Bijlage 2 - Ruimtelijk Programmatisch Onderzoek Heijenoordseweg d.d. november 2024

RUIMTELIJK & PROGRAMMATISCH ONDERZOEK Heijenoordseweg Arnhem November, 2024

Ruimtelijk en programmatisch ontwerpend onderzoek

Heijenoordseweg, Arnhem

1

Beleid

2

Gebiedsgenese

3

Ruimtelijk programmatische analyse

4

Ruimtelijk en programmatische uitgangspunten

1.1 1.2 1.3 2.1 2.2 2.3 2.4 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 4.9 4.10 4.11

Plangebied binnen de stad Arnhem 08 Natuur en landschap 10 Bereikbaarheid 14 Landschappelijke opbouw 18 Historie en ontwikkeling 20 Cultuurhistorisch rijkdom 22 Conclusie gebiedsgenese 26 Ruimtelijke analyse Heijenoordseweg 30 Mobiliteit 32 Hoogte verschillen 33 Programma 34 Ons Dorp 38 Waardering 39 Conclusie ruimtelijke programmatische analyse 41 Uitgangspunten voor ontwerp 44 Uitgangspunt 1 - Verbindende bosweide 46 Uitgangspunt 2 - Krachtige stedelijke bouwblokken 48 Uitgangspunt 3 - Benutting condities 50 Uitgangspunt 4 - Voorzieningen centraal 52 Uitgangspunt 5 - Ruimte voor voetganger en fietser 54 Uitgangspunt 6 - Heijenoordseweg afwaarderen 56 Uitgangspunt 7 - Bevorderen sociale cohesie 58 Uitgangspunt 8 - Natuurinclusief bouwen, versterken natuurwaarden 60 Uitgangspunt 9 - Gebruik hoogteverschillen 62 Uitgangspunt 10 - Telmodel bebouwing en parkeren in bosrijk omgeving 64

Ruimtelijk en programmatisch ontwerpend onderzoek

2

3

Ruimtelijk en programmatisch ontwerpend onderzoek

Heijenoordseweg, Arnhem

PLANGEBIED & OPGAVE Het te ontwikkelen plangebied vormt de overgang van het onbebouwde groene buitengebied aan de westzijde van Arnhem en andere bebouwde gebieden zoals Het Dorp ten oosten van het plangebied. Het plangebied wordt begrensd door de Amsterdamseweg aan de noordzijde en het spoor aan de zuidzijde.

PARK ZYPENDAAL KLARENBEEK

AM ST ER DA MS EW EG

SONSBEEK PARK

ONS DORP

ARNHEM CENTRAAL

CENTRUM GEBIED

IJN R R DE E N

ELDENSEWEG

4

Luchtfoto Arnhem | Situatie 2024

NIJMEEGSEWEG

5

Ruimtelijk en programmatisch ontwerpend onderzoek

Our Company President

Interview

Heijenoordseweg, Arnhem

1.

BELEID

Eiken-beukenbos typerend voor de groenstructuur binnen het gebied

6

7

1.1

Ruimtelijk en programmatisch ontwerpend onderzoek

Heijenoordseweg, Arnhem

Typologie ruimtelijke milieus

PLANGEBIED BINNEN DE STAD ARNHEM

woningbouw." Omgevingsvisie Arnhem 2040, 2023.

De middeleeuwse stad (1233-1830) Stad van singels en specilatiebouw (1830-1880) Stad van stratenplan en bouwblok (1880-1905) Stad van tuindorp en villapark (1905 - 1930) Stad van tuinwijk en landschap (1930 - 1940) Stad van licht lucht en ruimte (1940 - 1970) Stad van woonerf en menselijke maat (1970 - 1985) Stad van Vinex en sleutelproject (1985 - heden)

27 PLANGEBIED

Stad van groene weelde (de oude landgoederen) Dorp in de stad Stad van bedrijvigheid (meerdere perioden) ON T WER P-WOON VISIE A R N H EM 2024 – 2029/2034 Verspreide bebouwing in het groen Rivierenlandschap Polderlandschap Veluwslandschap

Koersgebieden

Ruimtelijke milieus Ruimtelijke milieus, onderverdeling Stationskoppunt, bestaand Stationsknooppunt, toekomstig

Ontwerp omgevingsvisie Arnhem 2040 1 november 2022

Voor Arnhem is kort geleden de omgevingsvisie Arnhem 2040 vastgesteld, waarin het ruimtelijk beleid op hoofdlijnen voor Arnhem is vastgelegd. UIt de omgevingsvisie en andere beleidsstukken komt het plangebied Heijenoordseweg naar voren als een belangrijke schakel tussen (binnen) stad en de hoogwaardige bosrijke omgeving ten westen van Arnhem. Het plangebied, "aan de westzijde van de Heijenoordseweg liggen zorgterreinen die een landschappelijke verbinding vormen met Het Dorp en die kansenbieden voor woon-zorg combinaties." ingezette transformatie van het zorglandschap Het Dorp naar een combinatie van wonen en zorg zetten we door. Daarbij verkennen we ook de kansen die er liggen voor de instellingsterreinen aan de westzijde van de Heijenoordseweg. Om te zorgen dat ontwikkelingen van toegevoegde waarde zijn voor het gebied bekijken we deze in samenhang." "Daarbij willen we ook de kansen verkennen die er liggen voor de terreinen aan de westzijde van de Heijenoordseweg. Omdat we streven naar een gevarieerd woningaanbod in diverse woonwijken, zetten we in op bouwen voor de doorstroming en sociale

Koersgebieden

Bron: Structuurvisie Arnhem 2020 - 2040

Verbindend ruimtelijk milieu O N T W E R P-W O O N V I S I E A R N H E M 2024 – 2029/2034

Het plangebied wordt getypeerd als 'verspreide bebouwing in het groen'; met vooral zorginstellingen in bosrijk gebied. Ten westen en (deels) ten oosten van het plangebied ligt het milieu gedefinieerd als 'stad van groene weelde (de oude landgoederen)', en ten noorden en zuiden wordt aangesloten op 'stad van tuinwijk en landschap (1930-1940) en 'stad van tuindorp en villapark' (1905-1930). Het plangebied fungeert met de 'verspreide bebouwing in het groen' dus als schakel tussen het bosrijke en het meer stedelijke milieu. Typologie van ruimtelijke milieus en koersgebieden. De bestaande stad is gekarakteriseerd volgens een ‘typologie van ruimtelijke milieus’. Daarop is een aantal ‘koersgebieden’ gemarkeerd waar zich ontwikkelingen aftekenen voor de korte of lange termijn 86

PLANGEBIED PLANGEBIED Figuur 1 • Beweegrichting sociale huur per wijk. Met per wijk: wijknaam en het huidige percentage sociale huur. De pijl geeft de beweegrichting aan. De beweegrichting dicteert hoe we binnen nieuwe woningbouwprojecten omgaan met de programmatische insteek voor sociale huur- en koopwoningen.

Woningcorporaties zijn onze ‘premium partner’ in de sociale huur

8

Bron: Omgevingsvisie Arnhem 2040

sociale huurwoningen van commerciële partijen na verloop van tijd worden uitgepond.

In Nederland worden steeds meer (zelfstandige) Als gemeente hebben we in de sociale huur woningen met een sociale huurprijs verhuurd nadrukkelijk de voorkeur voor partijen met een door commerciële marktpartijen. Onze ervaring sociale doelstelling, die verbonden zijn en blijleert dat deze woningen vaak niet aan de stad ven aan de wijken en de stad als geheel. Daarom toevoegen wat we in volkshuisvestelijk opzicht wijzen we in Arnhem de woningcorporaties (de nodig hebben. De woningen zijn in veel gevallen Bron: Woonvisie Arnhem 2024-2029/2034 toegelaten instellingen volgens de Woningwet) kleiner in omvang en worden niet altijd aan de Beweegrichting sociale huurverhuurd per wijk aan als ‘premium partner’ in onze nieuwbouwopdoelgroep met de laagste inkomens. In betekent nieuwbouwprojecten de meeste gevallen lukt het ook niet om nadePer wijk heeft de gemeente beleid vastgesteld voor wat betreft sociale gave. huurDit in de stad; dat metbijeen indicatie van de sociale huurwoningen verhuurd moeten worden re afspraken te maken over de huisvesting van de programmatische insteek voor sociale huur- en koopwoningen binnen nieuwe woningbouwprojecten. Voor door een woningcorporatie. Bij eigen grondpobijzondere doelgroepen of over een gematigd dit project is de ambitie huurprijsbeleid. om minimaal 60% socialeverhuurders huur- en koopwoningen realiseren.

sities te betekent dit dat we in samenwerking met Commerciële van corporaties de planontwikkeling vormgeven. woningen onder de liberalisatiegrens verhuren 9 Bij woningbouwontwikkelingen op gronden in hun woningen vaak voor de maximale toegestane bezit van derden leggen we dit uitgangspunt in huurprijs. Woningcorporaties voeren vaak een Figuur 1 • Beweegrichting sociale huur per wijk. overeenkomsten vast. Bij deze projecten moeten ander huurprijsbeleid, waarbij het inkomen van

1.2

Ruimtelijk en programmatisch ontwerpend onderzoek

Heijenoordseweg, Arnhem

NATUUR EN LANDSCHAP

Groenvisie Gemeente Arnhem

Bestaand groen karakteriseert Arnhem en wordt verbonden In Arnhem worden de bestaande groene gebieden in en rondom Arnhem gekoesterd en beschermd, en behouden als Groen-Blauwe vlakken een belangrijke rol in de leefbaarheid en identiteit van de stad. Met lange doorlopende Groen-Blauwe lijnen worden deze gebieden met elkaar verbonden voor mens en dier.

