Bijlage 2 - Begroting 2022
Tekst van het document
Ontwerp Begroting 2022
Inhoudsopgave Deel 1 Hoofdlijnen van beleid en financieel kader .............................................................................................. 1 Hoofdlijnen van beleid ............................................................................................................................................. 2 Ontwikkelingen in het financieel kader .................................................................................................................... 4 Leeswijzer.............................................................................................................................................................. 17
Deel 2 Beleidsbegroting ...................................................................................................................................... 20 Wijkprogramma's................................................................................................................................................. 21 Wijken Algemeen................................................................................................................................................... 22 Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek ........................................................................................................... 26 Noordwest ............................................................................................................................................................. 32 Noordoost .............................................................................................................................................................. 37 Presikhaaf.............................................................................................................................................................. 44 Malburgen..............................................................................................................................................................
49 Schuytgraaf/Elderveld ........................................................................................................................................... 53 De Laar/Elden........................................................................................................................................................ 58 Rijkerswoerd, Kronenburg, Vredenburg ................................................................................................................ 62
Stedelijke programma's ...................................................................................................................................... 67 Bestuur, dienstverlening en financiën .................................................................................................................... 68 Veiligheid ............................................................................................................................................................... 75 Bereikbaarheid ...................................................................................................................................................... 81 Economie............................................................................................................................................................... 87 Onderwijs............................................................................................................................................................... 95 Cultuur ................................................................................................................................................................... 99 Participatie en armoedebestrijding ......................................................................................................................
106 Zorg ..................................................................................................................................................................... 120 Welzijn en inclusie ............................................................................................................................................... 131 Gezondheid en sport ........................................................................................................................................... 138 Klimaat en energie ............................................................................................................................................... 143 Ruimtelijke ontwikkeling....................................................................................................................................... 150 Wonen en leefomgeving ...................................................................................................................................... 156
Paragrafen .......................................................................................................................................................... 169 Lokale heffingen .................................................................................................................................................. 170 Risicomanagement en weerstandsvermogen ...................................................................................................... 177 Onderhoud kapitaalgoederen .............................................................................................................................. 195 Financiering ......................................................................................................................................................... 211 Bedrijfsvoering ..................................................................................................................................................... 216 Verbonden partijen .............................................................................................................................................. 223 Grondbeleid .........................................................................................................................................................
239 Investeringen ....................................................................................................................................................... 243 Subsidies ............................................................................................................................................................. 250 Overig programmaplan ........................................................................................................................................ 256
Deel 3 Financiële begroting .............................................................................................................................. 257 Overzicht van baten en lasten per programma .................................................................................................... 258 Overzicht van geraamde incidentele baten en lasten .......................................................................................... 264 Geprognosticeerde balans 2022-2025 ................................................................................................................ 268 Reserves en voorzieningen ................................................................................................................................. 269 EMU-saldo 2022 .................................................................................................................................................. 276 Overzicht geraamde lasten en baten per taakveld .............................................................................................. 278 Overzicht taakvelden per programma (lasten) ..................................................................................................... 284 Overzicht taakvelden per programma (baten) .....................................................................................................
288 Mutaties circulaires .............................................................................................................................................. 292
Bijlagen............................................................................................................................................................... 294 Normenkader ....................................................................................................................................................... 295 Overzicht onderdelen stad/wijk ............................................................................................................................ 297 Afkortingenlijst ..................................................................................................................................................... 299 Begrippenlijst ....................................................................................................................................................... 302
Deel 1 Hoofdlijnen van beleid en financieel kader Deel 1 bestaat uit: 1.
Bestuurlijke hoofdlijnen van beleid
2.
Ontwikkelingen in het financieel kader
3.
