Bijlage 2b - Bijlage bij de regels

Chw Herontwikkeling koepelgevangenis

Dienst Stadsontwikkeling

Bestemmingsplan Bijlage Bij De Regels

Colofon Plan: Gemeente: Plannummer:

Chw Herontwikkeling koepelgevangenis Arnhem 980

IMRO-identificatie: Huidige status: Plantype: Locatie:

NL.IMRO.0202.980-0301 vastgesteld bestemmingsplan

Projectleider: Datum:

3-6-2024

Chw Herontwikkeling koepelgevangenis

Chw Herontwikkeling koepelgevangenis

Inhoudsopgave Bijlage bij de regels

3

Bijlage 1

Verkeer- en vervoersmanagementplan De Koepel

4

Bijlage 2

Monitoringsmethodiek

12

Bijlage 3

Vervoersplan

15

Bijlage 4

Beeldkwaliteitsplan

20

Bijlage 5

Trillingshinder

81

Bijlage 6

Notitie parkeren

111

2 ld)

"Chw Herontwikkeling koepelgevangenis" (vastgeste

Chw Herontwikkeling koepelgevangenis

Bijlage bij de regels

"Chw Herontwikkeling koepelgevangenis" (vastgesteld) 3

Chw Herontwikkeling koepelgevangenis

Bijlage 1 Verkeer- en vervoersmanagementplan De Koepel

4 ld)

"Chw Herontwikkeling koepelgevangenis" (vastgeste

Verkeer- en vervoersmanagementplan De Koepel, Arnhem Versie 22 november 2023

Inleiding en doel In dit Verkeers- en Vervoersmanagementplan wordt beschreven hoe het verkeer- en vervoersmanagement wordt ingericht bij besloten bijeenkomsten die in De Koepel in Arnhem plaatsvinden. De openbare parkeergelegenheid in de woonomgeving van De Koepel is niet geschikt en niet bedoeld voor het parkeren van personenauto’s van bezoekers van dergelijke bijeenkomsten. Het Verkeer- en vervoersmanagementplan De Koepel, Arnhem beschrijft de wijze waarop verkeer en vervoer collectief geregeld wordt bij bijeenkomsten met 250 tot maximaal 500 bezoekers. De Koepel kan sturen op het aantal bezoekers doordat het gaat om besloten bijeenkomsten waarbij vooraf afspraken zijn gemaakt (o.a. qua aantal bezoekers). Het doel van dit plan is dat de bezoekers naar een besloten bijeenkomst vlot en veilig naar de locatie De Koepel komen, waarbij de verkeersoverlast voor de woonomgeving niet toeneemt ten opzichte van de situatie zonder besloten bijeenkomsten. Tot en met 249 bezoekers biedt De Koepel in haar parkeergarage op eigen terrein voldoende parkeergelegenheid om in de parkeerbehoefte te voorzien.

Toepassingsbereik en kaders Voorliggend Verkeers- en Vervoersmanagementplan heeft betrekking op: • Besloten bijeenkomsten, waarbij onder een besloten bijeenkomst wordt verstaan: “Een tijdelijke besloten activiteit gericht op het bereiken van een publiek voor informerende, educatieve, zakelijke, vermaak, culturele, persoonlijke, en/of levensbeschouwelijke doeleinden zoals bedrijfsfeesten, vergaderingen, productpresentaties, sportmanifestaties, voorstellingen, tentoonstellingen, thematische beurzen, rondleidingen, exposities en bruiloften, met dien verstande dat publieke/openbare bijeenkomsten niet zijn toegestaan”; • Besloten bijeenkomsten met 250 bezoekers tot een maximum van 500 bezoekers per bijeenkomst; • Maximaal 12 besloten bijeenkomsten per kalenderjaar, waarbij een bijeenkomst wordt gezien als één bijeenkomst wanneer deze maximaal 24 uur duurt voor een vaste groep van 250 tot maximaal 500 bezoekers die collectief aankomt en weer collectief vertrekt. In het onwaarschijnlijke geval dat een bijeenkomst meerdere aaneengesloten dagen duurt, en er sprake is van een gelijkblijvende groepssamenstelling en men eenmaal collectief aankomt en eenmaal collectief vertrekt, is eveneens sprake van een enkele bijeenkomst. In beide voornoemde gevallen moet uitvoering gegeven worden aan dit Verkeers- en Vervoersmanagementplan.

In andere situaties (bijvoorbeeld een meerdaagse bijeenkomst maar met een wisselende groepssamenstelling danwel eenzelfde groepssamenstelling maar met meerdere keren collectief aankomen en collectief vertrekken) is sprake van meerdere bijeenkomsten; • Bezoekers van een besloten bijeenkomst. Voor organisatoren en andere partijen die betrokken zijn bij de voorbereiding en productie van een bijeenkomst (catering, artiest(en), spreker(s) etc.) geldt dit Verkeers- en Vervoersmanagementplan niet. Voor dergelijke partijen worden afzonderlijke afspraken gemaakt over de mogelijkheid tot parkeren in de parkeergarage op eigen terrein van De Koepel in Arnhem.

Voorzieningen en maatregelen Nr. 1

2

3

Maatregel / Voorziening Verplichting tot inzetten pendelbussen a. Bij een besloten bijeenkomst met 250 of meer tot maximaal 500 bezoekers dienen pendelbussen te worden ingezet voor het collectief vervoer van de bezoekers. Personen die buiten het collectieve vervoer om reizen worden door de exploitant (zie onder 5) niet toegelaten tot De Koepel. Uitzondering hierop geldt voor gasten van een besloten bijeenkomst met 250 tot maximaal 500 bezoekers die ook gebruik maken van een hotelovernachting in De Koepel, deze bezoekers mogen op eigen gelegenheid komen (lopend, fiets, auto of openbaar vervoer) en kunnen gebruik maken van de parkeergarage op eigen terrein van De Koepel. De exploitant is verplicht om voorafgaand aan de bijeenkomsten – waarop dit Verkeers- en Vervoersmanagementplan betrekking heeft – dit (pro)actief aan de organisator(en) van de betreffende bijeenkomst(en) te communiceren. Aanvoerroute en toegang tot het terrein a. De aan- en afvoerroute voor het onder 1 genoemde pendelbusverkeer betreft de Utrechtseweg en vanaf daar via de Wilhelminastraat naar het terrein van De Koepel en vice versa, waarbij pendelbussen op eigen terrein keren (voor route zie bijlage 1); b. Toegang tot het terrein verloopt via de toegang aan de Wilhelminastraat. Parkeervoorzieningen voor de pendelbussen a.

Op het eigen terrein van De Koepel is ruimte beschikbaar voor het met uitgeschakelde motor parkeren van maximaal 4 pendelbussen; b. Op het eigen terrein van De Koepel dient voldoende ruimte beschikbaar te zijn voor het manoeuvreren ten behoeve van het keren van de pendelbussen en het verlaten van het terrein; c. Indien meer dan vier pendelbussen geparkeerd moeten worden dan dient, afhankelijk van het aantal, gebruik te worden gemaakt van de openbare toegankelijke parkeervoorzieningen waar parkeren van grotere voertuigen is toegestaan (zie hiervoor bijlage 2; gebieden in de APV aangewezen als uitgezonderd van het parkeerverbod grotere voertuigen) en/of van private parkeerterreinen van derden (zie bijlage 3; alleen bij toestemming van de eigenaar van het private terrein), te weten de volgende locaties: 1. Arnhems Buiten; 2. Papendal; 3. Gelredome; d. Pendelbussen mogen niet op andere locaties binnen de bebouwde kom van gemeente Arnhem (waaronder in de wijk Heijenoord/Lombok) dan bepaald onder c geparkeerd danwel tijdelijk gestald worden; e. Het laten in- en uitstappen van bezoekers ter plaatse van De Koepel vindt uitsluitend op eigen terrein plaats; f. Pendelbussen komen gespreid aan indien pendelbussen niet gelijktijdig op eigen terrein bezoekers kunnen laten in- en uitstappen (ter voorkoming van wachtende pendelbussen in de Wilhelminastraat).

4

Opstapplaatsen a. Binnen de bebouwde kom van Arnhem is opstappen in een pendelbus in openbaar gebied uitsluitend toegestaan ter plaatse van de busplaatsen op station Arnhem Centraal; b. Binnen de bebouwde kom van Arnhem is opstappen in een pendelbus op private parkeerterreinen van derden uitsluitend toegestaan op de volgende locaties (zie bijlage 4) en in geval van toestemming van de eigenaar van het private terrein: 1. Gelredome; 2. Papendal; c. In geval er sprake is van lokale bezoekers vanuit Arnhem dient er altijd een opstapplaats in Arnhem te zijn op een locatie als bedoeld onder a of b. In geval er geen opstapplaats beschikbaar is dan is het organiseren van een besloten bijeenkomst met lokale bezoekers uit Arnhem niet toegestaan.

