Bijlage 3 - Bijlagenrapport Bureau Buiten (2019)
Tekst van het document
BIJLAGENRAPPORT Onderzoek huisvesting creatieve en culturele sector Arnhem
1
2
Bijlagenrapport Onderzoek huisvesting creatieve en culturele sector Arnhem
Auteur(s): Bart Versteegh Jaap Meijs Wouter Maat Projectnummer 1334
Aangeboden aan: Gemeente Arnhem 2 juli 2019
3
Bijlage 1 Onderzoeksverantwoording 1.1 Methodiek vraagraming Huidige situatie Vanuit enquête weten we: hoe de sector is gehuisvest (in bedrijfsverzamelgebouw, in eigen zelfstandige ruimte, etc) hoe veel werknemers de respondenten hebben hoe groot hun huidig ruimtegebruik is bij dit aantal werknemers zo weten we het ruimtegebruik per werknemer per sector; en in welk type huisvesting dat neer komt Dit vertalen we naar de volledige populatie door: te bepalen hoe representatief de respons is voor de gehele populatie en naar aanleiding hiervan eventuele correcties te doen het ruimtegebruik per werknemer per sector vanuit de enquête door te trekken voor de gehele populatie Nu hebben we een schatting van het huidige ruimtegebruik per subsector en per type huisvesting voor de gehele creatieve en culturele sector. Toekomstige situatie Vanuit de enquête weten we: Welk deel van de verschillende subsectoren wil verhuizen Hoe groot de ruimtebehoefte is en of deze toe- of afneemt Naar welk typen huisvesting zij willen verhuizen.
Dit vertalen we naar de hele populatie door: De totale ruimtebehoefte te laten toenemen met hetzelfde percentage (per sector) als bij de respondenten De verschuiving van het type huisvesting door te rekenen in de gehele populatie. Nu hebben we een schatting van de totale ruimtebehoefte en waar die neer komt, in de toekomst, vanuit de huidige populatie ondernemers. Tot slot kijken we naar de groei per sector: Uitgangspunt is dat de komende 5 jaar de sector zich jaarlijks ontwikkelt conform het jaarlijkse groeipercentage van de afgelopen 10 jaar Vanuit de voorgaande exercitie weten we de ruimtebehoefte per baan. Dit gebruiken we om de ruimtebehoefte over 5 jaar te bepalen. We brengen heir een correctie op aan voor de groei van het aantal ZZP’ers, die gemiddeld gezien iets vaker aan huis of niet in een vaste ruimte werken. Hierbij hanteren we de volgende uitgangspunten: Dat het niet-verhuisbehoevende deel in de huidige huisvesting blijft Dat het verhuizende deel van de populatie ook ruimte achter ;aat. Per type huisvesting is daarom gekeken welk deel van de behoefte (o.b.v. de verhuiswensen in de enquête) extra vestigers zijn.
1.2 Confrontatie met het aanbod Huidige situatie Het aanbod is bepaald als volgt: Aangeleverde lijst van de gemeente met creatieve ruimten Aangeleverde lijst van Volkhuisvesting met creatieve ruimten
4
Combinatie van de lijst Correctie op de lijst ivm dubbelingen Correctie op de lijst ivm voorkeurswoningen die in de lijst van Volkshuisvesting stonden Aanvulling van de lijst met BAG-gegevens t.b.v. de vloeroppervlakten
5
Bijlage 2: Enquête 1. In welke deelsector is uw onderneming actief? [meerdere antwoorden mogelijk] Kunst en cultuur (bijvoorbeeld makers en producenten van podiumkunsten (muzikant, toneelregisseur of –acteur, kleinkunst, dans) kunstenaar (video-artist, schilder, beeldhouwer), galerieën en expositieruimten, e.d.); Media en entertainment (bijvoorbeeld radio- en tv, uitgeverij, fotografie, e.d.); Creatieve zakelijke dienstverlening (bijvoorbeeld mode-ontwerper, vormgever, (interieur)architect, communicatie-adviseur, e.d.) Anders, namelijk….[invulveld] 2. Waar in Arnhem is uw bedrijf gevestigd? Schaarsbergen, Burgemeesterswijk, Hoogkamp, St.Marten, Sonsbeek, Klarendal, Klingelbeek e.o., Heijenoord, Lombok Alteveer, Craneveld, Monnikenhuizen, Geitenkamp, Velperweg e.o. Presikhaaf Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek Malburgen, Eimersweide, 't Duifje Vredenburg, Kronenburg, Rijkerswoerd Elden, De Laar Elderveld, Schuytgraaf Weet ik niet, of mijn wijk / gebied staat hier niet bij. De vier cijfers van mijn postcode zijn … [invulveld]
3.