PLANGEBIED

PLANGEBIED

Het plangebied grenst aan de westzijde aan een gebied aangeduid als de 'gradiënt Geldersch Arcadië'; het groen in het plangebied zelf wordt omschreven als te behouden en versterken 'stadspark'. Daarnaast is er ten noorden van het plangebied een te behouden en versterken bomenrij (Amsterdamseweg) die onderdeel vormt van de groene hoofdstructuur die de bosrijke omgeving verbindt met de stad.

  bomenlaan in Veluwelandschap

groene singel bomen in polderlandschap

Bron: Omgevingsvisie Arnhem 2040, Groen-Blauwe vlakken

Bron: Omgevingsvisie Arnhem 2040, Groen-Blauwe lijnen

Water en hittestress in Arnhem Het plangebied is een onderdeel van het beinvloedingsgebied van de beekdalen en is met zijn zandige ondergrond een ideaal gebied om hemelwater op te vangen en te bergen. Tijdens warme zomers kan de koelere lucht vanuit de bosrijke Veluwe de stad richting het oosten verkoelen.

PLANGEBIED

PLANGEBIED

Bron: Omgevingsvisie Arnhem 2040, Water

10

PLANGEBIED

Bron: Omgevingsvisie Arnhem 2040, Hittestress

11

Bron: Groenvisie 2017 - 2035, Gemeente Arnhem

NATUUR | LANDSCHAPSPLAN 13

Heijenoordseweg, Ecologische Arnhem verbindingen

Ruimtelijk en programmatisch ontwerpend onderzoek

Potentiële Natuurlijke Vegetatie

De potentiële natuurlijke vegetatie (PNV) is de vegetatie die ontstaat als de mens niet zou ingrijpen. Vanwege de droge zandgrond is de PNV hier volgens de Groenvisie een droog Wintereiken-Beukenbos, met voornamelijk Wintereik & Haagbeuk, met in mindere mate Ratelpopulier, Zoete kers, Zomereik en Winterlinde. Aangevuld met de struiken; Hazelaar, Hulst, Kampergoelie, Wilde liguster, Wilde appel, Vuilboom, Bergvlier en Lijsterbes. Het gemeentelijk beheer is erop gericht om de bestaande bosrijke kwaliteit te behouden. Het groene 'bosrijke' karakter is een natuurlijk gevormde situatie, met voornamelijk beuken en eiken, zoals de PNV aangeeft.

Aan de zuidzijde van het plangebied ligt de bestaande Slenk als een (ecologisch) waardevol landschappelijk element. De ambitie vanuit de gemeente Arnhem is om de ecologische verbindingszone MariendaalHeijenoord-het Dorp-Rosorum zo robuust mogelijk te maken, om in ieder geval de bosgebieden van de slenken met elkaar te verbinden, over een Amsterdamseweg zone van minimaal 60m-70m zonder verstorende onderbrekingen; om stevigheid en ecologisch functioneren te garanderen. Met een inrichting van de juiste biotopen voor de gewenste doelsoorten.

Bestaande bomen zoveel mogelijk behouden In dit bosrijke gebied bevinden zich ook enkele lanen van zowel beuken- als eikenbomen. In de Groenvisie is opgenomen: • De niet verplaatsbare, rijke en mooie landschappelijke structuren en cultuurhistorische terreinen en lanen blijven behouden en worden versterkt. • Groen blijft groen, volgens de Arnhemse regels van de groencompensatie 2017. In het Bomenplan van de gemeente Arnhem wordt dit o.a. aangevuld met het inzetten op Boominclusief ontwerpen.

Heijenoordseweg

scale in 1:1000 FROM 0 - 50M

Bron: BKP Smart en Slow voor ontwikkeling "het Dorp", 2014 0m

Natura 2000

Aan de westzijde van Arnhem ligt een grote groene uitloper van de veluwe, met veel natuurwaarden en talloze recreatieve mogelijkheden. De gehele uitloper is aangeduid als Natura 2000 gebied. De aanwezigheid van Natura 2000 gebied zorgt voor een unieke leefomgeving met de natuur in de "achtertuin". Bij de ontwikkeling wordt de kwetsbare natuur gerespecteerd.

PLANGEBIED

20m

50m

Fauna waarnemingen

In het plangebied komen diverse soorten voor: vleermuizen, vogels en zoogdieren (bv eekhoorns, egels en vossen). In de groenvisie wordt aangegeven dat Arnhem een natuurvriendelijke stad wil zijn waarin "de leefgebieden van inheemse soorten in en om de stad zijn versterkt".

Legenda

Natura 2000-gebieden

Legenda

PLANGEBIED Bron: Groenvisie 2017 - 2035, Gemeente Arnhem

Beuken-Eikenbos binnen plangebied De beplanting binnen het plangebied sluit goed aan op de PNV door de aanwezigheid van vele Beuken, aangevuld met in minder mate Eiken.

12

samengesteld kaartbeeld met boomkronen en boomsoorten

Bron: www.natura2000.nl

Bron: Ons Dorp, Principe handboek landschap

13

1.3

Ruimtelijk en programmatisch ontwerpend onderzoek

Heijenoordseweg, Arnhem

Gewenst voetgangernetwerk

Gewenst fietsnetwerk

BEREIKBAARHEID

Gewenste mobiliteitsnetwerken vanuit de gemeente

Binnen het concept Duurzaam Mobiliteits Plan (DMP) dat ter besluitvorming voorligt in de raad, is het plangebied aangeduid als gebiedstype B, met 'een breed aanbod van vervoerswijzen, ruim baan voor de fiets'. Binnen het plangebied is alleen de Heijnoordseweg aangeduid als belangrijke route voor voetganger, fietser, auto (30 km/uur) & OV. Daarnaast wordt ten Noord-westen van het plangebied een 'Stadsrand Hub' gepland: Arnhem West; een grote overstap-locatie om autoverkeer af te vangen aan de rand van de stad. Zij kunnen ter plekke gebruik maken van voorzieningen en overstappen op de bus of (deel)fiets. Gemeente gaat onderzoeken of het mogelijk is om rond de Oranjebrug voor het autoverkeer selectieve toegang toe te passen om het doorgaande verkeer te weren en daarmee de wijk te ontlasten. In de huidige situatie en in het beleid is binnen het plangebied geen infrastructuur opgenomen voor langzaam verkeer in oost-westelijke richting.

PLANGEBIED

PLANGEBIED

Maar dit zou mensen vanuit het plangebied en oostelijk daarvan wel de mogelijkheid geven om de stad uit te wandelen en fietsen, richting het bosrijke gebied ten westen van Arnhem. De gemeente Arnhem onderzoekt daarnaast de mogelijkheid voor een oost-west fietsroute (Om de Noord) die onderlangs het plangebied loopt.

Bron: Duurzaam mobiliteitsplan Arnhem

Gewenst busnetwerk

Bron: Duurzaam mobiliteitsplan Arnhem

Indicatieve hubs/overslagpunt

PLANGEBIED PLANGEBIED

Bron: Omgevingsvisie Arnhem 2040, Bewegen en ontmoeten

14

Bron: Duurzaam mobiliteitsplan Arnhem

PLANGEBIED

Bron: Duurzaam mobiliteitsplan Arnhem

15

Ruimtelijk en programmatisch ontwerpend onderzoek

Our Company President

Interview

Heijenoordseweg, Arnhem

2.

GEBIEDSGENESE

Uitzicht over de glooiende akker ten Westen van het plangebied

16

17

2.1

Ruimtelijk en programmatisch ontwerpend onderzoek

Heijenoordseweg, Arnhem

LANDSCHAPPELIJKE OPBOUW

Het landschap aan deze Noord-west zijde van Arnhem is vrij bijzonder binnen Nederland vanwege de relatief grote hoogteverschillen. De landschappelijke vorming van het gebied zoals dat gedurende het pleistoceen heeft plaatsgevonden, is nog steeds intact. Bij de ontwikkeling van bebouwing in het plangebied is de oorspronkelijke constante hellingshoek aangepast tot verschillende terrassen met steilranden daartussen. Maar over het algemeen is de oorspong van dit landschap nog goed zichtbaar en beleefbaar. De bodemsoort en het watersysteem zijn het directe gevolg van de oospronkelijke landschappelijke opbouw. Deze natuurlijke situatie met bijpassende flora en fauna; het (winter)eiken-beukenbos, levert een belangrijke kwaliteit op die het gebied kenmerkt.

