Document · PDF

Bijlage 3 - Accountantsverslag 2025 Deloitte (concept)

Politieke Avond 20 mei 2026, gemeente ArnhemBij agendapunt: Jaarstukken 2025' (inclusief Financiële Jaarrapportage Projecten 2025)14.009 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Concept accountantsverslag Nog onderhanden:

Accountantsverslag 2025 Gemeente Arnhem, 9 april 2026

Afwikkeling rechtmatigheidsverantwoording (actie Arnhem/Deloitte)

Definitief concept jaarstukken (actie Arnhem)

Ontvangen/verwerken laatste antwoorden grondexploitatie (actie Arnhem/Deloitte)

Interne kwaliteitsreview (actie Deloitte)

Deloitte Accountants B.V. Meander 551 6825 MD Arnhem Postbus 30265 6803 AG Arnhem Nederland Tel: 088 288 2888 www.deloitte.nl

Aan de gemeenteraad van de gemeente Arnhem Postbus 9029 6800 EL ARNHEM Onderwerp Accountantsverslag 2025 Datum 9 april 2026 Ons kenmerk XXX Behandeld door drs. V.V. Jongbloed RA 06 2025 2002 Vjongbloed@deloitte.nl

Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2025 van de gemeente Arnhem. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2025 van gemeente Arnhem. De jaarrekening 2025 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van gemeente Arnhem. Bij deze jaarrekening zijn wij voornemens een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld te verstrekken. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging d.d. 26 september 2025 en met ons auditplan 2025, dat is besproken met de leden van de auditcommissie d.d. 20 oktober 2025. Wij hebben het concept van dit accountantsverslag besproken met de portefeuillehouder financiën, de portefeuillehouder bedrijfsvoering, de concerncontroller, concerndirecteur en met een afvaardiging van de ambtelijke organisatie. Graag lichten wij dit rapport ook toe aan de leden van de auditcommissie tijdens de vergadering op 11 mei a.s. Hoogachtend,

L.W.A. Brandts MSc RA EMITA 06 1039 1192 Lbrandts@deloitte.nl

Deloitte Accountants B.V.

N.D. Bonekamp MSc 06 1280 5542 Nbonekamp@deloitte.nl

drs. V.V. Jongbloed RA

Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is een zogenoemde affiliate van Deloitte NSE LLP en maakt onderdeel uit van het internationale netwerk van Deloitte Touche Tohmatsu Limited.

Inhoudsopgave Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

• Kernboodschap jaarrekeningcontrole

• Kernpunten accountantsverslag

Bestuurlijke samenvatting

• Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen

Bevindingen jaarrekening

• De financiële positie van uw gemeente

• Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Interne beheersing

• Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing

Bijlagen

• Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

• Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle

• Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2025

• Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Kernboodschap jaarrekeningcontrole De basis voor onze controle is het auditplan 2025 dat met de auditcommissie is besproken. In dit accountantsverslag geven wij u inzicht in de belangrijkste bevindingen bij de jaarrekening en de (ontwikkeling van de) interne beheersing van de gemeente Arnhem. Wij hebben tijdens onze jaarrekeningcontrole de rekeningsaldi en transactiestromen samenhangend met de balans en het overzicht van baten en lasten gecontroleerd. In deze kernboodschap koppelen wij ons overstijgende beeld terug van deze controle en geven wij beknopt een managementsamenvatting voor de gemeente Arnhem. In het hoofdstuk ‘Bevindingen jaarrekeningcontrole 2025’ hebben wij onze bevindingen meer in detail toegelicht, evenals onze adviezen voor de verdere doorontwikkeling van de organisatie in de toekomst.

Onderwerp

Boodschap

Overall beeld jaarrekeningcontrole 2025:

Wij hebben de jaarrekeningcontrole 2025 van de gemeente Arnhem uitgevoerd en zijn voornemens een goedkeurende controleverklaring bij de jaarrekening 2025 voor het getrouwe beeld te verstrekken. Er gebeurt veel in Arnhem! Het grote project Spoorzone Arnhem-Oost krijgt een meer concrete invulling, de nieuwe grondexploitatie Nijmeegseweg is vastgesteld, de invlechting van De Connectie en de transformatie op sociaal domein maken dat veel uitdagingen aanwezig zijn binnen de gemeente. Desondanks is het de gemeente gelukt om vroeg in het jaar te komen tot een jaarrekening waardoor de controle vroegtijdig is afgewikkeld. Hoewel wij zien dat op momenten sprake is van een hoge werkdruk bij medewerkers zien wij ook een grote mate van betrokkenheid en verantwoordelijkheid. Wij spreken daarom onze complimenten uit over het behaalde resultaat en kijken terug op een prettige samenwerking met uw organisatie. Op basis van onze controle van de jaarrekening 2025, delen wij onderstaand onze belangrijkste kernboodschappen: •

Spoorzone Arnhem-Oost In 2025 heeft een actualisatie van Spoorzone Arnhem-Oost plaatsgevonden. Het project bestaat uit de deelgebieden Rijnpark fase 1, Schaapdrift en Presikhaaf 3. Er zijn diverse schattingen opgenomen die passen bij dergelijke projecten en de beginfase waarin het project zich bevindt. Dit is met name van toepassing op deelproject Rijnpark fase 1, waarin het uitplaatsen van het spooremplacement en de ingerekende subsidies van de provincie en het Rijk een belangrijk deel uitmaken van de nog te realiseren baten en lasten. Naarmate het project Spoorzone Arnhem-Oost vordert, worden kosten- en opbrengstencalculaties steeds meer concreet. Dit heeft in 2025 geleid tot een door het college gemandateerde schattingswijziging met een stijging van de nog te realiseren kosten én te realiseren baten. Aangezien deze redelijk gelijkmatig zijn aangepast, ligt de verliesvoorziening per ultimo 2025 in lijn met voorgaand jaar. Daarnaast is in 2025 de inschatting van de doorlooptijd van het deelproject Rijnpark fase 1 aangepast en verlengd tot en met 2040. Uw gemeente draagt zorg voor een periodieke evaluatie van deze schattingen, deze toetsen wij vervolgens jaarlijks als onderdeel van onze jaarrekeningcontrole.

De boekwaarde van Spoorzone Arnhem-Oost per ultimo 2025 bedraagt € 14,3 miljoen, hierin is de verliesvoorziening van € 7,5 miljoen verwerkt, bijstellingen in de verwachte kosten en opbrengsten hebben een direct effect op deze verliesvoorziening. Arnhem heeft tijdelijke expertise ingehuurd om de ambtelijke organisatie te versterken en in te kunnen spelen op het actieve grondbeleid dat de stad momenteel voert. Wij vragen uw blijvende aandacht voor het waarborgen van voldoende ambtelijke capaciteit om de (financiële) beheersing en rapportering op voldoende niveau te houden.

