt en waar mogelijk opschalen, binnen de kaders die de raad zal vaststellen.