Bijlage 4 - Koersdocument

Koersdocument Arnhem 2040 ‘Samen bouwen aan Arnhem’

Colofon Koersdocument Arnhem 2040 Opdrachtgever Gemeente Arnhem 10 juli 2020 Dit Koersdocument is samengesteld door Land-id, in opdracht van en in samenwerking met gemeente Arnhem.

Inhoudsopgave 1. Inleiding Koersdocument als basis voor de Participatie voor de omgevingsvisie Omgevingsvisie Arnhem 2040 Gesprek met de stad Bouwstenen Koersdocument

2. Regionale posititie Arnhem; motor van de Groene Metropool

4 4 5 6 6

7 7

3. Toekomstbeeld Arnhem 2040

8

Stapelen van ambities

9

4. Scenario’s Overzicht Arnhem als Netwerk Boulevards van Arnhem Compact stadshart

5. Gesprek met de stad Bijlages A De ruimtelijke kwaliteiten B Kansenkaarten

10 11 12 16 20

24 27 29

1. Inleiding

Gemeente Arnhem | Koersdocument Arnhem 2040 | 10 juli 2020

Voor u ligt het Koersdocument Omgevingsvisie. Op basis van het Koersdocument gaan we in gesprek met inwoners en andere stakeholders van Arnhem. Hun inbreng is een input voor de Omgevingsvisie.

Koersdocument als basis voor de participatie voor de omgevingsvisie Om over zo’n breed en complex onderwerp een goed gesprek te kunnen voeren, is een stevige basis nodig. Een basis die voldoende gespreksstof biedt, maar tegelijkertijd nog voldoende ruimte laat voor verschillende meningen en ideeën. Het Koersdocument is deze basis. Het laat zien waar we vandaan komen, voor welke uitdagingen we nu staan, en wat verschillende lijnen zijn om over de toekomst na te denken. Het koersdocument probeert aan te sluiten bij thema’s die Arnhemmers belangrijk vinden voor de toekomst van hun stad: Wat betekenen deze voor de inrichting van hun leefomgeving? Hoe ziet Arnhem er dan uit? De uitkomsten van het gesprek nemen we mee bij het opstellen van de omgevingsvisie, als advies aan het bestuur.

4

Omgevingsvisie; instrument van de omgeving De Omgevingsvisie is één van de belangrijkste instrumenten van de Omgevingswet. Andere kerninstrumenten zijn de omgevingsprogramma’s, het omgevingsplan en de vergunningverlening. De planning daarvan staat ook in de tijdlijn weergegeven. De Omgevingsvisie is een strategische visie voor de lange termijn op de fysieke leefomgeving van de gemeente Arnhem. Het maken van een visie is vooral een proces van belangen afwegen en slimme oplossingen bedenken over hoe wij om willen gaan met de inrichting van de stad. Uiteenlopende beleidsdoelen, ambities, initiatieven vanuit de stad hebben afzonderlijk een claim op de fysieke ruimte. Samen met onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners komen we tot afwegingen en oplossingen.

Afbeelding 1.1 Tijdlijn omgevingsvisie

Gemeente Arnhem | Koersdocument Arnhem 2040 | 10 juli 2020

Omgevingsvisie Omgevingsvisie Arnhem 2040 omvat het integrale toekomstbeeld voor Arnhem 2040 en de koers ernaartoe. De visie kan gezien worden als een integrale kop op sectoraal beleid en als kader voor toekomstige ontwikkelingen en initiatieven. De omgevingsvisie voor Arnhem wordt inhoudelijk opgebouwd vanuit: • de ruimtelijke kwaliteiten van Arnhem, ook wel DNA genoemd; • de opgaven en ambities voor de leefomgeving, samengebracht in kansenkaarten per thema; • een globaal wenselijk toekomstbeeld, verkregen uit de 2 bovengenoemde bouwstenen; • input vanuit het participatieproces. De visie omvat de koers voor Arnhem 2040 en is geen blauwdruk voor de toekomst. Tempo, (politiek) accent, en factoren als conjunctuur en (technologische) ontwikkelingen bepalen de exacte invulling bij de uitvoering.