Gradiëntlandschap met slenk

Bodem & grondwater

Geomorfologie 1931

Geomorfologie 2024

stuwwal, bestaande uit een gestuwde pleistocene afzetting. Het plangebied ligt op de rand van die stuwwal, in het gradiëntlandschap. In het stuwwallenlandschap zijn in de (voorlaatste en laatste) ijstijden een aantal droogdalen (slenken) ontstaan, doordat smeltwater van de gletsjers niet in de bevroren bodem kon wegzakken. Het water sleet geulen in de hard bevroren ondergrond en vormde zo dalen. Dwars door het plangebied loopt zo'n slenk, nog goed zichtbaar door de bestaande hoogteverschillen.

rivierzand en -grind. De bodem die hierbij is gevormd noemt men een Holtpodzolgrond, deze bestaat uit grof zand. Deze zanderige ondergrond zorgt ervoor dat het water makkelijk infiltreert in de bodem, waardoor het grondwater erg diep zit, namelijk vanaf 80 cm tot ongeveer 2 meter beneden maaiveld. Daarnaast komen er plaatselijk leemlagen of bodems met lemig zand voor, waardoor de bodem plaatselijk minder doorlatend kan zijn.

de ligging aan de rand van een stuwwal. De slenken (droogdalen) bevatten de grootste hoogteverschillen, met de meest steile steilranden. Op de kaart van 1931 is zichtbaar dat de helling van de (rand van de) stuwwal destijds vrij geleidelijk en constant was, evenals de hellingen van de slenk.

plangebied is aangetast bij de aanleg van bebouwing en infrastructuur in het gebied, omdat delen van het gebied zijn afgegraven om redelijk vlakke bouwvlakken te creëren. Hierdoor liggen er in het plangebied op dit moment een aantal terrassen met steilranden daartussen.

Ten noorden-westen van Arnhem ligt een grote

De gestuwde pleistocene afzetting bestaat veelal uit

Het plangebied bevat grote hoogteverschillen door

Die vroegere constante hellingshoek in het

Y30 Holtpodzolgronden; grof zand g

Grind ondieper dan 40cm beginnend

VII

Grondwaterstand VII (GHG 80-140cm beneden maaiveld) (GLG >160cm beneden maaiveld)

PLANGEBIED

Bron: Omgevingsvisie Arnhem 2040, Landschapstypologiën

18

Bron: Alterra, Wageningen 2009

Bron: Topotijdreis

Bron: AHN

19

2.2

Ruimtelijk en programmatisch ontwerpend onderzoek

Heijenoordseweg, Arnhem

HISTORIE EN ONTWIKKELING

Transformaties door functies en bebouwing

Het plangebied was sinds het eind van de 19e eeuw in gebruik als een landgoed, maar heeft daarna door de jaren heen verschillende transformaties meegemaakt. Zo is er veel gesloopt maar na de oorlog ook weer veel terug gebouwd. De padenstructuur van het landgoed is grotendeels verdwenen door de vele uitbreidingen. Alleen de slingerende Heijenoordseweg is ongewijzigd gebleven sinds de 19e eeuw. Het is vooral het landschap met bosrijke hellingen die bewaard is gebleven en veel waarde bevat.

4

3

3

4

5 1 2

2

1930

1972

1985

HEDEN

?

1. Jeugdherberg Heijenoord | Dit

2. Diependal | Is onderdeel van het

3. JKF kinderfonds | Dit gebouw,

4. Heijenoordseweg 5 | In 1985 is de Heijenoordseweg

5. Revalidatiecentrum Groot Klimmendaal | Dit gebouw

prachtige gebouw gelegen op het

historische ensemble en buitenplaats

gebouwd in 1950, zal worden

5 ontwikkeld. Het gebouw heeft door de tijd meerdere

uit 2010 is ontworpen door Koen van Velzen en staat als en

landgoed is helaas verloren gegaan

'Mariëndaal'. Tegenwoordig een

behouden in de te ontwikkelen

aanpassingen en uitbreidingen gehad.

krachtig bouwblok in het natuurlijk bos

zorgboerderij en theeschenkerij.

plannen

20

21

2.3

Ruimtelijk en programmatisch ontwerpend onderzoek

Heijenoordseweg, Arnhem

CULTUURHISTORISCH RIJKDOM

Cultuurhistorische rijkdom van Arnhem

Vanwege de varietëit in verschillende landschapstypes en de rijkdom in geschiedenislagen in Arnhem, is het gemeentelijk beleid erop gericht om die verschillende identiteiten in zowel het landschap als het architectonisch erfgoed te behouden en versterken, en zichtbaarder te maken. Het plangebied maakt onderdeel uit van de oost-west gerichte zone van buitenplaatsen en landgoederen, en ligt vlak naast de zone met grafheuvels en natuur. Als nabijgelegen 'cultuurhistorische attributen' wordt de rijke architectuur en de zone met militaire terreinen benoemd.

Zone met militaire terreinen zone met grafheuvels en natuur

PLANGEBIED

PLANGEBIED rijke architectuur

zone met buitenplaatsen en

landgoederen

'Slag om Arnhem'-gebied

Historische dijken met wielen

Woerden, archeologische waarden met

Linten en boeren erven Limes met castellum

Kleiwinning en steenfabrieken

Bron: Omgevingsvisie Arnhem 2040, Cultuurhistorische attributen

22

Bron: Omgevingsvisie Arnhem 2040, Cultuurhistorische zones

23

Ruimtelijk en programmatisch ontwerpend onderzoek

Heijenoordseweg, Arnhem

Legenda Legenda Legenda CULTUURHISTORISCHE HOOFDSTRUCTUUR CULTUURHISTORISCHE HOOFDSTRUCTUUR Legenda

Gradiënt Gradiënt

Cultuurhistorische kansenkaart

Legenda CULTUURHISTORISCHE HOOFDSTRUCTUUR Legenda

Kern Kern

Het plangebied wordt in de 'Cultuurhistorische kansenkaart' gedefinieerd als ruimtevragende activiteit (met zorginstellingen). In dit document wordt de bestaande en te versterken karakteristiek helder beschreven als 'De Gradiënt van het Gelders Arcadië': het "bevat een rijke blauw/groene/rode schakering aan beken, landgoederen en parken, stadswijken en gebouwen, waarbij zichtbare hoogteverschillen een afwisseling aan open- en beslotenheid de overgang tussen de Veluwe en de Rijn vormen. De cultuurhistorische ambitie richt zich op het continueren van de rijke en gevarieerde uitstraling; het Gelders Arcadië met groene wiggen van landgoederen en beekdalen afgewisseld door rode wiggen gevormd door reliëfrijke stadswijken." Belangrijke aanbevelingen in dit document voor het plangebied zijn: -Het zichtbaar maken van de beken en sprengen, zodat ze het reliëf benadrukken en dragers blijven van de Gradiënt.

-Het koesteren van de buitenplaatsen en landgoederen als belangrijke dragers van Arnhem. -Het blijven benadrukken van de reliëfaccenten in de reliëfrijke stadswijken.

Legenda Stuwwal Stuwwal Stuwwal

-Het inzetten van de rijke architectuur, die volop vertegenwoordigd is in de gradiënt, als inspiratiebron voor nieuwe ontwikkelingen. -Het benadrukken van de bestaande panorama’s en zichtlijnen in de stedenbouwkundige ontwerpopgave.

Gradiënt Gradiënt Gradiënt

Riviergronden Riviergronden

Gradiënt Gradiënt Gradiënt

Poldergronden Poldergronden

Kern Kern Kern Kern

PLANGEBIED

Kern Kern

Grafheuvelcomplexen Radialen Radialen Radialen Grafheuvelcomplexen Ruimtevragende Ruimtevragende activiteiten: activiteiten: zorginstellingen, zorginstellingen, militaire militaire terreinen, terreinen, Ruimtevragende activiteiten: zorginstellingen, militaire terreinen, Radialen Grafheuvelcomplexen natuurterreinen, recreatieparken, begraafplaatsen natuurterreinen, recreatieparken, begraafplaatsen Grafheuvelcomplexen natuurterreinen, recreatieparken, begraafplaatsen Ruimtevragende activiteiten: zorginstellingen, militaire terreinen, Radialen Radialen natuurterreinen, recreatieparken, begraafplaatsen Ruimtevragende activiteiten: zorginstellingen, militaire terreinen, Ruimtevragende activiteiten: zorginstellingen, militaire terreinen, natuurterreinen, recreatieparken, begraafplaatsen natuurterreinen, recreatieparken, begraafplaatsen Beken Beken en en sprengen sprengen -- watermolen watermolen Beken en sprengen - watermolen Verdwenen Verdwenen beken beken Verdwenen beken - watermolen Beken en sprengen Buitenplaatsen Buitenplaatsen en en landgoederen landgoederen Buitenplaatsen en Verdwenen beken Beken en sprengenlandgoederen - watermolen Beken en sprengen - watermolen Buitenplaatsen en landgoederen Verdwenen beken Reliëfrijke Reliëfrijke stadswijken stadswijken Verdwenen beken Reliëfrijke stadswijken Buitenplaatsen en /landgoederen Rijke architectuur Arnhems Rijke architectuur