5

Registratie en toegangsbewijzen a. Verplichte registratie en aanmelding voorafgaand aan de bijeenkomst voor bezoekers bij de organisator. Bij de registratie gaan bezoekers akkoord met het verplicht reizen met collectief vervoer in de vorm van een pendelbus vanaf een opstapplaats (‘single-use’) of met een verplichte parkeerplaats voor hotelgasten in de parkeergarage op eigen terrein van De Koepel (‘mixed-use’). Bevestiging van registratie/deelname wordt (digitaal) overhandigd aan bezoeker. Uiterlijk twee weken voor de betreffende besloten bijeenkomst dient organisator het vervoersplan ingevuld en ondertekend te overhandigen aan exploitant De Koepel; b. Bezoekers die buiten het collectieve vervoer – als bedoeld onder 1 tot en met 4 van dit Verkeers- en Vervoersmanagementplan – om reizen (ook met de fiets) worden aan de deur geweigerd. Uitzondering hierop geldt voor gasten van een besloten bijeenkomst met 250 tot maximaal 500 bezoekers die ook gebruik maken van een hotelovernachting in De Koepel, deze bezoekers mogen op eigen gelegenheid komen (lopend, fiets, auto of openbaar vervoer) en kunnen gebruik maken van de parkeergarage op eigen terrein van De Koepel. Vrije inloop is bij de onder 1 genoemde bijeenkomsten niet toegestaan; c.

De exploitant van De Koepel treft zodanige maatregelen dat gegarandeerd is dat – wat betreft de onder 1 genoemde bijeenkomsten – uitsluitend die bezoekers die gebruik maken van het onder 2 tot en met 4 genoemde collectieve vervoer, toegang tot De Koepel hebben. Hieronder valt in ieder geval het treffen van zodanige maatregelen dat het toegangsbewijs (bijvoorbeeld keycord, badge, polsbandje, met unieke kenmerken bijvoorbeeld kleur en nummer) voor de bijeenkomst (pas) bij het instappen van of in de pendelbus van het collectieve vervoer wordt uitgereikt (‘single-use’), danwel bij het inchecken in het hotel/voor de start van de bijeenkomst (‘mixed-use’). Dit na vertoning van bevestiging van registratie/deelname van de besloten bijeenkomst; d. Als een bezoeker niet komt opdagen vervalt het toegangsbewijs. Dit kan niet aan derden worden afgegeven of overgedragen; e. Tot een dag voor de bijeenkomst is het voor de organisator toegestaan een wijziging van tenaamstelling in de registratie door te voeren, bijvoorbeeld als een bezoeker verhinderd is. De nieuw geregistreerde bezoeker zal gebruik moeten maken van de aangeboden collectieve vervoerswijze danwel moeten overnachten in het hotel (‘mixed-use’).

Bijlage 1

Aan- en afvoerroute pendelbussen

Bijlage 2

Gebieden in de APV aangewezen als uitgezonderd van het parkeerverbod grotere voertuigen

Bijlage 3

Parkeerplaatsen pendelbussen ter plaatse van private parkeerterreinen van derden

Bijlage 4

Opstapplaatsen bezoekers op pendelbussen ter plaatse van private parkeerterreinen van derden

Chw Herontwikkeling koepelgevangenis

Bijlage 2 M onitoringsmethodiek

12 ld)

"Chw Herontwikkeling koepelgevangenis" (vastgeste

Monitoring Versie 22 november 2023

Algemene doel De openbare parkeergelegenheid in de woonomgeving van De Koepel is niet geschikt en niet bedoeld voor het parkeren van personenauto’s van bezoekers van dergelijke bijeenkomsten. Het Verkeer- en vervoersmanagementplan De Koepel, Arnhem beschrijft de wijze waarop verkeer en vervoer collectief geregeld wordt bij bijeenkomsten met 250 tot maximaal 500 bezoekers. De Koepel kan sturen op het aantal bezoekers doordat het gaat om besloten bijeenkomsten waarbij vooraf afspraken zijn gemaakt (o.a. qua aantal bezoekers). Het doel van dit plan is dat de bezoekers naar een besloten bijeenkomst vlot en veilig naar de locatie De Koepel komen, waarbij de verkeersoverlast voor de woonomgeving niet toeneemt ten opzichte van de situatie zonder besloten bijeenkomsten. Tot en met 249 bezoekers biedt De Koepel in haar parkeergarage op eigen terrein voldoende parkeergelegenheid om in de parkeerbehoefte te voorzien. Methodiek van monitoring De algemene methodiek van monitoring van het verkeers- en vervoersmanagementplan is hierna uitgewerkt en bestaat uit de volgende onderdelen: • Wijze van monitoring (welke gegevens, wijze van gegevensverzameling); • Frequentie van monitoring; • Mogelijke maatregelen bij niet behalen van het algemene doel. Monitoring is van toepassing op alle besloten bijeenkomsten waarop het verkeer- en vervoersmanagementplan van toepassing is.

Wijze van monitoring

Rapportage frequentie

Maatregelen bij niet behalen van het algemene doel

In het monitorbestand van De Koepel wordt opgenomen:

1 keer per kalenderjaar, danwel eerder op aanvraag van een daartoe bevoegde ambtenaar

Indien er een knelpunt ontstaat zijn de volgende maatregelen denkbaar:

•

•

•

•

het bijhouden van een administratie van het aantal georganiseerde grote besloten bijeenkomsten per kalenderjaar, met dien verstande dat een besloten bijeenkomst als één bijeenkomst wordt gerekend indien: o sprake is van een besloten bijeenkomst die maximaal 24 uur duurt waarbij meer dan 250 tot maximaal 500 bezoekers aanwezig zijn en men collectief aankomt en weer collectief vertrekt; of o sprake is van een besloten bijeenkomst die langer duurt dan 24 uur en waarbij meer dan 250 tot maximaal 500 bezoekers aanwezig zijn, maar waarbij sprake is van een gelijkblijvende groepssamenstelling en men eenmaal collectief aankomt en eenmaal collectief vertrekt. De vooraf opgestelde en ondertekende vervoersplannen met daarin onder meer de algemene kenmerken van de bijeenkomst (datum, doelgroep etc.), het aantal bezoekers van de besloten bijeenkomst, het reizen per collectief vervoer (hoeveel bezoekers per pendelbus, aantal pendelbussen etc.); De registratie van het gebruik van de parkeergarage op eigen terrein van De Koepel ten tijde van de besloten bijeenkomst (bezettingsgraad, geregistreerde parkeerders); Eventuele klachten die bij de gemeente/Omgevingsdienst binnen zijn gekomen en/of zijn gemeld bij de exploitant.

• • • • • • • •

Het verbeteren van de informatievoorziening omtrent het parkeren, van zowel bezoekers als de pendelbussen; Het voorzien in extra parkeergelegenheid voor pendelbussen op eigen terrein of in de directe nabijheid; Het aanpassen van de routing van pendelbussen en/of de opstapplaatsen van bezoekers; Het maximeren van het aantal in te zetten pendelbussen; Het aanpassen van de maximale bezettingsgraad van de gelijktijdig uit te voeren functies (bijeenkomsten, hotel, overige); Het inzetten van verkeersregelaars; Het intensiveren van handhaving door de gemeente/Omgevingsdienst; Het wijzigen van de parkeersituatie in de omgeving, bijvoorbeeld invoeren van parkeervergunningen bij draagvlak van de omgeving.

Chw Herontwikkeling koepelgevangenis

Bijlage 3 Vervoersplan

"Chw Herontwikkeling koepelgevangenis" (vastgesteld) 15

VERVOERPLAN <…naam bijeenkomst…> Versie 22 november 2023

I Inleiding In dit plan is beschreven hoe het verkeers- en vervoersmanagement voor de bijeenkomst wordt ingericht.

II Kaders en scenario’s Voor het organiseren van bezoekersstromen van en naar De Koepel in Arnhem geldt steeds eenzelfde scenario. Het gaat om maximaal 12 keer per jaar. De 12 keer per jaar komen in beginsel overeen met 12 keer 24 uur. Het gaat steeds om een vaste groep van meer dan 249 tot maximaal 500 bezoekers die op eenzelfde moment collectief aankomt en weer collectief vertrekt. In het onwaarschijnlijke geval dat een bijeenkomst meerdere aaneengesloten dagen duurt, er sprake is van een gelijkblijvende groepssamenstelling en men eenmaal collectief aankomt en eenmaal collectief vertrekt, is sprake van een enkele bijeenkomst. Wanneer er sprake is van een dagelijks gewijzigde of veranderende groepssamenstelling (dus met nieuwe bezoekers, die op verschillende momenten collectief aankomen en vertrekken) van bij elkaar meer dan 249 tot maximaal 500 bezoekers, dan is er sprake van meerdere bijeenkomsten.