Hoeveel mensen werken er bij uw onderneming, inclusief u zelf? ik ben zzp-er / freelancer en heb geen personeel in dienst 2-4 5-10 11-24 25-49 50 of meer
4. In welk jaar is uw onderneming opgericht (bij benadering)? … [invulveld] 5. Hoe is uw onderneming nu gehuisvest? Ik heb geen vaste werkruimte ->naar vraag 11 Ik werk thuis / heb een bedrijfsruimte aan huis -> naar vraag 6, slaan vraag 9 over Ik ben gevestigd in een bedrijfsverzamelgebouw of ateliergebouw met daarbinnen een eigen ruimte -> naar 5.1 Ik ben gevestigd in een bedrijfsverzamelgebouw of ateliergebouw waarin ik gebruik maak van een werkplek in een met anderen gedeelde ruimte -> naar 5.1 Ik heb een eigen, zelfstandige ruimte (eigen voordeur, dus niet in een verzamelpand) -> naar vraag 6 Anders, namelijk … [invulveld] -> gaan naar vraag 6 5.1 Zijn er andere creatieve / culturele ondernemers en organisaties in uw gebouw gevestigd? Ja, voornamelijk ondernemers / organisaties uit de creatieve en culturele sector (i: zie de sectoren en beroepen uit vraag 1) Ja, een aantal ondernemers / organisaties uit deze sector, maar vooral uit andere sectoren. Nee
6
Weet ik niet 6. Hoe groot is de ruimte waarin uw onderneming is gehuisvest ongeveer? Eén bureau of werkplek < 25 m2 25-50 m2 50-100 m2 100-250 m2 > 250 m2 7. Welke functies zijn er in het pand waarin uw onderneming gehuisvest is aanwezig? [meerdere antwoorden mogelijk] Kantoor (bureauwerkplek(ken) Atelier Oefen- / repetitieruimte Opnamestudio Expositieruimte Productieruimte /werkplaats Opslagruimte Verkoopruimte Overleg- en/of ontmoetingsruimte Anders, namelijk…[invulveld] 8. Hoe zou u de locatie van het pand waar uw onderneming is gehuisvest typeren? Het pand staat in de binnenstad Het pand staat op een bedrijventerrein of kantorenpark Het pand staat in een gemengde stadswijk (wonen, werken, voorzieningen) Het pand staat in een woonwijk
Het pand staat in het buitengebied (buiten de bebouwde kom) Het pand staat ergens anders, namelijk …[invulveld]
9. Wat zijn de huidige huisvestingslasten van uw onderneming ongeveer op deze locatie (inclusief gas, water, licht), per maand, voor uw totale ruimte? minder dan € 100 Tussen € 100 en € 200 Tussen € 201 en € 500 Tussen € 501 en € 1.000 Tussen € 1.000 en €1.500 € 1.500 of meer Weet niet 10. In hoeverre bent u tevreden met de huisvesting van uw onderneming? Zeer tevreden -> naar 11 Tevreden -> naar 11 Ontevreden -> naar 10.1 Zeer ontevreden -> naar 10.1 10.1 Waar bent u het meest ontevreden over [maximaal 2 antwoorden mogelijk] Omvang Kwaliteit van het pand Faciliteiten in het pand Prijsniveau Medegebruikers Locatie Anders, namelijk…. [invulveld]
7
11. Hoe belangrijk vindt u het om (na)bij andere ondernemers in de creatieve en culturele sector gehuisvest te zijn? Zeer belangrijk Belangrijk Neutraal Onbelangrijk Zeer onbelangrijk 12. Heeft uw onderneming de wens of het voornemen om te verhuizen? Ja, binnen nu en twee jaar -> naar vraag 13 Ja, over twee tot vijf jaar -> naar vraag 13 Nee -> naar vraag 12.1 12.1 Wat is de belangrijkste reden dat u in uw huidige pand gevestigd wil blijven? … [invulveld] -> naar vraag 21 13. Waar zou uw onderneming heen willen verhuizen? [meerdere antwoorden mogelijk] Binnen de stad Arnhem In de regio Arnhem-Nijmegen Buiten de regio Arnhem-Nijmegen, namelijk…. [invulveld] -> naar vraag 13.1 13.1 U heeft aangegeven te willen verhuizen, (onder andere) buiten de regio Arnhem-Nijmegen. Wat is daar de reden achter? persoonlijke motieven (bv. familie, vrienden, partner e.d. ) zakelijke motieven (zoals bv. aanwezigheid netwerk / toeleveranciers / afnemers / partners co-creatie, vestigingsklimaat, faciliteiten, nevenactiviteiten e.d.) combinatie van beiden ik houd alle opties open
anders, nl. …. [invulveld] 14. Wat is de belangrijkste reden dat uw onderneming wil verhuizen? [maximaal 2 antwoorden mogelijk] Ruimtegebrek of - overschot Kwaliteit van pand Faciliteiten in het pand Prijsniveau Ik wil dichter bij collega ondernemers zitten Locatie Noodgedwongen, mijn huurcontract loopt af Anders, namelijk…. [invulveld] 15. Wat voor type huisvesting zoekt uw onderneming? Vergelijkbaar met mijn huidige situatie Een bedrijfsruimte aan huis Een bedrijfsverzamelgebouw, ateliergebouw of broedplaats waarin ik een eigen ruimte kan huren Een bedrijfsverzamelgebouw, ateliergebouw of broedplaats waarin ik gebruik maak van een werkplek in een met anderen gedeelde ruimte (i: onder broedplaats verstaan we een verzamelgebouw voor de creatieve en culturele sector) Een eigen, zelfstandige ruimte (met een eigen voordeur, dus niet in een verzamelpand) Anders, namelijk… [invulveld]]
8
16. Hoe groot moet de ruimte ongeveer zijn waar uw onderneming naar toe wilt verhuizen? Hetzelfde als mijn huidige situatie Één bureau of werkplek < 25 m2 25-50 m2 50-100 m2 100-250 m2 > 250 m2
18. Op wat voor locatie wilt u in de toekomst met uw onderneming gehuisvest zijn? Op eenzelfde type locatie als mijn huidige huisvesting In de binnenstad Op een bedrijventerrein of kantorenpark In een gemengde stadswijk (wonen, werken, voorzieningen) In een woonwijk In het buitengebied Anders, namelijk…. [invulveld]
17. Welke functie(s) moet(en) er in uw toekomstige huisvesting aanwezig zijn? [meerdere antwoorden mogelijk] Dezelfde functies als in mijn huidige situatie Kantoor (bureauwerkplek(ken) Atelier Oefen- / repetitieruimte Opnamestudio Expositieruimte Productieruimte / werkplaats Opslagruimte Verkoopruimte Overleg- en / of ontmoetingsruimte Anders, namelijk…[invulveld]
19. Wat bent u bereid voor uw toekomstige ondernemingshuisvesting te betalen? Hetzelfde bedrag als voor mijn huidige huisvesting minder dan € 100 Tussen € 100 en € 200 Tussen € 201 en € 500 Tussen € 500 of €1000 Tussen € 1.000 en €1.500 € 1.500 of meer Weet niet 20. Wat vindt u nog meer belangrijk aan uw toekomstige huisvesting? [meerdere antwoorden mogelijk] Dat ik dichtbij andere ondernemers in mijn sector gevestigd ben Dichtbij goed Openbaar Vervoer Dichtbij mijn klantenkring/ netwerk Goede autobereikbaarheid Dichtbij horeca (lunch-, koffie-, eetgelegenheden) De uitstraling van het pand Anders, namelijk…. [invulveld]
9
21. Heeft u nog opmerkingen die u kwijt wilt, over de enquête of als aanvullingen op uw antwoorden? … [invulveld] 22. Heeft u interesse in het eindrapport? Vult u dan a.u.b. uw e-mailadres in. … [invulveld]
10
Bijlage 3: Uitslag enquête
Hoeveel mensen werken er bij uw onderneming, inclusief u zelf? 1%
In welke deelsector is uw onderneming actief?