•

Realiteitsgehalte begroting – balans ambitieniveau en realisatiekracht Over 2025 is het gerealiseerde resultaat € 8,7 miljoen hoger dan de gewijzigde begroting, het totaal saldo van baten en lasten is € 41,4 miljoen hoger dan verwacht (na wijziging). Deze afwijking wordt met name veroorzaakt doordat de werkelijke lasten € 52 miljoen lager zijn dan verwacht in de gewijzigde begroting. Ook op andere elementen (bijvoorbeeld op de balansposities materiële vaste activa, grondexploitaties (beiden blijven achter op de begroting) en overlopende passiva (deze daalt minder hard dan begroot), deze blijven achter op de begroting) is een afwijking zichtbaar die duidt op een hoger ambitieniveau dan de realisatiekracht toe laat. Wij hebben het college geadviseerd te onderzoeken in hoeverre de (markt)capaciteit kan worden vergroot en of ‘planningsoptimisme’ binnen de organisatie een rol speelt en op basis hiervan een prioriteringskader te ontwikkelen dat projecten beoordeelt op strategische meerwaarde, uitvoerbaarheid en financiële haalbaarheid. De stapeling van de nog uit te voeren taken verdient passende aandacht bij het plannen van de ambities van en in de stad om daarmee de realisatie van projecten en taken te vergroten.

•

Ontwikkelingen zorg (Jeugd en WMO) De druk op de zorg zal de komende jaren verder toenemen vanwege stijgende kosten van zorg, personeelstekorten en toenemende vergrijzing. De gemeente Arnhem heeft in 2025 daarom volop ingezet op de transformatie in het sociaal domein en het Nationaal Programma Arnhem-Oost. Hierbij worden preventieve maatregelen geboden, aangezien een fundamentele transformatie noodzakelijk wordt geacht om de problematiek te beheersen en te verminderen. Accountantsverslag 2025 5/XXXXXXXXXX

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Kernpunten accountantsverslag In dit hoofdstuk zijn de kernpunten van de jaarrekeningcontrole overzichtelijk weergegeven. Deze kernpunten lichten wij in het vervolg van dit accountantsverslag nader toe. De onderwerpen linken dan ook door naar de verdiepende teksten en zijn te raadplegen door op de categorie of het onderwerp te klikken.

Categorie

Onderwerp

Observatie en/of aanbeveling

Algemeen

1. Controleverklaring

1. Wij zijn voornemens een goedkeurende controleverklaring voor getrouwheid bij de jaarstukken 2025 te verstrekken.

2. Rechtmatigheid

2. Het college heeft in haar rechtmatigheidsverantwoording rechtmatigheidsfouten gerapporteerd hoger dan de verantwoordingsgrens. Een groot deel van deze rechtmatigheidsfouten (vanuit het begrotingscriterium) zijn acceptabel. Er resteren géén niet-acceptabele rechtmatigheidsfouten groter dan de verantwoordingsgrens.

3. Fraude

3. De gemeente Arnhem heeft in 2025 een start gemaakt met de actualisatie van de interne frauderisicoanalyse. De geactualiseerde frauderisicoanalyse zal door het nieuwe college behandeld worden. Wij onderschrijven het belang de uitkomsten hiervan met de leden van de auditcommissie te delen en hiermee een open dialoog te bewerkstelligen.

Financiën

1. Financiële positie

2. Kwaliteit jaarstukken

1. Het eigen vermogen is per ultimo 2025 met € 47,6 miljoen gestegen ten opzichte van 2024, enerzijds door de tussentijdse mutaties in de reserves van per saldo een toevoeging ad € 20,8 miljoen en anderzijds door het positieve gerealiseerde resultaat ad € 26,8 miljoen. De weerstandsratio is toegenomen, van 1,2 naar 1,5 en ligt daarmee boven het niveau van 2024. De weerstandscapaciteit ad € 132,7 miljoen is ruim voldoende voor de door het college onderkende risico’s ad € 88,2 miljoen (benodigde weerstandscapaciteit). Ook is de weerstandsratio hoger dan de interne grens voor het instellen van nieuw beleid van 1,4. 2. De kwaliteit van de jaarstukken is van een voldoende niveau.

Grondexploitatie

IT-omgeving

1. Schattingen

1. De waardering van de grondexploitaties is getrouw weergegeven. Spoorzone Arnhem-Oost is het meest omvangrijke en belangrijkste project voor onze controle.

2. Spoorzone Arnhem-Oost

2. De gebiedsexploitatie en grondexploitaties voor Nijmeegseweg zijn vastgesteld.

1. IT-Maturity

1. Wij hebben u in onze boardletter 2025 geïnformeerd over de doorgevoerde verbeteringen in het proces van de IT-beheersing.

2. ISAE 3402 De Connectie

2. Over 2025 is van De Connectie een ISAE 3402 type II rapportage ontvangen. Er is een goedkeurend oordeel afgegeven.

3. Compliance met informatiebeveiliging richtlijnen BIO2/NIS2

3. Uw stad heeft als ambitie om vanaf 2027 aantoonbaar te voldoen aan de NIS2/BIO2-richtlijnen voor informatiebeveiliging voor de meest kritieke processen.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Bestuurlijke samenvatting Bestuurlijk relevante bevindingen en aanbevelingen jaarrekeningcontrole

Accountantsverslag 2025 7/XXXXXXXXX

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Getrouwheid

Rechtmatigheid

Rechtmatigheidsverantwoording

•

Wij zijn voornemens een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld van de jaarrekening 2025 te verstrekken.

•

Met ingang van het begrotingsjaar 2025 is de berekening van de goedkeuringstolerantie gewijzigd en wordt geen onderscheid meer gemaakt tussen de tolerantie voor getrouwheid en onzekerheid. De nieuwe goedkeuringstolerantie bedraagt 2% voor fouten én onzekerheden van de totale lasten exclusief toevoegingen aan reserves en bedraagt € 20,5 miljoen.

•

Wij hebben tijdens onze controle van de WNT geen niet-gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd.

•

Het college vanf B&W heeft in haar rechtmatigheidsverantwoording rechtmatigheidsfouten gerapporteerd hoger dan de verantwoordingsgrens. Een groot deel van deze rechtmatigheidsfouten (vanuit het begrotingscriterium) zijn acceptabel. Er resteren géén niet-acceptabele rechtmatigheidsfouten groter dan de verantwoordingsgrens.

•

In de paragraaf bedrijfsvoering zijn de bevindingen groter dan de rapporteringstolerantie toegelicht door het college.