Arnhems Blond Blond Buitenplaatsen en /landgoederen Rijke architectuur / Arnhems Blond Reliëfrijke stadswijken Panorama’s en zichtlijnen Panorama’s en zichtlijnen Panorama’s en zichtlijnen Rijke architectuur / Arnhems Blond Reliëfrijke stadswijken Spoorlijnen Spoorlijnen Reliëfrijke stadswijken Spoorlijnen Panorama’s en zichtlijnen Rijke architectuur / Arnhems Blond Rijke architectuur / Arnhems Blond Spoorlijnen Panorama’s en zichtlijnen Panorama’s en zichtlijnen Spoorlijnen Spoorlijnen Historische Historische kern kern Historische kern (Eusebius-)kerk (Eusebius-)kerk (Eusebius-)kerk Historische kern

DETAIL DETAIL KERN KERN (Eusebius-)kerk Historische kern Historische kern Riviergronden Riviergronden (Eusebius-)kerk Riviergronden (Eusebius-)kerk Rivier Rivier met met (verdwenen) (verdwenen) havens havens

Legenda Legenda CULTUURHISTORISCHE HOOFDSTRUCTUUR Legenda

Legenda

CULTUURHISTORISCHE HOOFDSTRUCTUUR CULTUURHISTORISCHE HOOFDSTRUCTUUR

Stuwwal CULTUURHISTORISCHE HOOFDSTRUCTUUR Kaart Cultuurhistorische Hoofdstructuur

24

CULTUURHISTORISCHE HOOFDSTRUCTUUR Stuwwal Stuwwal CULTUURHISTORISCHE HOOFDSTRUCTUUR Stuwwal CULTUURHISTORISCHE HOOFDSTRUCTUUR Kaart Cultuurhistorische Hoofdstructuur Grafheuvelcomplexen Grafheuvelcomplexen

Stuwwal

Grafheuvelcomplexen

Stuwwal Stuwwal

Radialen Grafheuvelcomplexen

Gradiënt

Ruimtevragende activiteiten: zorginstellingen, militaire terreinen, Radialen Grafheuvelcomplexen Grafheuvelcomplexen natuurterreinen, recreatieparken, begraafplaatsen Ruimtevragende activiteiten: zorginstellingen, militaire terreinen, Radialen Radialen natuurterreinen, activiteiten: recreatieparken, begraafplaatsen Ruimtevragende zorginstellingen, militaire terreinen, Ruimtevragende activiteiten: zorginstellingen, militaire terreinen, natuurterreinen, recreatieparken, begraafplaatsen natuurterreinen, recreatieparken, begraafplaatsen

Gradiënt

Beken en sprengen - watermolen

Gradiënt Gradiënt

Verdwenen beken - watermolen Beken en sprengen Buitenplaatsen en landgoederen Verdwenen beken Beken en sprengen - watermolen Bron: Cultuurhistorische kansenkaart Arnhem Beken en sprengen - watermolen Buitenplaatsen en landgoederen Verdwenen beken Verdwenen beken Reliëfrijke stadswijken Buitenplaatsen en landgoederen Buitenplaatsen en landgoederen Rijke architectuur / Arnhems Blond Reliëfrijke stadswijken

Rivier met (verdwenen) havens Riviergronden Rivierdijken Rivierdijken Rivierdijken Rivier met (verdwenen) havens Riviergronden Bruggen RiviergrondenBruggen Bruggen Rivierdijken Rivier met (verdwenen) havens Kleiwinning en Kleiwinning en steenfabrieken steenfabrieken Rivier met (verdwenen) havens Kleiwinning en steenfabrieken Bruggen Rivierdijken Gebied Slag om Arnhem Gebied Slag om Arnhem Rivierdijken Gebied Slag en omsteenfabrieken Arnhem Kleiwinning Bruggen IJssellinie IJssellinie met met verdedigingswerken verdedigingswerken Bruggen IJssellinie met Gebied Slag omverdedigingswerken Arnhem Kleiwinning en steenfabrieken Limes Limes met met castellum castellum Kleiwinning en steenfabrieken Limes castellum IJssellinie met Gebiedmet Slag omverdedigingswerken Arnhem Gebied Slag om Arnhem Limes met castellum IJssellinie met verdedigingswerken IJssellinie met verdedigingswerken Poldergronden Poldergronden Limes met castellum Poldergronden Limes met castellum Wegen Wegen en en zegen zegen Wegen en zegen Poldergronden Historische Historische dijken dijken met met wielen wielen Historische dijken met wielen Wegen en zegen Poldergronden Linten met boerenerven Linten met boerenerven en en boomgaarden boomgaarden Poldergronden Linten met boerenerven en boomgaarden Historische dijken met wielen Wegen en zegen Woerden Woerden Wegen en zegen Woerden Linten metmet boerenerven en boomgaarden

Historische dijken met wielen Terreinen archeologische waarde Terreinen met archeologische Historische dijken met wielen waarde Terreinen met archeologische waarde Woerden Linten met boerenerven en boomgaarden Linten met boerenerven en boomgaarden Terreinen met archeologische waarde Gemeentegrens Woerden Gemeentegrens Woerden Gemeentegrens Terreinen met archeologische waarde Terreinen met archeologische waarde DETAIL KERN DETAIL KERNGemeentegrens DETAIL KERN Historische kern Historische kern Gemeentegrens kern Kern Gemeentegrens DETAIL KERNHistorische Kern na na WOII WOII

25

2.4

Ruimtelijk en programmatisch ontwerpend onderzoek

Heijenoordseweg, Arnhem

CONCLUSIES GEBIEDSGENESE

De bijzondere landschappelijke vorming van dit gebied gedurende het pleistoceen, is nog steeds zichtbaar en beleefbaar; met haar relatief grote hoogteverschillen. De bodemsoort en het watersysteem in dit gebied zijn het directe gevolg van de oospronkelijke landschappelijke opbouw, met bijbehorende flora en fauna van het karakteristieke (winter)eiken-beukenbos. Door de eerdere ontwikkeling van bebouwing in het plangebied zijn een aantal terrassen met steilranden ontstaan. Het gemeentelijk beleid is erop gericht om de verschillende identiteiten van Arnhem in zowel het landschap als het architectonisch erfgoed te behouden en versterken, en zichtbaarder te maken. Het plangebied maakt onderdeel uit van de oost-west gerichte zone van buitenplaatsen en landgoederen die geheel Arnhem doorkruist. In het plangebied zelf is alleen de Heijenoordseweg ongewijzigd gebleven sinds de 19e eeuw; zowel de padenstructuur als de bebouwing van het voormalige landgoed zijn verdwenen. Het is vooral het landschap met bosrijke hellingen die bewaard is gebleven en veel waarde bevat. Deze natuurlijk situatie met bijpassende flora en fauna levert een belangrijke kwaliteit op die het gebied kenmerkt.

Voor toekomstige ontwikkelingen is behoud en versterking van de bestaande landschappelijke kwaliteit van het plangebied met haar bosrijke hellingen vanzelfsprekend. De eerder geconstrueerde terrassen met huidige (te slopen) bebouwing vormen open plekken in het bos, die het meest voor de hand liggen als locaties voor nieuwe bebouwing. Waar mogelijk kan de oorspronkelijke, meer constante helling deels teruggebracht worden, zodat het gradiëntlandschap met de slenk nog beter beleefbaar wordt.

26

27

Ruimtelijk en programmatisch ontwerpend onderzoek

Our Company President

Interview

Heijenoordseweg, Arnhem

3.

RUIMTELIJKE EN PROGRAMMATISCHE ANALYSE Uitzicht op de Heijenoordseweg

28

29

Ruimtelijk en programmatisch ontwerpend onderzoek

3.1

Heijenoordseweg, Arnhem

RUIMTELIJKE ANALYSE HEIJENOORDSEWEG Ecologisch waardevolle bosrijke scheg met verbonden "kamers" Het plangebied is onderdeel van een oost-west gerichte groene scheg die vanuit het bosrijke stuwwal landschap ten westen van Arnhem de stad in steekt, tot aan de Brouwerijweg. In deze groene scheg loopt de bosrijke identiteit van de stuwwal ver door tot in de stad, met een eigen (ecologisch zeer waardevol) karakter. Deze scheg vormt als gradiëntlandschap het laatste deel van de stuwwal, die op het rivierenlandschap tot een halt komt. De relatief grote hoogteverschillen in de scheg, van de stuwwal, maar ook van de slenken, maken de oorspong van het landschap ervaarbaar. Bebouwing in het gebied is veelal geclusterd en ingebed in het bosrijke gebied, waardoor er sprake is van ruimtelijke "kamers" in het groen. De verschillende kamers zijn met elkaar verbonden door langzaam verkeer routes. De enige doorgaande verkeersweg die de scheg in zijn geheel doorkruist is de Heijenoordseweg. Het bosrijke karakter is helaas niet overal in de scheg meer even sterk aanwezig, waardoor op sommige plekken de ruimtelijke kamers wat zijn verwaterd. Ten noorden en zuiden wordt de groene scheg begrensd door buurten met woonstraten, binnen tuinwijk en -dorp karakters.