III Voorzieningen en maatregelen Onderwerp

Naam organisator Naam en contactgegevens organisator (contactpersoon/tussenpersoon) Datum/tijdstip van de bijeenkomst Verwacht aantal bezoekers (vooraf te registreren/aanmelden)

Invoerveld (Invullen door organisator bijeenkomst)

Toelichting

Goedgekeurd (exploitant; De Koepel)

Soort bijeenkomst en doelgroep bezoekers (bijv. personeel van een bedrijf, experts uit een vakgebied, algemeen geïnteresseerden etc.) Kennisgenomen van de voorwaarden gesteld in het Verkeer- en vervoersmanagementplan De Koepel, Arnhem (verplicht) Wijze van registratie/aanmelding bezoekers (verplicht voorafgaand aan de bijeenkomst)

-

Wat is het voor bijeenkomst? Voor wie is de bijeenkomst bedoeld/op welke groep bezoekers is de bijeenkomst gericht? Handtekening zetten in invoerveld

-

-

Wijze van toegangsbewijs

Waar komen de bezoekers vandaan in geval van ‘single-use’. Wat zijn de opstapplaatsen?

o o o o o

o

Keycord Badge Polsbandje Anders; namelijk: In Arnhem, namelijk: o Gelredome; o Papendal; o station Arnhem Centraal (in geval bezoekers reizen per openbaar vervoer)

-

-

Buiten Arnhem, namelijk: -

Op welke wijze wordt het aantal bezoekers bepaald en wanneer is dat aantal bekend? Tot een dag voor de bijeenkomst is het voor de organisator toegestaan een wijziging van tenaamstelling in de registratie door te voeren, daarna is de registratie definitief en mogen er geen bezoekers toegevoegd worden danwel tenaamstellingen worden gewijzigd. Welke vorm heeft het toegangsbewijs. Toegangsbewijs mag uitsluitend in de pendelbus worden afgegeven. Bij ‘single-use’ reizen alle bezoekers vanaf één of meerdere opstapplaatsen naar De Koepel. Voor lokale bezoekers is er altijd een opstapplaats in Arnhem. Bezoekers reizen op eigen gelegenheid naar één van de opstapplaatsen. Voor de locaties wordt verwezen naar het Verkeer- en

vervoersmanagementplan De Koepel. - Eigenaren van de private terreinen dienen toestemming te hebben verleend. In geval van ‘mixed use’ zijn bezoekers die overnachten geregistreerd als hotelgast. Zij parkeren als bezoeker van het hotel; de parkeernorm voorziet in een parkeerplaats in de parkeergarage van De Koepel.

In hoeverre is er sprake van ‘mixed-use’ (wel/niet en indien ja wat is het aantal bezoekers die hiervan gebruik maakt)?

Hoeveel pendelbussen worden ingezet?

Waar worden de pendelbussen geparkeerd?

o

Eigen terrein De Koepel (max. 4 pendelbussen, aantal:

Overige locaties bij aanvullende parkeerbehoefte: o gebieden APV aangewezen als uitgezonderd op verbod grotere voertuigen, aantal: o Gelredome, aantal: o Papendal, aantal: o Arnhems Buiten, aantal: o Buiten gemeente Arnhem, aantal: Wat is de volgorde/tijdstip van aankomst en vertrek van pendelbussen en parkeerplaats voor pendelbussen.

-

-

-

-

-

Geef aan van welke parkeerlocaties gebruik wordt gemaakt. Let op dit zijn geen opstapplaatsen! Voor de locaties wordt verwezen naar het Verkeer- en vervoersmanagementplan De Koepel Eigenaren van de private terreinen dienen toestemming te hebben verleend.

Er kunnen maximaal 4 pendelbussen tegelijkertijd parkeren op eigen terrein. In geval er pendelbussen geparkeerd moeten worden op een alternatieve locatie dan moeten

die pendelbussen eerst het terrein betreden en daarna de pendelbussen die op het eigen terrein van De Koepel geparkeerd worden. Op welke wijze komen medewerkers voor de productie (catering, geluid, aankleding, artiest(en), spreker(s) etc.) naar de locatie? Collectief vervoer is niet verplicht, maar inzicht in vervoer en parkeren is wenselijk.

Hoe wordt het vervoer en parkeren voor de productie (catering, geluid, aankleding, ‘sprekers’ etc.) verzorgd?

Overige voorwaarden 1. Organisator is zich bewust van de locatie van De Koepel en begrijpt dat de omgeving overlast kan ondervinden van bezoekers van een bijeenkomst indien deze niet goed georganiseerd wordt. Initiatiefnemer zet pendelbussen in om bezoekers naar de locatie te brengen en zal er alles aan doen om enige vorm van overlast te voorkomen; 2. Organisator dient dit vervoersplan ondertekend uiterlijk twee weken voor het plaatsvinden van de grotere besloten bijeenkomst aan te leveren bij de exploitant De Koepel; 3. Organisator is akkoord dat exploitant De Koepel toezicht houdt op naleving van de afspraken die samenhangen met de bijeenkomst (bijv. tellen aantal bezoekers).

IV Ondertekening ………………..

………………..

Organisator (naam en datum)

Exploitant De Koepel (naam en datum)

Chw Herontwikkeling koepelgevangenis

Bijlage 4 Beeldkwaliteitsplan

20 ld)

"Chw Herontwikkeling koepelgevangenis" (vastgeste

Tra n sfo rma tie K o e p e l g eva n g e n is A rn h e m Beeldkwaliteitsplan oktober 2023

Inhoudsopgave Inleiding “... Aldus kan het panoptisme 'de moraal hervormen, de gezondheid beschermen, de industrie stimuleren, het onderwijs verbreiden, de publieke lasten verlichten, de economie een rotsvaste basis verlenen, de gordiaanse knoop van de armenwetten niet doorhakken maar ontwarren: dit alles dankzij een simpel architectonisch idee.’”

5

Stedenbouwkundig Plan & Landschapsontwerp

7

Beeldkwaliteit

21

Bronvermelding Colofon

115 117

citaat van Jeremy Bentham uit 1787 opgenomen in Discipline, Toezicht en Straf, de geboorte van de gevangenis. Michel Foucault,1975

kaft: panorama Arnhem-West, vanaf Eusebiuskerk, ca. 1970 (Gelders Archief)

2

Beeldkwaliteitsplan ‘De Koepel’, Arnhem

Inhoudsopgave

3

Inleiding ‘Overweldigend’ Een veel gehoorde ervaring van mensen die voor het eerst de koepel betreden. En dat was zo’n anderhalve eeuw geleden niet anders. Gevangenen stonden aan de grond genageld en voelde zich klein in deze enorme ruimte. De alles overkoepelende macht van justitie was direct voelbaar. En ook vanuit zijn omgeving duidelijk zichtbaar in het silhouet van Arnhem. Deze ruimtelijke en visuele ervaring is nog van zo’n kracht dat dit ook sturing geeft aan de nieuwe invulling van het complex. De Koepelgevangenis of officieel ‘de Penitentiaire Inrichting De Berg’, heeft in 2015 zijn functie van gevangenis verloren. Na enkele tijdelijke invullingen heeft het Rijksvastgoedbedrijf in 2018 het gehele complex verkocht. Bij deze verkoop is er in afstemming met de gemeente Arnhem en het Atelier Rijksbouwmeester ruimte gecreëerd voor de transformatie van het gebouwencomplex tot een nieuw stedelijk gebied. De mogelijkheden om de monumentale gebouwen een nieuwe functie te geven, nieuwe woongebouwen toe te voegen en hiermee dit nieuwe stedelijke gebied te realiseren is vastgelegd in het Masterplan ‘Transformatie Koepelgevangenis’ waarna het voorliggende Beeldkwaliteitsplan (BKP) is uitgewerkt. In dit BKP zijn de stedenbouwkundige en landschapelijke ontwerpcriteria opgenomen (in rood gemarkeerd) en de spelregels voor de uitwerking van de (landschaps)architectuur opgenomen.

links: interieur cellengbeouwPI ‘De Berg’ (biedboek koepelgevangenis ‘De Berg’ Arnhem, fotograaf onbekend) Impressie Wilhelminastraat - Alexanderstraat

Inleiding

5

Stedenbouwkundig Plan & Landschapsontwerp De locatie Monumentale waarde Ruimtelijke randvoorwaarden Het transformatieconcept Stedenbouwkundig plan

De locatie

Monumentale waarde

Het terrein van de koepelgevangenis is gelegen in de wijk Lombok. De wijk ligt in het zuidwestelijke deel van de gemeente Arnhem, ingeklemd tussen het spoor aan de noordzijde en de Utrechtseweg aan de zuidzijde. De straten omsluiten ruime bouwblokken, met langgerekte woningblokken met beneden- en bovenwoningen, vrijstaande of dubbele woonhuizen of villa’s. De bouwblokken hebben ruime binnenterreinen, in enkele gevallen in het midden bebouwd.

