Bijlage 2 - Bidbook Achter de voordeur in Arnhem-Oost

Achter de voordeur in Arnhem-Oost Aanvraag Volkshuisvestingsfonds, mei 2021

ONDERWERP

Oost

Arnhemse Huisvesting

Arnhem

Arnhem-Oost In de vijf wijken in Arnhem-Oost wonen tienduizenden Arnhemmers die dagelijks stress ervaren vanwege een gebrek aan voldoende inkomen, werkeloosheid, gezondheid en het ontbreken van perspectief. Het is er onveiliger dan elders in de stad, de openbare ruimte is sleets en versteend, veel woningen hebben achterstallig onderhoud en op verloedering slaat toe. Arnhem-Oost heeft te maken met hardnekkige problemen en achterstanden en behoort tot de 16 gebieden in Nederland met de grootste leefbaarheidsproblematiek. Dit zijn geen omstandigheden om in op te groeien, terwijl wij willen dat ieder kind in Arnhem kan uitgroeien tot een sterke persoonlijkheid, met een mooi perspectief voor de rest van z’n leven. Met de langjarige ‘Arnhem-Oost-aanpak’ willen wij het verschil maken voor een nieuwe generatie en tegelijkertijd de wijken elke dag een stukje beter maken.

De kloof dichten in Arnhem-Oost

verbinden bestaande functies: zo kan een

beleid, zoals energie-armoede aanpakken,

Die aanpak is een zaak van lange adem.

school een community voor de wijk worden

opvoedondersteuning, taallessen, jonge-

Niet alleen omdat er grote opgaven liggen

die bijdraagt aan het algehele pedagogi-

renwerk en extra leertijd op school. We

op het gebied van onderwijs, werk, ar-

sche klimaat, met gelegenheid voor kunst

doen dit alles ook op een manier die karak-

moede, veiligheid, wonen en gezondheid,

en cultuur. En de openbare ruimte een plek

teristiek is voor Arnhem: met grote inbreng

maar juist omdat multiproblematiek zich

waar gewerkt wordt aan meer sporten,

en betrokkenheid van bewoners.

in Arnhem-Oost ophoopt, en verschillen-

bewegen en gezondheid.

Er bestaat een grote kloof tussen wijken

Karakteristiek karakter

Maatregelen Volkshuisvestingsfonds

in Arnhem-Oost en andere wijken in ons

Arnhem-Oost is één gebied, maar be-

De maatregelen die het Volkshuisves-

land. We willen die kloof dichten met een

staat uit wijken met allemaal opvallende

tingsfonds mogelijk maakt, zijn grote en

integrale aanpak die een brug slaat tussen

karakteristieken, en een onmiskenbaar

noodzakelijke stappen in de aanpak die

sociale en fysieke opgaven. We sluiten

eigen karakter. Van honderdjarig tuindorp

wij de komende decennia in Arnhem-Oost

bondgenootschappen met partners die

met beschermd stadsgezicht tot de eerste

inzetten. Ze sluiten naadloos aan op

nodig zijn om het verschil te maken: bewo-

nieuwbouwwijk van Arnhem-Zuid. Van

doelstellingen van de City Deal ‘Energieke

ners, ondernemers, corporaties, onder-

ons-kent-ons cultuur tot anonimiteit in

wijken, duurzaam en sociaal’ en verdere

wijs, zorgverleners, welzijn en overheid.

hoogbouw. Met grote verschillen in bevol-

uitvoering van de Woondeal regio Arn-

Waar we letterlijk bouwen aan en in de

kingssamenstelling, van bijna volledig au-

hem-Nijmegen. De wijken in Arnhem-Oost

wijk, zorgen we dat dit voor wijkbewoners

tochtone wijk tot buurten met enorm veel

worden hierdoor een thuis waar je kansrijk

leer-, stage- en werkplekken oplevert. We

verschillende etniciteiten. Allen met een

opgroeit, fijn woont en waar je omgeving

de problemen van invloed zijn op elkaar.

bepaalde ‘wijktrots’, maar

je opstuwt in plaats van omlaag trekt. Met

ook oog voor problemen

het renoveren van de woningvoorraad

die de wijk parten spelen.

wordt het wooncomfort verbeterd en het

De ingrepen per wijk han-

woonklimaat gezonder. Het maakt een

gen samen met het bij-

einde aan schimmelwoningen, vermindert

zondere karakter. Waarbij

woonlasten en maakt woningen duurza-

we in Geitenkamp de

mer en toekomstbestendiger en zorgt voor

ontmoetingsfunctie van

een enorme vermindering van de CO2-uit-

het illustere Marktplein

stoot. We halen overlast weg en brengen

willen herstellen en de

een nieuw en divers woningaanbod terug.