Legenda Groene scheg Bos Slenk Landschappelijke kamers Sterk relief Laanstructuur Oost - west as Noordelijke wijk Zuidelijke wijk Auto ontsluiting

30

Spoor

31

3.2

Ruimtelijk en programmatisch ontwerpend onderzoek

MOBILITEIT

Rommelige routes en veel verharding

De Heijenoordseweg vormt een fraaie groene Beukenlaan. De overige wegen zijn vooral gericht op het praktisch faciliteren van toegang tot de verschillende instanties en hebben weinig landschappelijke waarde. Parkeerterreinen en ontsluitngswegen liggen rommelig verspreid over het gebied, zonder een heldere en eenduidige visie op mobiliteit in een bosrijke omgeving, resulterend in veel verharding.

Legenda

3.3

Heijenoordseweg, Arnhem

HOOGTE VERSCHILLEN

Terrassen met daartussen steile hellingen

Het plangebied is ontwikkeld tot een gebied met een aantal terrassen met steilranden daartussen. Het gebied kent grote hoogteverschillen en bevat op sommige stukken steile hellingen met hellingspercentages tot wel 12%. Mindervaliden zijn een belangrijke doelgroep binnen het gebied, met zorginstellingen en speciaal onderwijs, maar de randvoorwaarde voor mindervaliden van max. 5% helling wordt niet overal gehaald.

Legenda

Autorijbaan Optie ..

Plangebied

Parkeren

X%

Hellingspercentage

'Om de Noord' indicatieve

X%

Hellingspercentage > 5%

ligging fietsstraat en in

NAP Hoogtepeil

onderzoek

Talud

Voetgangers

Terras Rijbaan Parkeerplaats Verharding/voetpad Entree

Optie A

Optie B

32

33

3.4

Ruimtelijk en programmatisch ontwerpend onderzoek

Heijenoordseweg, Arnhem

PROGRAMMA

Huidige programma eenzijdig

In het plangebied staat momenteel bebouwing met een eenzijdig programma van onderwijs en zorg. Dit is veelal gehuisvest in (deels gedateerde) gebouwen van 1 a 2 bouwlagen.

Legenda Plangebied Blijvend bestaande huidige bebouwing Te slopen huidige Prisma College | Speciaal voorgezet onderwijs

Klimmendaal | Revalidatiecentrum

bebouwing

Nieuwbouw binnen het plangebied divers

Bebouwing die kort geleden is ontwikkeld heeft uiteenlopende architectonische stijlen, en is verschillend in stedenbouwkundige setting, hoogtes en uitstraling. Deze bebouwing zal behouden blijven in de toekomst..

Prisma College | Oude locatie (leegstaand)

Het Dorp | Woongemeenschap (gehandicapte zorg)

Heijenoordschool | Basisschool

Entrea Lindenhout | Specialistische jeugdzorg

Gedateerde laagbouw zonder architectonische samenhang

De bestaande laagbouw van iets langer geleden (vnml. uit de jaren 60 en 70) bezit weinig architectonische waarden, maar heeft grote footprints en veel verharde vlakken rondom, en vertoont als geheel aan bebouwing weinig samenhang. Deze bebouwing zal worden gesloopt voor de nieuwe ontwikkeling. 34

35

Ruimtelijk en programmatisch ontwerpend onderzoek

Heijenoordseweg, Arnhem

GESPREKKEN MET GRONDEIGENAREN

Gewenst programma vanuit de verschillende grondeigenaren

Samenvatting van de gesprekken met de grondeigenaren

Voor de plantontwikkeling hebben gesprekken plaatsgevonden met de verschillende stakeholders in het gebied. Hieronder zijn de voornaamste wensen en overwegingen van alle gesprekken weergegeven. HUIDIGE GEBRUIKER

RONALD MCDONALD KINDERFONDS Visie op gebied • Zorg mengen met wonen • Goede bereikbaarheid (OV) • Interessante omgeving voor doelgroep (bosrijk in nabijheid van voorzieningen) Eigen belangen • Wens tot uitbreiding op nieuwe locatie (van 3 naar 6 app. en van 2 naar 4 kamers) • Locatie waar vakantiegevoel en rust gecreëerd kan worden (liefst buiten de "ziekenhuisomgeving")

• Ruimte op begane grond met tuin • Maximaal 500m van Klimmendaal af • Inclusieve speeltuin in nabije omgeving • Parkeerplaatsen bij het pand (i.v.m. gezinnen met hulpmiddelen) • Dilemma huidige ruimte wel/niet verkopen

Alle door de stakeholders benoemde wensen en vragen voor wat betreft programma en bijbehorende normen zijn gekwantificeerd en opgenomen in onderstaande opsomming; per programma sector onderwijs, zorg en wonen. De wens is om het programma in zijn totaal te mengen over het gebied, zodat er een aangename en werkbare mix komt aan wonen en onderwijs / zorg voorzieningen.

ONDERWIJS

Prisma & Parcival (HUIDIGE EN TOEKOMSTIGE GEBRUIKER + GRONDEIGENAAR)

2.700-4.000m2 1.200-2.350m2 1.000m2 40P 36P

HUIDIGE GEBRUIKER + GRONDEIGENAAR

TREBBE / LEYTE

Relatie andere partijen • Zorg en ontvangst (ouders van) cliënten Klimmendaal • Delen van faciliteiten

HUIDIGE GEBRUIKER & TOEKOMSTIG GEBRUIKER

PRISMA COLLEGE & PARCIVAL SCHOOL

Visie op gebied • Onderdeel worden van de wijk • Onderwijs combineren met andere maatschappelijke functies en integreren • Dubbelgebruik voorzieningen (o.a. sporthal) en bredere functies ruimtes • Uitzicht op het groen benutten • Voorkom zware volumes Eigen belangen • Uitbreiding gewenst in nabijheid huidige locatie • Goede toegankelijkheid verkeer (auto, OV, fiets) • Campus creatie in plaats van één groot pand • Samenwerking basisonderwijs met speciaal onderwijs

Visie op gebied • Clusters vanuit gebied een begrijpelijk concept; overweeg meer samenhang ipv solitaire boskamers, op die manier elkaar versterken. • Parkeren is zowel ruimtelijk als financieel de bottleneck: gedeeld gebruik en versterking OV, de parkeerbehoefte en parkeernorm beperken. Voorkom dure (ondergrondse) gebouwde parkeeroplossingen. • Ga uit van en versterk kwaliteiten van het gebied, oriënteer woningen op basis van uitzicht en bezonning, mix doelgroepen en gebruikers binnen boskamers en deel de buitenruimte, wees opportunistisch met groen en ga uit van eindsaldo ipv ontwikkelkansen te beperken op basis van bestaand groen, heb aandacht voor het daklandschap en onderling uitzicht. Eigen belangen • Plan moet mogelijkheid bieden voor een renderende ontwikkeling. Zonder rendement geen medewerking. • Niet gebonden aan de plek: grondruil of heruitgave van ontwikkelposities met de juiste kwaliteiten en waarde denkbaar. • Graag bouwen voor eigen portefeuille (bijv. middeldure huur) of vrije sector koop. Relatie andere partijen • Gezamenlijke ontwikkeling: maak voor het totale gebied het beste plan en zorg via een gezamenlijke grondexploitatie, gemeentelijk gebiedsfonds, of herverdeling ontwikkelplots, dat afzonderlijke belangen van eigenaren het gezamenlijk belang niet blokkeren.

• Combinatiebouw scholen – wonen in sociale huur of middenhuur niet ondenkbaar, maar ook kwetsbaar in afspraken. • Ga uit van ieders kracht: laat de corporatie sociale huur bouwen, gemeente en onderwijs de scholen en de marktpartij de huur en koopwoningen.

Relatie andere partijen • Samenwerking met Klimmendaal en Hoeve Klein Mariëndaal

ENTREA LINDENHOUT Visie op gebied • Van instellingsterrein naar onderdeel van wijk • Zorg mengen met wonen • Vragers en dragers bij elkaar • Doorwaadbaarheid gebied verbeteren

  huur (mogelijk via corporaties mits zekerheid beschikbaarheid) • “zo thuis als mogelijk” en zo inclusief mogelijk • Sloop/nieuwbouw kunnen we niet zelf • Afstoten delen terrein (oude gebouwen)

Eigen belangen • Kantoorpand & ca. 3 gezinswoningen (koop/

Relatie andere partijen • Delen van faciliteiten (grotere) ruimten • Zorg van clienten bij buren

Heijenoordschool (HUIDIGE GEBRUIKER + GRONDEIGENAAR)

2.500m2 Bestaande parkeerplaatsen vervallen Locatie 13 nieuwe parkeerplaatsen 330 leerlingen (1 parkeerplek per 25 leerlingen = 13 parkeerplaatsen) Heemtuin en theater bestaand oppervlak Schoolplein 600-1.650 m2

ZORG

Klimmendaal (HUIDIGE GEBRUIKER + GRONDEIGENAAR)

154 parkeerplaatsen Wens 27 extra flexibele parkeerplekken JKF fonds (HUIDIGE GEBRUIKER + GRONDEIGENAAR)

Bestaande gebouw handhaven HUIDIGE GEBRUIKER + GRONDEIGENAAR

KLIMMENDAAL

Visie op gebied • Van instellingsterrein naar onderdeel van wijk (buurtfunctie) • Zorg meer in combinatie met thuissituatie • Dubbel- en medegebruik functies (parkeren, theater, restaurant, zwembad, etc) • Goede infrastructuur voor aanrijden ambulances/ afvalinzamelaars/hulpdiensten