Het 19e-eeuwse gevangeniscomplex is van grote cultuurhistorische waarde als bijzondere uitdrukking van een culturele ontwikkeling, namelijk de tendens tot rationalisering en disciplinering van het maatschappelijk leven en dus ook van het gevangeniswezen.

De Alexanderstraat is een rustige, groene woonstraat met huizen aan de ene zijde en de gevangenismuur met bomen en parkeerhavens aan de andere zijde. De gevelwand wordt hier bepaald door sterk gedifferentieerde bebouwing van één laag met kap tot drie lagen plat.

gemeentelijk monument

rijksmonument

boven: schema van de monumentale waarde van het

De Wilhelminastraat kent vanwege zijn ligging een sterk geaccidenteerd verloop. Het gedeelte ten zuiden van de Alexanderstraat is veel van de oorspronkelijke laat 19de-eeuwse bebouwing nog aanwezig. In het gedeelte ten noorden van de Alexanderstraat, tegenover de koepelgevangenis, wordt de oorspronkelijke bebouwing afgewisseld met een aantal grootschaliger invullingen.

Van de drie koepelgevangenissen in Nederland is het complex in Arnhem het best bewaard gebleven. In 2000, is het complex m.u.v. het dienstengebouw aangewezen als rijksmonument. Het dienstengebouw is destijds buiten de aanwijzingsprocedure gehouden vanwege de plannen die er toen lagen om het gebouw te slopen. Het terrein waarop de koepelgevangenis is gebouwd, is wel als gemeentelijk ‘bovengronds’ monument beschermd, maar heeft geen formele status als beschermd archeologisch monument. Het complex is niet gelegen in een beschermd stadsgezicht (rijks of gemeentelijk).

De woningen aan de noordzijde van het terrein, aan de Zuidelijke Parallelweg, staan op de plaats waar oorspronkelijk een reeks dienstwoningen waren gebouwd.

19e-eeuwse gevangeniscomplex links: terreinoverzicht penitentiaire inrichting ‘De Berg’ (biedboek koepelgevangenis ‘De Berg’ Arnhem)

Stedenbouwkundig plan & Landschapsontwerp

9

Ruimtelijke randvoorwaarden Emotionele waarde De gevangenis is een geladen plaats, een archief aan herinneringen. De vrijheidsberoving die plaatsvond, vormt voor ex-gedetineerden een pijnlijke herinnering. Voor velen is het vooral een plaats waar je niet wilt komen, maar wel even om het hoekje zou willen kijken. De bijzondere gebruiksgeschiedenis maakt dit tot een plek waar een bepaalde mystiek om heen hangt.

Icoonwaarde

Hoofdstructuur

boven: pictogrammen ‘Kernkwaliteiten’ (biedboek koepelgevangenis ‘De Berg’ Arnhem)

10

Beeldkwaliteitsplan ‘De Koepel’, Arnhem

Emotionele waarde

Besloten ruimte rond het koepelgebouw

Kathedrale effect

Architectonische kwaliteit

Icoonwaarde Het silhouet van het koepelgebouw is belangrijk voor Arnhem. Gelegen op de helling van de noordelijke stuwwal, door zijn afmetingen, hoogte en vormgeving van het koepeldak, is het gebouw vanaf grote afstand herkenbaar. Overigens zijn ook de strenge toegangspoort en de aanwezigheid van een ringmuur onder de noemer ‘iconisch’ te vatten. De hoofdstructuur De monumentale as symboliseert een verbeelding van de macht van de overheid ten opzichte van de gedetineerde. De hoofdas is van belang als richtinggever in de entreeroute waarin een functionele opeenvolging van ruimten de overgang van de vrije naar de gesloten wereld markeert. Deze ‘rituele route’ verbeeldt de verschuiving van de macht bij vrijheidsontneming. En de weg die de veroordeelde in de toenmalige theorie van opdrachtgevers en ontwerpers naar zijn plaats van loutering en geestelijke genezing moest brengen.

De ruimte rond het koepelgebouw Voor het ervaren van de beslotenheid van het binnenterrein, in feite van de hele gevangenis, is de ringmuur essentieel. Het hoogteverschil op het terrein speelt ook een belangrijke rol in het ervaren van de mate van ge- en beslotenheid. Een andere belangrijke kwaliteit is de vrije ruimte rondom de koepel, essentieel om het koepelgebouw in zijn geheel op te kunnen nemen, de architectonische kwaliteit te kunnen ervaren. Kathedrale effect Het kathedrale effect van de binnenruimte van het koepelgebouw is imponerend. Het overdondert de bezoeker bij het betreden van de ruimte. Daartegenover staat dat het koepeldak ook zorgt voor geborgenheid. De ronde vorm zorgt voor beschutting. Ook zorgen de cirkelvormige bouw, de identieke cellen en de evenwichtige vormen voor gelijkwaardigheid. Architectonische kwaliteit Er is in het ontwerp van het koepelgebouw veel aandacht besteed aan de zintuiglijke ervaring van licht, geluid, kleur en textuur van materiaal. Het daglicht stroomt heel gematigd en evenwichtig naar binnen door de koepelvensters. De historische kleuren in de binnenruimte van het koepelgebouw en in de andere 19-eeuwse delen van het complex zijn veelal gekozen op basis van psychologische overwegingen.

De kleuren werden gekozen om het binnenklimaat te verzachten en een meer natuurlijke atmosfeer te scheppen en –volgens de toenmalige wetenschappelijke inzichten-geestelijke onrust te temmen. En uiteindelijk loutering en genezing.

Stedenbouwkundig plan & Landschapsontwerp

11

Het Transformatieconcept Het gevangeniscomplex wordt getransformeerd naar een open stedelijk gebied. De locatie wordt aangesloten op de wijkstructuur en voorziet in een brede mix van functies waarbij het wonen en de hotelfunctie aan een openbare tuin centraal staan. Op de hierna volgende pagina’s wordt stapsgewijs uitgelegd met welke middelen en ingrepen deze transformatie tot stand komt.

Stedenbouwkundig plan & Landschapsontwerp

13

Ruimte maken

Herstel ensemble

Ruimtelijke gelaagdheid

De muur openen

Ontsluiting

Routing (incl. link naar omgeving)

Allereerst wordt het gebied tussen de monumentale gebouwen en de ringmuur vrijgemaakt door de sloop van de gebouwen welke in de periode 2000-05 zijn gerealiseerd. De oorspronkelijke hoofdstructuur en architectonische route blijven hierbij in stand.

Het oorspronkelijke ensemble aan de oostzijde werd gevormd door het poortgebouw en de woningen van de directeur en adjunct-directeur. De van oorsprong monumentale façade van het gevangeniscomplex is echter verworden tot een onsamenhangend geheel dat weinig kwaliteiten kent (de historische gebouwen uitgezonderd). Met de sloop van het voorgebouw en het realiseren van twee nieuwe bouwvolumes wordt dit ensemble hersteld. Deze twee ‘wachters’ zijn in woonprogramma en hoofdopzet van de massa gelijk aan elkaar, staan terug t.o.v. de voorzijde van het poortgebouw en zijn in contrast met de monumentale bebouwing gematerialiseerd.

De monumentale ringmuur is bepalend bij de inrichting van het terrein en definieert een omsloten groene wereld: een hortus conclusus. Daarin past het principe van een ‘matroesjka’: vier schillen, van muur naar carré naar hof naar boomgaarden, met elk een eigen betekenis en functionele waarde.

De ringmuur wordt op enkele strategische plekken geopend om de toegankelijkheid en doorwaadbaarheid van het gebied te vergroten: • het permanent openen van bestaande poorten; • het vergroten van de bestaande opening voor toegang van (auto)verkeer; • het maken van nieuwe openingen voor bestemmingsverkeer.

