Bijlage 3 - Voorbeelden en inspiratie ten aanzien van regionale samenwerking

Voorbeelden en inspiratie ten aanzien van regionale samenwerking Deze bijlage is een soort plakboek met een verzameling van verschillende voorbeelden van regionale samenwerking elders in het land, aanbevelingen van organisaties en een powerpoint presentatie van Hageman advies die de raadswerkgroep regionale samenwerking 2018-2022 ooit heeft ontvangen. Het is bedoeld als achtergrond voor het agenderingsverzoek ‘Regionale samenwerking’ van 25 mei 2022.

Inhoud 1. Voorbeelden van regionale samenwerking in het land 2. Handreiking ‘Grip en controle op regionale samenwerking’ van de Nederlandse vereniging voor raadsleden’ 3. Informatieformat ontwikkeld in opdracht van BZK: Op weg naar een betere informatiepositie van raadsleden bij gemeenschappelijke regelingen 4. Raadsleden over regionale samenwerking 5. Presentatie Hageman advies aan de raadswerkgroep regionale samenwerking 20182022

Hageman Advies

1. Raad gemeente Arnhem begint eerst in eigen huis A. Een eigen gemeentelijke kader voor Arnhem Ontwikkel samen met bestuurders, ambtelijke ondersteuning en maatschappelijke organisaties een eigen regionale agenda. • Onze ambities, wanneer werken we samen, met wie, waarom, wat moet het ons opleveren? • Ga in gesprek met je College en bepaal over en weer: welke ruimte en ruggensteun heeft het College nodig om buiten Arnhem succesvol te kunnen zijn, en welke richting en wensen geef je het als Raad mee. • Geef aan: hoe en wanneer wil je als Raad worden betrokken? • Voer ter ondersteuning hiervan SAMEN (Raad, College, Directie) een proces dat je laat uitmonden in een nieuwe Nota Verbonden Partijen. B. Prioriteer, selecteer en 'adopteer' Niet alle samenwerking is even relevant. • Bij welke samenwerking wil je als volksvertegenwoordiger meesturen? Metropool, VGGM, ODRA, MGR Soc.Dom., BVO Connectie? • Maatschappelijke of financiële betekenis, of risico's? • Wijs neutrale raadsrapporteurs aan die een samenwerking 'adopteren' en namens de Raad gaan volgen: documentatie, jaarstukken, gesprekken met bestuurders, directie, 'klanten' van de samenwerking. C. Creëer aandacht, pak positie • Gesprek met de raadsrapporteurs. • Bijpraatsessies met college-leden voor beeld- en oordeelsvorming.

• Wil je vaste commissies of vaste momenten? • Geef kaders en wensen mee; en vraag je bestuurder wat hij nodig heeft aan richting en ruimte.

Hageman Advies Strategie | Samenwerking | Governance Groenewoudseweg 399; 6525 EL Nijmegen; 06 4077 0328; Hageman.Advies@Gmail.com

Hageman Advies

2. Raden zoeken elkaar op: Arnhem pakt positie als centrumgemeente en provinciehoofdstad A. Een regionaal kader voor info Ontwikkel via griffiers een gezamenlijk regionaal kader. • Hoe willen de Raden geïnformeerd worden, wanneer? • Maak een digitaal kennispunt voor alle raadsleden in de regio, voor identieke info voor de Raden. B. Een regionaal kader voor betrokkenheid • Hoe willen Raden betrokken worden als regionale raadsleden? • Denk na over een gezamenlijke Regioconferentie: karakter, aard, opzet, frequentie. C. Een regionaal platform voor raadsleden • Eigen regionaal raadsoverleg (met regionale raadsrapporteurs ten behoeve van de Raden), permanente regionale raadswerkgroep. • Ga in gesprek met regionale bestuurders, directies en 'klanten'. • Verdeel de aandacht (adopteer per gemeente een samenwerkingsverband) wissel uit tussen de raden, synchroniseer de agenda's en stem reacties onderling af, bijv. voor gemeenschappelijke moties.