kenmerkende kleine

De directe leefomgeving wordt hierdoor

huizen uit begin vorige

veiliger, groener, gezonder en biedt een

eeuw willen verduurza-

mooie aanleiding om elkaar te ontmoe-

men, maakt in Malburgen

ten. Terwijl we dit allemaal doen, komen

juist het opkopen van

we achter de voordeur van mensen in

overlastgevende panden

Arnhem-Oost om daar te helpen met hun

een groot verschil in de

dagelijkse stress.

leefbaarheid. Dat gaat steeds samen met sociaal

“In Arnhem-Oost staat het water bij onze bewoners tot aan de lippen, onze mensen hier leven zo veel armer, zieker en korter dan in vrijwel alle andere buurten in ons land. Terwijl wij gezinnen kunnen optillen met gerenoveerde woningen, het beste onderwijs, actieve sportclubs, oplettende zorg en beschermende veiligheidsdienaren: van overleven naar léven. In de pedagogische wijk waar iedereen de ouders helpt”.

Gezond

Geitenkamp

Ahmed Marcouch, burgemeester van Arnhem

Pijler 1 Bewoners z veilig en ve

Verduurz

Klarendal

Arnhemse Broek

Presikhaaf

Malburgen

Geitenkamp De wijken in Arnhem-Oost

Geitenkamp Geitenkamp is tussen 1920 en 1930 gebouwd op de stuwwallen van Arnhem. In de volksmond de “Geitenbult” genoemd. Het is een bijzondere wijk en een zeldzaam voorbeeld van pittoreske stedenbouw. Doordat de wijk is opzet als tuindorp, de hoogteverschillen en bouwstijl is Geitenkamp onderscheidend ten opzichte van andere Arnhemse wijken. De wijk werd vanwege de afgezonderde ligging ontworpen als een zelfstandig stadsdeel met eigen voorzieningen, zoals een marktplein, winkels, scholen en een kerk. Met circa 2.000 woningen behoort de Geitenkamp tot Nederlands grootste, gemeentelijke, sociale woningbouwprojecten uit de jaren twintig.

De urgentie

slechte lichamelijke en mentale gezond-

Geitenkamp is een duidelijk afgebakende

heid. Een groot deel van de bewoners loopt

wijk met een eigen karakter. In Geitenkamp

het risico dat ze hierdoor niet mee kunnen

staan de kleinste woningen van Arnhem.

komen in de maatschappij. Het aantal

Aanpassingen aan woningen zijn lastig

bewoners dat gebruik maakt van hulpver-

uit te voeren, omdat het stadsgezicht

lening is hoog en bijna een derde maakt

beschermd is. Ten opzichte van andere

gebruik van armoederegelingen.

Arnhem-Oost wijken is er veel sociaal con-

Bewoners kennen elkaar goed, er is een

tact. Het percentage autochtone inwoners

dorpsgevoel, maar ervaren de wijk niet als

beslaat bijna drie kwart van de inwoners.

een gezellige, saamhorige wijk. Ze hebben

Bijna de helft is laagopgeleid en heeft een

een eigen normenkader ontwikkeld.

• vergroten supermarkt • toevoegen woningen • aanpak marktplein

Geitenkamp feiten & cijfers

Bevolking naar leeftijdsklassen

Bevolking naar leeftijdsklassen 65 jaar-ouder

65 jaar-ouder

0-18 jaar

18-35 jaar

0-18 jaar

18-35 jaar

35-65 jaar

35-65 jaar

Bevolking naar migratieachtergrond

Turkije Marokko Suriname (voorm.) Ned. Antillen + Aruba overig niet-westers westers

Nederland

“Toen wij de winkel nog hadden en er grote markt was, was het druk en zochten mensen elkaar op.” Bevolking naar migratieachtergrond Turkije Jan Lareman, bewoner en voormalig middenstander Geitenkamp

Kinderen zeggen vaak dat ze later niet Nederland gaan werken maar een uitkering gaan aan-

Marokko Suriname (voorm.) Ned. Antillen + Aruba overig Het Marktplein: niet-westers een belangrijke

ontmoetingsfunctie voor de wijk westers

vragen, net als hun ouders. Veel partners

Het Marktplein heeft een belangrijke ont-

uit de stad werken er samen met vrijwilli-

moetingsfunctie. Oudere Geitenkampers

gers hard aan om deze generatiepatronen

doen er hun dagelijkse rondje winkels en

te doorbreken. Zo is Jongerencentrum de

kopen bewust lokaal bij de supermarkt,

Woningenal naar WOZ-waarde Sperwer, onderdeel van Rijnstad, meer de slager, bakker, slijter en bloemist. Ook