Voor de bereikbaarheid wordt het terrein alzijdig ontsloten. Bestemmingsverkeer voor de woningen krijgen hun toegangen aan de Wilhelminastraat en Diependalstraat. Verkeer voor de koepel, zoals toeleveranciers (incidenteel), hotelgasten en dergelijke, krijgt zijn eigen toegang in de noordoost hoek aan de Wilhelminastraat waarvandaan tevens de koepel is ontsloten. Voor voetgangers die gebruik maken van het openbaar vervoer of een taxi is de koepel rechtstreeks vanaf de Wilhelminastraat te bereiken via het opengestelde poortgebouw. Omwonenden en passanten kunnen het terrein van het gevangeniscomplex via de doorgang aan de Alexanderstraat en de openingen aan de Wilhelminastraat en Diependalstraat bereiken.

Met het openen van de muur en het toegankelijk maken van het terrein ontstaat een openbaar toegankelijke tuin voor de wijk. Zowel over de oost-west als ook de noord-zuid richting wordt het terrein ontsloten. Het gebied haakt aan op bestaande routes in de wijk en zoekt verbinding met het naast gelegen ‘Arnhems Buiten’. De ontsluiting binnen het programma van de koepel haakt hier op aan.

14

Beeldkwaliteitsplan ‘De Koepel’, Arnhem

Binnen de ringmuur worden in de noordwest hoek en aan de zuid- en zuidwestzijde grondgebonden woningen gerealiseerd. Deze woningen omsluiten een drietal openbare, groene hoven. De hoven dienen als gemeenschappelijke tuin en kennen uiteenlopende verbijzonderingen & functies zoals ziten speelobjecten.

Stedenbouwkundig plan & Landschapsontwerp

15

bestaande monumentale bebouwing

Tuin van Lombok

nieuwe bebouwing bestaande bomen nieuwe bomen groenstructuur wachters inrichting binnenhoven verbindende loper pleinen & terrassen steile tuin straat & parkeren privé terrassen

De buitenruimte van De Koepel is te zien als een tuin voor de wijk. Omdat er nu weinig openbaar (verblijfs-) groen in omgeving aanwezig is, biedt het openen van de gevangenismuren een prachtige kans dit te verbeteren. Het terrein van de Koepel wordt toegankelijk en uitnodigend voor de buurt. Het idee voor de inrichting is die van een Hortus Conclusus: de omsloten tuin. De monumentale gevangenismuur vormt hiervoor de basis. De muur geeft het terrein een bijzonder karakter en is beeldbepalend voor de omgeving. De muur zorgt voor een zeker mysterie – wat vindt hier achter plaats? De inrichting van het terrein heeft meer het karakter van een tuin dan een park. Daarmee biedt de locatie een waardevolle aanvulling op de omgeving van Lombok met Arnhems Buiten nabij. De Hortus Conclusus vormt een groene oase, die zowel besloten en intiem, als verbonden en gemeenschappelijk is.

privé tuinen

links: concept van ‘matroesjka’s’, een gelaagde tuin: groene ruimte in groene ruimte in groene ruimte geheel links: conceptschets ‘tuin voor de wijk’ rechts: plankaart Hortus Conclusus: transformatie Koepelgevangenis Arnhem (afbeedling dient ter illustratie, nadere uitwerking volgt in het inrichtingsplan)

16

Beeldkwaliteitsplan ‘De Koepel’, Arnhem

Stedenbouwkundig plan & Landschapsontwerp

17

Het woonprogramma Buiten de ringmuur, langs de Wilhelminastraat, worden in de zogenoemde wachters 16 compacte starters appartementen gerealiseerd met een gemeenschappelijke tuin (I). Binnen de ringmuur bevinden zich grondgebonden stadswoningen van 3 lagen. De voormalige kapel wordt getransformeerd naar 2 woningen. Daarnaast is het denkbaar deze te transformeren naar een kantoorfunctie.

Het hotelprogramma Het hotel in de koepel richt zich op de gevangenis beleving. Je komt er overnachten voor een ‘nachtje in de cel’ maar natuurlijk ook om het gebouw te ervaren. Het Hotel zal gaan bestaan uit 137 kleine 2-sterren kamers op de hostel/hotelmarkt. De centrale koepelruimte zal een levendige plek zijn met een gezellig restaurant/co-working en gelegenheid om bijeenkomsten te houden voor bedrijven. wachters 16 woningen <50m2

18

hotel

vergaderen

start-ups

restaurant

escape rooms (in souterrain)

algemene voorzieningen

bijeenkomsten

bakkerij/koffiehuis

back-office

Beeldkwaliteitsplan ‘De Koepel’, Arnhem

linkerpagina: schema programma hotelfunctie begane grond (links) en verdiepingen (rechts)

stadswoning 23 woningen

(nb: vermelde oppervlakten zijn globaal)

stadswoning 2 9 woningen

hierboven: schema woningbouw typologiën

kapelwoning (óf werken) 2 woningen

De ruimten die gelegen zijn aan het voorplein zijn bestemd voor kleinschalige ondersteunende voorzieningen. Het voorplein zal daarmee ook een verblijfskwaliteit krijgen waar gasten en wijkbewoners elkaar kunnen ontmoeten.

Stedenbouwkundig plan & Landschapsontwerp

19

Beeldkwaliteit Beeldkwaliteit nieuwbouw algemeen Nieuwbouw buiten de ringmuur - Wachters Nieuwbouw binnen de ringmuur - Stadswoningen - Terraswoningen - Parkeergarage Het monument Openbare ruimte

Beeldkwaliteit nieuwbouw algemeen Maximale bouwhoogte De maximale bouwhoogte binnen de ringmuur is niet hoger dan 13,5 meter gemeten vanaf het maaiveld bij het koepelgebouw (dit is de goothoogte van de cellenring van het koepelgebouw). Gebouwplint De verschillende plinten van de woningen vragen bijzondere aandacht teneinde een levendige uitstraling aan de straat te realiseren. Daken en kapvorm Teneinde de herkenbaarheid van het oorspronkelijke strafgevangeniscomplex te behouden en contrast ten opzichte van de bestaande bebouwing te realiseren wordt voor de nieuwbouw de toepassing van hellende daken uitgesloten en alleen voorzien in platte daken. Oriëntatie In basis zijn alle woningen tweezijdig georiënteerd. Blinde gevels dienen echter te worden voorkomen. Een middel hiertoe is bij de kopwoning de toegang van de woning op de kop van de woning te plaasten. In de verdere uitwerking dient de potentie hiervan nader te worden bestudeert.

links: impressie van de ontwerprichting voor de nieuwe invulling met woningbouw.

22

Beeldkwaliteitsplan ‘De Koepel’, Arnhem

Beeldkwaliteit

23

Nieuwbouw buiten de ringmuur

boven: fragment van een foto uit ca. 1985 van de voormalige en gesloopte directeurswoning op de plek van de

boven: materiaalrefrenties verwijzend naar de kleur en/of

zuidelijke wachter. Goed zichtbaar is de gestucte/gecementeerde gevel met gesneden ‘voegen’ als belijning.

het materiaal van de bekleding van het koepeldak en de

bron: Gelders Archief; 1524 - 11503; fotograaf: gemeente archief Arnhem

voormalige (adjunct)directeurs woning.

Beeldkwaliteit en materialisering Wachters De gevels en de uitstraling van de wachters bezitten een zekere mate van uniformiteit, met eenduidig kleur- en materiaalgebruik, zonder een groot kwaliteitsverschil tussen straat-, zij- en galerijgevels.

linker pagina, onder: montage van contrasten tussen bestaande (linksboven) en nieuwe gevelmaterialen (rechtsonder)

24

Beeldkwaliteitsplan ‘De Koepel’, Arnhem

Omwille van het behoud van de herkenbaarheid van het oorspronkelijke strafgevangeniscomplex dient de nieuwbouw van de wachters een contrast in materiaalen/of kleurgebruik ten opzichte van het bestaande monumentale complex te bezitten.

Aanleiding voor het materialiseren van de nieuwbouw ligt in de zinken lossange bekleding van het koepeldak en de oorspronkelijke directeurswoning, met zijn grijs gestucte gevels. Beide vormen een contrast met de gemetselde gevels van het monumentale complex. De nieuwe wachters zulen zich daarnaast ook architectonisch moeten manifesteren als onderdeel van het ensemble aan de Wilhelminastraat en het oog begeleiden naar de monumentale hoofdentree.

Beeldkwaliteit

25

De Wachters

26

Beeldkwaliteitsplan ‘De Koepel’, Arnhem

Uitgeefbare grond & Positie t.o.v. rooilijnen

Bouwhoogte

Toegang tot de woning

Positie buitenberging

Oriëntatie

De gevelrooilijn van beide wachters langs de Wilhelminastraat ligt ca. 3,0 meter (a) achter de voorgevelrooilijn van de torens van het poortgebouw (E). De maximale bouwdiepte (b) is ca. 13,5 meter. Beide wachters beslaan maximaal drie beuken met een maximum breedte van 5,7 meter. De uitgeefbare grond wordt per wachter bepaald en is mede afhankelijk van de positie en afmetingen van de doorgangen door de ringmuur van het koepelcomplex.