2% Kunst en cultuur
6%
0%
zzp-er
8%
2 t/m 4
Media en entertainment
43% 36%
1%
5 t/m 10 11 t/m 24
Creatieve zakelijke dienstverlening
25 t/m 49
Anders
88%
15%
Waar in Arnhem is uw bedrijf gevestigd?
50 of meer
In welk jaar is uw onderneming opgericht (bij benadering)? 180
Weet ik niet, of mijn wijk / gebied…
160 Elderveld, Schuytgraaf
140
Elden, De Laar
120 100
Vredenburg, Kronenburg,…
80 Malburgen, Eimersweide, 't Duifje
60
Centrum, Spijkerkwartier,…
40
Presikhaaf
20 0
Alteveer, Craneveld,… Schaarsbergen, Burgemeesterswijk,… 0
50
100
150
200
11
Hoe is uw onderneming nu gehuisvest?
Hoe groot is de ruimte waarin uw onderneming is gehuisvest ongeveer? Geen vaste werkruimte
7%
4%
13%
Thuis / aan huis
8% Bedrijfsverzamelgebouw met een eigen ruimte
Bedrijfsverzamelgebouw met gedeelde ruimte
22% 46%
Eigen, zelfstandige ruimte Anders
Zijn er andere creatieve / culturele ondernemers en organisaties in uw gebouw gevestigd? 1%
Ja, voornamelijk ondernemers / organisaties uit de creatieve en culturele sector
4% 14%
81%
Ja, een aantal ondernemers / organisaties uit deze sector, maar vooral uit andere sectoren. Nee
180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 Eén < 25 m2 bureau of werkplek
25-50 m2 50-100 m2 100-250 m2
> 250 m2
Hoe zou u de locatie van het pand waar uw onderneming is gehuisvest typeren? (waar gehuisvest) 2%
3%
In de binnenstad 14% 12%
41%
28%
Op een bedrijventerrein of kantorenpark In een gemengde stadswijk In een woonwijk
Weet ik niet
12
Wat zijn de huidige huisvestingslasten van uw onderneming ongeveer op deze locatie (inclusief gas, water, licht), per maand, voor uw totale ruimte? 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0%
Waar bent u het meest ontevreden over Omvang 14% 33% 10%
Kwaliteit van het pand Faciliteiten van het pand
8%
Prijsnvieau 11%
12%
Medegebruikers
12% Minder Tussen € Tussen € Tussen € Tussen € € 1.500 of Weet niet dan € 100 100 en € 201 en € 501 en 1.000 en meer 200 500 €1.000 €1.500
Hoe belangrijk vindt u het om (na)bij andere ondernemers in de creatieve en culturele sector gehuisvest te zijn?
In hoeverre bent u tevreden met de huisvesting van uw onderneming?
2% 8%
5% 17%
28%
23% Zeer tevreden
Belangrijk
Tevreden Ontevreden
Neutraal
33%
Onbelangrijk
Zeer ontevreden 50%
Zeer belangrijk
Zeer onbelangrijk 34%
13
Heeft uw onderneming de wens of het voornemen om te verhuizen?
37% 46%
U heeft aangegeven te willen verhuizen, (onder andere) buiten de regio Arnhem-Nijmegen. Wat is daar de reden achter? Persoonlijke motieven
9% Ja, binnen nu en twee jaar
23%
Zakelijke motieven
Ja, over twee tot vijf jaar
25%
17%
Combinatie van beiden Ik houd alle opties open
23% 20%
Anders
Wat is de belangrijkste reden dat u in uw huidige pand gevestigd wil blijven? Wat is de belangrijkste reden dat uw onderneming wil verhuizen?