Leeswijzer
1
Hoofdlijnen van beleid We hebben mooie en goede dingen bereikt voor Arnhem. Dat is overal in de stad zichtbaar. Door de Arnhemse Herstelagenda Coronacrisis hebben we eraan bijgedragen dat Arnhem sterker uit de crisis komt. We hebben de bouw van woningen versneld en we zijn gestart met een grootschalige stadsvernieuwing: de Arnhem Oost Aanpak. We helpen meer Arnhemmers aan werk, ook degenen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Steeds minder Arnhemmers zijn afhankelijk van de bijstand en we kunnen steeds meer mensen helpen met het oplossen van hun schulden. Overal in de stad worden steeds meer maatregelen voor klimaatadaptatie zichtbaar. Diverse plannen gaan van de tekentafel naar uitvoering, zoals de Blauwe Golven en Coehoorn. We staan er ook financieel goed voor, onze financiële positie is verbeterd. Zonder dat we de lasten hebben verhoogd. De kosten in de zorg hebben we beteugeld. Alle seinen staan op groen om nieuwe stappen te zetten. Nieuwe ontwikkelingen in te zetten. Waar alle Arnhemmers van kunnen profiteren. Dat doen we op alle fronten. Met een nieuwe visie op het sociaal domein bieden we alle Arnhemmers dezelfde kansen op persoonlijke ontwikkeling. Alle Arnhemmers hebben voldoende inkomen, een goede woning een veilige en gezonde leefomgeving en een gezonde leefstijl. En alle Arnhemmers kunnen in veiligheid en vrijheid leven.
Deze visie vindt zijn weg naar de diverse beleid- en uitvoeringsplannen. Bijvoorbeeld dat we ernaar streven dat daklozen uiteindelijk een passende woonplek krijgen en niet alleen maar zijn aangewezen op maatschappelijke opvang. Dat we bij jeugdzorg blijven sturen op preventie en vroegtijdige inzet, waardoor uiteindelijk minder specialistische zorg nodig is. En dat we Arnhemse scholen helpen hun leerlingen les te geven in goede en frisse gebouwen We gaan onverkort verder met het bouwen van nieuwe woningen in alle segmenten. Waar mogelijk versnellen we en bouwen we meer woningen dan aanvankelijk de bedoeling was. Zoals recent met de plannen voor de Nijmeegseweg, Whemedreef en Malburgen-West. Het gaat niet om bouwen alleen. We kiezen voor een grootschalige samenhangende aanpak van stadsvernieuwing, waarbij de woningbouwplannen en de verduurzamingsopgave hand in hand gaan om de leefbaarheid van de wijken en de kwaliteit van leven van onze inwoners te verbeteren: de Arnhem-Oost aanpak. Daarbij pakken we woningen bouwen, de leefomgeving verbeteren en de sociale problematiek integraal aan. We gaan verder aan de slag met het renoveren en verduurzamen van woningen van particuliere woningeigenaren met de laagste energielabels. Veel inwoners hebben zelf nauwelijks geld hebben om hun woning te verbeteren.
Daarom vragen we een bijdrage van ruim € 25 miljoen aan bij het Rijk om daarmee met provincie, gemeente en inwoners zelf voor meer dan € 47 miljoen te kunnen investeren in de wijken. Daar waar particuliere woningen worden opgeknapt, is het de bedoeling dat ook corporaties kijken of zij hun woningen kunnen renoveren en duurzamer kunnen maken. Groen in de stad wordt steeds belangrijker. In de vele parken die Arnhem rijk is, maar vooral ook in de wijken en in het centrum. Een gezonde leefomgeving kan niet zonder een goede groene openbare ruimte. Dus gaan we aan de slag voor meer plekken voor buitensport, parken geschikt maken voor meer bezoekers en meer groen in de wijken. Dat is ook broodnodig om voorbereid te zijn op de veranderingen van het klimaat. Zodat we minder last hebben van hevige regenval en er meer koelteplekken zijn. Investeren in een groene stedelijke omgeving draagt zo bij aan klimaatadaptatie en biodiversiteit, maar ook aan een gezonde leefomgeving voor onze inwoners. We gaan verder met het verbeteren van de bereikbaarheid van de stad. Dat doen we bijvoorbeeld met de fietsagenda, maar ook met betere parkeerfaciliteiten, zoals de Rozetgarage en de Blauwe Golven. We gaan verder met investeren in de economische kracht van de stad, met het thema 'duurzaamheid en energie' als belangrijk vlaggenschip.