De maximale bouwhoogte is drie bouwlagen.

De toegang tot beide wachters ligt tussen het bouwvolume en de ringmuur.

Gezien de beperkte ruimte rondom de wachters en het uitgangspunt de wachters als zelfstandige bouwvolumes onderdeel te laten zijn van het entree ensemble, worden de gemeenschappelijke bergingen in de plint van het bouwvolume opgenomen.

De wachters zijn alzijdig vormgegeven, waarbij de primaire oriëntatie is gericht op het oosten, richting de Wilhelminastraat.

De entree ligt net als die van de woningen aan de zijde van vvde ringmuur.

Beeldkwaliteit

27

links: impressie van de massa voor de nieuwe invulling met woningbouw

Beeldkwaliteit

29

Nieuwbouw binnen de ringmuur

boven: materiaalrefrenties contrasterend met het bestaande monumentale complex.

Beeldkwaliteit en materialisering Hierboven het kleurenpalet voor de nieuwe bebouwing. Deze ‘verkleurd’ van anthraciet-grijs naar een grijs-bruine tint. Dit palet kan tussen de verschillende bouwdelen verkleuren, contrasten binnen het bouwdeel dienen te worden voorkomen teneinde de eenheid te bewaren. Accenten dienen een functionele toepassing. De gevels en de uitstraling van de bouwdelen bezitten een zekere mate van uniformiteit, met eenduidig

30

Beeldkwaliteitsplan ‘De Koepel’, Arnhem

kleur- en materiaalgebruik, zonder een groot kwaliteitsverschil tussen straat-, zij-, kop en hofgevels. De herkenbaarheid van het oorspronkelijke strafgevangeniscomplex dient behouden te worden. Hierom wordt de nieuwbouw aan de binnenzijde van gevangenismuur ontworpen met contrast in materiaalen/of kleurgebruik ten opzichte van het bestaande monumentale complex. Deze vormgeving is daarnaast ingetogen zodat deze geen concurrentie in hiërarchie zal vormen ten opzichte van het bestaande monumentale complex.

Beeldkwaliteit

31

Stadswoning Tussenwoning

Uitgeefbare grond

Bouwhoogte

Toegang tot de woning & Positie buitenberging

Gebouw gebonden buitenruimte

Hoogteverschillen

Aan de straatzijde van de woningen wordt een stoep van ca. 2,0 meter (a) gerealiseerd. Deze stoep hoort bij de woning. Aan de hof zijde van de woning wordt in de individuele buitenruimte voorzien middels een terras met een diepte van ca. 3,5 meter (c).

Voor stadswoningen binnen de ringmuur van het monumentale complex geldt een maximale bouwhoogte van drie bouwlagen.

De toegang van de grondgebonden woningen liggen aan de hoofdontsluiting: de doorgaande weg langs de ringmuur. Vanwege het hoogte verschil (zie ‘Hoogteverschillen’) en de bereikbaarheid van de woning worden deze gespiegeld uitgevoerd waarmee de voordeuren naast elkaar zijn gepositioneerd.

Op de derde bouwlaag kan over de volledige breedte van de woning een setback gerealiseerd worden met een minimale diepte van 2,0 meter (a). Hiermee kan bijvoorbeeld een op het zuiden georiënteerd dakterras gerealiseerd worden.

Grote hoogteverschillen binnen de ringmuur van het koepelcomplex worden opgevangen door minimaal 2 en maximaal 3 aaneengesloten woningen maximaal 1,0 meter (h) in hoogte te laten verspringen. De toegankelijkheid van de woningen dient hierbij gewaarborgd te zijn.

Omdat de woningen geen achtertuin hebben worden de buitenbergingen aan de straatzijde geïntegreerd in de woning.

32

Beeldkwaliteitsplan ‘De Koepel’, Arnhem

Beeldkwaliteit

33

Stadswoning Kopwoning

34

Beeldkwaliteitsplan ‘De Koepel’, Arnhem

Uitgeefbare grond

Toegang tot de woning & Positie buitenberging

Gebouw gebonden buitenruimte

Oriëntatie

Bij de kopwoning wordt de stoep van ca. 2,0 meter (a) aan de straat- en hof zijde van de woning omgezet langs de kopgevel en krijgt hier een breedte van ca. 1,2 meter (e). Deze stoep hoort bij de woning. Aan de hof zijde van de woning wordt in de individuele buitenruimte voorzien middels een terras met een minimale diepte van 3,5 meter (c). De diepte van de uitgeefbare grond bedraagt ca. 17,5 meter (d).

Blinde gevels dienen te worden voorkomen. Een middel hiertoe is bij de kopwoning de toegang van de woning op de kop van de woning te plaasten. In de verdere uitwerking dient de potentie hiervan nader te worden bestudeert.

De kopwoning geldt als ‘boekensteun’ van de rij en krijgt derhalve geen setback of enige andere vorm van ‘aantasting’ van het bouwvolume.

Om een blinde kopgevel te voorkomen is de kopwoning driezijdig georiënteerd, tenzij privacy van omwonenden in het geding is.

Omdat de woningen geen achtertuin hebben worden de buitenbergingen aan de straat- en hof zijde, zijnde niet de kopgevel, geïntegreerd in de woning.

Beeldkwaliteit

35

links: impressie van de ontwerprichting voor de nieuwe invulling met woningbouw

Beeldkwaliteit

37

Tussenwoning met tuin

38

Beeldkwaliteitsplan ‘De Koepel’, Arnhem

Uitgeefbare grond

Bouwhoogte

Toegang tot de woning & Positie buitenberging

Gebouw gebonden buitenruimte

Hoogteverschillen

Aan de hofzijde van de woningen wordt een stoep van ca. 2,0 meter (a) gerealiseerd. Deze stoep hoort bij de woning. Aan de achterzijde van de woning ligt de tuin. De maat varieert: de tuin wordt enerzijds begrenst door de tuingevel van de woning, anderzijds begrenst de ringmuur aan de achterzijde de tuin. Vanwege de bereikbaarheid van de achtertuin wordt hier voorzien in een mandelig achterpad.

Voor stadswoningen binnen de ringmuur van het monumentale complex geldt een maximale bouwhoogte drie bouwlagen.

De toegang van de grondgebonden woningen liggen aan de hof zijde. Vanwege het hoogte verschil (zie ‘Hoogteverschillen’) en de bereikbaarheid van de woning worden deze gespiegeld uitgevoerd waarmee de voordeuren naast elkaar zijn gepositioneerd.

Op de derde bouwlaag kan over de volledige breedte van de woning een setback gerealiseerd worden met een minimale diepte van 2,0 meter (a). Hiermee kan een dakterras gerealiseerd worden.

Grote hoogteverschillen binnen de ringmuur van het koepelcomplex worden opgevangen door minimaal 2 en maximaal 3 aaneengesloten woningen maximaal 1,0 meter (h) in hoogte te laten verspringen. De toegankelijkheid van de woningen dient hierbij gewaarborgd te zijn.

Hoewel de woningen een achtertuin hebben worden de buitenbergingen aan de straatzijde geïntegreerd in de woning.

Beeldkwaliteit

39

Kopwoning met tuin

40

Beeldkwaliteitsplan ‘De Koepel’, Arnhem

Uitgeefbare grond

Toegang tot de woning & Positie buitenberging

Gebouw gebonden buitenruimte

Oriëntatie

Bij de kopwoning wordt de stoep van ca. 2,0 meter (a) aan de straat- en hof zijde van de woning omgezet langs de kopgevel en krijgt hier een breedte van ca. 2,0 meter (e). Deze stoep hoort bij de woning.

Teneinde blinde gevels te voorkomen kan de toegang van de woning op de kop van de woning worden geplaatst.

De kopwoning geldt als ‘boekensteun’ van de rij en krijgt derhalve geen setback of enige andere vorm van ‘aantasting’ van het bouwvolume.

Deze kopwoning is primair tweezijdig georiënteerd. Echter om een blinde kopgevel te voorkomen kan deze een driezijdige oriëntatie meekrijgen. Er dient hierbij ook rekening gehouden te worden met het uitzicht en de privacy van omwonenden.

Beeldkwaliteit

41

links: impressie van de ontwerprichting voor de nieuwe invulling met woningbouw

Beeldkwaliteit

43

oplopende daklijn als accent en markering van de individuele woningen

levendige (delftse) stoep

een ordenend raster door verschillende materialsieringen van horizontaal en verticaal

losse plaatsing van de gevelopeingen binnen een ordenend raster

Aan de straatzijde vragen de verschillende plinten van de woningen bijzondere aandacht teneinde een levendige uitstraling aan de straat te realiseren.