Woningen naar WOZ-waarde

dan 40 jaar een plek voor de jeugd. Sport-

horecazaken zijn op het plein te vinden. Op

€ 100.000

€ 100.000

bedrijf Arnhem verzorgt sport- en spelac-

zaterdag is er is een kleine markt. Vanwege

tiviteiten waarin bewegen, gezondheid en

de beperkte mobiliteit van bewoners door

€ 250.000

ontmoeten centraal staan.€Buurtcentrum 250.000

een laag inkomen is het belangrijk dat er

€ 300.000

300.000 De Beijer, hoger op de bult,€richt zich juist

winkels voor dagelijkse benodigdheden blij-

€ 400.000

op eenzame ouderen. Ook € is400.000 er een leer-

ven. Het Marktplein staat hiermee voor een

werkplek Proeflokaal Enjoy en Learn! waar

fikse uitdaging. Meer winkeliers vertrekken

€ 150.000

€ 150.000

€ 200.000

€ 200.000

onbekend

onbekend

Er is steeds meer verloedering, er heerst

ter kunnen houden. Het plein is versteend

een gevoel van onveiligheid en alcohol- en

en wordt gebruikt als parkeerplaats. Hier-

drugsoverlast neemt toe. De incidenten e

naast zijn veiligheid en overlast aandachts-

20% rond de jaarwisseling met vuurwerk en hoog

punten op het plein. Voor de leefbaarheid

vernielingen dragen bij aan dit gevoel.

is het belangrijk dat het Marktplein zijn

4e 20% groep Verduurzaming particulier

ontmoetingsfunctie terug krijgt. Belangrijk 1e

5

hoog

-groep

woningbezit 2 20% groep e

omen ink

B C

21,7%

leven. Zonder supermarkt dreigen andere winkels ook te verdwijnen. De corporaties, 2e provincie,20% winkeliers, wijkbewoners en

culiere woningen en een deelbuurt met

groep

gespikkeld bezit. Bij het particuliere blok

gemeente hebben een concept ontwikkeld

gaat het om woningen met vooral label F

voor het Marktplein. Deze opgave wil de

en G en voorzien we 3 labelsprongen. Bij

gemeente parallel aan de renovatie-aan-

A A++ uiteen het gespikkeld bezit lopen de labels

26,7% pak oppakken. De gemeente zal hiervoor

Woningen naar type geldig energielabel

C

tot label B. Waar mogelijk lopen we samen

16%

17%

op met de renovatieplannen van corpoE

wij nog beter de brug tussen de fysieke en

15,9%

200 huishoudens.

11,8% 20,6%

E F

deelbuurten. Een deelbuurt met parti-

B van C tot G. Hier gaat het om 3 sprongen of 11,5% opzoek gaan naar financiële middelen om

3,7%

D

G

vergroot omdat deze te klein is om te overlaa g

laa g

3e 20% In Geitenkamp gaan we aan de slag in twee groep

Woningen naar type geldig energielabel A A++

20%

daarbij isgroep dat de huidige supermarkt wordt

midde n

mi d

1e 20% groep

n de

omen ink

4e 20% groep 3e 20% groep

omdat ze nauwelijks het hoofd boven wa-

Inkomensverdeling per 20% groep

Inkomensverdeling per 20% groep 5e 20% -groep

horecatalent wordt ontwikkeld.

9,3%

D

8,8%

raties. In Geitenkamp benaderen F we circa 2,5% G

5%

ook hier tot uitvoering te komen. Zo slaan 29,5%

sociale opgave.

Klarendal

Klarendal feiten & cijfers

Klarendal is een authentieke volkswijk, met voornamelijk kleine woningen. Meer dan de helft is corporatiebezit. Het eerste deel werd in 1830 gebouwd. Klarendals trots, de Klarendalse Molen, werd in 1870 verplaatst naar de wijk. Karakteristiek zijn het Luthers Hofje uit 1860 en de Mussenbuurt uit 1911 in het hogere deel van Klarendal. Roerige momenten in de Klarendalse geschiedenis waren het oproer tegen de Bevolking naar leeftijdsklassen verloedering in 1970 en de drugsopstand in 1989. In 1970-1980 werd in het kader van

stadsvernieuwing grootschalig gesaneerd in het zuiden van de wijk. Er verscheen 65 jaar-ouder

0-18 jaar

Bevolking naar leeftijdsklassen 65 jaar-ouder

0-18 jaar

aan de Klarendalseweg een klein winkelcentrum. In 2007 werd de wijk tot zogeheten Vogelaarwijk bestempeld. Gemeente Arnhem heeft samen met Volkshuisvesting plannen ontwikkeld om verpauperde panden en panden met ongewenste bestem18-35 jaar

ming op te kopen en om te vormen tot kleine modewinkels. In mei 2008 kwam on-

18-35 jaar

35-65 jaar

deraan de Klarendalseweg35-65 dit ‘modekwartier’ gereed. De ambitie is om van Klarenjaar dal een Notting Hill in het klein te maken.

Bevolking naar migratieachtergrond

uit sociale Turkijeoverlast op straat, veroorzaakt Marokko

Klarendal heeft een jonge bevolking met

door alcoholSuriname en drugsgebruik.

meer 20-65 jarigen en minder 65+-ers.