Afbeelding 1.2 Opbouw omgevingsvisie

5

Gemeente Arnhem | Koersdocument Arnhem 2040 | 10 juli 2020

Gesprek met de stad

Bouwstenen van het koersdocument

In het gesprek proberen we aan de hand van het koersdocument aan te sluiten bij wat Arnhemmers belangrijk vinden voor de toekomst van hun stad: Hoe ziet Arnhem er dan uit?

De koers en het toekomstbeeld Arnhem 2040, straks het hart van de omgevingsvisie, worden opgebouwd uit kansen en opgaven in de fysieke leefomgeving (ruimte) van de stad. Daarnaast staan opgaven niet los van de identiteit en kwaliteit van de bestaande stad (het DNA van Arnhem). In de bijlagen zijn overzichten van ruimtelijke kwaliteiten en kansen en opgaven per ruimtelijk thema opgenomen. De sociale opgave van de stad maakt onderdeel uit van alle kansenkaarten. De synergie en dilemma’s tussen de bovengenoemde bouwstenen, gevoed door maatschappelijke waarden, leiden tot het toekomstbeeld en de koers voor Arnhem 2040, het hart van de omgevingsvisie. Het toekomstbeeld en de keuzes en prioritering van thema’s hierbij zijn dan ook een belangrijk onderwerp voor het gesprek met de stad.

In het koersdocument zijn scenario’s opgenomen die prikkelend bedoeld zijn en helpen een gesprek te voeren over keuzes en prioriteiten voor Arnhem 2040. De uitkomsten van het gesprek nemen we mee bij het opstellen van de omgevingsvisie, als advies aan het bestuur. De participatie heeft op de ‘participatieladder’ het niveau van raadplegen.

Sociaal

Afbeelding 1.3 Opbouw koers

6

Gemeente Arnhem | Koersdocument Arnhem 2040 | 10 juli 2020

2. Regionale positie Arnhem; motor van de Groene Metropool Arnhem kent van oudsher een aantrekkelijke ligging tussen stuwwal en rivier en een strategische ligging in het netwerk tussen de Randstad en het Ruhrgebied. Dit heeft ervoor gezorgd dat Arnhem een aantrekkelijk stad is voor bewoners, bezoeker en bedrijven om zich te vestigen en de stad zich kon ontwikkelen als de hoofdstad van de provincie. De regio Arnhem Nijmegen is inmiddels het grootste verstedelijkt gebied buiten de Randstad en een moderne kennisintensieve

regio. Er zijn bloeiende innovatieve bedrijven in alle economische sectoren met de topsector Energy als belangrijk groeispeerpunt voor Arnhem. De trek naar de stad en regio vormt ook een uitdaging voor de toekomst. Hoe zorgen we ervoor dat iedereen een passende woning vindt, hoe blijven we op een duurzame manier bereikbaar en hoe houden we iedereen aan het werk? Tegelijk willen we onze groene leefomgeving in stand houden. Dit kan niet zonder de

Afbeelding 2.3 Stedelijk Netwerk Nederland (NOVI)

Afbeelding 2.4 NOVI-propositie Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen Foodvalley

opgaven van de stad in een groter verband te zien. Daarom hebben we onlangs een woondeal met het Rijk gesloten. Gezien de ligging van Arnhem in het Stedelijk Netwerk Nederland, het groene, creatieve en innovatieve profiel en met haar ICE-verbindingen met Duitsland functioneert Arnhem als stedelijke motor om tot een aantrekkelijke, duurzame en circulaire topregio uit te groeien.

7

Gemeente Arnhem | Koersdocument Arnhem 2040 | 10 juli 2020

3. Toekomstbeeld Arnhem 2040 Arnhem staat de komende jaren voor een aantal belangrijke opgaven gesteld. De stad is in trek bij inwoners, bedrijven en bezoekers. Niet alleen ten opzichte van de regio maar in een steeds groter verband. De groei die dit met zich meebrengt willen we benutten om stad aantrekkelijker, vitaler en socialer te maken. Gezien het groene karakter van de stad vergt dit innovatieve oplossingen in het ruimtegebruik van de stad. Oplossingen die gezien de termijn van 2040 vraagt om een toekomstbeeld wat de belangrijkste ambities, waarden en principes beschrijft waarmee we richting geven aan de toekomst. Met dit toekomstbeeld schetsen we een wenkend perspectief voor iedereen in de stad, formuleren een uitdaging voor de toekomst en leggen een basis voor een adaptieve werkwijze die bestand is tegen de tijd.