Belijning in de gevel dient ter versterking van de horizontale richting en de verticale geleding van de gevels. Lange doorgaande lijnen dienen echter te worden voorkomen. De individuele woningen blijven herkenbaar.

In contrast met de regide geleding in de gevels van de monumentale gebouwen, wordt gezocht naar een vrijere en lossere plaatsing van de gevelopenigen, zo mogelijk binnen een ondergeschikt ordenend raster.

Beeldkwaliteit Stadswoningen De gevels krijgen een zekere mate van uniformiteit, met eenduidig kleur- en materiaalgebruik. De individuele woningen zijn echter wel herkenbaar door in het oplopend maaiveld de daklijn een extra accent mee te geven.

44

Beeldkwaliteitsplan ‘De Koepel’, Arnhem

Beeldkwaliteit

45

referentie: Delftse stoep als overgang privé - openbaar

verhoogde stoep uitgevoerd in beton en voorzien van groen

ondergeschikt en uniform vormgegeven kast als toevoeging aan de hoofdmassa

delftse stoep plaatselijk voorzien van een haag blok 1-3: terras vzv kast en haag als erfafscheiding (eventueel onderling gekoppeld)

Overgang privé openbaar

blok 4: terras vzv pergola als zonwering met privacyscherm als erfafscheiding groenstructuur wachters en kapel hierboven: schema typologiën overgang privé openbaar

46

Beeldkwaliteitsplan ‘De Koepel’, Arnhem

keerwand en erfafscheiding

hagen loodrecht op de gevel markeren samen met de ‘Delftse stoep’ de hooteverschillen tussen de woningen

Aan de straatzijde markeert een delftse stoep van ca. 2m de overgang tussen de openbare ruimte en het privé domein van de woning. Deze stoep kan (deels) worden vergroend middels een haag (60cm breed) haaks op de gevel zonder de toegang tot de woning en de berging te belemmeren.

Aan de terraszijde vormt een betonnen keerwand van ca. 50cm hoogte vanaf het terras met een hagenstructuur van ca. 60cm breed de markering van het privédomein. Kasten op het terras dienen als privacyscherm tussen de woningen onderling en zijn ondergeschikt gematerialiseerd aan de hoofdmassa en ondersteunen de uniformiteit. Beeldkwaliteit

47

betonnen keermuur met haag

terras op hoogte achter betonnen keermuur en groen

links: Impressie van de ontwerprichting voor de overgang privé-openbaar en de erfafsheiding als bergkast. De terassen zijn gelegen aan een groene bufferzone zonder paden. De bezoekers lopen op afstand.

Beeldkwaliteit

49

overgang terras en park

7,0m.

7,0m.

dwarsprofiel in de toekomstige situatie over het westelijk deel van het terrein; fragment: overgangen privé openbaar met een stoep aan de entreezijde en een terras aan de hofzijde.

50

Beeldkwaliteitsplan ‘De Koepel’, Arnhem

Beeldkwaliteit

51

Terraswoning

52

Beeldkwaliteitsplan ‘De Koepel’, Arnhem

Bouwvlak

Maximale bouwhoogte

Toegang tot de woning & Positie buitenberging

Gebouw gebonden buitenruimte

Terras

Aan de straatzijde van de woningen wordt een stoep van ca. 2,0 meter (a) gerealiseerd. Deze stoep hoort bij de woning. Aan de hof zijde van de woning wordt in de individuele buitenruimte voorzien middels een terras met een diepte van ca. 3,0 meter (c).

Voor stadswoningen binnen de ringmuur van het monumentale complex een maximale bouwhoogte van drie bouwlagen.

De toegang van de grondgebonden woningen liggen aan de de weg langs de ringmuur.

De tweede bouwlaag kan over de volledige breedte van de woning een (glazenwassers) balkon krijgen welke aansluit op de primaire woonlaag. Op de derde bouwlaag kan over de volledige breedte van de woning een setback gerealiseerd worden met een minimale diepte van 2,0 meter (a). Hiermee kan bijvoorbeeld een op het zuiden georiënteerd dakterras gerealiseerd worden. Beiden dragen bij aan het in het terrein aanwezige hoogteverschil in het gebouw te beaccentueren.

Wanneer geen balkon wordt gerealiseerd kan aan de terraszijde van de woning een pergola constructie toegevoegd worden. Dit om het op dit deel van het terrein aanwezige hoogteverschil in het gebouw te beaccentueren en te voorzien in permanente zonwering.

De maximale bouwhoogte van de woningen in de noordwest hoek is niet hoger dan de goothoogte van de cellenring van het koepelgebouw.

Omdat de woningen geen achtertuin hebben worden de buitenbergingen aan de straatzijde geïntegreerd in de woning.

Beeldkwaliteit

53

Eenduidig en uniform materiaalgebuik, ook bij het realiseren van bijvoorbeeld een setback in de gevel.

In de plint van de woning groete aaneengesloten metselwerkvlakken voorkomen.

Een ordenend raster door verschillende materialsieringen van horizontaal en verticaal

Losse plaatsing van de gevelopeingen binnen een ordenend raster

Aan de straatzijde vragen de verschillende plinten van de woningen bijzondere aandacht teneinde een levendige uitstraling aan de straat te realiseren.

Belijning in de gevel dient ter versterking van de horizontale richting. Lange doorgaande lijnen zijn hierbij ondersteunend. De individuele woningen blijven herkenbaar.

In contrast met de rigide geleding in de gevels van de monumentale gebouwen, wordt gezocht naar een vrijere en lossere plaatsing van de gevelopenigen, al dan niet binnen een ondergeschikt ordenend raster.

Beeldkwaliteit De gevels krijgen een zekere mate van uniformiteit, met eenduidig kleur- en materiaalgebruik. De individuele woningen zijn echter wel herkenbaar door in de horizontale richting de geleding een extra accent mee te geven.

54

Beeldkwaliteitsplan ‘De Koepel’, Arnhem

Beeldkwaliteit

55

ondergeschikt en uniform vormgegeven pergolaconstructie als toevoeging aan de hoofdmassa

Impressie van de ontwerprichting voor de overgang privé-openbaar en de erfafsheiding.

56

Beeldkwaliteitsplan ‘De Koepel’, Arnhem

Overgang privé openbaar Aan de terraszijde vormt een keerwand met een hoogte van ca. 50cm, mogelijk aangevuld met een pergola, de markering van het privédomein. Tussen de woningen worden op het terras de privacyschermen gerealiseerd. Deze toevoeging is ondergeschikt gematerialiseerd aan de hoofdmassa en ondersteunt de uniformiteit. Op het terras is ruimte voor vergroening opgenomen.

Een lage afscherming (middels een betonnen keerwand) van het privéterras naar de openbare tuin.

Aan de straatzijde markeert een delftse stoep de overgang tussen de openbare ruimte en het privé domein van de woning. Deze stoep dient (deels) te worden vergroend met een haag (minimaal 60cm breed) zonder de toegang tot de woning en de berging te belemmeren.

Beeldkwaliteit

57

De Parkeergarage Beeldkwaliteit Parkeergarage De architectuur van de parkeergarage krijgt een zekere mate van uniformiteit, met eenduidig kleur- en materiaalgebruik binnen het kleurenpalet van de nieuwbouw. Omwille van het behoud van de herkenbaarheid van het oorspronkelijke strafgevangeniscomplex dient de nieuwbouw van de parkeergarage een contrast in materiaal- en/of kleurgebruik ten opzichte van het bestaande monumentale complex te bezitten. Daarnaast is gezien de compacte ruimte waarin de parkeergarage wordt gerealiseerd en de functie van het gebouw terughoudendheid in ornamentiek in het gevelvlak op zijn plaats. De maximale bouwhoogte van de parkeergarage is niet hoger dan 13,5 meter gemeten vanaf het maaiveld bij het koepelgebouw (dit is de goothoogte van de cellenring van het koepelgebouw). Het dak van de parkeergarage leent zich voor het realiseren van energieopwekkende voorzieningen. Deze voorzieningen dienen integraal mee ontworpen te worden en dragen bij aan de beeldkwaliteit van het gebouw.

linkerpagina: Impressie van de ontwerprichting voor de parkeergarage.