Kosten (op enkele uitzonderingen na) Waar zou uw onderneming heen willen verhuizen? 14%
Binnen Arnhem 31%
55%
50% 45% 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0%
Binnen de regio Buiten de regio
14
Wat voor type huisvesting zoekt uw onderneming? 40%
Hoe groot moet de ruimte ongeveer zijn waar uw onderneming naar toe wilt verhuizen? 3%
35% 30%
10%
25%
Één bureau of werkplek
3%
< 25 m2
14%
20%
25-50 m2
15%
26%
10%
50-100 m2
5% 44%
0%
100-250 m2 > 250 m2
Op wat voor locatie wilt u in de toekomst met uw onderneming gehuisvest zijn? Op eenzelfde type locatie als mijn huidige huisvesting 12%
In de binnenstad 19% Op een bedrijventerrein of kantorenpark
13%
In een gemengde stadswijk
2%
18% In een woonwijk 30%
6%
In het buitengebied Anders
15
Wat bent u bereid voor uw toekomstige ondernemingshuisvesting te betalen? 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% minder dan Tussen € Tussen € Tussen € € 100 100 en € 200201 en € 500 500 of €1000
Tussen € 1.000 en €1.500
€ 1.500 of meer
16
Bijlage 4: Bronvermelding
Amsterdam Economic Board (2014). Clusterstrategie Creatieve Industrie 2014-2020 Bureau BUITEN (2017). Een bloeiende creatieve industrie in een levendige stad: De meerwaarde van creativiteit in gebiedsontwikkelingen in Utrecht Erasmus University Rotterdam (2018). Inspiratie voor innovatie: Eindrapport van het CICI-onderzoeksproject iMMovator (2017). Monitor creatieve industrie 2016 Raad voor Cultuur (2018). ‘Ontwerp voor de toekomst. Pleidooi voor creatieve reflectie op maatschappelijke vraagstukken’ Gemeente Arnhem (2016). Arnhem Stroomt door: Tussenevaluatie cultuurbeleid 2012-2016 Gemeente Arnhem (2017). Trendrapportage economie. Gemeente Amsterdam (2016). Revised Studio and Creative Incubator Policy for Amsterdam 2015 – 2018 SKAR (2017). Beleidsplan en vastgoedstrategie 2017-2023 Kenniscentrum Creating 010 (2018). Rotterdam Monitor Creatieve Industrie 2018
17
Bijlage 5: Respondenten Interviews Bart Huydts - Art Business Centre Artez Paul de Bruin - Coehoorn Centraal Hans van der Doe - DK Makelaars Kevin Rijke - IPKW Arno de Blank, Pim Coenen - SLAK Annette de Bie - Volkshuisvesting Deelnemers panelgesprek 20 maart Rob Voerman Arno Geesink Rick Tegelaar Louise te Poele Anneke van der Eerden Brieke Drost Jeroen Glas Marie Reintjes Caroline Evers Sebastiaan Kramer
Deelnemers panelgesprek 21 maart Annelou van Griensven Mirka Farabegoli Gijs verhoofstad Ide André Erik Stehmann Heleen van der Meer Julius Thissen Robert Velthorst Tom Kortbeek Mirka Farabegoli Gijs verhoofstad Ide André Klaas Kuiken René Tijssen
18
Adres
Bijlage 6: Aanbod Adres
Eigenaar
Verhuurder / Verhuur via
Hoofdcategorie
7.672
Volkshuisvesting
Volkshuisvesting
overige ruimten
Akkerwindestraat 1 tot 25
240
Volkshuisvesting
Volkshuisvesting
overige ruimten
Badhuisstraat 17
192
Volkshuisvesting
SLAK
verzamelgebouwen
Beekstraat 98
690
Hulshof
SLAK
verzamelgebouwen
Bergstraat 33
505
Gemeente Arnhem
Coehoorn Centraal
verzamelgebouwen
Broerenstraat 53
3.271
Gemeente Arnhem
SLAK
zelfstandige ruimten
Bruningweg 21
496
Flexas
Makelaar
verzamelgebouwen
Coehoornstraat 15
393
Gemeente Arnhem
Coehoorn Centraal
verzamelgebouwen
Akkerwindestraat 1
Opp. m2
Coehoornstraat 17
1.518
Gemeente Arnhem
Coehoorn Centraal
verzamelgebouwen
Coehoornstraat 19
85
Gemeente Arnhem
Coehoorn Centraal
verzamelgebouwen
Opp. m2
Eigenaar
Verhuurder / Verhuur via
Hoofdcategorie
Dr. Schaepmanlaan 15
35
Portaal
SLAK
zelfstandige ruimten
Dr. Schaepmanlaan 5
35
Portaal
SLAK
zelfstandige ruimten
Driekoningenstraat 16
336
Berendsen v Gemert
SLAK
verzamelgebouwen
Druckerstraat 15
57
Portaal
SLAK
zelfstandige ruimten
Druckerstraat 19
57
Portaal
SLAK
zelfstandige ruimten
Druckerstraat 21
57
Portaal
SLAK
zelfstandige ruimten
Druckerstraat 29
57
Portaal
SLAK
zelfstandige ruimten
Druckerstraat 35
57
Portaal
SLAK
zelfstandige ruimten
Ds. Bechtlaan 1
1.172
Gemeente Arnhem
SLAK
verzamelgebouwen
Geitenkamp 16
197
Portaal
SLAK
zelfstandige ruimten
Geitenkamp 16
57
Portaal
SLAK
zelfstandige ruimten
Geitenkamp 62
166
Portaal
SLAK
zelfstandige ruimten
Geitenkamp 62
166
Portaal
SLAK
zelfstandige ruimten
Heijenoordseweg 9
4.861
Klimmendaal
SLAK
zelfstandige ruimten
Het Nieuwe Land 8
398
De Eigen Zaak
Makelaar
verzamelgebouwen
271
Color Business Center
Makelaar
verzamelgebouwen
Coehoornstraat 33
117
Gemeente Arnhem
Coehoorn Centraal
verzamelgebouwen
Ijsselburcht 3
Coehoornstraat 35
242
Gemeente Arnhem