Groene metropool: sterke positionering en profilering van Arnhem als groene creatieve ondernemende energiestad in het stedelijk netwerk Nederland

Woningbouwopgave binnenstedelijk oplossen: inclusie en betaalbaar wonen

Sterke wijken waarin iedereen mee kan doen.

Ruimte voor nieuwe stedelijke gemengde woonwerkmilieus

Toekomstbeeld Arnhem 2040

Aantrekkelijk, gezond, klimaatadaptief en groen woon- en leefmilieu

Binnenstad bruisend brandpunt voor regio: van place to buy naar place to be

Goede bereikbaarheid en inzetten op schonere mobiliteit en HOV netwerk 8

Energiehotspot Arnhem en gunstig vestigingsklimaat voor circulair, innovatie en creatieve bedrijvigheid

Afbeelding 3.1 Toekomstbeeld Arnhem 2040

Klimaatneutraal in 2050, voorkomen van energie-armoede

Gemeente Arnhem | Koersdocument Arnhem 2040 | 10 juli 2020

Stapelen van ambities vergt keuzes Wanneer we alle ambities en opgaven van de stad op elkaar stapelen in de fysieke leefomgeving, dan kan niet alles overal zonder de kans dat we belangrijke kwaliteiten van de stad onrecht aandoen. Het is daarom van belang te bekijken op welke manier we ambities kunnen combineren, de schaarse ruimte intensief benutten en waar nodig te prioriteren.

nen

wo

ie

om con

e

teit

li obi

m

gie

r ene

ing

ev mg

fo

lee

A DN

hem

va

rn nA

Afbeelding 3.2 Het stapelen van DNA van Arnhem en kansenskaarten vergt keuzes

9

Gemeente Arnhem | Koersdocument Arnhem 2040 | 10 juli 2020

4. Scenario’s Het slim combineren, benutten en afwegen van ambities in de beperkte ruimte van de stad leidt tot dilemma’s. Dilemma’s waar we als stad iets van moeten kunnen vinden, omdat deze ook mede bepalen in wat voor stad we wonen, werken en leven. De dilemma’s zijn samengevat in een ‘mengpaneel’ om inzichtelijk te maken welke afwegingen of opgaven op de stad afkomen.

Als we ons profileren op energie, creativiteit en groene, circulaire economie (de economische opgave) stimuleren we het vestigingsklimaat van deze bedrijven in de stad met de aanleg van goed bereikbare kantoorlocaties en het ontwikkelen van onze campussen in de stad. Of willen we ruimte bieden aan alle bedrijven in de stad en accepteren we dat we daar ruimte voor bieden en soms ook de geluids- en stankoverlast van ondervinden

Dit mengpaneel is opgebouwd rondom vijf belangrijke opgaven in de stad; sociaal, wonen, economie, mobiliteit, leefomgeving en energie. Elke opgave vergt een afweging voor, en met de stad. Een afweging die ook consequenties heeft voor de ontwikkeling van onze stad en hoe we deze gebruiken en beleven. Per opgave wordt hierbij kort een illustratief dilemma geschetst: Als we een sociale en inclusieve stad willen zijn (de sociale opgave) betekent dat er net zoveel stedelijke cultureel-maatschappelijke voorzieningen als musea, uitgaansgelegenheden en theaters in Arnhem-Zuid als in Arnhem-Noord moeten zijn of juist door zorg te dragen voor de basisvoorzieningen zoals scholen, supermarkt en zorg in elke wijk en de stedelijke voorzieningen te concentreren in de binnenstad van Arnhem. Als we de behoefte aan nieuwe woningen binnenstedelijk willen oplossen (de woonopgave) kunnen we dit doen door onze stadsranden en groene plekken te bebouwen of door nieuwe stedelijk milieus te creëren nabij centra, stations en in gemengde woon-werkgebieden. 10

Afbeelding 4.1 Mengpaneel voor belangrijkste richtinggevende keuzes

Als we goed bereikbaar willen zijn (mobiliteit) voor bewoners, bedrijven en bezoekers nu en in de toekomst moeten we steeds meer gaan kiezen. Kiezen we bijvoorbeeld ervoor om meer ruimte te geven voor verblijf, fiets en voetgangers in de binnenstad door de Centrum-ring te ondertunnelen of stappen we aan de rand van de stad over op het HOV, deelfietsen en andere slimme concepten en maken we de binnenstad autoluw?