Met de uitvoering van onze economische agenda, die inzet op circulaire economie en waterstof. We ondersteunen innovatieve initiatieven als IPKW en Connectr. We gaan verder met 'van bedrijven weten', waardoor we naast inwoners ook bedrijven beter kunnen ondersteunen. Daarnaast blijven we Arnhem als sportstad op de kaart zetten. We willen gaststad zijn voor internationale sportevenementen, zoals het WK Volleybal in 2022. Dat levert extra internationale aandacht op, trekt extra toeristen naar de stad en verleidt Arnhemmers om zelf ook te gaan sporten. We blijven investeren in cultuur, mede met tijdelijke coronamiddelen van het Rijk. Want ook een rijk cultureel aanbod maakt ons als stad aantrekkelijk voor inwoners en toeristen, en de vestiging van bedrijven. We stimuleren culturele instellingen om meer mensen in aanraking te brengen met kunst en cultuur. Om zoveel mogelijk mensen te laten meedoen. Cultuur is er immers voor iedereen.
2
Bij al onze inspanningen krijgt burgerparticipatie een steeds grotere rol. Bewoners krijgen en nemen steeds vaker de gelegenheid om mee te denken over plannen van de gemeente. En terecht, want de gemeente is er immers voor zijn inwoners. De afgelopen jaren zijn inwoners bijvoorbeeld betrokken geweest bij het opstellen van het bomenplan, het referendum over diftar, bij diverse woningbouwplannen, bij de wijkgerichte energietransitie en bij de ontwikkeling van de omgevingsvisie. Daar gaan we verder mee. Zo zijn we inmiddels begonnen om samen met de wijkbewoners voor alle wijken een groenvisie op te stellen. Bij de uitvoering van het jeugdbeleid betrekken we Arnhemse kinderen, jongeren, ouders en samenwerkingspartners. En bij nieuwe woningbouwplannen blijven we onze inwoners betrekken. Nu de gemeenteraad naar aanleiding van de uitkomsten van het referendum heeft besloten te stoppen met Diftar, gaan we op zoek naar andere manieren om de stroom restafval te verminderen. Dat blijft het doel, ook met een ander afvalsysteem. Intussen zijn de ondergrondse containers van het slot en wordt de stad steeds schoner. Ook is de milieukar ingevoerd, waar Arnhemmers klein grofvuil kunnen inleveren. De gemeente is er voor alle Arnhemmers. Daarom werken we aan een diverse en inclusieve stad: een stad waarin iedereen zichzelf mag en kan zijn en niemand uitgesloten wordt.
Daarin moeten wij zelf het goede voorbeeld geven. We zijn al hard op weg om onze gemeentelijke organisatie inclusiever te maken. We zijn goed op weg. Mede dankzij de inzet van een Verandermanager Diversiteit en Inclusie wordt de samenstelling van onze organisatie steeds meer een afspiegeling van onze stad. We zijn ambitieus en dat moet ook: dit willen we binnen vijf jaar realiseren. We hebben veel bereikt. En we hebben nog veel te doen. Arnhem ís mooier, duurzamer en economisch sterker. Steeds meer mensen kunnen meedoen. En we zijn er nog niet. Het kan altijd beter. Dat laten we onder meer zien in deze begroting. Maar we gaan dat vooral laten zien in de stad. Zichtbaar en voelbaar voor onze inwoners. We doen het voor hen.