•

De gehanteerde verantwoordings- en rapportagegrens bedraagt – conform de door de raad vastgestelde richtlijnen – € 20,5 miljoen (2% van de lasten) respectievelijk € 1 miljoen (5% van de verantwoordingsgrens).

•

Wij hebben geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd ten aanzien van de SiSa-bijlage die als bijlage bij de jaarstukken is opgenomen. In Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2025 is de voorgeschreven tabel met fouten en onzekerheden opgenomen.

In de rechtmatigheidsverantwoording heeft het college voor € 22,9 miljoen (overschrijdingen op de lasten) aan begrotingsonrechtmatigheden gerapporteerd. Van deze overschrijdingen is een totaal van € 21,6 miljoen acceptabel omdat deze bijvoorbeeld passen binnen de afspraken tussen de gemeenteraad en het college. De resterende fouten bedragen € 1,3 miljoen en zijn daarmee niet materieel. Daarnaast is in 2025 geconstateerd dat voor een aantal contracten (met één leverancier) onterecht de Europese aanbestedingsregels niet zijn gevolgd, dit leidt tot een rechtmatigheidsfout van € 884.000. Wij hebben bij onze werkzaamheden geen zaken geconstateerd, de rechtmatigheidsverantwoording van het college geeft een getrouw beeld. De gemeente heeft een passende toelichting opgenomen in de paragraaf bedrijfsvoering in de jaarrekening 2025.

Financiële positie

Realiteitsgehalte begroting

•

De vermogenspositie ultimo 2025 is € 47,6 miljoen toegenomen ten opzichte van 2024.

•

De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2025 bedraagt € 132,7 miljoen. Deze weerstandscapaciteit is hoger dan de door het college onderkende en gewogen risico’s van € 88,2 miljoen.

•

Uw jaarrekening toont wat betreft de baten en lasten een verschil tussen de begroting en realisatie en kent een voordelig rekeningresultaat van € 26,8 miljoen na toevoegingen en onttrekkingen aan reserves van per saldo € 20,8 miljoen.

Over 2025 is het gerealiseerde resultaat € 8,7 miljoen hoger dan de gewijzigde begroting, inclusief een per saldo toevoeging aan de reserves van € 20,8 miljoen. Het totaal saldo van baten en lasten is daarmee € 41,4 miljoen hoger dan verwacht (na wijziging). Deze afwijking wordt met name veroorzaakt doordat de werkelijke lasten € 52 miljoen lager zijn dan verwacht in de gewijzigde begroting. Ook op andere elementen (bijvoorbeeld de balansposities materiële vaste activa, grondexploitaties (beiden blijven achter op de begroting) en overlopende passiva (deze daalt minder hard dan begroot)) is een afwijking zichtbaar die duidt op een hoger ambitieniveau dan de realisatiekracht toe laat. Wij hebben het college geadviseerd te onderzoeken in hoeverre de (markt)capaciteit kan worden vergroot en of ‘planningsoptimisme’ binnen de organisatie een rol speelt en op basis hiervan een prioriteringskader te ontwikkelen dat projecten beoordeelt op strategische meerwaarde, uitvoerbaarheid en financiële haalbaarheid.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Sociaal domein

Grondexploitatie

IT-omgeving

Invlechting De Connectie

•

De verantwoorde bestedingen vanuit de zorgaanbieders zijn getrouw verantwoord en op een rechtmatige wijze tot stand gekomen.

•

De gemeente zet in op preventieve maatregelen en acht een fundamentele transformatie noodzakelijk om de toenemende druk op de zorg tegen te gaan en de landelijke problematiek te beheersen en te verminderen.

•

Wij zien dat de gemeente de landelijke ontwikkelingen onderkent en hier middels diverse maatregelen zichtbaar actie op onderneemt, zoals de transformatie in het sociaal domein en het Nationaal Programma Arnhem-Oost.

•

Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere de realisatie en de geactualiseerde schattingen ultimo 2025 versus de schattingen in de jaarrekening 2024 geanalyseerd (‘backtesting’). Bij deze analyse hebben wij ook gebruikgemaakt van een door de gemeente Arnhem ingeschakelde externe deskundige.

•

Wij zijn van mening dat de waardering van de grondexploitatie juist is en in systematiek consistent is met voorgaand jaar.

•

Op grond van onze risicoanalyse hebben wij Spoorzone Arnhem-Oost als belangrijkste project geïdentificeerd. Naast Spoorzone Arnhem Oost hebben wij specifiek de grondexploitaties Schuytgraaf en Nijmeegseweg betrokken in onze detailwerkzaamheden. Van deze (deel)projecten hebben wij de aannemelijkheid van de nog te realiseren baten en lasten getoetst en is tevens de getroffen verliesvoorziening gecontroleerd.

•

Spoorzone Arnhem-Oost is het meest belangrijke grondexploitatieproject, vanuit financieel perspectief maar ook gezien vanuit de ontwikkeling van de stad. Gedurende de controle hebben wij – samen met onze vastgoedcollegae – intensief overleg gevoerd met de ambtelijke organisatie en de door de gemeente ingeschakelde deskundigen. Wij hebben het proces als prettig ervaren en waarderen de deskundigheid van de medewerkers van de ambtelijke organisatie. Op basis van deze periodieke overleggen, de externe rapportages, de grondexploitatieberekeningen en daaraan ten grondslag liggende onderbouwingen kunnen wij instemmen met de schattingen die zijn gemaakt ten behoeve van de waardering van de grondexploitatiecomplexen per ultimo 2025

•

In 2025 is de looptijd van het project Spoorzone Arnhem-Oost verlengt naar 15 jaar (tot en met 2040). Het BBV stelt specifieke voorwaarden aan het inrekenen van nog te maken kosten en opbrengsten voor een periode langer dan 10 jaar, waarbij de motivatie voor die langere looptijd (inclusief risicobeperkende maatregelen) expliciet zijn geautoriseerd door de gemeenteraad. Wij merken op dat risicobeperkende maatregelen zijn getroffen door geen opbrengstenstijgingen door te rekenen in de periode na 10 jaar. Echter de autorisatie door de gemeenteraad heeft niet plaatsgevonden. Aangezien de aangepaste looptijd een reëler beeld geeft dan de inschatting van voorgaand jaar, betreft dit een formele onrechtmatigheid en heeft het daarmee geen effect op ons oordeel over de jaarrekening als geheel.