2 Hageman Advies Strategie | Samenwerking | Governance

Groenewoudseweg 399; 6525 EL Nijmegen; 06 4077 0328; Hageman.Advies@Gmail.com

Grip op samenwerken Aanzet voor een werkgroep

Raadsleden gemeente Arnhem 4 september 2019 Hageman Advies

Voorstellen • Adviseur voor samenwerken, processen, projecten, workshops, dagvoorzitter • Wetenschappelijk medewerker, Faculteitsdirecteur • Secretaris-directeur regio’s Gelderland

Hageman Advies

Programma • Lea Manders: opening, welkom • Samenwerken in Nederland • Grip op samenwerken in de praktijk – Begin in eigen huis – Zoek elkaar op

• In de startblokken: een raadswerkgroep • Wat heeft de avond gebracht en wat is nodig? Hageman Advies

Vragen • Hoeveel gemeenten hebben we? • Hoeveel samenwerkingsverbanden? • Hoeveel samenwerkingsverbanden per gemeente? • Hoeveel geld in de samenwerking? • Werken grote gemeenten meer of minder samen dan kleine gemeenten?

Hageman Advies

Hageman Advies

Hageman Advies

Intensiteit van samenwerking Figuur 16 - Gemiddeld aantal samenwerkingsverbanden per gemeente uitgesplitst naar inwoneraantal. 40 35

34 29

30 26

27

25 20 15 10 5 0 0-20.000

20.000-50.000

50.000-100.000 Aantal inwoners

Hageman Advies

>100.000

Maatschappelijke verandering • 2019: 355 gemeenten; 1988: 714 • 2010 - 2015: 38% >ambtenaren (< 15% gemeenten) • Tot 20 – 40 % van gemeentelijke budget • 2017: Ruim 1100 samenwerkingsverbanden • 2017: 27 Verbanden

Opschaling, Regionalisering; daily urban system Meer taken, minder gemeenten, decentralisaties Netwerksamenleving, markt-overheid-inwoners Hageman Advies

Hageman Advies

BZK: de vraag en opgave centraal • • • • • • • • • •

Niet: taken, bevoegdheden, verantwoordelijkheden Maar: vraagstukken, netwerken, processen. Niet: uniforme modellen voor heel Nederland Maar: oplossingen per geval, maatwerk Niet: denken vanuit organisaties, Maar: organiseren. Niet: je gaat erover, of niet, Maar: je gaat ervoor! Niet: macht, Maar: invloed. Hageman Advies

Kabinet: wijzigen WGR – voorafgaande zienswijze, dan de toestemming – zienswijze bepaalde besluiten (bijv. strategie) – inspraak, participatie burgers – periodieke evaluatie – lidmaatschap raadsleden – actieve infoplicht – gemeenschap. raadsadviescom. – ruimere termijnen fin. stukken – rekenkamer; enquêterecht Hageman Advies

Samenwerkingsvormen Figuur 7 - Aandeel van de samenwerkingsverbanden met de verschillende typen rechtsvormen 35%

33%

30% 25% 20% 15% 10% 5%

11% 7%

7%

6%

5%

4%

4%

4%

3%

0%

Hageman Advies

2%

2%

2%

1%

1%

1%

1%

1%

0%

Samenwerkingsvormen WGR Figuur 7 - Aandeel van de samenwerkingsverbanden met de verschillende typen rechtsvormen 33%

11% 7%

7%

6%

5%

4%

4%

4%

3%

Hageman Advies

2%

2%

2%

1%

1%

1%

1%

1%

0%

Verbonden Partijen Figuur 7 - Aandeel van de samenwerkingsverbanden met de verschillende typen rechtsvormen 33%

11% 7%

7%

6%

5%

4%

4%

4%

3%

Hageman Advies

2%

2%

2%

1%

1%

1%

1%

1%

0%

Hageman Advies

Arnhem Naam

Organisatievorm

Jaarlijkse bijdrage gemeente

Ingeschat risicoprofiel

Gemeenschappelijk Orgaan

Gemeenschappelijke regeling

Arnhem € 300.000,--

Middel

Arnhem Nijmegen City region Veiligheids- en Gezondheidsregio

Gemeenschappelijke regeling

€ 16,78 mln.