(voorm.) Ned. Antillen + Aruba Positiefoverig is dat men zich meer dan in andere niet-westers

Vooral in Klarendal-Zuid en Noord komt veel armoedeproblematiek voor en deze

Arnhem-Oost westers wijken verbonden voelt

Nederland buurten scoren hoog op het risico van

met de wijk. Mensen kennen elkaar goed.

verslechtering in de komende jaren. Het

Ondanks het onveiligheidsgevoel, denken

hoge gebruik vanuit de Jeugdwet en het

veel inwoners dat Klarendal de komende

hoge percentage voortijdig schoolverla-

jaren vooruit gaat. Dit laat zien dat het een

ters is een belangrijk aandachtspunt. Veel

veerkrachtige wijk is. De gemeente werkt

naar WOZ-waarde jongeren zien namelijk Woningen weinig perspectief. met de partners in de wijk aan opvoe-

Daarnaast speelt veiligheid een belangrijke

Bevolking naar migratieachtergrond

Nederland

westers

Woningen naar WOZ-waarde

dingsondersteuning en kansrijk opgroeien

€ 100.000

rol. Twee op de vijf inwoners voelt zich wel

voor kinderen. Verder loopt er een Aanpak

eens onveilig en men ervaart meer overlast

drugscriminaliteit en overlast. Onderdeel

dan gemiddeld. Die overlast bestaat vooral € 250.000

daarvan is de inrichting van de openbare

€ 150.000

€ 200.000

€ 100.000 € 150.000 € 200.000 € 250.000

€ 300.000

€ 300.000

€ 400.000

€ 400.000

onbekend

onbekend

Inkomensverdeling per 20% groep

Inkomensverdeling per 20% groep 5 20% -groep

Turkije Marokko Suriname (voorm.) Ned. Antillen + Aruba overig niet-westers

e

4e 20% groep 3 20% groep

mi d

e

5e 20% -groep

hoog

1e 20% groep

n de

omen ink

B

2e 20% groep

C

21,7%

20,6%

E F

A A++

26,7% 11,5%

C

11,8%

16%

D

29,5%

17%

E F

2,5%

15,9%

G

5%

9,3%

2e 20% groep

Woningen naar type geldig energielabel

B

3,7%

D

G

1e 20% groep

laa g

laa g

3e 20% groep

Woningen naar type geldig energielabel A A++

4e 20% groep

hoog

midde n

De urgentie

omen ink

HAAF

8,8%

“Wat je graag zou willen Aanvraag versus regeling Arnhem Oost ruimte en het wegnemen van kruipdoor/

was verouderd, toestellen moesten vervan-

gen door betere, meer avontuurlijke ook is dat de goed opgeleide voor verschillende doelgroepen. Het plan Klarendaller de oude Verduurzaming particuliere bleek een groot succes. “De Leuke Linde” Klarendaller leert hoe je woningen nde, veilige woonomgeving in een groene omgeving onderging een ware gedaantewisseling en zelfredzamer wordt.” We gaan aan de slag in vier deelbuurten in 1997 werd een bijna compleet nieuwe sluipdoor routes.

Mike Hoose woont en werkt in Klarendal bij Het KinderWijkTeam Pijler 2

rs zijn vrij verbonden

Jongeren kwalificeren zich op een zo hoog mogelijk niveau

van Klarendal. In twee deelbuurten is de

speelvoorziening heropend. De Leuke Linde

Pijler 3 Pijler ruime meerderheid particulier bezit met la- 4werkt veel samen met het Kinderwerk in (finan- maken. Bewoners groeien op en Sportbedrijf Arnhem. belBewoners G en gaan wezijn 3 labelsprongen In het MFC Klarendal cieel) gezond en goede een deelbuurt is het grootste gedeeltein parDe woningen laatste jaren kampt De Leuke Linde met sociaal en prettige en veilige ticulier bezit, met wisselende labels. Hier verloedering ondanks de bevlogenheid van openbare ruimte gaan we 3 labelsprongen maken of isoleren de vrijwilligers die zich met hart en ziel intot label B. In een deelbuurt is sprake van

zetten voor deze plek. Er is meerdere malen

brand gesticht en hoewel dit hersteld is, rzamen van 2.000 woningen (particulier en eigendom) uiteen. We gaan hier 3 labelstappen maken is het effect ervan nog duidelijk zichtbaar, gespikkeld bezit. De labels lopen hier ver of isoleren tot label B. Bij het gespikkeld

isolatie/verduurzamen • minder (energie) lasten • gezond en fris huis bezit gaan we waar het kan optrekken met • fijne groene omgeving voor recreatie en ontmoeting

• Honigkamp • Volkerakstraat • openbaar groen

WINKELCENTRUM PRESIKHAAF

overlast. Daarom willen wij als gemeente,

woningcorporaties. In totaal benaderen we

buiten de aanvraag van het Volkshuisves-

837 particuliere woningeigenaren.