•

Door focus op het invlechten van De Connectie en de mogelijke aanbesteding van een nieuw financieel systeem is ervoor gekozen om lagere prioriteit te geven om opvolging te geven aan de bestaande tekortkomingen in de IT-omgeving. Door de aanwezigheid van de tekortkomingen kunnen wij niet zonder meer kunnen steunen op de betrouwbaarheid van de geautomatiseerde gegevensverwerking. Als gevolg van het (vooralsnog) onvoldoende opvolgen van de aanbevelingen op dit gebied hebben wij ook voor de jaarrekeningcontrole 2025 meer gegevensgericht werk moeten verrichten, waaronder het uitvoeren van specifieke werkzaamheden om de betrouwbaarheid van data en lijstwerk vast te stellen.

•

Over 2025 is door de gemeente Arnhem een ISAE 3402 Type II rapportage ontvangen van De Connectie. In deze rapportage zijn enkele afwijkingen opgenomen met betrekking tot de interne beheersing van de IT-omgeving. Wij concluderen dat hieruit geen verhoogd risico op afwijkingen in de jaarrekening 2025 ontstaat. Er is een goedkeurend oordeel afgegeven.

•

Het is Arnhem en De Connectie gelukt om per 1 januari 2026 de omvorming en invlechting van De Connectie te realiseren. Tijdens dit proces is de continuïteit van de dienstverlening en de bedrijfsvoering gehandhaafd.

•

Met de jaarrekeningcontrole 2025 is geen hinder ervaren als gevolg van de invlechting van de Connectie naar de gemeente Arnhem.

•

De impact op de jaarrekening 2025 is minimaal doordat de overdracht geen effect heeft op de financiële cijfers over 2025. Accountantsverslag 2025 9/XXXXXXXX

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen •

De gemeente Arnhem heeft in 2025 een start gemaakt met de actualisatie van de interne frauderisicoanalyse. De geactualiseerde frauderisicoanalyse zal door het nieuwe college behandeld worden. Wij onderschrijven het belang de uitkomsten hiervan met de leden van de auditcommissie te delen en hiermee een open dialoog te bewerkstelligen.

•

Tevens hebben wij als onderdeel van onze werkzaamheden voor de jaarrekeningcontrole vastgesteld dat binnen uw organisatie op een adequate wijze opvolging wordt gegeven aan integriteitsmeldingen.

•

Tijdens onze controle over 2025 zijn door ons geen fraudegevallen geconstateerd en is er geen sprake van signalen en/of vermoedens van fraude.

Interne beheersing

•

Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij in het najaar van 2025 onze interim-controle uitgevoerd. Deze interim-controle is primair gericht op de opzet, het bestaan en (daar waar mogelijk) de werking van maatregelen van administratieve organisatie en interne beheersing, voor zover van belang voor onze controle op de getrouwheid van de in de jaarrekening opgenomen gegevens. Voor de bevindingen van onze interim-controle en onze aanbevelingen verwijzen wij naar onze boardletter 2025 gedateerd 14 november 2025. Wij hebben tijdens de interim-controle en de uitvoering van de controlewerkzaamheden voor de jaarrekening géén significante tekortkomingen geïdentificeerd in de interne beheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving.

Overig

•

Wij hebben geen (niet)-gecorrigeerde bevindingen, onzekerheden en tekortkomingen geconstateerd. In bijlage A is hier een tabel van opgenomen.

•

In bijlage C is onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging te vinden.

Frauderisicoanalyse

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Accountantsverslag 2025 XXXXXXXXXXXXXXX

Bevindingen jaarrekening

Accountantsverslag 2025 12/XXXXXXXXX

De financiële positie van gemeente Arnhem Het vermogen van de gemeente is toegenomen Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2025 bedraagt € 47,6 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 20,8 miljoen aan de reserves toegevoegd, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2025 € 26,8 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans.

Eigen vermogen (x € 1 miljoen)

2025

2024

2023

2022

Eigen vermogen per 1 januari

317,8

293,5

276,4

224,5

Tussentijdse resultaatbestemming

20,8

18,0

-/- 16,9

27,9

Gerealiseerd resultaat

26,8

6,4

34,0

23,8

Gerealiseerd totaal saldo baten en lasten

47,6

24,3

17,1

51,8

Eigen vermogen per 31 december

365,4

317,8

293,5

276,4

In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2025 30,9% van het balanstotaal (ultimo 2024: 31,3% van het balanstotaal) en is ten opzichte van voorgaand jaar licht afgenomen. Ondanks de stijging van het eigen vermogen (€ 47,6 miljoen) van uw gemeente, zijn de schulden in 2025 harder gestegen (€ 117,5 miljoen). De belangrijkste redenen van deze stijging zijn:

•

De opname van externe geldleningen: + € 49,4 miljoen

•

De toename van de ontvangen voorschotbedragen voor het uitvoeren van projecten/subsidies: + € 70,2 miljoen

De externe geldleningen zijn grotendeels ingezet om de investeringen in de materiële vaste activa te financieren: aankoop gronden (€ 9,1 miljoen), investering onderwijshuisvesting (€ 24,5 miljoen) en in infrastructurele werken (€ 23 miljoen). De vooruitontvangen voorschotten van overheidslichamen betreffen gelden voor projecten c.q. SiSa-regelingen die de gemeente nog moet uitvoeren. Samen met de lopende grondexploitatieprojecten en andere investeringsopgaven van de stad, is de investeringsportefeuille groot en legt dit een grote druk op de uitvoeringskracht van de organisatie.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

De financiële positie van gemeente Arnhem Saldo baten en lasten

Financiële positie

Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming.

Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2025 laat een voordelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 47,6 miljoen zien.

De jaarrekening 2025 sluit – na verwerking van de mutaties in reserves – met een voordelig gerealiseerd resultaat van € 26,8 miljoen.

Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hieronder weergegeven.

Exploitatieresultaat (x € 1 miljoen) Totale baten

1.072,7

Totale lasten Gerealiseerd totaal saldo baten en lasten Af: stortingen in reserves Bij: onttrekkingen aan reserves

De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren. In de primitieve begroting 2025 was een gerealiseerd resultaat van nihil geraamd, inclusief per saldo een onttrekking aan de reserves van € 8 miljoen. Gedurende het boekjaar heeft de gemeenteraad tussentijdse diverse financiële wijzigingen goedgekeurd, waardoor het bijgestelde begrote resultaat € 18,1 miljoen bedroeg (inclusief per saldo een onttrekking aan de reserves van € 12 miljoen). Uiteindelijk is over 2025 het gerealiseerde resultaat € 8,7 miljoen hoger dan de gewijzigde begroting, inclusief een per saldo toevoeging aan de reserves van € 20,8 miljoen. Het totaal saldo van baten en lasten exclusief onttrekking aan de reserves is daarmee € 41,4 miljoen hoger dan verwacht (na wijziging).