Middel

Gelderland-Midden (VGGM) Werkvoorziening Midden-

Gemeenschappelijke regeling

nihil

Middel

Gelderland (Presikhaaf Bedrijven) Omgevingsdienst Regio Arnhem

Gemeenschappelijke regeling

€ 5,45 mln.

Middel

(ODRA) Regionaal Historisch Centrum

Gemeenschappelijke regeling

€ 1,11 mln.

Middel

Gelders Archief Lingezegen MGR Sociaal Domein Centraal

Gemeenschappelijke regeling Gemeenschappelijke regeling

€ 250.000,-€ 33,09 mln.

Laag Middel

Gelderland Euregio Rijn-Waal BVO Doelgroepenvervoer Regio

Gemeenschappelijke regeling Bedrijfsvoeringsorganisatie

€ 28.000,-€ 5,18 mln.

Laag Hoog

Arnhem Nijmegen BVO De Connectie

(=Gemeenschappelijke regeling) Bedrijfsvoeringsorganisatie

€ 28,91 mln.

Hoog

(=Gemeenschappelijke regeling)

Hageman Advies

Hageman Advies

VNG: denk vanuit de vraag, de opgave “We moeten leren om steeds de vraag te stellen welke specifieke oplossing bij welk specifiek probleem past en wie dat het beste kan doen. In sommige gevallen staan niet gemeenten, maar maatschappelijke partijen aan de lat. In andere situaties werken overheden samen, bijvoorbeeld op regionaal niveau”

Hageman Advies

Drie pijlers voor de opgave

Hageman Advies

Hageman Advies

Nieuwe ‘governance’ verkennen

waarom

wie

vastleggen

relatie

inhoud

hoe

vorm

wat

verbinden Hageman Advies

vertalen

proces

Succes in het samenwerken

Vijf handvatten voor succes • Helder motief, doel, waarom, opgave • Noodzaak: elkaar nodig, toegevoegde waarde • Het goede proces; middelen; ‘leiderschap’; netwerkvaardigheden • Goede cultuur: transparant, zakelijk, afspraak is afspraak, resultaatgericht, consensus, gunfactor, vertrouwen, • Governance: vormen, processen, relaties; ieder pakt zijn rol. Hageman Advies

Rollen • Eigenaar • Opdrachtgever • Opdrachtnemer • Toezicht

Hageman Advies

Van kaders, naar toezicht Afspraken over: • instandhouding • kaders voor functioneren • continuïteit

Eigenaar Gemeenschappelijke regeling

Intern deelnemer

Statuten

Opdrachtgever

Afspraken over: • leveringen • prestatienormen • rapportages • relatiebeheer

Opdrachtnemer

Dienstverleningsovereenkomst Dienstverleningshandvest

Afspraken over: • aard en omvang dienstverlening • mate van standaardisatie • wijze waarop diensten worden verleend

Rolverdeling; bestuurlijk en ambtelijk

Hageman Advies

De raad in positie: GRIP

Raad Toezichthouder

Raad Toezichthouder

College B&W

Algemeen bestuur (Eigenaarsvergadering)

Eigenaar / Opdrachtgever

College B&W Eigenaar / Opdrachtgever

Portefeuillehoudersoverleg

Afstemmings platform

Dagelijks Bestuur

Opdrachtnemer

Gemeenschappelijk openbaar lichaam

Toezicht

Hageman Advies

“Je krijgt waar je genoegen mee neemt”

Hageman Advies

• Stap 1: Begin in eigen huis – Ontwikkel een eigen kader, maak keuzes, organiseer zelf aandacht, overleg en controle

• Stap 2: Maak contact met andere raden – Stem af, maak afspraken, formuleer wensen – ‘Democratisch’ omsingelen

Hageman Advies

Begin in eigen huis • Neem initiatief voor gesprek en uitwisseling – Wanneer, waarom, met wie, en hoe de Raad erbij?