HUIDIGE GEBRUIKER + GRONDEIGENAAR

Onderwijs Schoolplein Sport Bestaande parkeerplaatsen Nieuwe parkeerplaatsen + ruimte voor halen & brengen

Eigen belangen • Afstoten delen van terrein (overbodig) • Regie houden over eigen gebouw en terrein • Parkeervoorzieningen (dichtbij pand A) • Huisvesting meer in samenwerking met andere relevante partijen • Goede ontsluiting OV, Het Dorp en naar het bosgebied • Bosgebied beter integreren en onderdeel maken van therapie • Goede ontsluiting naar het Prisma College • Ronald McDonald behouden nabij het terrein van Klimmendaal Relatie andere partijen • Samenwerking/contact met Heijenoordschool, Prisma College en Siza • Ronald McDonald • Delen van faciliteiten • Facilitaire hub creëren in samenwerking met anderen

Ronald MCDonald (HUIDIGE GEBRUIKER)

1.500m2 gebouwd (circa 900m2 op BG) 200m2 Terras, 400m2 Speeltuin Entrea Lindenhout (HUIDIGE GEBRUIKER + GRONDEIGENAAR)

Kantoor 500m2 (min. 5 laags - 2.500-2.600m2) 42 Parkeerplekken Zorgwoningen 3x EGW op BG + 1e (90-100 m2 GBO) 3x klein begeleid wonen op BG + 1e (30-35 M2 GBO)

WONEN

Trebbe / Leyten (GRONDEIGENAAR) 102 Woningen 85 App - 17 GGB 36

37

3.5

Ruimtelijk en programmatisch ontwerpend onderzoek

ONS DORP

Ontwikkelingen 'Het Dorp '

Het aan de oostzijde naastgelegen 'Het Dorp' word omgevormd van een eenzijdig geprogrammeerd gebied alleen gericht op gehandicapten zorg, naar een inclusief stukje stad met kleinschalige woonclusters in een bosrijke omgeving. Het ligt voor de hand om op zoek te gaan naar mogelijke ecologische en langzaam verkeer verbindingen tussen het plangebied en 'Het Dorp'; dat levert voor beide gebieden een kwalitatieve meerwaarde op.

3.6

Heijenoordseweg, Arnhem

WAARDERING

Waardering bestaande situatie

Het bosrijke karakter is de grootste kwaliteit van het plangebied, dat samen met het qua reliëf getrapte landschap (terrassen) zorgt voor een bijzonder gebied van grote waarde. Verschillende ecologische zones vormen belangrijke verbindingen van het plangebied met zijn omgeving, maar ook binnen het plangebied. Andere belangrijke verbindingen worden gevormd door de bestaande langzaamverkeer verbindingen. De historische villa en het gebouw van Klimmendaal zijn fraai aan de slenk gelegen en zijn zodoende een voorbeeld voor mogelijk nieuwe ontwikkelingen. Een aantal zeer steile bestaande hellingen en de bestaande entreegebieden van Klimmendaal & Prisma College vormen nog een uitdaging voor nieuwe ontwikkelingen.

Legenda

Algehele bosbeleving Ecologische zones SLENK

Slenk Groene laanstructuur Ecologische verbinding Getrapt landschap Te verwijderen bebouwing Fijne accenten Ongewenste accenten Historisch belang

X%

Te hoog Hellingspercentage Oost - west as Indicatieve routes/opties

10

fietsstraat 'Om de Noord' (in onderzoek).

Bron: https://www.koschuch.com/projects/ons-dorp/

38

39

3.7

Ruimtelijk en programmatisch ontwerpend onderzoek

2. Algehele bosrijke karakter + 3. Ecologische zones

1. Te steile ellingspercentages

5. Langzaamverkeerverbindingen met omgeving

3. Entreegebied Prisma College

Heijenoordseweg, Arnhem

CONCLUSIES RUIMTELIJKE EN PROGRAMMATISCHE ANALYSE

Het plangebied is onderdeel van een oost-west gerichte groene scheg, met een bosrijke en ecologisch waardevolle identiteit, die vanuit het bosrijke stuwwal landschap tot ver in de stad doorsteekt. Deze scheg vormt als gradiëntlandschap het laatste deel van de stuwwal, die op het rivierenlandschap tot een halt komt. De relatief grote hoogteverschillen in de scheg, van de stuwwal, maar ook van de slenken, maken de oorspong van het landschap ervaarbaar.

architectonische waarde en geen onderlinge samenhang. De bebouwing heeft grote footprints met veel verharde vlakken rondom. Zowel de bebouwing als de bestaande ontsluiting en verharding (mn. parkeerterreinen) ligt rommelig in het plangebied, zonder eenduidige visie op bebouwing en ontsluiting in dit landschap. De Heijenoordseweg vormt als groene Beukenlaan een fraaie uitzondering daarop.

Bebouwing in de groene scheg staat veelal geclusterd in ruimtelijke "kamers" in het groen, die met elkaar verbonden zijn door langzaam verkeer routes. De enige doorlopende verkeersweg die de scheg in zijn geheel doorkruist is de Heijenoordseweg.

Het plangebied kent grote hoogteverschillen en bevat op sommige stukken hele steile hellingen met hellingspercentages tot wel 12%. Mindervaliden zijn een belangrijke doelgroep binnen het gebied, maar de gestelde randvoorwaarde voor mindervaliden van max. 5% helling wordt niet overal gehaald.

Het bosrijke karakter en het hellende, getrapte landschap (terrassen) zorgt voor een bijzonder gebied van grote waarde. Belangrijke verbindingen worden gevomd door de verschillende ecologische zones en de bestaande langzaamverkeer verbindingen. Het programma in het plangebied is eenzijdig, met alleen onderwijs en zorg. Dit is veelal gehuisvest in (deels gedateerde) gebouwen van 1 a 2 bouwlagen. Een deel van de bebouwing is fraai aan de slenk gelegen, maar de meeste bebouwing heeft weinig

Het gebied kent dus een grote bestaande rijkdom en kwaliteit, vooral landschappelijk van aard, die vooral behouden en versterkt zou moeten worden bij ontwikkelingen in de toekomst. Tegelijkertijd zouden de huidige mindere kwaliteiten en opgaven in het gebied aangepakt moeten worden zodat uiteindelijk een integraal en samenhangend gebied ontstaat die veel nieuwe waarden toevoegt aan het plangebied en Arnhem als geheel.

Te behouden / versterken kwaliteiten: 1 beleefbare reliëfrijke landschap van "gradientlandschap" en slenk 2 Algehele bosrijke karakter 3 Ecologische zones 4 Groene laanstructuren 5 Langzaamverkeer verbindingen met omgeving Opgaven:

7. Klimmendaal aan 'de Slenk'

40

4. Entreegebied Klimmendaal

Gebouwen

1 te steile hellingspercentages

6 Historische villa JKF Kinderfonds

2 Onderlinge samenhang van gebouwen

7 Klimmendaal aan 'de Slenk'

3 Entreegebied Prisma

8 Toegankelijkheid Prisma College

4 Entreegebied Klimmendaal

41

Ruimtelijk en programmatisch ontwerpend onderzoek

Our Company President

Interview

Heijenoordseweg, Arnhem

4.

RUIMTELIJK EN PROGRAMMATISCHE UITGANGSPUNTEN Eiken-beukenbos typerend voor de groenstructuur binnen het gebied

42

43

Ruimtelijk en programmatisch ontwerpend onderzoek

Legenda Plangebied Bouwvlakken Orientatie aan Bosweide Accent aan Amsterdamseweg Bosweide Voetpaden/interne verbindingen Indicatieve route/opties 'Om de Noord' Ontsluiting auto Bomen Slenk

4.1

Heijenoordseweg, Arnhem

UITGANGSPUNTEN VOOR ONTWERP

De nieuwe gemengde wijk aan de westzijde van de Heijenoordseweg wordt een heel bijzondere wijk. Krachtige stedelijke bouwblokken, als voortzetting van het krachtige gebouw van Koen van Velzen en de oude gebouwen van de oorspronkelijke zorginstellingen, staan straks als solitaire volumes in het bosrijke landschap. Veel van deze gebouwen, of gebouwde clusters, kennen straks een unieke ligging aan een halfopen ruimte in het bos, de bosweide. Aan deze bosweide grenzen bovendien alle belangrijke

voorzieningen: onderwijs, zorg en sport. Deze voorzieningen worden zoveel mogelijk gemengd met de woonfunctie, zodat ze een onlosmakelijk geheel gaan vormen. Het gebied kent zo min mogelijk autoverkeer, de ontsluiting gebeurt zoveel mogelijk direct vanuit de Heijenoordseweg. Afwisselend met de auto ontsluiting wordt een netwerk van voetgangers- en fietspaden gepositioneerd, die behalve in de oostwest richting ook in de noord-zuid richting zijn gelegen. Natuurlijk zijn deze paden logischerwijs ook verbonden met de routes en voorzieningen buiten het gebied. Sommige plekken worden zo ontworpen dat het betreden van de natuur niet mogelijk is, zoals bijvoorbeeld met een nieuwe brug over de Slenk in het zuidelijk deel van het gebied. De gebouwen die aan de bosweide grenzen kennen een hogere dichtheid aan woningen. Daarmee ontstaat een grotere drukte in het midden van het plan. De bosweide wordt tezamen met de voorzieningen het sociale hart van deze wijk, een belangrijke rol in het bereiken van sociale cohesie. Als signaal langs de Amsterdamseweg wordt een klein torentje als onderdeel van een bouwblok aan de noordzijde geplaatst, die boven de boomkronen uit torent. Dit als herkenningsteken van de buurt in het grotere stedelijke weefsel. De rest van de bebouwing heeft een maximale hoogte tot de bovenzijde van de boomkronen. 44