Gemeente Arnhem | Koersdocument Arnhem 2040 | 10 juli 2020

Als we een groene, gezonde en aantrekkelijke stad willen zijn en blijven (leefomgeving) dan moeten we meer ruimte geven aan groen in de straat om gezond gedrag te stimuleren, een veilige omgeving te creëren voor onze kinderen en ruimte te maken voor meer bomen, zodat er schaduw en koelte in onze straten ontstaat. Of moeten we vooral meer sportparken in de stad en bos nabij de stad aanleggen om zo antwoord te geven op de groeiende behoefte aan sport en ontspanning.

Afbeelding 4.2 Drie scenario’s

Als we een duurzame, energie-neutrale stad willen worden (de energie-opgave) moeten we vooral wijk-voor-wijk slimme en betaalbare oplossingen bedenken voor besparing, opwek en duurzaam gebruik van energie. Of we moeten de stadsontwikkeling slimmer verbinden met de nieuwe energieinfrastructuur. Plekken waar aanbod en gebruik van duurzame energie samenkomen krijgen voorrang zoals bijvoorbeeld in Kronenburg-Vredenburg met de pilot aquathermie.

Omdat de bovenstaande voorbeelden nog maar een eerste oogst is van alle dilemma’s en afwegingen die spelen in het omgevingsbeleid hebben we deze vertaald naar drie ruimtelijke scenario’s voor de toekomst van de stad. Deze scenario’s bieden op een ontwerpende manier inzicht hoe de verschillende keuzes uitpakken in de ruimte van de stad. Dat kan betekenen dat er kansen ontstaan voor bijvoorbeeld nieuwe woonmilieus maar dat hier wel minder ruimte is voor de auto. De scenario’s zijn dus geen blauwdrukplannen voor Arnhem, maar zijn bedoeld als inspiratiebron voor het gesprek met de stad.

11

Gemeente Arnhem | Koersdocument Arnhem 2040 | 10 juli 2020

Arnhem als Netwerk De groei van de stad wordt vooral opgevangen op en rondom bestaande en nieuwe knooppunten in de stad zoals bij stations, winkelcentra of andere goed bereikbare plekken waar veel mensen samen komen. Bij de OV-knooppunten ontwikkelen zich (hoog-) stedelijke en dynamische centra. De afhankelijkheid van de auto wordt sterk verminderd. Schone en veilige routes verbinden de knooppunten voor langzaam verkeer. De schone bus rijdt elke 5 tot 10 minuten tussen de centra. In de wijken en buurten is het rustig en lommerrijk wonen met een van de knooppunten altijd dichtbij.

Afbeelding 4.3 Mengpaneel Arnhem als Netwerk

1

12

Stap 1: op verschillende stations en knooppunten wordt een combinatie van kansen benut, waardoor er meer kansen ontstaan. Nieuwe voorzieningen kunnen bijvoorbeeld duurzaam gebouwd worden.

Afbeelding 4.4 Stappen voor Arnhem als Netwerk

2

Stap 2: doordat er meer voorzieningen op de knooppunten ontwikkeld worden, willen meer mensen rond deze punten wonen, waardoor ook de woningbouw zich concentreert op deze plekken en elke wijk aan een centrum grenst.

3

Stap 3: door op verschillende punten in de stad deze knooppunten te ontwikkelen met elk een eigen karakter, is het vervolgens belangrijk om ze aan elkaar te koppelen met snelle verbindingen, waardoor er een netwerkstad ontstaat.

Gemeente Arnhem | Koersdocument Arnhem 2040 | 10 juli 2020

Afbeelding 4.5 Kaart Arnhem als Netwerk

13

Gemeente Arnhem | Koersdocument Arnhem 2040 | 10 juli 2020

14

Afbeelding 4.6a Doorsnede-impressie Arnhem als Netwerk

Economie

• Woningbouwopgave hoofdzakelijk in hoogdynamische knooppunten; de stedelijke knooppunten, wijkcentra en OV-punten zijn dé plekken waar wordt verdicht en verdere functiemenging wordt gestimuleerd. • Elke wijk grenst aan een knooppunt en aan groen, de wijken zelf zijn rustig en groen. • De woningbouwopgave in buurten en wijken is gericht op maatwerk, inbreiding en transformatie van gebouwen en plekken.