• Een eigen gemeentelijk kader – Nota verbonden pp 2.0

• Prioriteer, selecteer en ‘adopteer’ – Welke samenwerking gaan we (pro)actief volgen? – Raadsrapporteurs

• Creëer aandacht pak positie: aan tafel! – Bijpraatsessies, vaste commissies en momenten – Geef kaders, richting en wensen mee. Ruggensteun! – We wachten niet op Den Haag! Hageman Advies

Kabinet: wijzigen WGR – voorafgaande zienswijze, dan de toestemming – zienswijze bepaalde besluiten (bijv. strategie) – inspraak, participatie burgers – periodieke evaluatie – lidmaatschap raadsleden – actieve infoplicht – gemeenschap. raadsadviescom. – ruimere termijnen fin. stukken – rekenkamer; enquêterecht Hageman Advies

Leg contact met andere raden; ‘democratisch omsingelen’ • Regionale speerpunten en focus • Afspraken over regionale informatie • Synchroniseer agenda’s • Stem reacties en moties af • Interactieve beleidsontwikkeling • Eigen regionaal platform – Werkgroep, vast overleg met bestuurders, overleg met samenwerkingsverbanden – ‘Regionaal parlement’ Hageman Advies

Raadsleden NO Brabant • Focus op samenwerkingen: strategisch, geld, burgers • Programma van eisen voor een regionaal, digitaal, infosysteem; centrumgemeente • Eens per 4 jaar een interactief proces met de raden voor concept meerjarig beleidsplan • Regionale beeldvormende avonden raden • Griffiers en secretarissen ‘adopteren’ een samenwerking, gaan een relatie aan, wisselen uit en stemmen af met griffiers en presidia Hageman Advies

De Twenteraad • Alle 348 raadsleden vormen Twenteraad • Jaarlijks enkele thema-bijeenkomsten: Info, uitwisseling, meningsvorming en desgewenst richtinggevende uitspraken • Presidium, 6 à 8 keer per jaar, met raadsleden regiovz als vz, een raadslid is vicevz, een griffer als secretaris – Agenda, procedures, evaluatie, spreekt bestuur aan

• Griffiers ondersteunen Twenteraad en Presidium Hageman Advies

Stedelijk gebied Eindhoven

Hageman Advies

Manifest werd: oproep aan je zelf Wij Raadsleden: • zoeken elkaar op, netwerken, informeel • gaan in gesprek, met elkaar en met bestuurders • vragen pro actief info aan bestuurders • vragen bestuur: neem ons ook pro actief mee en vraag ons om richtinggevende uitspraken • synchroniseren onze lokale agenda’s • geven na een jaar het stokje door aan een nieuwe werkgroep Hageman Advies

Verenigde Vergadering Hart van Brabant • Alle raadsleden • Nieuwe strategische meerjarenagenda • Tevoren moties indienen, als gemeente, pol.partij of speciale regionale coalitie • Regiovoorzitter is voorzitter; voorzitters van de portefeuillehoudersoverleggen als ‘regiocollege’ • Aangenomen moties zijn: een zwaarwegend advies voor het vervolgtraject Hageman Advies

Raadswerkgroep • Motieven: wat willen we bereiken? • Wie? • Rolverdeling? • Wat? • Hoe? • Hartenkreten, aandachtspunten?

Hageman Advies

Terugblik, volgende stap • Wat hebben we gezien? • Wat vraagt nog aandacht? • Wat is de logische volgende stap?

Hageman Advies

Contact ⚫ dr. mr. Maarten Hageman ⚫ Hageman.Advies@Gmail.com

⚫ 06 4077 0328 ⚫ Maarten Hageman ⚫ Maarten Hageman

Hageman Advies Strategie | Samenwerking | Governance