Zoals de bosweide een belangrijke rol speelt in het bereiken van sociale cohesie, zijn op het lagere schaal niveau in de bouwblokken of clusters een binnenhof gelegen. Daar zijn ook de voordeuren gepositioneerd en zo is er in ieder cluster een veilige plek voor de buurt, voor kinderen, maar ook bijvoorbeeld voor buurtbijeenkomsten en barbecues. Aan de buitenzijde heeft iedere woning zicht op het bos en wordt er daar waar mogelijk ook een privé buitenruimte met ontworpen erfafscheidingen gesitueerd. Het parkeren wordt zoveel mogelijk onder deze hoven opgelost, of indien dit niet mogelijk is op een plek uit het zicht, gebruik makend van de hoogteverschillen in het gebied. Het bijzondere landschap blijft behouden en vormt de drager van de ontwikkeling. We proberen de impact op het bosgebied en de ecologische waarden zo beperkt mogelijk te houden en daar waar mogelijk de biodiversiteit te versterken. Voor deze startnotitie-verkenning zijn de volgende programmatische uitgangspunten gehanteerd: • Ongeveer 500-550 woningen • Gem.

BVO per woning: 86 m2 • De specifieke programma’s van de voorzieningen (zie H 3.4) • Sociale woningbouw 60%, echter dit vraagt wel aandacht voor de parkeer ambitie: parkeren uit zicht • Parkeernorm gemiddeld 1,1 pp/woning vrije sector en 0,8 pp/woning sociaal • Benodigde aantal parkeerplekken voor de toegevoegde voorzieningen, zoveel mogelijk inzitten op dubbelgebruik parkeerplekken. Het stedenbouwkundig concept is vertaald naar 10 ontwerpprincipes. Het betreft hier nog geen uitgewerkt ontwerp, maar het zijn uitgangspunten die straks opgenomen kunnen worden in de start notitie. De principes zijn:

45

Ruimtelijk en programmatisch ontwerpend onderzoek

Legenda Plangebied Algehele bosbeleving Groene zoom Bosweide Voetgangersverbinding

4.2

Heijenoordseweg, Arnhem

UITGANGSPUNT 1

VERBINDENDE BOSWEIDE IN NATUURLIJKE OMGEVING

De ruimtelijke beleving aan de westzijde van de Heijenoordseweg is op dit moment vrij gefragmenteerd. Dit komt doordat bij het bouwen van de verschillende instellingen zoveel mogelijk horizontale terrassen zijn geïntroduceerd. Als eerste stap richting een gebied met meer samenhang, wordt centraal in het plangebied een half transparante en verbindende bosweide voorgesteld, waarbij veel bestaande bomen blijven staan, en die zoveel mogelijk verschillende terrassen als gemeenschappelijke ruimte aan elkaar rijgt: een vanzelfsprekend middelpunt in het gebied.

Referenties: Bosweide; solitaire bomen in gras

Huidige situatie

Toekomstige situatie

46

Slenk

Slenk

Klimmendaal

Uitzonderingen hierop zijn het cluster aan de noorden zuidzijde die respectievelijk door de bebouwing van het Prisma College en de natuurlijke verdiepte slenk ruimtelijk zijn afgescheiden van het middendeel. Deze clusters krijgen wel een duidelijke voetgangersroute naar de centrale ruimte, zodat zij alsnog verbonden zijn met de centrale bosweide. Eiken/beukenbos vormt van nature een dicht bos zonder veel onderbegroeiing, met aan de randen een dichtere bosrand. De bosweide vormt een open ruimte in dit bos waarbij de solitaire bomen zorgen voor een ecologische verbinding met het omringende bos.

Eiken/beukenbos zonder onderbeplanting

JKF

Klimmendaal

JKF

Verbindende bosweide

Integraal georienteerd aan de bosweide

Dichtere bosrand

Prisma college

Prisma college

Schoolplein aan de bosweide

Aan de Amsterdamseweg

47

Ruimtelijk en programmatisch ontwerpend onderzoek

Legenda Plangebied Algehele bosbeleving Groene zoom Laanstructuur Bosweide Bouwblok met reuring Bouwblok met rust Optionele zoeklocatie Prisma College Minimale afstand

bouwblokken: 17m Accent aan Amsterdamseweg

4.3

Heijenoordseweg, Arnhem

UITGANGSPUNT 2

KRACHTIGE STEDELIJKE BOUWBLOKKEN IN VERSTERKT NATUURLIJK BOS

In het bosrijke gebied vormt de bebouwing een krachtig contrast met deze natuurlijke omgeving. Nieuwe stedelijke bouwblokken zijn daarmee een voortzetting van het krachtige gebaar van het door Koen van Velzen ontworpen lineaire gebouw van Klimmendaal. De ligging van de verschillende blokken zorgt voor een logische verdeling van dichtheden in het plangebied. In het midden van het plangebied rondom de centraal gelegen en verbindende bosweide zijn de bouwvlakken gesitueerd met meer reuring, waar in de noord- en

Het bosrijke karakter van het plangebied wordt versterkt door het aanplanten van de juiste soorten, met een beheer dat daarbij past. Het bestaande bosbeheer voor Arnhemse parken en bossen is hierop van toepassing, waarbij de strategie is: - Het bos in stand houden en waar mogelijk uitbreiden, - Minimale afstand tussen woonblokken van 17 meter, - Het vergroten van de biodiversiteit, - Het versterken van de klimaatbestendigheid, (met focus op water vasthouden, verbeteren van de

langs de Amsterdamseweg, een van de belangrijkste entreewegen van Arnhem.

     duurzaam benutten van een deel van de aanwas van het hout.

zuidzijde van het gebied de bouwvlakken gelegen zijn met meer rust. Als maximale bouwhoogte wordt het maximum van de boomkronen aangehouden, dat is in dit gebied zo’n 18 meter. Een torentje in het noordelijke bebouwingscluster steekt wel boven deze boomkronen uit en maakt het nieuwe woon-zorggebied zichtbaar

     organische stof balans en vergroten structuurvariatie en soortvariatie) - Het creëren van een aantrekkelijk bosbeeld voor de bezoekers gebaseerd op structuurvariatie en soortvariatie, - Het in samenhang met de voorgaande punten vastleggen van CO2, in combinatie met het

Bestaande situatie Kavel

Footprint

166.700 m2 27.230 m2

Verharding 32.270M2 Totaal verharding: 59.500 m2 GSI: 16.3%

Toekomstige situatie Kavel

Footprint

166.700 m2 29.750 m2

Verharding 19.770 m2 Totaal verharding: 49.520 m2 GSI: 17.8%

48

Referentie | Klimmendaal (Koen van Velzen) Krachtige bouwblok in natuurlijk bos

49

4.4

Ruimtelijk en programmatisch ontwerpend onderzoek

TERRASSEN / BALKONS

(MEE ONTWORPEN ERFAFSCHEDING)

17m

17m

Heijenoordseweg, Arnhem

UITGANGSPUNT 3

BENUTTING CONDITIES VAN BOUWBLOK, BINNEN EN BUITEN, ZUID EN NOORD

De typologie van de bouwblokken wordt in deze opzet maximaal benut. Aan de buitenzijde krijgen de woningen optimaal uitzicht op het natuurlijke bos, waarbij ruime terrassen/balkons met ontworpen erfafscheidingen de bijzondere ligging in het bos nog beter ervaarbaar maken. Aan de binnenzijde van het blok liggen de woning entrees; deze zijn gekoppeld aan een binnenhof, een kleinschalig gebied waar bewoners elkaar kunnen otnmoeten en kinderen kunnen spelen in een veilige omgeving. Om zoveel

de bouwblokken aan de zuidzijde lager dan aan de noordzijde. Her en der zijn zowel aan de west- en oostzijde openingen aangebracht in het bouwblok zodat langzaam verkeer vanzelfsprekende routes krijgen naar de bosweide en Heijenoordseweg.

mogelijk zonlicht in dit binnenhof binnen te laten, zijn

VEILIGE SPEELPLEK VOOR KINDEREN

PARKEREN VERSTOPT ONDER 2E MAAIVELD

VERBINDINGEN MET

P

NATUURLIJK BOS

ENTREES AAN BINNENZIJDE VAN HOF

UITZICHT OP NATUURLIJK BOS

50

Referentie | Terbregge, Rotterdam (Mecanoo)

Entrees aan binnenzijde, parkeren verstopt onder opgetild maaiveld

51

Ruimtelijk en programmatisch ontwerpend onderzoek

Legenda Plangebied Algehele bosbeleving Ontwikkelingsvelden Bosweide Verbinding Orientatie voorzieningen aan/op bosweide Accent aan Amsterdamsweg

4.5

Heijenoordseweg, Arnhem

UITGANGSPUNT 4

VOORZIENINGEN CENTRAAL GELEGEN AAN DE BOSWEIDE

Aan de centrale bosweide liggen de bijzondere functies in het gebied. Deze functies zijn: Klimmendaal met een belangrijke zorgfunctie Prisma College De nieuwe Parcival school, met nieuwe sportzaal Het nieuwe Ronald McDonaldshuis De oude villa die misschien straks ingezet kan worden als koffiehuis

Entrea Lindenhout die aan de zuidzijde van de slenk ligt. Aangezien het hier een zorgfunctie van begeleid wonen betreft, past deze ook goed in een wooncluster. De benodigde schoolpleintjes bij de scholen kunnen zoveel mogelijk worden opgenomen in de bosweide. Ook wordt een verbinding gemaakt met de vernieuwde Heijenoordschool die op de bestaande locatie wordt teruggebouwd.