Coehoorn Centraal
verzamelgebouwen
Jansbuitensingel 7
553
We haveany space
Makelaar
verzamelgebouwen
Coehoornstraat 60
760
Gemeente Arnhem
Coehoorn Centraal
verzamelgebouwen
Julianalaan 17
104
Gemeente Arnhem
SLAK
zelfstandige ruimten
Dijkstraat 39
35
ANWS
SLAK
verzamelgebouwen
Kastanjelaan 31
321
SLAK
SLAK
verzamelgebouwen
Dijkstraat 40
50
ANWS
SLAK
verzamelgebouwen
Klarendalseweg 109
47
Volkshuisvesting
Volkshuisvesting
overige ruimten
Dijkstraat 97
55
ANWS
SLAK
verzamelgebouwen
Klarendalseweg 114
47
Volkshuisvesting
Volkshuisvesting
overige ruimten
Dr. Schaepmanlaan 1
38
Portaal
SLAK
zelfstandige ruimten
Klarendalseweg 119
47
Volkshuisvesting
Volkshuisvesting
overige ruimten
Dr. Schaepmanlaan 13
38
Portaal
SLAK
zelfstandige ruimten
Klarendalseweg 123
47
Volkshuisvesting
Volkshuisvesting
overige ruimten
Klarendalseweg 137
47
Volkshuisvesting
Volkshuisvesting
overige ruimten
19
Adres
Opp. m2
Eigenaar
Verhuurder / Verhuur via
Hoofdcategorie
Klarendalseweg 151
47
Volkshuisvesting
Volkshuisvesting
overige ruimten
Klarendalseweg 180
47
Volkshuisvesting
Volkshuisvesting
overige ruimten
Klarendalseweg 32
47
Volkshuisvesting
Volkshuisvesting
overige ruimten
Klarendalseweg 362
47
Volkshuisvesting
Volkshuisvesting
overige ruimten
Klarendalseweg 363
47
Volkshuisvesting
Volkshuisvesting
overige ruimten
Klarendalseweg 371
47
Volkshuisvesting
Volkshuisvesting
overige ruimten
Klarendalseweg 376
47
Volkshuisvesting
Volkshuisvesting
overige ruimten
Klarendalseweg 378
47
Volkshuisvesting
Volkshuisvesting
overige ruimten
Klarendalseweg 381
47
Volkshuisvesting
Volkshuisvesting
Klarendalseweg 394
47
Volkshuisvesting
Klarendalseweg 401
47
Klarendalseweg 440
Adres
Opp. m2
Eigenaar
Verhuurder / Verhuur via
Hoofdcategorie
Center Muntsteeg 11
50
Gemeente Arnhem
SLAK
zelfstandige ruimten
Nieuwe Kade 10
115
Volkshuisvesting
SLAK
zelfstandige ruimten
Nieuwe Kade 10
79
Volkshuisvesting
SLAK
zelfstandige ruimten
Nieuwe Plein 1
2.870
Gemeente Arnhem
Coehoorn Centraal
verzamelgebouwen
Nieuwe Plein 3
613
Gemeente Arnhem
Coehoorn Centraal
verzamelgebouwen
overige ruimten
Nijhoffstraat 85
55
Portaal
SLAK
zelfstandige ruimten
Volkshuisvesting
overige ruimten
Oost-Peterstraat 23
1.064
SLAK
SLAK
verzamelgebouwen
Volkshuisvesting
Volkshuisvesting
overige ruimten
Oude Huissenseweg 4
187
SLAK
SLAK
verzamelgebouwen
47
Volkshuisvesting
Volkshuisvesting
overige ruimten
Oude Kraan 20
407
47
Volkshuisvesting
Volkshuisvesting
overige ruimten
BOKA broedplaats oude kraan
verzamelgebouwen
Klarendalseweg 442
Steijgerwalt Oosterbeek en Didam
Klarendalseweg 75
47
Volkshuisvesting
Volkshuisvesting
overige ruimten
Oude Kraan 72
3.431
31
Hulshof
SLAK
zelfstandige ruimten
BOKA broedplaats oude kraan
verzamelgebouwen
Klarestraat 27
CODUM Arnhem B.V.
Kloosterstraat 1
142
Mimi Studio's
Makelaar
verzamelgebouwen
817
verzamelgebouwen
601
VastNed
SLAK
verzamelgebouwen
HSA B.V. Amsterdam
Makelaar
Koningstraat 12 Koningsweg 19
417
Gemeente Arnhem
SLAK
zelfstandige ruimten
Paulstraat 104
63
Volkshuisvesting
SLAK
verzamelgebouwen
Rietgrachtstraat 115
116
Volkshuisvesting
SLAK
zelfstandige ruimten
Rosendaalsestraat 68
138
Nieuwenhuis
SLAK
zelfstandige ruimten
Scheldestraat 24
905
Portaal
SLAK
verzamelgebouwen
Sonsbeeksingel 147
624
Volkshuisvesting
Arnhems Modeincubator
verzamelgebouwen
Koolstraat 21
47
Volkshuisvesting
Volkshuisvesting
overige ruimten
Langstraat 20
490
Gemeente Arnhem / Showroom Arnhem
Showroom Arnhem
overige ruimten
Oude Oeverstraat 120
Lombardstraat 35
129
Vebe van Steijn
SLAK
verzamelgebouwen
Sonsbeeksingel 151
30
Volkshuisvesting
SLAK
verzamelgebouwen
Marten van Rossemstraat 42
70
Portaal
SLAK
zelfstandige ruimten
Sonsbeeksingel 162
100
Volkshuisvesting
SLAK
zelfstandige ruimten
Mauritsstraat 13
53
Volkshuisvesting
SLAK
zelfstandige ruimten
Sperwerstraat 97
1.033
Gemeente Arnhem
SLAK
overige ruimten
Meander 251
381
Color Business
Makelaar
verzamelgebouwen
20
Adres
Opp. m2
Eigenaar
Verhuurder / Verhuur via
Hoofdcategorie
Adres
Opp. m2
Eigenaar
Verhuurder / Verhuur via
Hoofdcategorie
Volkshuisvesting
SLAK
verzamelgebouwen
Rozet
Makelaar
verzamelgebouwen
Spijkerstraat 11
29
SLAK
SLAK
zelfstandige ruimten
Vijverlaan 100
50
Spijkerstraat 13
61
SLAK
SLAK
overige ruimten
Vossenstraat 6
1.000
Spijkerstraat 15
38
SLAK
SLAK
overige ruimten
Wassenaarweg 40
323
Zuidpoort
Makelaar
verzamelgebouwen
Spijkerstraat 17
46
SLAK
SLAK
overige ruimten
Weerdjesstraat 8
318
Portaal