• De knooppunten worden het bruisend brandpunt voor de regio en ontwikkelen zich verder als place to be. • Wijken zijn opzichzelfstaand met kleine buurtcentra voor ontmoeten en zorg. • Concentratie van bedrijven en werkplekken rond knooppunten en een mix van functies in grotere knooppunten. • Knooppunten met energie gerelateerde bedrijven op IPKW, de Kenniscampus regio Arnhem (HAN/ Larenstein) en Businesspark Arnhems Buiten. • In Arnhem Zuid ontstaat met Kronenburg, het Gelre Dome en het nieuwe Olympuskwartier een voorzieningencentrum van formaat.

groene allees voor langszaam verkeer

wonen

woontorens

wijken grenzend aan groen

kleine centra als place to be

Arnhem als Netwerk

Gemeente Arnhem | Koersdocument Arnhem 2040 | 10 juli 2020

• Sonsbeek, Meijnerswijk en Immerloo als concentratie van park, natuur en recreatie. • Er wordt ingezet op vergroening en wateropvang in de wijken, dit is maatwerk. • Met groene buffers tussen de wijken wordt hittestress tegengegaan en de biodiversiteit binnen de stad bevorderd. • De openbare ruimte is ingericht voor ontmoeten, lopen, fietsen, sporten en spelen.

• Nieuwe gemengde woon-werkmilieus op de HOV-knooppunten van de stad bieden kansen voor slimme energie-concepten. Bijvoorbeeld door het slim benutten gezamenlijk opwekken van energie, het benutten van restwarmte en het reduceren van CO2-uitstoot door OV- en fietsgebruik. • Voor geheel Arnhem wordt de energietransitie aangepakt via de wijkgerichte benadering waarin nadrukkelijk aandacht is voor het voorkomen van energie-armoede. Daarbij zal een deel van de duurzame energiebehoefte van Arnhem uit de regio moeten komen door middel van zon- en windenergie.

campus centrum

• Groene allees verbinden knooppunten voor langzaam verkeer. • P+R gecombineerd met laagdynamische knooppunten, vanuit daar snelle OV-verbinding met hoogdynamische knooppunten. • Arnhem Centraal als internationaal knooppunt met snelle verbindingen naar het westen en oosten. • Parkeren in de buurt is wijkgericht.

wijken homogeen met groen en rust

Energie

woontorens

Leefomgeving

place to be

Mobiliteit

Afbeelding 4.6b Doorsnede-impressie Arnhem als Netwerk

15

Gemeente Arnhem | Koersdocument Arnhem 2040 | 10 juli 2020

Boulevards van Arnhem De groei van de stad wordt vooral opgevangen langs de belangrijke invalswegen in onze stad. Deze invalswegen bouwen we om van toegangswegen tot de binnenstad naar ‘boulevards’ met meer verblijfskwaliteit. Langs deze nieuwe boulevards van de stad ontwikkelen zich gemengde stedelijke unieke woon-werkgebieden, goed verbonden met stad en regio. De boulevards worden groen ingericht en zijn goed bereikbaar voor alle vormen van vervoer. De wegen vormen niet langer de barrière tussen stadsdelen maar vormen bruisende ontmoetingsplekken voor de omliggende buurten.

Afbeelding 4.7 Mengpaneel Boulevards van Arnhem

1

16

Stap 1: langs de belangrijkste allees van de stad worden nieuwe ontwikkelingen geconcentreerd en ontstaat er een mix van woningen, bedrijven en werkplekken.

Afbeelding 4.8 Stappen voor Boulevards van Arnhem

2

Stap 2: door deze allees in te richten als prettige verblijfsplek, ontstaan er boulevards. De omliggende wijken grenzen aan deze boulevards.

3

Stap 3: door de boulevards in te richten als hoogdynamische (OV)- verbindingen, kan er snel geschakeld worden tussen het centrum en de rest van de stad.