58

Beeldkwaliteitsplan ‘De Koepel’, Arnhem

Beeldkwaliteit

59

horizontale vloeiende belijning toont de parkeermachine en realiseert één

transparante gevelafwerking in hout of een gelijkwaardige afwerking

de transparante gevelafwerking optimaliseert het zicht op de omgeving

sculptuur

binnen het kleuren- en materiaalpalet. De kleur zal een lichtgrijze, beige of

(specifiek de ringmuur en de Koepel) en zorgt voor lichttoetreding.

geintegreerde PV-paneel dakoplossingen.

geintegreerde PV-paneel dakoplossingen.

lichtbruine tint zijn.

referentiepalet architectuur parkeergarage

60

Beeldkwaliteitsplan ‘De Koepel’, Arnhem

Beeldkwaliteit

61

Het monument De monumentale gebouwen hebben van zichzelf een hoge ruimtelijke en architectonische kwaliteit. Het is de opgave bij de transformatie om binnen deze kwaliteiten, meerwaarde toe te voegen. Met de juiste ingrepen zal het monument worden versterkt en de nieuwe functie optimaal worden gefaciliteerd. De nieuwe functie is de eerste stap. De gekozen hotelfunctie ligt in zijn ruimtevraag en organisatie dicht bij de oorspronkelijke gevangenisfunctie. Op de hierna volgende pagina’s worden de mogelijke ingrepen nader gekaderd.

Respecteren structuur en ruimten

hierboven: schema van de monumentale bebouwing na sloop

Het respecteren van de gebouwstructuur is de basis van een goede transformatie. De functie volgt zo maximaal mogelijk de structuur. Zo zal in de koepel de cellenstructuur op enkele uitzonderingen na volledig in tact worden gelaten. De afzonderlijke cel wordt afzonderlijke kamer. In contrast met deze kleinste eenheid van de cel staat de grote ruimte van de koepel. De ruimtelijke ervaring blijft intact. Dit geldt ook voor de routing die oorspronkelijk werd afgelegd door de gevangenen. De buitengevels van het complex omgrenzen het totale ensemble en geven het complex zijn beslotenheid. De randen van het de gevangenis met de ringmuur en de ‘kasteel’-torens zullen deze functie van een meer besloten gebied blijven bewaken.

van de bebouwing uit de periode 2000-05 en de toevoeging van het woonprogramma links: foto koepelcomplex vanaf KEMA straalverbindingstoren (RCE)

62

Beeldkwaliteitsplan ‘De Koepel’, Arnhem

Beeldkwaliteit

63

a.

a.

a.

b.

b.

c.

c.

d.

e.

e.

e.

b.

fotos van gevelfragmenten van de bestaande monumentale bebouwing: a. het poortgebouw, b. het administratiegebouw, c. de koepel en het dienstengebouw d. de kapel en e. de ringmuur

64

Beeldkwaliteitsplan ‘De Koepel’, Arnhem

Beeldkwaliteit

65

Het cellengebouw Opschonen monumentale routing

Toevoegen nieuw meubel

De in de Nota van Uitgangspunten omschreven waardevolle hoofdstructuur is de rituele routing die de gevangen aflegden van oost naar west. Met de recente verbouwing uit het begin van deze eeuw zijn er op de hoofdas enkele obstakels toegevoegd. De meest belemmerende is de centraalpost. Deze post verving de oorspronkelijke centrale observatiepost die qua locatie nog zichtbaar is in de vloer. Bij de transformatie gaan we minimaal uit van het verwijderen van de centraalpost waardoor de hoofdstructuur beter tot zijn recht gaat komen.

Om in deze ruimte de juiste akoestiek te realiseren is er een forse ingreep nodig. Bij dit alles is het behouden van het ruimtelijke ervaring essentieel. Het ‘inpakken’ van de binnengevel en plafond met akoestisch materiaal is niet wenselijk. De toevoeging van een ruimtelijk losstaand element, het meubel, reguleert de akoestiek en biedt ruimte aan enkele noodzakelijke ondersteunende functies zoals het hotelrestaurant. Het meubel ordent daarnaast de logistiek binnen de koepel.

monumentale routing

meubel

Het vloer kunstwerk van Anne Semler zal niet als geheel kunnen worden behouden en het aanbrengen of aanhelen van een nieuwe vloer is onvermijdelijk.

hierboven: schema van de monumentale route rechts: impressie van de ruimtelijkheid van het cellengebouw (de koepel) bij het amoveren van de

hierboven: schema van meubel binnen het

centraalpost en trap

cellengebouw..

linkerpagina: tekening en foto’s van de monumentale

geheel rechts: conceptschets van de ruimtelijkeheid van

routing met (gemarkeerde) obstakels. (tekening en

de koepel met het meubel (nadere studie en uitwerking

foto midden uit biedboek koepelgevangenis ‘De Berg’

volgen in een later stadium)

Arnhem)

66

Beeldkwaliteitsplan ‘De Koepel’, Arnhem

Beeldkwaliteit

67

hierboven: concept schets met nieuw meubel binnen de koepel links: impressie van de ontwerprichting voor het meubel in het cellengebouw de hoogte van het meubel kan variëren

Beeldkwaliteit

69

referentiepalet aan ruimtelijke invullingen in de bestaande open ruimten van de monumentale koepel

70

Beeldkwaliteitsplan ‘De Koepel’, Arnhem

referentiepalet aan ruimtelijke invullingen in de bestaande open ruimten van de kapel

Beeldkwaliteit

71

Het administratiegebouw en voorplein Doorbraken in cellenring

Het voorplein krijgt naast zijn functie als formeel (en besloten) toegangsplein, een publieksfunctie.

Met de nieuwe functie van hotel en aanvullende activiteiten in de koepel zullen er in de toekomst meer personen aanwezig zijn in het gebouw. Om dit goed te faciliteren zullen er twee hoofdentrees voor de nieuwe functie komen.

In de huidige zeer gesloten gevels worden op de begane grond de puien geopend en openingen toegevoegd, waarbij de tralies ook zullen worden verwijderd. Aan de centrale entree zullen geen ingrepen plaats vinden.

Er zal mogelijk een nieuwe tweede entree via de noordelijke toren worden gerealiseerd met een directe koppeling naar de nieuwe parkeervoorziening. Een nieuwe pui benut de maximale breedte van het voormalige trappenhuis.

doorbraak in cellenring

Aan de noordzijde is een ingrijpende doorbraak denkbaar. Enkele cellen kunnen ruimte maken om de routing tussen de koepel en het transporthof goed te kunnen faciliteren.

openen van het voorplein

hierboven: schema van het openen van het voorplein hierboven: schema van de verschillende doorbraken

rechts: conceptschets van het openen van het

in de cellenring.

adminstratiegebouw

rechts: conceptschema’s van de doorbraken in de

geheel rechts: conceptschets van het openen van de

cellenring

bijgebouwen

72

Beeldkwaliteitsplan ‘De Koepel’, Arnhem

Beeldkwaliteit

73

referentiepalet aan ingrepen in het bestaande monument en invullingen van bestaande en nieuwe gevelopeningen.

74

Beeldkwaliteitsplan ‘De Koepel’, Arnhem

referentiepalet aan ingrepen in het bestaande monument en invullingen van bestaande en nieuwe gevelopeningen.

Beeldkwaliteit

75

De Kapel De kapel wordt getransformeerd naar een woon- en/ of een kantoorfunctie. Om voldoende oppervlak te kunnen maken voor één van deze functies is het realiseren van een insteekverdieping een goede optie. De ruimte is voorzien van mooie vensters op de verdieping die met het slopen van de aanbouw weer goed in beeld komen en waardoor de ruimte meer licht zal vangen. De plint van de kapel is nagenoeg geheel gesloten. Om te voorzien in een entree aan de oost- en westzijde tot de woon- of kantoorfunctie, daglicht en ook zicht op het terras aan de noordzijde zijn hier nieuwe openingen noodzakelijk. Dit onder andere op de positie van het reeds gesloopte voorportaal/-huisje.

hierboven: schema invulling van de kapel rechts: conceptdoorsnede voor het invullen van de kapel met twee woningen met over de lengte de woningscheidende wand

76

Beeldkwaliteitsplan ‘De Koepel’, Arnhem

Beeldkwaliteit

77

De ringmuur Voor de nieuwe toegankelijke functies en het aanhaken van het terrein aan de stedelijke structuur dient het complex uit haar historisch ruimtelijke en functionele isolement te worden gehaald. Er zijn in plaats van één toegang meerdere ontsluitingen en daarmee doorbraken in de ringmuur, noodzakelijk. De openingen worden in eerste instantie gerealiseerd door het permanent openzetten van bestaande houten poorten zoals de monumentale hoofentree. Daarnaast worden er incidenteel doorbraken aangebracht in de muur. Deze openingen bestaan uit heldere sneden waarbij de snijvlakken in de ringmuur in en ander materiaal worden afgewerkt.