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1 miljoen)

2022

2023

2024

2025

51,8

17,1

24,3

47,6

Gerealiseerd resultaat (x € 1 miljoen)

40 20

De grootste wijzigingen zijn gerealiseerd op de stedelijke programma’s:

2022

2023

2024

1.025,0

Bestuur, dienstverlening en financiën

23,8

34,0

6,4

47,6

Onderwijs

Ruimtelijke ontwikkeling; en

-/- 112,0

Wonen en leefomgeving

91,2

Saldo mutaties reserves

-/- 20,8

Gerealiseerd resultaat

26,8

In de programmaverantwoording geeft het college per programma op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. In de paragraaf bedrijfsvoering heeft het college de rechtmatigheid van de begrotingsafwijkingen nader toegelicht. Verderop in dit accountantsverslag gaan wij hier nader op in.

2025 26,8

Mutaties in reserves (x € 1 miljoen)

20 (20) 2022 27,9

2023

2024

-/- 16,9

18,0

2025 20,8

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

De financiële positie van gemeente Arnhem Solvabiliteit (VNG signaalwaarde 20% (minimum))

Kengetallen voor gemeente Arnhem (begroot en werkelijk over de periode 2022-2025) De opgenomen signaalwaarden zijn ontleend van de VNG. De provincie hanteert gelijke signaalwaarden

De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Als sprake is van een forse schuld én veel eigen vermogen (totaal van algemene en bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. De ontwikkeling van het eigen vermogen hebben wij op de voorgaande pagina toegelicht.

35%

Grondexploitatiequote (VNG signaalwaarde 20% (richtinggevend))

20%

De grondexploitatiequote geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten van de gemeente. In de regel geldt: hoe hoger de grondexploitatiequote, hoe groter het risico dat de gemeente loopt. De grondexploitatiequote is fors lager dan verwacht (4% ten opzichte van 10%) wat veroorzaakt wordt door een circa € 67 miljoen lagere waarde van de post Onderhanden werk (bouwgronden in exploitatie) per ultimo 2025 dan in de primaire begroting 2025 geprognosticeerd.

Structurele exploitatieruimte (VNG signaalwaarde 0% (minimum)) Voor de beoordeling van de financiële positie is ook van belang te kijken naar de structurele baten en lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerende zaakbelasting. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken.

12%

30%

10%

25%

15%

10%

2022

Netto schuldquote (VNG signaalwaarde 100% (maximum)) Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de ‘druk’ van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie. In de begroting was rekening gehouden met het aantrekken van externe financiering van circa € 200 miljoen extra ten opzichte van de werkelijke toename van de leningen. Deze lagere externe financieringsbehoefte is in lijn met de lagere investeringen in vaste en activa en de grondexploitaties.

Grondexploitatiequote

Solvabiliteit

2023

2024

Begroot

Werkelijk

2022

2025 Signaalwaarde

Netto schuldquote

100%

2023

2024

Begroot

Werkelijk

2025 Signaalwaarde

Structurele exploitatieruimte 20%

80%

15%

60%

10% 40% 5% 20% 0% 0% 2022

2023

2024

Begroot

Werkelijk

2025

-5% 2022

Signaalwaarde

2023

2024

Begroot

Werkelijk

2025 Signaalwaarde

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

De financiële positie van gemeente Arnhem Voorspellende waarde van uw begroting De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren. De jaarrekening 2025 sluit met een positief saldo van baten en lasten van € 47,6 miljoen. Na de mutaties in de reserves bedraagt het gerealiseerd resultaat € 26,8 miljoen. De gerealiseerde lasten blijven circa € 50 miljoen achter op de begrote lasten, daarentegen zijn de baten maar € 10 miljoen lager dan begroot (na wijziging).

1.100 1.100

1.000

900

800 700 Begroting Realisatie Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2023 2023 2024 2024 2025 2025

Op de voorgaande pagina’s hebben wij op enkele elementen onze analyse en visie op de ontwikkelingen ten opzichte van de (gewijzigde) begroting opgenomen. De investeringsambities van Arnhem zijn de afgelopen jaren fors toegenomen, terwijl de jaarlijkse realisatie niet evenredig is meegegroeid. Dit vraagt om een zorgvuldige afweging van het ambitieniveau, mede gezien de druk op de markt en het absorptievermogen van de stad. Wij adviseren te onderzoeken in hoeverre de (markt)capaciteit kan worden vergroot en of ‘planningsoptimisme’ binnen de organisatie een rol speelt en op basis hiervan een prioriteringskader te ontwikkelen dat projecten beoordeelt op strategische meerwaarde, uitvoerbaarheid en financiële haalbaarheid.

Baten | Begroting vs. realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen)

Lasten | Begroting vs. realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen)

916

915

994

964

1.077

1.025

700 Begroting Realisatie Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2023 2023 2024 2024 2025 2025 896

932

977

988

1.083

1.073

Saldo baten en lasten | Begroting vs. realisatie (x € 1 miljoen) 60 50 40 30 20 10 (10) (20) (30) Begroting Realisatie Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2023 2023 2024 2024 2025 2025 -20,8

17,1

-16,7

24,3

6,2

47,6

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

De financiële positie van gemeente Arnhem Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen) De ratio weerstandscapaciteit stijgt Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. Zoals blijkt uit de onderste grafiek is de ratio weerstandstandscapaciteit in 2025 gestegen van 1,2 naar 1,5. Dit betekent dat uw gemeente over voldoende weerstandscapaciteit beschikt om de door het college onderkende risico’s ad € 88,2 miljoen (benodigde weerstandscapaciteit) op te kunnen vangen. Ook is de weerstandsratio hoger dan de interne grens voor het instellen van nieuw beleid van 1,4.

140

Beschikbare weerstandscapaciteit is toegenomen

De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 132,7 miljoen (2024: € 98,5 miljoen) en is sterk toegenomen ten opzichte van voorgaand jaar (+ 34,7%).

De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Risicomanagement en weerstandsvermogen’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top 10 van de belangrijkste risico’s. Op basis van deze risicoinventarisatie bedraagt de benodigde weerstandscapaciteit € 88,2 miljoen (2024: € 80,5 miljoen). De stijging van de omvang van de geïdentificeerde risico’s is grotendeels toe te wijzen aan de stijging van de risico’s binnen het grondbedrijf (+€ 10,6 miljoen). Door een actiever grondbeleid en grote projecten, zoals Spoorzone Arnhem Oost, stijgt logischerwijs ook het risicoprofiel van de stad. De gemeentebrede risicoanalyse is grotendeels ongewijzigd ten opzichte van voorgaand jaar.