tingsfonds om gaan inzetten op een forse

Specials Arnhem Oost Presikhaaf

zo ook het effect van de stijgende drugs-

herwaardering van deze plek. We willen

De Leuke Linde

kwalitatief en kwantitatief groen toe

De Leuke Linde is een plek die niet meer

voegen en daarmee een bijdrage leveren

weg te denken is uit de wijk. In de jaren ’80

aan de biodiversiteit, klimaatadaptatie, de

groeide: ‘De Leuke Linde’ uit tot een begrip.

behoefte aan ontspanning en ontmoeten,

Halverwege de jaren ’90 maakte een groep

leefbaarheid en veiligheid. Dit willen we

vrijwilligers een omvangrijk en kostbaar • Vissenbuurt

doen samen met de vrijwilligers van De • Leuke Linde

herinrichtingsplan. De•bouwspeelplaats Drieslag

Leuke Linde en met bewoners uit de wijk.

Malburgen

Klarendal

• groene lint

Presikhaaf west Begin van deze eeuw is de herstructurering van Presikhaaf 1 en 2 opgepakt. Deze herstructurering is grotendeels aan Presikhaaf 3 voorbij gegaan. Een klein deel van Presikhaaf 2 rondom de winkelstrip aan de Volkerakstraat dient nog te worden opgepakt. Presikhaaf 3 is een jaren ‘60 woonbuurt met rationele verkaveling met open bouwblokken en strokenverkaveling. Een open structuur met lange zichtlijnen en relatief veel openbaar groen. Dit is vooral ‘kijkgroen’ en is op veel plekken sleets. De mogelijkheden voor ontmoeten, spelen en bewegen in de openbare ruimte zijn beperkt, terwijl hier veel ruimte voor is. Een groot deel is corporatiebezit waarbij een deel van de grond is vervuild. Sanering wordt hierdoor onderdeel van de herstructurering van het corporatiegedeelte. De sociale balans, gemengde woningvoor-

De urgentie

raad en inrichting van de openbare ruimte

Presikhaaf 3 kampt met veel grootste-

heeft in dit deel van Presikhaaf nauwelijks

delijke problematiek. De buurt heeft een

aandacht gekregen. Met professionals en

relatief laag gemiddeld inkomen, kent veel

bewoners uit de wijk werken in het kader

gezinnen in de bijstand en bijna een derde

van de Woondeal aan een Ontwikkelper-

van de kinderen groeit op in armoede. Bijna

spectief: een samenhangend kader waar-

de helft van de inwoners is laagopgeleid

binnen de afzonderlijke ontwikkelingen

en hebben hierdoor weinig perspectief.

in Presikhaaf 3 in een eigen traject verder

Inwoners zijn sterk georiënteerd op de

ontwikkeld kunnen worden. Daarmee

gemeenschap waar ze toe behoren maar

wordt aangehaakt op de ambities ten aan-

verder is er veel anonimiteit in de wijk en

zien van leefbaarheid, duurzaamheid en

tussen gemeenschappen. De leefbaarheid

versnelling van de woningbouwopgave.

staat onder druk en inwoners ervaren een

Presikhaaf feiten & cijfers Bevolking naar leeftijdsklassen 65 jaar-ouder

0-18 jaar

35-65 jaar 18-35 jaar

“De verschillen in de wijk, koop-huur, etniciteit, bepalen op straatniveau hoe voor jou de leefbaarheid en veiligheid is en wat jouw kansen zijn.”

Bevolking naar migratieachtergrond

Nabil el Malki werkt bij Presikhaaf University

Turkije Marokko

Nederland

wijk zonder uitstraling met verloedering en

van winkelstrips mee aan de Volkerak-

overlast. Er worden belemmeringen erva-

straat (label E naar B) en aan de Bitter-

ren om buiten te spelen terwijl er voldoen-

straat (label G naar D). In totaal benaderen

de speelplekken zijn. Wel ervaren inwoners

we 480 huishoudens.

hulp en support van binnen hun eigen

Suriname (voorm.) Ned. Antillen + Aruba overig niet-westers

westers

Woningen naar WOZ-waarde

University actief. Een groep jonge begelei-

Co-creatie Buurttuinen en aanpak achterkant situaties

ders van diverse achtergronden, leeftijden,

Tussen de Keulse slag en Bontekoestraat

opleidingsniveau die veelal woonachtig

ligt veel openbare ruimte. Van dit gebied

zijn in Presikhaaf. De begeleiders helpen

maken wij gemeenschappelijke tuinen voor

€ 300.000

kinderen bij hun huiswerk en sport, geven

buurtbewoners. Hiernaast maakt de opzet

€ 400.000

ze vertrouwen. De ontwikkeling van jeugd

van de wijk dat er veel ‘achterkantsituaties’

van Presikhaaf stellen ze hierbij centraal.

grenzen aan het openbaar groen. Deze zijn

We gaan in drie delen van Presikhaaf 3 aan

zorgdraagt voor de eigen leefomgeving.

de slag. In een deelbuurt zijn alle ruim

Met de aanvraag voor het Volkshuisves-

350 woningen particulier bezit. Voor de

tingsfonds willen we deze plekken een im-

VvE’s in deze buurt hebben we een maat-

puls geven op het gebied van klimaatadap-

werkaanpak. Het gaat hier met name om

tatie (vergroenen) en de sociale cohesie

woningen met label E en maken een sprong

(verlevendigen).