Gemeente Arnhem | Koersdocument Arnhem 2040 | 10 juli 2020

Afbeelding 4.9 Kaart Boulevards van Arnhem

17

Gemeente Arnhem | Koersdocument Arnhem 2040 | 10 juli 2020

18

Afbeelding 4.10a Doorsnede-impressie Boulevards van Arnhem

polderboulevard

• De boulevards van Arnhem ontwikkelen zich als place to be. • Een mix van woningen, bedrijven en werkplekken langs boulevards, met elk een eigen accent. • Kennisboulevard: hoogwaardige werkgelegenheid in combinatie met onderwijs en technologie. • Stadse-rivierboulevard: verloopt van kunst & innovatie naar bedrijvigheid & innovatie. • Functiemenging, ruimtelijke samenhang en ruimtelijke kwaliteit dragen bij aan het economisch functioneren, leefbaarheid en toekomstwaarde van de boulevards.

Boulevards als place to be

Economie

• Woningbouwopgave hoofdzakelijk langs boulevards; de stedelijke knooppunten en HOV-lijnen zijn dé plekken waar wordt verdicht en verdere functiemenging wordt gestimuleerd. • Opheffen van anonimiteit van de wijk, door wijken om te keren met het gezicht naar de boulevards, allees en groen. Hier is ruimte voor bijzondere woonmilieus en zoekruimte voor woningbouwopgave. • Er is sprake van maatwerk als het gaat om inbreiding of transformatie van de wijken.

groene boulevards

wonen

wijken omkeren richting boulevards

boulevardcentrum

woningbouwopgave langs boulevards

Boulevards van Arnhem

Gemeente Arnhem | Koersdocument Arnhem 2040 | 10 juli 2020

Energie

Afbeelding 4.10b Doorsnede-impressie Boulevards van Arnhem

kennisboulevard

• De ontwikkelen van nieuwe boulevards met een gemengd woon-werk karakter biedt kansen en mogelijkheden voor de aanleg van nieuwe warmte-infrastructuur ondergronds. Hierbij liften de nabijgelegen wijken mee met deze investering in duurzame warmte. Ook de koppeling van wonen en werken aan OV en fiets draagt bij aan de reductie van CO2. • Voor geheel Arnhem wordt de energietransitie aangepakt via de wijkgerichte benadering waarin nadrukkelijk aandacht is voor het voorkomen van energie-armoede. Daarbij zal een deel van de duurzame energiebehoefte van Arnhem uit de regio moeten komen door middel van zon- en windenergie.

openbare ruimte voor ontmoeten

• Groene wiggen als verbindende structuren met ruimte voor rust, natuur en recreatief verkeer en cultuurhistorische en landschappelijke allure. • Er wordt ingezet op vergroening en wateropvang in de wijken, dit is maatwerk. • Met het inzetten op de groene allees wordt hittestress tegengegaan en de biodiversiteit binnen de stad bevorderd. • Openbare ruimte ingericht voor ontmoeten, lopen, fietsen, sporten en spelen.

groene wiggen

• Boulevards als belangrijkste hoogdynamische (OV)-verbindingen en de stadsallees als laagdynamische snelle verbindingen. • P+R aan begin van de boulevards. • Arnhem Centraal als internationaal knooppunt met snelle verbindingen naar het westen en oosten.

rivierboulevard

Leefomgeving

Boulevards voor alle soorten vervoer

Mobiliteit

19

Gemeente Arnhem | Koersdocument Arnhem 2040 | 10 juli 2020

Compact Stadshart De groei van de stad wordt vooral opgevangen in het hart van de stad. Hiervoor vergroten we ons centrum over de Rijn en verbinden daarmee Arnhem-Noord met Arnhem-Zuid. De rijn stroomt dwars door het hart van de stad met de uiterwaarden als rivier-klimaatpark. De bruggen vormen een circulaire ring in het grote centrale hart en verbind daarmee Kronenburg en Malburgen met de binnenstad. Het hart kent zo een gevarieerd stedelijk milieu met verschillende unieke kwartieren. De wijken en buurten omringen het hart en bieden rust en ruimte en er is ruimte voor bedrijventerreinen binnen de gemeente.

Afbeelding 4.11 Boulevards van Arnhem

1 Stap 1: nieuwe ontwikkelingen en voorzieningen concentreren in het centrum, met de nadruk op verdichting en functiemenging.