3
Ontwikkelingen in het financieel kader Hoofdlijnen financiën De Begroting 2021 werd sterk gekleurd door de coronacrisis. De Begroting 2022 laat een herstel van de financiële positie zien. Net zoals de stad herstelt van de coronacrisis. We zijn er nog niet. Daarom wordt het werk van de Arnhemse Herstelagenda Coronacrisis doorgezet. Met het snelle optreden na het uitbreken van de coronacrisis hebben we de gemeentelijke financiën in de greep kunnen houden en toch kunnen investeren in de stad. Bijvoorbeeld door met de periodieke impactanalyse de gevolgen van de crisis in kaart te brengen, maar ook door dankbaar gebruik te maken van de steunpakketten die het Rijk ter beschikking stelt en heeft gesteld. De investeringen worden in de Begroting 2022 doorgezet. Belangrijke keuzes zijn al in de Perspectiefnota 20222025 gemaakt met onder andere de Arnhem Oost aanpak. In deze begroting werken we de kaders van de Perspectiefnota uit en geven we invulling aan diverse moties en amendementen. Daarnaast stellen we de begroting bij op basis van de actuele informatie van het Rijk met niet alleen de meicirculaire van het gemeentefonds, maar ook de toezegging met betrekking tot de extra middelen voor de jeugdzorg.
Binnen de kaders die door onze toezichthouder, de provincie, zijn gegeven nemen we deze extra middelen waarover nog geen formeel besluit is genomen, wel op in de begroting om op die manier de tekorten die de laatste jaren op jeugdzorg zijn ontstaan zo goed mogelijk op te lossen. In deze begroting brengen we de weerbaarheid weer op peil. Met een begroting in evenwicht, waarvan de weerstandsfactor de komende jaren niet onder de 1,3 zakt en in het laatste jaar groeit naar 1,5, is deze begroting een goed fundament om in de volgende coalitieperiode op verder te bouwen.
Reëel en structureel sluitende begroting In onderstaande tabel is samengevat weergegeven hoe de Begroting 2022 zich ontwikkelt ten opzichte van de vorige begroting. Verder in dit hoofdstuk volgt de toelichting op de wijzigingen die zich na de Perspectiefnota hebben voorgedaan. Financieel beeld 2022-2025 Bedragen x € 1.000
2022
2023
2024
2025
Uitgangspositie Begroting 2021 Gemeentefonds en overige rijksontwikkelingen
0 28.746
0 21.424
0 19.514
0 20.645
Beleidsontwikkelingen Meedoen in een socialer Arnhem Wonen in een duurzamer Arnhem Genieten van een nog mooier Arnhem Open en verantwoord besturen Impact corona
-13.682 -5.097 -550 -2.407
-4.240 -4.137 -435 -807
-2.996 -4.953 -435 -33
-5.515 -4.816 -435 -1.694
Jaarlijkse bijstellingen
-13.236
-13.314
-11.880
-11.271
6.225
1.508
783
3.086
0
0
0
0
Toevoeging (-) of onttrekking (+) aan de algemene reserve cf Begroting 2022 Totaal Financieel beeld
Hieruit blijkt dat deze Begroting 2022 in alle jaren leidt tot een onttrekking aan de algemene reserve. Ten opzichte van de Begroting 2021 wordt vanaf 2025 per saldo structureel € 3,1 miljoen minder aan de algemene reserve toegevoegd. Als gevolg van besluitvorming uit eerdere jaren zijn echter reeds meerjarige onttrekkingen en dotaties aan de algemene reserve begroot. Na verwerking van de hierboven gepresenteerde wijzigingen voegen we vanaf 2025 nog jaarlijks structureel € 1,9 miljoen toe aan de algemene reserve. In de onderstaande tabel zijn de totale toevoegingen en onttrekkingen aan de algemene reserve na verwerking van het meerjarenbeeld opgenomen. Hierin zitten dus ook de toevoegingen en onttrekkingen die in eerdere begrotingen zijn vastgesteld.