120 100 80 60

2022

2023

Benodigde weerstandscapaciteit

2024

2025

Beschikbare weerstandscapaciteit

Ratio weerstandscapaciteit 2,50 2,25 2,00 1,75 1,50 1,25 1,00 0,75 0,50 0,25 2022

2023

2024

2025

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Accountantsverslag 2025 xxxxxxxxxxxxx

Rechtmatigheidsverantwoording Het college is verplicht in de jaarrekening een rechtmatigheidsverantwoording op te nemen waarin zij zich verantwoordt over de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties (inclusief begrotingsrechtmatigheid). Een uitgebreidere toelichting op eventuele onrechtmatigheden en de vervolgacties om deze op te lossen/te voorkomen wordt opgenomen in de paragraaf bedrijfsvoering van het jaarverslag. Ter onderbouwing van deze rechtmatigheidsverantwoording heeft de organisatie een risicoanalyse uitgevoerd en een controleplan opgesteld. In 2025 zijn de interne controles in de audittool Naris op gestructureerde wijze uitgevoerd en vastgelegd. Over de uitkomsten van de controles wordt halfjaarlijks gerapporteerd en deze uitkomsten vormen de basis voor het opstellen van de rechtmatigheidsverantwoording. Verantwoordings- en rapportagegrens Via de financiële verordening en het aanvullende raadsbesluit d.d. 12 november 2025 heeft de gemeenteraad de verantwoordings- en rapportagegrens vastgesteld. De verantwoordingsgrens hanteert het college bij het opmaken van de rechtmatigheidsverantwoording en de uiteindelijke conclusie daaromtrent.

Fouten en onduidelijkheden die de verantwoordingsgrens niet overschrijden, zorgen voor een positieve uiting van het college waaruit blijkt dat de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen. De rapporteringsgrens bepaalt de diepgang van de toelichting van het college in de paragraaf bedrijfsvoering. Uit de in de jaarrekening opgenomen rechtmatigheidsverantwoording van de gemeente Arnhem blijkt een aantal onrechtmatigheden welke de verantwoordingsgrens te boven gaan. Deze onrechtmatigheden komen voor binnen het begrotingscriterium en het voorwaardencriterium. Normenkader en financiële verordening Het college heeft het van toepassing zijnde normenkader in kaart gebracht. Het normenkader 2025 is door de gemeenteraad vastgesteld bij het vaststellen van het intern controleplan op 2 juli 2025. Wij hebben vastgesteld dat dit normenkader leidend is geweest voor het college om te komen tot de rechtmatigheidsverantwoording en de toelichtingen in de paragraaf bedrijfsvoering.

In de financiële verordening zijn specifieke richtlijnen opgenomen over de wijze en diepgang van rapporteren over rechtmatigheid en de wijze waarop het college om dient te gaan met begrotingsafwijkingen. Deze komen hierna nader aan bod. Begrotingscriterium Bij de rechtmatigheidsverantwoording vormt het begrotingscriterium een belangrijk toetsingscriterium. Financiële beheershandelingen, die ten grondslag liggen aan de baten, lasten en balansmutaties, dienen tot stand te zijn gekomen binnen de grenzen van de geautoriseerde begroting en de hiermee samenhangende programma’s (begrotingscriterium). Uitgangspunt hiervoor is het niveau waarop de raad de budgetten in de begroting en bij investeringen geautoriseerd heeft. In de begroting zijn de bedragen voor de lasten en baten vermeld die door de raad zijn vastgesteld. Dit houdt in dat de financiële beheershandelingen dienen te passen binnen de begroting. De gemeenteraad en het college hebben afspraken gemaakt in welke situatie overschrijdingen (baten en lasten) onrechtmatig maar acceptabel zijn (lastenoverschrijdingen zijn en blijven onrechtmatig, maar zijn onder voorwaarden acceptabel wat betekent dat het college deze niet hoeft toe te lichten in de paragraaf bedrijfsvoering).

In de financiële verordening is niet specifiek ingegaan op het verschil tussen overschrijdingen op de lasten én aan de andere kant onderschrijdingen op de lasten c.q. afwijkingen op de baten. Het college heeft voor de analyse van de onderschrijdingen op de lasten c.q. afwijkingen op de baten aansluiting gezocht met de Kadernota. Hierin is opgenomen dat begrotingsafwijkingen zijnde overschrijdingen van baten en/of onderschrijdingen van lasten, investeringen en baten op zichzelf niet onrechtmatig zijn. Deze kunnen alleen onrechtmatig zijn als die niet tijdig tot een begrotingswijziging hebben geleid of te laat aan de raad zijn gemeld. Dit tijdig melden raakt immers ook het directe budgetrecht en daarmee de kaderstellende rol van de raad. Het college heeft voorgaande op juiste wijze toegepast in de jaarstukken 2025.

Wij hebben vastgesteld dat het college specifieke werkzaamheden heeft uitgevoerd ten aanzien van het begrotingscriterium. Hieruit blijkt dat over 2025 voor € 22,9 miljoen lasten- en kredietoverschrijding heeft plaatsgevonden. Hiervan is € 21,5 miljoen acceptabel op basis van de afspraken opgenomen in het normenkader dat als bijlage bij het Intern Controleplan 2025 is opgenomen. De niet acceptabele afwijkingen passen binnen de normale activiteiten van de gemeente en zijn als zodanig toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering. Voorwaardencriterium Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld aan de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De eisen c.q. voorwaarden zijn afkomstig uit de relevante wet- en regelgeving zoals opgenomen in het normenkader, en hebben betrekking op aspecten als doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur. Gemeenten stellen via de financiële verordening en/of onderliggende nota’s kaders vast die van invloed zijn op verslaggeving. Het gaat hier om de invulling van de ruimte die het BBV geeft voor eigen gemeentelijke kaders. Denk hierbij aan grenzen voor het activeren van investeringen, afschrijvingstermijnen, omgang met reserves en voorzieningen en dergelijke.

Deze vallen onder het getrouwe beeld en vallen per definitie onder de reikwijdte van de reguliere accountantscontrole. Ook voorwaarden die direct van invloed zijn op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de jaarrekening worden niet opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording. Hierbij kan worden gedacht aan het niet naleven van voorwaarden met betrekking tot recht, hoogte, duur, termijnen, normbedragen, doelgroep en grondslag bij bijvoorbeeld bijstandsverlening, maatschappelijke ondersteuning, inkomensoverdrachten en het opleggen van belastingen dat tot gevolg heeft dat de bijhorende lasten of opbrengsten onjuist of onvolledig zijn. Het niet naleven van deze voorwaarden heeft direct invloed op het getrouwe beeld van deze posten in de jaarrekening.