20

Afbeelding 4.12 Stappen voor Compact Stadshart

2 Stap 2: de uiterwaarden en de Rijn vormen een verbindend stadspark tussen noord en zuid.

3

Stap 3: door alle kwartieren te verbinden met een snel circulair OV-systeem over de bruggen, ontstaat een dynamisch compact stadshart waarin de verschillende kwartieren herkenbaar zijn.

Gemeente Arnhem | Koersdocument Arnhem 2040 | 10 juli 2020

Afbeelding 4.13 Kaart Compact Stadshart

21

Gemeente Arnhem | Koersdocument Arnhem 2040 | 10 juli 2020

22

Afbeelding 4.14a Doorsnede-impressie Compact Stadshart

Economie

• Concentratiebeleid in het hoogstedelijk centrum; hier wordt verdicht en verdere functiemenging gestimuleerd. • Autonome ontwikkelingen in wijken, maatwerk als het gaat om inbreiding of transformatie. • Woningbouwopgave in buurten en wijken gericht op maatwerk, transformatie van gebouwen en plekken.

• Het centrum van Arnhem wordt het bruisend brandpunt voor de regio en breidt zich uit van place to buy naar place to be. • Unieke kwartieren komen samen in het centrum. • Concentratie van woningen, bedrijven en werkplekken in het hoogstedelijke centrum. • Subcentra in de woonwijken. Het behoud van wijken buurtcentra draagt bij aan de leefbaarheid en sociale cohesie. Hier kan op een fijnmazige manier ruimte worden gemaakt voor functiemenging en het huisvesten van nieuwe doelgroepen.

autoloze zones

P+R dicht bij centrum

hoogstedelijk centrum

wonen

maatwerk inpassingen in wijken

rust en groen in de wijken

Compact Stadshart

Gemeente Arnhem | Koersdocument Arnhem 2040 | 10 juli 2020

• Door het stadshart van Arnhem te vergoten en te verdichten tot levendig gemengd gebied ontstaat voldoende draagvlak om tot innovatieve concepten te komen om aan de duurzame energie- en warmte vraag te voldoen; bijvoorbeeld door de Rijn te benutten als warmtebron (aquathermie). Ook de introductie van schoon, snel en comfortabel OV die de verschillende kwartieren in de binnenstad met elkaar verbindt draagt bij aan de reductie van CO2. • Voor geheel Arnhem wordt de energietransitie aangepakt via de wijkgerichte benadering waarin nadrukkelijk aandacht is voor het voorkomen van energie-armoede. Daarbij zal een deel van de duurzame energiebehoefte van Arnhem uit de regio moeten komen door middel van zon- en windenergie.

vergroening in de wijken

• Rijn als verbindend stadspark tussen noord en zuid. • Slow-groen als verbinding tussen woonwijken met ruimte voor ontmoeten, lopen, fietsen, sporten en spelen. • Er wordt ingezet op vergroening en wateropvang in de wijken, dit is maatwerk. • Met meer ruimte voor groen in de wijken wordt hittestress tegengegaan en de biodiversiteit binnen de stad bevorderd. • Openbare ruimte ingericht voor ontmoeten, lopen, fietsen, sporten en spelen.

place to be

• Een autoluw centrum met snelle circulaire OV-verbinding in het hart. • In Noord P+R op strategische plekken rondom centrum met snelle OV-verbindingen naar het centrum. In Zuid doorrijden tot centrum met inpandig P+R. • Betere verbindingen tussen het centrum en andere attractieve delen in de stad, zoals het Modekwartier, het Sonsbeekpark en het Museumkwartier. • Arnhem Centraal als internationaal knooppunt met snelle verbindingen naar het westen en oosten.