€ 200.000 € 250.000

onbekend

Inkomensverdeling per 20% groep

de hoeveelheid zwerfafval dat men weinig

naar label B.

5e 20% -groep 4e 20% groep

hoog

1e 20% groep

en

3e 20% groep

laa g

uitstraling niet ten goede komt. Je ziet aan

€ 150.000

mid d

in veelal niet van goede kwaliteit wat de

Verduurzamen particuliere woningvoorraad

€ 100.000

omen ink

gemeenschap. In de wijk is Presikhaaf

2e 20% groep

Door met de omwonenden plannen te In een andere deelbuurt is het meer een

maken leren bewoners elkaar (beter)

mix. Aan de oost kant zit gespikkeld bezit

kennen, wordt de ruimte aantrekkelijker.

en aan de west kant zijn het particulie-

Het eigenaarschap wordt vergroot en ze

re woningen, waaronder ook VvE’s. De

worden weer trots op hun leefomgeving.

energielabels lopen hier nogal uiteen. De

Met verhalen over herinneringen aan

meeste woningen nemen een stap van

‘buiten spelen’ of ‘buiten zijn’ van bewoners

label E naar label B. Een aantal gestapelde

maken we een vertaling in type beplanting

woningen hebben nu label F of G en maken

en mogelijke objecten en activiteiten.

3 labelsprongen. We nemen ook de VVE’s

Woningen naar type geldig energielabel A A++

43,1%

B

13,7%

C

23,2%

D E F G

9,7% 5,7% 1,2% 3,3%

Arnhemse Broek feiten & cijfers

Arnhemse Broek Het laaggelegen Arnhemse Broek werd vanaf de jaren 20’ vorige eeuw ontwikkeld

Bevolking naar leeftijdsklassen 65 jaar-ouder

als woon- en industriegebied en bestaat uit de buurten ’t Broek, Statenkwartier,

0-18 jaar

Van Verschuerwijk, Rijnwijk en Nieuwe Kadekwartier. De Van Verschuerwijk is een bijzondere buurt. Het is het 2e woningwetcomplex in Arnhem en is zowel een gemeentelijk- als Rijksmonument. De wijk is gebouwd tussen 1911 en 1913 en is in de

35-65 jaar

afgelopen jaren volledig gerestaureerd door Volkshuisvesting. Meer dan de helft van 18-35 jaar

de woningen in Arnhemse Broek is corporatiebezit. Een groot deel van de corporatiewoningen is de afgelopen jaren gerenoveerd. Mede door oplevering van Het Nieuwe Kadekwartier is er een stijging van particulier bezit. De buurten onderling hebben weinig binding met elkaar. Inwoners zijn relatief ontevreden over de woonomgeving en voorzieningen in de wijk. De kwaliteit van de openbare ruimte is slecht

Bevolking naar migratieachtergrond

en er ontstaat steeds meer verloedering.

Turkije

De urgentie

Ook op buurtniveau is weinig gevoel van

Arnhemse Broek is een wijk met 106 etni-

verbondenheid. Ondanks de lage sociale

citeiten. Vooral in ’t Broek domineren de

cohesie en kracht voelen inwoners zich niet

woonculturen van de Turkse gemeenschap

eenzaam. Kinderen kampen met gezond-

en die van de autochtone Broekenaren. Er

heidsproblemen als overgewicht en een

heerst een bijzondere en hechte cultuur

derde van de kinderen rookt. Het welzijn

waarbij bewoners elkaar kennen en voor

van kinderen in de wijk is hiermee een gro-

elkaar opkomen. De wijk kent sociale pro-

te zorg die vanuit ons Team Leefomgeving

blemen. Er is werkloosheid en het aantal

veel aandacht krijgt. De criminaliteitscijfers

bijstandsuitkeringen is hoog. Armoede is

zijn hoog. Toch lijkt het gevoel van onvei-

hier een van de grootste problemen, bijna

ligheid vanuit cijfers minder te worden. De

€ 250.000

een derde van de kinderen groeit op in een

wijk heeft te kampen met verkeersoverlast,

€ 300.000

gezin met een laag inkomen. Er is sprake

verloedering en sociale overlast door de lo-

€ 400.000

van laaggeletterdheid en licht verstan-

kale jeugd. Bewoners zien weinig perspec-

delijke beperking onder de inwoners.