Die onderwerpen die niet onder het getrouwheidsoordeel van de accountant vallen, hebben wij onderstaand nader toegelicht inclusief de wijze waarop het college deze in haar werkzaamheden heeft betrokken.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Overige onderwerpen Aanbestedingen

Sociaal Domein

Uw gemeente voert in het kader van de controle op de naleving van de aanbestedingsregels jaarlijks een uitgebreide ‘spendanalyse’ en interne controle uit. Wij hebben op de inkopen die mogelijk EU-aanbestedingsplichtig zijn een steekproef uitgevoerd.

Binnen het sociaal domein zijn de totale lasten 2025 ad € 205,6 miljoen met € 17,1 miljoen gestegen ten opzichte van 2024 (€ 188,5 miljoen).

In de paragraaf risicomanagement en weerstandsvermogen zijn de ontwikkelingen binnen de jeugdzorg en de WMO door de gemeente Arnhem als risico’s met de grootste impact op de financiën van de gemeente onderkend. Hierin zijn diverse risico’s omtrent het sociaal domein opgenomen, namelijk:

De lasten WMO zijn gestegen van € 103,0 miljoen in 2024 naar € 116,8 miljoen in 2025, terwijl de lasten jeugdzorg zijn gestegen van € 85,5 miljoen naar € 88,8 miljoen. In de begroting 2025 was reeds rekening gehouden met een stijging van de lasten. De totale begrote lasten voor het sociaal domein bedroegen voor 2025 € 207,3 miljoen (begrote lasten 2024: € 185,0 miljoen). Het voordeel ten opzichte van de begroting ad € 1,7 miljoen wordt voornamelijk veroorzaakt door een daling van het aantal cliënten in de Jeugdzorg (zorg in natura) ten opzichte van de verwachting in de begroting.

•

Hervormingsagenda Jeugdzorg;

•

Volumestijging Wmo en Jeugdzorg

•

Tariefstijgingen in de zorg (Wmo en Jeugdzorg);

•

Bezuinigingsmaatregelen maatwerkvoorzieningen (Wmo en Jeugdzorg)

Inkopen en aanbestedingen, met name binnen de publieke sector, zijn inherent gevoelig voor risico’s op fraude en corruptie. Voor inkopen waarbij indicaties bestaan dat deze zijn overeengekomen in strijd met de van toepassing zijnde interne procedures en (Europese aanbestedings)richtlijnen, onderkennen wij het risico dat sprake is van zelfverrijking, onrechtmatige bevoordeling van derden, het overbetalen voor goederen of diensten, of betaling voor niet-geleverde prestaties. Dit risico vereist specifieke aandacht tijdens onze controle vanwege de potentiële impact op de getrouwheid van de financiële overzichten. Op basis van onze werkzaamheden hebben wij geen indicaties voor een afwijking van materieel belang in de financiële overzichten als gevolg van fraude of corruptie met betrekking tot inkopen en aanbestedingen.

Naar verwachting zal de druk op de zorg de komende jaren toenemen vanwege stijgende kosten van zorg, personeelstekorten en toenemende vergrijzing. De gemeente Arnhem heeft in 2025 daarom volop ingezet op de transformatie in het sociaal domein en het Nationaal Programma ArnhemOost. Hierbij worden preventieve maatregelen geboden, aangezien een fundamentele transformatie noodzakelijk wordt geacht om de problematiek te beheersen en te verminderen.

Invlechting De Connectie

220

•

het inbrengen van de balans van De Connectie naar de gemeente Arnhem.

Deze overtredingen van de EU-aanbestedingsrichtlijnen zijn opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording. Op basis van onze eigen (gegevensgerichte) controlewerkzaamheden hebben wij geen andere afwijkingen geconstateerd.

200

•

het opnemen van de personeelskosten; en

•

het inzichtelijk maken van de financiële effecten van het kostprijsmodel ten aanzien van de deelnemende gemeenten Renkum en Rheden.

Over 2025 zijn de juiste aanbestedingsrichtlijnen gevolgd, met uitzondering van meerdere soortgelijke opdrachten aan dezelfde leverancier met een totaal aan bestedingen in 2025 van € 884.000. Gezien de omvang van de opdrachten had Europese Aanbesteding moeten plaatsvinden terwijl interne aanbestedingsprocedures zijn gevolgd. De ambtelijke organisatie heeft intern geanalyseerd waarom een verkeerde aanbestedingsprocedure is gekozen en heeft acties uitgezet om herhaling te voorkomen.

Lasten sociaal domein | Begroting vs. realisatie (x € 1 miljoen)

180

160 140 Begroting Realisatie Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2023 2023 2024 2024 2025 2025 169,6

177,6

185,0

188,5

207,3

Hieruit valt op te maken dat uw gemeente de ontwikkelingen en uitdagingen in het sociaal domein onderkent en hier middels maatregelen zichtbaar op blijft sturen.

Het is Arnhem en De Connectie gelukt om per 1 januari 2026 de omvorming en invlechting van De Connectie te realiseren. Tijdens het omvlechten is de continuïteit van de dienstverlening en de bedrijfsvoering gehandhaafd. Het project is vervolgens doorgelopen tot 1 april 2026, waarna alle nieuwe arbeidsovereenkomsten afgesloten zijn, de systemen zijn aangepast naar de nieuwe situatie. Gezien de timing van de overdracht is de impact op de jaarrekening 2025 minimaal. De financiële effecten zullen in de jaarrekening 2026, conform de feitelijke situatie, verwerkt worden. Hierbij heeft Arnhem in het bijzonder aandacht voor:

Met onze jaarrekeningcontrole 2026 zullen wij in aandacht schenken aan de financiële verwerking van de invlechting in de financiële informatie en administratie van uw stad.

205,6

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Accountantsverslag 2025 xxxxxxxxxxxxx

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) •

De voorraad onderhanden werk De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is door het saldo per ultimo 2025 ad € 113,7 miljoen relevant voor de accountantscontrole, maar ook door de schattingen die een rol spelen bij het inschatten van de in 2026 e.v. nog te realiseren baten en lasten. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het op dit moment verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten in de toekomst. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitaties dient de gemeente per individueel project te bepalen of de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren lasten en baten, naar beste schatting, terugverdient kunnen worden. De gemeente Arnhem schat ultimo 2025 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele portefeuille grondexploitaties circa € 75 miljoen bedraagt (2023: € 74 miljoen). Hiervoor is in de jaarrekening een voorziening getroffen. Deze voorziening is geheel in mindering gebracht op de bouwgronden in exploitatie.