hoogstedelijk centrum

Energie

gezicht naar de Rijn

Leefomgeving

uiterwaard stadspark

Mobiliteit

Afbeelding 4.14b Doorsnede-impressie Compact Stadshart

23

5. Gesprek met de stad In het najaar van 2020 kunnen Arnhemmers meedenken over Arnhem 2040. Het Koersdocument Arnhem 2040 dient als inhoudelijke basis om een goed en scherp te gesprek te faciliteren over de toekomst van onze stad. Het maakt duidelijk welke ambities en uitgangspunten we hanteren voor de ruimtelijke koers van de stad. Ruimte bieden aan de groeiende populariteit van de stad, groei inzetten voor een sociale, vitale en groene stad en Arnhem versterken als motor van de groene metropoolregio! Dat dit nog tot allerlei dilemma’s, afwegingen en keuzes in de stad leidt zijn we ons van bewust. De drie scenario’s (Arnhem als netwerk, Arnhemse boulevards en Compact Stadshart) maken duidelijk dat er wat te kiezen valt in wat voor stad we willen wonen, werken en leven. Het vormt de basis van het gesprek met de stad over belangrijke onderwerpen in onze leefomgeving zoals waar willen we werken, hoe onze toekomstige mobiliteit er uit ziet, waar de nieuwbouw een plek vindt in de stad en hoe we een gezonde en aantrekkelijke stad blijven. Onderwerpen die ons allen aangaan en het waard zijn om over in gesprek te gaan. Het gesprek met de stad (de participatie) begint met een digitale “Koerswijzer”. Dit is een digitaal instrument à la een stemwijzer, waarbij Arnhemmers digitaal kunnen zien welk scenario het beste bij hun voorkeuren past.

24

Later, tijdens de ‘maand van de stad’ in november 2020 zullen ook fysiek, indien vanuit Corona maatregelen nodig, in grote of kleine groepen gesprekken georganiseerd worden. De gemeente is een samenwerking aangegaan met bureau Ruimtekoers om invulling te geven aan het programma, de werkvormen en het betrekken van een brede doelgroep en jongeren. Natuurlijk staat deze maand ook open voor andere partijen om bij te dragen aan het programma. De resultaten uit het participatieproces worden als advies meegenomen bij het opstellen van de Omgevingsvisie Arnhem 2040. De omgevingsvisie wordt in het eerste kwartaal van 2021 opgesteld en vervolgens ter besluitvorming aan het College en gemeenteraad aangeboden. In deze fase is inspraak natuurlijk ook mogelijk.

Gemeente Arnhem | Koersdocument Arnhem 2040 | 10 juli 2020

Gemeente Arnhem | Koersdocument Arnhem 2040 | 10 juli 2020

25

Gemeente Arnhem | Koersdocument Arnhem 2040 | 10 juli 2020

Bijlage A B

26

De ruimtelijke kwaliteiten Kansenkaarten

Gemeente Arnhem | Koersdocument Arnhem 2040 | 10 juli 2020

DE TIJDLIJN VAN ARNHEM

2

Romeins castellum en vroege versterking

De tijdlijn van Arnhem is een tijdlijn met een chronologische verbeelding van de belangrijkste gebeurtenissen die Arnhem (ruimtelijk) gevormd hebben. De tijdlijn bestaat uit de hiernaast genoemde tijdsperiodes, die elk weer uit circa 8 gebeurtenissen bestaat. In de Waardenatlas is de complete tijdlijn te vinden.

1

6

16 na Chr. tot 1233

1944 tot 1968 Blik vooruit: Wederopbouw

4

8

1808 tot 1870 De luxe woonstad

5

238.000 jaar geleden-1200 na Chr.

2000 tot 2019 Herwaardering van de stad

1870 tot 1944 Vasthouden aan grandeur

Vorming van het bewoonbare landschap

1233 tot 1808

3

De bestuursstad

1968 tot 2000

7

Sprong over de rivier

27

Gemeente Arnhem | Koersdocument Arnhem 2040 | 10 juli 2020

THEMAKAARTEN VAN ARNHEM De themakaarten bestaan uit zeven kaarten met daarop de belangrijkste structuren en elementen van Arnhem. Elke themakaart wordt hiernaast weergeven in een kleine essentiekaart. In de Waardenatlas is de complete set kaarten te vinden.

28

7. Woonmilieus

3. Reliëf

6. Netwerken

2. Bodem

5. Groensysteem

1. Geomorfologie

4. Watersysteem

Gemeente Arnhem | Koersdocument Arnhem 2040 | 10 juli 2020

29

Gemeente Arnhem | Koersdocument Arnhem 2040 | 10 juli 2020

30

Gemeente Arnhem | Koersdocument Arnhem 2040 | 10 juli 2020

31

Gemeente Arnhem | Koersdocument Arnhem 2040 | 10 juli 2020

32

Gemeente Arnhem | Koersdocument Arnhem 2040 | 10 juli 2020

33