tief, daarom is er weinig vertrouwen in de

Marokko Suriname (voorm.) Ned. Antillen + Aruba overig niet-westers westers

Nederland

Woningen naar WOZ-waarde € 100.000 € 150.000 € 200.000

onbekend

Inkomensverdeling per 20% groep 5e 20% -groep

1e 20% groep

midde n

4e 20% groep

hoog

laa g

3e 20% groep

2e 20% groep

omen ink

Woningen naar type geldig energielabel A A++

23,3%

B

12%

C

17,8%

D

23,9%

E

14,1%

F

4,6%

G

4,4%

Gezonde, veilige woonomgeving in een groene omg “De speelplekken de instanties als het Sportbedrijf Arnhem,

Gezondheid, bewegen en ontmoeten voor jong en oud

scholen, bewoners, ondernemers en wijk-

Er zijn weinig faciliteiten voor bewegen

toekomst en het eigen kunnen. Verschillen-

voelen ondergeschikt aan het verkeer. Als professionals richten zich op verschillende dat Pijler 1 Pijleren2ontmoeten in de wijk. We merkenPijler 3 Pijler 4 de veiligheid verbeterd acties om de leefbaarheid, gezondheid en dit voor de bewoners een gemis is. De Bewoners zijn vrij Jongeren kwalificeBewoners zijnkan (finanwordt, er meer Bewoners g veiligheid aan te pakken en kinderen gelijke verbouwing van de Symfonie wordt in 2021 veilig enteverbonden ren zich opZoeen cieel) en in goede wo kansen bieden. Zo helpt Gezond Onderafgerond. krijgt zo het Arnhemse Broek een gezond onbekommerd gespeeld weg (GO!) ouders en kinderen bij het aantoegankelijkniveau en herkenbaar wijkcenhoogmeer mogelijk sociaalworden en bevordert en prettige leren van een gezonde leefstijl. Samen met trum dat tegemoet komt aan de vraag van ru de gezondheid van openbare de vrijwilligers uit de wijk wordt gewerkt aan bewoners voor ontmoetingsruimten in de kinderen.” het verminderen van het aantal weesfietbuurt. Uit gezondheidsoverweging, maar

erduurzamen van 2.000 woningen (particulier en eig sen en scooters. De gemeente ondersteunt

ook vanwege overlast door verveling is

Helen Meijrink, trotse bewoner en lid

de projecten van de projectgroep Groen in

er een grote behoefte aan plekken die de

wijkplatform

het Arnhemse Broek.

jeugd uitdagen tot bewegen. Ook is het

belangrijk dat•deminder plekken veilige zijn en isolatie/verduurzamen (energie) lasten • gezond en fris huis Verduurzamen particulier verspreid zijn over de wijk zodat ze snel • fijne groene omgeving voor recreatie en ontmoeting

woningbezit

even bezocht kunnen worden. Dit zorgt

In totaal benaderen we aan de Johan de

ervoor dat ook jonge kinderen nog even net

Wittlaan e.o. bijna 650 woningeigenaren.

voor of na het eten naar buiten kunnen om

Binnen deze buurt zien we een heel aantal

hun energie kwijt te raken. Dit draagt niet

gestapelde woningen met label G. Hier

alleen bij aan de lichamelijke en geestelijke

gaan we voor 3 labelsprongen. Daarnaast

gezondheid maar ook aan de leefbaarheid

is er nog een heel aantal rijwoningen met

en veiligheid in de wijk. Waar deze openba-

Specials Arnhem Oost

mp

Presikhaaf

labels E tot G. Ook daar maken we 3 label-

re ruimte grenst aan particuliere woningen

sprongen of gaan we tot label B.

gaan wij aan de slag om ook deze ambitie

Malburgen

te realiseren.

rmarkt ningen plein

• Honigkamp • Volkerakstraat • openbaar groen

Malburgen Malburgen werd de eerste naoorlogse ‘nieuwbouwwijk’ ten zuiden van de Rijn. Ontworpen als ‘tuinwijk’ waar mensen woonden in het groen. Veel woningen hadden WINKELCENTRUM PRESIKHAAF een eigen moestuin. Helaas is zowel in de openbare ruimte als in tuinen het groene karakter grotendeels verdwenen. Flatgebouwen, pleinen, straathoeken en winkelcentra zijn versteend en zien er verwaarloosd uit. Ondanks alle inspanningen die zowel sociaal, economisch als fysiek zijn gedaan, vanuit de Vogelaar-aanpak, is het niet gelukt te voorkomen dat Malburgen zich verder heeft ontwikkeld tot een wijk met veel sociale problemen.