SLAK
verzamelgebouwen
Spijkerstraat 19
70
SLAK
SLAK
overige ruimten
West Peterstraat 9
167
Volkshuisvesting
SLAK
zelfstandige ruimten
St. Janskerkstraat 86
729
SLAK
SLAK
verzamelgebouwen
1.161
IPKW
IPKW
verzamelgebouwen
Schipper Bosch
De Kleine Campus
verzamelgebouwen
Westervoortsedijk 73HE
Statenlaan 8
3.278
Theaterplein 1
75
Portaal
SLAK
zelfstandige ruimten
Tiendweg 40
77
Volkshuisvesting
SLAK
zelfstandige ruimten
Transformatorplein 12
66
Volkshuisvesting
Volkshuisvesting
overige ruimten
Transformatorplein 14
52
Volkshuisvesting
Volkshuisvesting
overige ruimten
Transformatorplein 16
52
Volkshuisvesting
Volkshuisvesting
overige ruimten
Transformatorplein 18
52
Volkshuisvesting
Volkshuisvesting
overige ruimten
Transformatorplein 20
52
Volkshuisvesting
Volkshuisvesting
overige ruimten
Transformatorplein 22
31
Volkshuisvesting
Volkshuisvesting
overige ruimten
Transformatorplein 30
53
Volkshuisvesting
Volkshuisvesting
overige ruimten
Transformatorplein 32
48
Volkshuisvesting
Volkshuisvesting
overige ruimten
Transformatorplein 4
27
Volkshuisvesting
Volkshuisvesting
overige ruimten
Transformatorplein 6
26
Volkshuisvesting
Volkshuisvesting
overige ruimten
Utrechtsestraat 49
272
Volkshuisvesting
SLAK
verzamelgebouwen
Utrechtseweg 310
7.908
SLAK
SLAK
verzamelgebouwen
Utrechtseweg 310
1.981
SLAK
SLAK
verzamelgebouwen
Utrechtseweg 310
1.059
SLAK
SLAK
verzamelgebouwen
546
SLAK
SLAK
verzamelgebouwen
Volkshuisvesting
De Transformatie
verzamelgebouwen
Portaal
SLAK
zelfstandige ruimten
Utrechtseweg 310 Van Oldenbarneveldtstraat 90 Venlosingel 90
4.455 125
Willemsplein 4
307
We have any space
Makelaar
verzamelgebouwen
Zijpendaalseweg 8
122
Topmeet
Makelaar
verzamelgebouwen
Kanttekeningen bij het aanbodoverzicht Een belangrijke kanttekening voor de genoemde aanbodcijfers heeft te maken met het ‘grijze gebied’ van het aanbod. Daarbij gaat om bedrijfshuisvesting waarvan in principe elke onderneming gebruik kan maken: commerciële kantoren en bedrijfspanden. Dit aanbod is deels meegenomen in de cijfers op basis van kort internetonderzoek naar het type panden, locatie, prijs en huidige gebruikers. Of en in welke mate de panden terecht zijn opgenomen in het aanbod, is daarbij per definitie discutabel. Dat komt door de afbakening van de onderzoeksvraag, maar ook door de pluriformiteit van de creatieve en culturele sector in vergelijking tot andere economische sectoren. Voor dat laatste geldt dat er, ook vanuit de enquête, geen algemene stelregel is op te stellen voor in hoeverre creatieven gebruik (kunnen / willen) maken van dit type huisvesting. Bovendien kunnen factoren die meespelen in de toekomst veranderen: bijvoorbeeld door prijsveranderingen op de vastgoedmarkt, of verandering van inkomsten van creatieven. De in het onderzoek gehanteerde definitie van de creatieve en culturele sector sluit mogelijk niet volledig aan bij de door aanbieders
21
gehanteerde definitie. Zo wordt mogelijk een deel van het aanbod van Volkshuisvesting in het modekwartier gevuld door bedrijven in de detailhandel; die buiten de in het onderzoek gehanteerde definitie vallen. Uit de panelgesprekken blijkt dat een deel van de creatieven gebruik maakt van tijdelijke huisvesting in het kader van leegstandsbeheer, dat wordt aangeboden door commerciële partijen zoals AD Hoc. Vanwege deze tijdelijkheid, de veelheid van aanbieders en gebruikers ervan, zijn dit type panden niet meegenomen in het aanbodoverzicht. De gegevens over vloeroppervlakken van de panden zijn voor een deel afkomstig uit de aan de onderzoekers aangeleverde informatie van de gemeente Arnhem en Volkshuisvesting. Voor een deel is dit bestand aangevuld met gegevens uit de basisadministratie gebouwen van de gemeente Arnhem (BAG). De BAG bevat gegevens over de totale oppervlakte van het pand (BVO); terwijl in de praktijk door ondernemers (en dus ook voor creatieven), het verhuurbaar vloeroppervlak (VVO) wordt gebruikt. Afwijkingen hiertussen worden gemiddeld gezien geschat op 15% (waarbij VVO < BVO).
22
Bijlage 7: Definitie culturele en creatieve sector gemeente Arnhem Voor dit onderzoek is de onderstaande definitie van de creatieve en culturele sector gehanteerd. Basis hiervoor is de TNO-definitie van de creatieve industrie (zie o.a. CBS 2011 - Onderzoeksrapportage creatieve industrie), waar in overleg met de gemeente Arnhem enkele SBI-codes uit zijn gelaten. Deze zijn doorgehaald in onderstaand overzicht.