Doordat dit programma aan de centrale open weide zijn gelegen, kan er optimale uitwisseling van gebruikers plaatsvinden. Uitzondering vormt de zorgfunctie van

52

Referentie | SKY TV Campus Gardens, Londen

Voorzieningen in de plint, grenzend aan een groene buitenruimte

53

Ruimtelijk en programmatisch ontwerpend onderzoek

Legenda Plangebied Algehele bosbeleving Fietser- en voetgangersverbinding Indicatieve routes/opties 'Om de Noord' Ontsluiting auto Bestaande bebouwing P

Parkeergelegenheid

4.6

Heijenoordseweg, Arnhem

UITGANGSPUNT 5

RUIMTE VOOR VOETGANGER, FIETSER EN BEPERKT AUTOVERKEER

Om het karakter van het bos zoveel mogelijk ervaarbaar te maken, maar ook om zoveel mogelijk ruimte te geven aan mensen met een anders werkend lichaam wordt het autoverkeer in het plangebied zoveel mogelijk beperkt. Daarnaast wordt er ingezet op toegankelijke langzaamverkeerverbindingen met een maximale helling van 5%. Dit wordt bereikt door het autoverkeer vanuit de verschillende ontwikkelclusters zo direct mogelijk (bij voorkeur loodrecht) aan te sluiten op de Heijenoordseweg. Complementair daaraan wordt een netwerk van langzaam verkeerspaden aan de buitenzijde van de bouwblokken voorgesteld, die eveneens op cruciale punten zijn verbonden met routes naar het bosrijke landschap aan de westzijde en Het Dorp aan de oostzijde van het plangebied.

54

55

Ruimtelijk en programmatisch ontwerpend onderzoek

Legenda Plangebied Algehele bosbeleving Versmalde Heijenoordseweg Versmalling Ontwikkelingsvelden Expeditie route

4.7

Heijenoordseweg, Arnhem

UITGANGSPUNT 6 HEIJENOORDSEWEG AFWAARDEREN EN TWEE ROUTES EXPEDITIE

Op dit moment is de Heijenoordseweg vrij breed en dat nodigt uit tot hard rijden. Binnen de gemeente Arnhem wordt op dit moment de wens onderzocht om de Heijenoordseweg in te richten als 30 km/uur gebied, waarbij ook het doorgaand verkeer geweerd kan worden. Met beide verkeerskundige ingrepen kan de leefbaarheid van het gebied sterk worden verhoogd. Bij een nieuwe inrichting van de Heijenoordseweg kan het profiel van de rijweg vervolgens versmald worden met aan de westzijde een voetgangersstrook.

De twee grotere pleintjes voor het Prisma College en Klimmendaal organiseren het grootschalig afzetten van mensen en goederen in het plangebied, waarbij de parkeerplekken zoveel mogelijk klimaat adaptief worden ontworpen.

56

Schets van toekomstig profiel Heijenoordseweg

Bestaande situatie Heijenoordseweg

Wegprofiel nodigt uit tot hard rijden

versmalling en vergroenen zorgt voor meer kwaliteit als groene laan-structuur

57

Ruimtelijk en programmatisch ontwerpend onderzoek

Legenda Plangebied Algehele bosbeleving Buurtschappen Bosweide Voorzieningen/programma Schoolplein Sociaal verbonden buurtschappen

4.8

Heijenoordseweg, Arnhem

UITGANGSPUNT 7

BEVORDEREN VAN SOCIALE COHESIE

Door samenhang tussen de ontwerplagen van de verschillende principes ontstaat een duidelijk kerngebied waarbij de centrale bosweide, de voorzieningen, en langzaam verkeer elkaar gaan versterken in het midden van het gebied. Dit stimuleert de sociale cohesie van het gebied doordat alle functies nabij en ruimtelijk verbonden zijn. Zo is het goed voorstelbaar dat studenten van het Prisma college in het nieuwe koffiehuis in de oude villa werken, bewoners gebruik maken van de sportvoorzieningen in het nieuwe Parcival cluster, mensen die in het Ronald Mc Donaldhuis verblijven goed gebruik kunnen maken van de voorzieningen in Klimmendaal, en het begeleid wonen en kantoor van Entrea Lindenhout op een natuurlijke wijze in het zuidelijke wooncluster kan worden opgenomen.

58

Sociale cohesie

op wijkniveau

Sociale cohesie

binnen buurtschap

59

Ruimtelijk en programmatisch ontwerpend onderzoek

Legenda Ecozone Ecologische verbinding Natuurlijke bos ontwikkeling Slenk Laanstructuren Groene daken Waterberging terras Verbinding op hoogte

4.9

Heijenoordseweg, Arnhem

UITGANGSPUNT 8

NATUURINCLUSIEF BOUWEN, VERSTERKEN NATUURWAARDEN EN HEMELWATERBERGING

De natuurwaarden in het gebied worden gekoesterd; zo wordt de langzaam verkeersroute naar het zuidelijke cluster als brug over de slenk aangelegd waardoor de natuurwaarden in de slenk worden beschermd. In de overige delen van het bos wordt de bosrijke beplanting versterkt en worden soms extra voorzieningen, zoals bijvoorbeeld verzamelplekken van dood hout geïntroduceerd. De aanleg van paden in het gebied vindt plaats met zoveel mogelijk halfverharding en waar dat niet kan, zoveel mogelijk met hergebruik van in het gebied geoogste verharding. Bij de ontwikkeling van de stedelijke bouwblokken wordt zoveel mogelijk natuur inclusief gebouwd, dat betekent groen-/blauwe daken, voorzieningen voor vogels en vleermuizen en het gebruik van zoveel

mogelijk duurzame bouwmaterialen. Het landschap met terrassen en een zandige bodem, is uitermate geschikt voor het bergen van hemelwater (behalve voor delen met leemlagen). Het is zeker in dit gebied mogelijk om het hemelwater van alle gebouwen bovengronds af te voeren en lokaal op te vangen in wadi's. Per landschappelijk terras en bouwblok kan bij verdere uitwerking een integraal ontwerp gemaakt worden dat al het hemelwater in het plangebied op die manier opvangt en bergt. Het natuurlijke bos vormt een robuuste ecologische verbinding, zowel in noord-zuidelijk als oost-westelijk richting, met een inrichting van de juiste biotopen voor de gewenste doelsoorten (vleermuizen, vogels en zoogdieren als eekhoorns en vossen).

Referenties voor natuurinclusiviteit en duurzaamheid 60

Insectenhotel en biodiversiteit bevorderende beplanting, paden met halfverharding, kreupelhout plekken en vogel/vleermuis nestkasten opgenomen in de architectuur

61

Ruimtelijk en programmatisch ontwerpend onderzoek

Legenda Plangebied Terras Talud +...

Afdaling richting

NAP

Punt hoogte

NAP

Terras hoogte

+...

4.10

Heijenoordseweg, Arnhem

UITGANGSPUNT 9 GEBRUIK HOOGTEVERSCHILLEN; PARKEREN UIT HET ZICHT

Het streven naar een programmatische invulling met 60% sociale woningbouw zet een goede ruimtelijke oplossing van het parkeren financieel behoorlijk onder druk. Daarom is er gekozen om de gebouwen zoveel mogelijk horizontaal op de aanwezige terrassen te bouwen. Bij de centrale bosweide worden soepele ruimtelijk verbindingen mogelijk gemaakt door het verzachten van de nu soms scherp aanwezige hoogteverschillen. Het parkeren gebeurt zoveel mogelijk buiten het zicht en/of verborgen in het landschap. Om dit mogelijk te maken kan bijvoorbeeld het midden van het bouwblok gebruikt worden als parkeerplaats, waarbij een ultralichte dekcontructie het nog steeds mogelijk maakt om als centrale ontmoetingsplek te kunnen functioneren (principes Mecanoo Terbregge Rotterdam en Vondelpark Utrecht). Mocht dit niet