De urgentie

In Malburgen wonen meer dan 50 verschil-

Er is veel onvrede over de woonomgeving;

lende etniciteiten waardoor er veel verschil

er is sprake van sociale overlast, vernieling

is in normen en waarden. Dit maakt het des

en verloedering. Malburgen kent veelal

te complexer om bewoners in harmonie

per straat een eigen cultuur, waardoor de

te laten samen leven, zeker als hun leven

leefbaarheid onder druk staat, bijvoor-

op veel punten niet op orde is. In Malbur-

beeld omdat zogenoemde ‘wijkkoningen’

gen is bijna de helft van de inwoners laag

de dienst uitmaken. Inwoners voelen zich

opgeleid en er wonen veel mensen met een

sociaal en emotioneel eenzaam en weinig

licht verstandelijke beperking. Van de bijna

verbonden met de wijk. Rolmodellen

20 duizend inwoners in Malburgen, maakt

ontbreken waardoor inwoners niet met

bijna een vijfde gebruik van armoederege-

een ander perspectief in aanraking komen.

lingen. Verder zijn er problemen als gezond-

Er is behoefte aan ontmoetingsplekken,

heidsbeperkingen en taalachterstanden.

want voor de verschillende etniciteiten is

De afgelopen jaren zien wij een positieve

ontmoeten essentieel.

ontwikkeling in het aantal inwoners dat zich samen met (vrijwilligers)organisaties

• Vissenbuurt • Drieslag • groene lint

Malburgen feiten & cijfers Bevolking naar leeftijdsklassen 65 jaar-ouder 0-18 jaar

35-65 jaar 18-35 jaar

“Er is weinig vermenging tussen de diverse gemeenschappen. Als er een bruisende plek zou komen waar we elkaar kunnen ontmoeten, waar je kunt sporten en dingen samen kan doen. Dan krijg je veel meer: dit is Malburgen, hier komen we samen.” Mariken Goris, directeur Monchyschool

Bevolking naar migratieachtergrond Turkije

Nederland

westers

actief inzet voor de wijk. Zo verbindt het

groot en onoverbrugbaar voor de meeste

AM-Supportteam op een effectieve manier

eigenaren. In Malburgen gaan aan de slag

sport aan sociale, educatieve en maat-

in 11 deelbuurten. In 5 deelbuurten met

schappelijke initiatieven om jongeren een

gespikkeld bezit samen optrekken met de

betere kansen te bieden. Vanuit “het Huis

verduurzamingsplannen van de corporatie.

voor de Wijk” werken organisaties samen

In 4 deelbuurten gaan we aan de slag met

met wijkbewoners aan een sterker Mal-

het specifiek benaderen van VvE’s. En in 4

burgen. Eén hiervan is Empowering Nisa,

deelbuurten gaan we van start met een

€ 300.000

die jonge meiden leert gebruik te maken

renovatie aanpak voor alleen particulieren.

€ 400.000

van hun eigen kracht zodat ze onderdeel

In 2 deelbuurten zit een overlap in aanpak-

worden van de samenleving. Onze inte-

ken. In totaal gaan we bijna 1.270 wonin-

grale aanpak voor Malburgen zal inwoners

geigenaren benaderen.

de mogelijkheid bieden zelf aan de slag te gaan met hun welzijn, gezondheid en de leefbaarheid in de buurt!

Woningen naar WOZ-waarde € 100.000 € 150.000 € 200.000 € 250.000

onbekend

Inkomensverdeling per 20% groep

Groene Lint als verbinding waar het goed toeven is

5e 20% -groep

Met inbreng van bewoners gaan we de meest versteende plekken ontharden,

In Malburgen zijn weinig (sociale) koop-

en met elkaar verbinden waardoor er een

woningen waardoor de doorstroming ont-

groene verbindingsroute ontstaat tussen

breekt. Bij veel woningeigenaren staat het

de verschillende woon- en groengebieden.

water aan de lippen. Laat staan dat men

Dit draagt bij aan biodiversiteit, klimaat-

geld heeft om de woning te verduurzamen.

adaptatie en leefbaarheid. Met als kers

Recent aanbod van de corporatie aan wo-

op de taart een groene ontmoetingsplek

ningeigenaren van de Vissenbuurt om mee

rondom het Monchyplein waar alles

te liften op de verduurzamingsplannen

samenkomt en waarmee Park Malburgen

A A++

werd een teleurstelling. Dit ondanks dat er

West en Immerloo-park met elkaar worden

B

vanuit de gemeente een kleine financiële

verbonden. Hiermee ontstaat een groene

bijdrage en begeleiding beschikbaar werd

wandelroute door de wijk waar bewoners

gesteld bovenop de subsidie voor verduur-

kunnen spelen, wandelen, bewegen en

zaming vanuit het rijk. Het gat was te

elkaar kunnen ontmoeten.

1e 20% groep

midden

4e 20% groep

hoog

3e 20% groep

laag ink o

Verduurzaming particuliere woningen

en m

openbaar groen versterken, uitbreiden

Marokko Suriname (voorm.) Ned. Antillen + Aruba overig niet-westers

2e 20% groep

Woningen naar type geldig energielabel 29,2% 9,3%

C

28,9%

D

19,9%

E

8,9%

F

1,6%

G

2,3%