Kunsten en cultureel erfgoed: – Beoefening van podiumkunst (SBI 90011) – Podiumkunsten – producenten van podiumkunst (SBI 90012) – Scheppende kunsten – schrijven en overige scheppende kunst (SBI 9003) – Kunstgalerieën en –expositieruimten (SBI 91022) – Overige kunst en erfgoed: o Informatieverstrekking op het gebied van toerisme (SBI 7990) o Dienstverlening voor uitvoerende kunst (SBI 9002) o Steunfondsen (niet op het gebied van welzijnszorg (SBI 94993) o Vriendenkringen op het gebied van cultuur, fanclubs (SBI 94994) Media en entertainmentindustrie: – Radio en televisie: o Productie van televisieprogramma’s (SBI 59112) o Facilitaire diensten voor film, tv (SBI 5912)
o Radio-omroepen (SBI 6010) o Televisie-omroepen (SBI 6020) – Persmedia: o Uitgeverijen van kranten (SBI 5813) o Uitgeverijen van tijdschriften (SBI 5814) o Persagentschappen (SBI 6321) o Overige dienstverlenende activiteiten op het gebied van informatie n.e.g. (SBI 6329) o Fotografie (SBI 74201) – Film: o Productie van films (geen televisiefilms) (SBI 59111) o Distributie van films en televisieproducties (SBI 5913) – Muziekindustrie: o Maken en uitgeven van geluidsopnamen (SBI 5920) – Boekenindustrie: o Uitgeverijen van boeken (SBI 5811) – Overige uitgeverijen: o Overige uitgeverijen (niet van software) (SBI 5819) o Uitgeverijen van computerspellen (SBI 5821) o Overige uitgeverijen van software (SBI 5829) – Creatieve zakelijke dienstverlening: o Vormgeving en ontwerp o Architecten (geen interieurarchitecten) (SBI 71111) o Interieurarchitecten (SBI 71112) o Communicatie- en grafisch ontwerp (SBI 74101) o Industrieel en productontwerp (SBI 74102) o Interieur- en ruimtelijk ontwerp (SBI 74103) – Communiceren en informatie: o Public relationsbureaus (SBI 7021) o Reclamebureaus (SBI 7311) o Handel in advertentieruimte en -tijd (SBI 7312) Organiseren van congressen en beurzen (SBI 8230)
23
Bijlage 8: instrumentarium Sturen op1
Publiekrechtelijk instrumentarium M
Sectoraal beleid creatieve industrie, cultuur en economie
B
X
X
X
X
X
X
€
X
Structuurvisie/ omgevingsvisie*
Stedenbouwkundig Programma van Eisen (SPvE) Bestemmingsplan / omgevingsplan**
X
1
X
Voorbeelden van mogelijkheden D
X
Benoemen van kwalitatieve en kwantitatieve doelstellingen en een samenhangend pakket aan instrumenten die richtingen geven aan en transparantie bieden over het handelen van de gemeente ten aanzien van de culturele en creatieve sector. O.a. ten aanzien van creativiteit in gebiedsontwikkeling. Een voorbeeld van sectoraal beleid op het gebied van de creatieve industrie is het Atelier- en broedplaatsenbeleid van de gemeente Amsterdam. Benoemen van het belang van de creatieve industrie voor de stad en de kwalitatieve en kwantitatieve opgave als kader voor het bestemmingsplan dan wel het omgevingsplan. Het verdient de aanbeveling om voor (belangrijke) gebiedsontwikkelingen tevens gebiedsspecifieke opgaven en doelstellingen te formuleren. Immers, wanneer een bestemmingswijziging nodig is voor een ontwikkeling biedt de structuurvisie/de omgevingsvisie het afwegingskader. In een SPvE kunnen de realisatie van ruimte voor en meerwaarden van de creatieve industrie als basis dienen voor de programmatische uitgangspunten, ruimtelijke uitgangspunten en omgevingsaspecten van een gebiedsontwikkeling. Ruime versus gedetailleerde bestemmingsregels: – Ruime regels bieden mogelijkheden voor het realiseren van een optimale combinatie van functies en activiteiten en voor een sluitende businesscase door het combineren van meer en minder rendabele functies. Bijv.
het combineren van creatieve bedrijvigheid, horeca, detailhandel en maatschappelijke functies zoals een bibliotheek in een bestemming “Gemengd”. Bijv. Klokgebouw Eindhoven. – Wat willen we niet, in plaats van wat willen we wel: Door bepaalde functies uit te sluiten of te maximaliseren kunnen respectievelijk ongewenste functies worden voorkomen of de balans tussen functies worden bewaakt. Bijv. Havenkwartier Deventer en Volkshotel Amsterdam. – Ook een combinatie is mogelijk: aangeven wat gewenste functies zijn, wat ongewenste functies zijn en het bestuur op basis van criteria laten besluiten welke functies in het “grijze gebied” zijn toegestaan. – Het vastleggen van een bestemming “maatschappelijke doeleinden” voor voorzieningen in aansluiting bij de te realiseren maatschappelijke meerwaarden (die van belang worden geacht en
M= Meerwaarden, B= beschikbaarheid, = betaalbaarheid, D = Doorstroming
24
zijn vastgelegd in de omgevingsvisie) of het koppelen van een bestemming “bedrijven” aan een specifieke bedrijfstak van de creatieve industrie borgt deze functie en de bijbehorende grondwaarde voor de toekomst. Een minimum pakket aan randvoorwaarden (bijv. ten aanzien van parkeren of milieubelasting), passend bij de gewenste maatschappelijke meerwaarden van de creatieve industrie, zorgt voor maximale ontwikkelruimte om deze meerwaarden te realiseren tegen minimale investeringskosten. Bieden van experimenteerruimte door tijdelijke functies mogelijk te maken.