Deze verwerkingsmethode is in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording. Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s: •

•

Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn. Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?

•

Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen? Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen?

Totale boekwaarde bouwgronden in exploitatie (x € 1 miljoen) 120 115 110 105 100 95 90 85 80

Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?

2022

2023

2024

2025

88,6

90,7

107,0

113,7

Ontwikkeling boekwaarde

De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’.

Overzicht nog te realiseren baten en lasten per project

Analyse grondexploitaties

(x € 1 miljoen)

Uit nevenstaande figuur blijkt dat de boekwaarde van de bouwgronden in exploitatie is gestegen in 2025. De stijging wordt verklaard door de kosten die Arnhem in 2025 heeft gemaakt voor Spoorzone Arnhem-Oost (+ € 8,2 miljoen) de in het boekjaar verwerkte winstname voor Schuytgraaf en Zuidelijke binnenstad (+ € 2,3 miljoen). Deze winstname is het gevolg van de gerealiseerde verkopen in 2025. Met het vaststellen van het grondexploitatieproject Nijmeegseweg is in 2025 wederom een belangrijk project toegevoegd. Dit is zichtbaar in de FJP 2025, waarin de nog te realiseren baten en nog te realiseren lasten van respectievelijk € 26 miljoen en € 24 miljoen zijn opgenomen.

400 350 300 250 200 150 100 50 Spoorzone Arnhem Oost

Schuytgraaf

Nog te realiseren baten

Nijmeegseweg

Overig

Nog te realiseren lasten

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties – vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijging en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen: •

Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd.

•

Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?

•

Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.

•

Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).

De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2025 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd) en waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is.

Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties

Nijmeegseweg

Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag of niet).

De grondexploitatie Nijmeegseweg bevindt zich momenteel nog in de opstartfase. De reeds gemaakte kosten bestaat uit de inbreng van gronden en planbegeleidingskosten, tezamen € 3,4 miljoen. Het project wordt uitgevoerd in twee fases, waarbij aan de westzijde (fase 1) 253 woningen en aan de oostkant (fase 2) 390 woningen gerealiseerd zullen worden. Voor dit project is in 2025 voorziening getroffen ad € 1,1 miljoen.

Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol. Zo zorgt binnenstedelijke herstructurering (bijv. Spoorzone Arnhem-Oost en Nijmeegseweg) normaliter voor een grotere complexiteit, doordat de stad de bestaande ruimte her-ontwikkelt en dit type projecten hierdoor (financieel gezien) gevoeliger zijn voor risico’s dan volledig nieuw uit te leggen locaties (zoals de Schuytgraaf). Een langere doorlooptijd van de projecten zorgt eveneens voor een hoger risicoprofiel, doordat de schatting van kosten en opbrengsten van de projecten subjectiever is naarmate de doorlooptijd toeneemt.

Schuytgraaf Binnen de grondexploitatie Schuytgraaf worden de laatste twee velden gerealiseerd. Uw verwachting is dat de verkopen in de komende vier jaar gefaseerd zullen plaatsvinden en de resterende boekwaarde ad € 26,9 miljoen gedurende die periode gerealiseerd wordt door de verkopen. In 2025 is een winstname gerealiseerd van € 1,9 miljoen.

Op grond van onze risicoanalyse hebben wij Spoorzone Arnhem-Oost als belangrijkste project geïdentificeerd. Deze is tezamen met de grondexploitaties Nijmeegseweg (nieuw vastgestelde grondexploitatie in 2025) en Schuytgraaf (actieve grondexploitatie) de belangrijkste projecten binnen uw gemeente. Van deze (deel)projecten hebben wij de aannemelijkheid van de nog te realiseren kosten en opbrengsten getoetst en is tevens de getroffen verliesvoorziening gecontroleerd.

Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag of niet). Accountantsverslag 2025 23/XXXXXXXXXXXXX © 2025. Voor informatie, contact Deloitte Nederland.

Kernboodschappen jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Bijlagen

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) Spoorzone Arnhem-Oost

Ingerekende subsidies vanuit de provincie en het Rijk

De gebiedsexploitatie Spoorzone Arnhem-Oost bestaat uit 5 deelgebieden, waarvan 3 deel-grondexploitaties: Rijnpark fase 1, Presikhaaf 3 en Schaapsdrift. De boekwaarde van Spoorzone Arnhem-Oost per ultimo 2025 bedraagt € 21,9 miljoen. Hierop is een verliesvoorziening getroffen van € 7,5 miljoen (2024: € 8,9 miljoen).

Uw gemeente heeft subsidies ontvangen in verband met de herontwikkeling. Deze worden definitief na het voldoen aan een aantal voorwaarden en pas dan kan het als opbrengst toegerekend worden.

Gezien de omvang en complexiteit van dit project hebben wij voor de controle onze vastgoedspecialisten ingezet. Gezamenlijk hebben wij op gedetailleerd niveau inzicht verkregen in de aannemelijkheid van de gehanteerde parameters en de nog te realiseren baten en lasten van deelproject Rijnpark fase 1. Met onze controlewerkzaamheden is daarnaast in het bijzonder aandacht geschonken aan de volgende bijzonderheden van deze grondexploitatie: •

Uitplaatsen spooremplacement in Rijnpark.

•

Ingerekende subsidies vanuit de provincie en het Rijk.

•

Het bepalen van de civieltechnische kosten met de situatie dat de gedetailleerde uitvoering van de grondexploitaties nog onduidelijk is.

Hieronder gaan wij in op de bijzonderheden uit onze controle van project Spoorzone Arnhem-Oost. Uitplaatsen spooremplacement in Rijnpark fase 1 Na een verkenning oordeelt de gemeente dat opname van de functies van het ProRail-emplacement in bestaande emplacementen een reële optie is. Deze optie was reeds ingerekend in de grondexploitatie 2024. De bestaande calculaties, opgesteld met het MIRT-spelregelkader, blijven hiermee van kracht en het meest aannemelijke scenario voor de jaarrekening 2025. Doordat de kosten voor het uitplaatsen van het emplacement grotendeels gedekt worden met een rijkssubsidie heeft een aanpassing van de geschatte kosten een gedempt effect op het resultaat van de totale grondexploitatie. De subsidie ter dekking ad. € 50 miljoen is, tezamen met de overige subsidies binnen Spoorzone Arnhem-Oost, verantwoord als vooruitontvangen bedrag in de overlopende passiva en als nog te realiseren opbrengsten in de grondexploitatie, aangezien nog niet aan de voorwaarden van deze subsidies is voldaan. © 2025. Voor informatie, contact Deloitte Nederland.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Arnhem&id=f0f885ea-e63b-4ced-880a-e3a6a8bc4bff