25
Privaatrechtelijk instrumentarium
Sturen op M B € D
Anterieure (exploitatie)overeenkomst
Aanbesteding X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
Concessie, bouwclaim, joint venture X
(Strategisch) grondbeleid
Aanwending gemeentelijk vastgoed X
Toelichting mogelijkheden Op basis van een exploitatieovereenkomst kunnen afspraken worden vastgelegd die verder reiken dan de mogelijkheden in het exploitatieplan. Zo heeft de gemeente Utrecht afspraken vastgelegd over betere energieprestaties dan volgens het bouwbesluit noodzakelijk. Eenzelfde aanpak kan gehanteerd worden voor de realisatie van maatschappelijke meerwaarden van de creatieve industrie. Ondanks de hoge mate van contractvrijheid, is enige terughoudendheid echter raadzaam. Volgens de heersende opinie dient de gemeente zich te beperken tot de publiekrechtelijke bevoegdheden. Indien zij afspraken wil maken die boven publiekrechtelijke bevoegdheden uitstijgen kan geconcludeerd worden dat sprake is van een overheidsopdracht die aanbesteed moet worden. Aanbestedingscriteria die sturen op de realisatie van maatschappelijke waarden en de betrokkenheid en integratie van bestaande initiatieven i.p.v. op maximale financiële waarde (bijv. een vaste prijs). Creëren gelijk speelveld voor lokale / kleine initiatieven dmv aanpassen schaalgrootte + randvoorwaarden. Mogelijkheden verkennen voor “right to bid” (voorbeeld Locality Act in Engeland) om bij verkoop voorrang te kunnen geven aan voor een buurtorganisatie bij verkoop van maatschappelijk vastgoed.
Verankeren van de meerwaarden van de creatieve industrie in een sterke gemeenschappelijke visie op het DNA van het gebied als basis voor de gebiedsontwikkeling en samenwerking. verschillende vormen van PPS bieden in meerdere of mindere mate invloed: in het concessiemodel via het programma van eisen aan de voorkant van het project, in de bouwclaim tevens via invloed op de planvorming en in een joint venture via gezamenlijke planvorming en realisatie. Aankopen van grond en gebouwen op strategische locaties in de stad/ toekomstige gebiedsontwikkelingen zorgen naast publiekrechtelijke ook voor privaatrechtelijke sturingsmogelijkheden. Het meewegen van maatschappelijke meerwaarden in de businesscases en grondexploitatie (bijv. doormiddel van een maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) kan zorgen voor meer permanente en meer betaalbare huisvesting. Kostendekkende en / of gesubsidieerde huur voor broedplaatsinitiatieven in gemeentelijk vastgoed zorgen voor betaalbare huisvesting. Doorstroming kan gerealiseerd worden door een toets op professionaliteit en inkomen te hanteren, in combinatie met een max. aantal jaren huur. Bij het afstoten van gemeentelijk vastgoed kan geïnventariseerd worden of transformatie tot een broedplaats een mogelijkheid is. Tevens kan een verplichting tot lage huur opgenomen worden in uitgiftecontracten.
Uiteraard wordt daarmee de opbrengst van het gemeentelijk vastgoed veel lager.
26
Financieel instrumentarium Investeringsfonds/ kredietborgstelling
Sturen op M B € D X
X
X
X
X
X
X
X
Realisatiesubsidie
Samenwerking
Sturen op M B € D
Ondernemende groep
Coördinatie (gebiedsmanager / makelaar) Prestatieafspraken woningbouwcorporaties
X
X
X
X
X
X
Broedplaatsenloods X
Toelichting mogelijkheden Een laagrentende lening voor de realisatie broedplaatsen draagt bij aan broedplaatsontwikkeling. Daarbij kan onderzocht worden welke voorwaarden gesteld kunnen worden aan de realisatie van meerwaarden, huurprijzen en doorstroming. Arnhem heeft reeds een borgstellingsfonds. Ter aanvulling op de banklening kan een subsidie ingezet worden ter dekking van het verschil tussen wat men kan lenen en het benodigd verbouwingsbudget. Hiermee kan gestuurd worden op de realisatie van werkruimtes en meerwaarden, maximale huurprijs en doorstroming. Daarnaast kan gestuurd worden op een mix van verschillende (openbare) functies. Zie kader Atelier- en broedplaatsenbeleid Amsterdam.
Toelichting mogelijkheden Door samen te werken met gebiedspartijen (grondeigenaren, bewoners, initiatiefnemers, maatschappelijke organisaties) kan een sterke gemeenschappelijke visie en ambitie voor een gebied worden gerealiseerd die vervolgens leidend is voor de planvorming, realisatie en het beheer. Een voorbeeld zijn de woningbouwcorporatie Trudo en ontwikkelaars van Strijp S die besluiten om het skatepark in Strijp S te behouden en te renoveren vanwege de betekenis van de plek voor het gebied als geheel. Bij elkaar brengen van gebiedspartijen (ondernemende groep) en sturen op gezamenlijke planvorming, het identificeren van kansen en knelpunten en procesmanagement. Hierin kunnen afspraken over de nieuwbouw van sociale huurwoningen, de betaalbaarheid van woningen, de huisvesting van bepaalde doelgroepen en de kwaliteit en duurzaamheid van de woningen worden gemaakt. Dit biedt mogelijk kansen voor de realisatie van atelierwoningen. Een gemeentelijk aanspreekpunt voor initiatiefnemers van broedplaatsen die op zoek zijn naar informatie o.a. over locaties, vergunningen en financieringsmogelijkheden draagt bij aan de realisatie van nieuwe broedplaatsen. Daarnaast koppelt de broedplaatsenloods actuele vragen uit de markt aan beleidsdoelstellingen om, in lijn met beleid, proactief mee te denken en te werken aan de realisatie van nieuwe creatieve bedrijfsverzamelgebouwen.
27
28