4
Totale mutatie algemene reserve Begroting 2022 inclusief eerdere aanpassingen Bedragen x € 1.000
2022
2023
2024
2025
Onttrekking Toevoeging
22.139 14.419
16.324 14.039
14.642 18.506
15.839 17.724
Mutatie
-7.720
-2.285
3.864
1.885
In de paragraaf Risicomanagement en weerstandsvermogen is te lezen dat de weerstandsfactor oploopt tot 1,5. De coronacrisis heeft, zeker op de middellange termijn, wel een aanzienlijke invloed op de begroting. Dankzij het ruimhartige compensatiebeleid van het Rijk en het spoedige economische herstel, herstelt de weerbaarheid van de Arnhemse begroting zich ten opzichte van vorig jaar. De groei van de bestemmingsreserve solvabiliteit zorgt daarnaast voor een nog robuustere financiële positie. Naast een reëel sluitende begroting, moet de begroting ook structureel sluitend zijn. Dit is het geval wanneer de structurele lasten, dus de lasten die langjarig doorlopen, voor 2022 volledig worden gedekt door structurele baten of aannemelijk is gemaakt dat dit structurele evenwicht in latere jaren (uiterlijk 2025) bereikt wordt. In 2022 is er sprake van een structureel tekort in deze begroting, 2023 is in evenwicht en vanaf 2024 ontstaat er structurele begrotingsruimte in de begroting die oploopt tot 5%. Daarmee is er dus een structureel evenwicht. De begroting 2021 is reëel in evenwicht, omdat de opgenomen bedragen voor de komende jaren volledig, realistisch en haalbaar zijn. De in de begroting opgenomen maatregelen zijn aannemelijk hard of voorzien van dekking uit een bestemmingsreserve.
Gemeentefonds In deze begroting is de raming van het gemeentefonds bijgesteld op basis van de meicirculaire 2021. In de Perspectiefnota zijn reeds de september- en decembercirculaire 2020 verwerkt. Ten opzichte van de Begroting 2021 stijgt de gemeentefondsuitkering over alle jaren. Een groot deel daarvan betreft de nominale indexatie van de gemeentefondsuitkering en deze is reeds verwerkt in de Perspectiefnota. Als gevolg van de coronacrisis is het accres over 2020 en 2021 bevroren, maar vanaf 2022 wordt het accres geactualiseerd op basis van de bestaande normeringssystematiek. Het accres laat in de meicirculaire vanaf 2022 een daling zien. De daling vanaf 2022 wordt verklaard doordat de lonen en prijzen minder hard stijgen dan in de vorige circulaire was verwacht. Ook andere uitgaven bij het Rijk stijgen minder hard (lagere rentelasten en EU-afdrachten). Hierdoor stijgen de uitgaven van het Rijk minder hard en dat werkt als gevolg van de trap-op-trap-af systematiek door in de algemene uitkering van gemeenten. Aan de andere kant zijn de volumina van de verdeelmaatstaven (zoals bijvoorbeeld het aantal inwoners en bijstandsontvangers) landelijk geactualiseerd. Dit heeft een positief effect op de hoogte van de algemene uitkering. Op 3 juni is besloten door het Kabinet dat gemeenten in 2022 voor jeugdzorg € 1,314 miljard extra zullen ontvangen.
Voor Arnhem betekent dit een bijdrage in het gemeentefonds van € 16,6 miljoen. Dit wordt pas in de septembercirculaire 2021 verwerkt, maar is omwille van de forse impact op de Begroting 2022 alvast in de raming van de budgetten verwerkt. Over de structurele toekenning van de middelen voor jeugd vanaf 2023 zijn in juli afspraken gemaakt. De provinciaal toezichthouders hebben onderling afgesproken dat gemeenten in hun meerjarenbegroting 75% van de bedragen die de Arbitragecommissie heeft berekend, zouden mogen opnemen. In deze Begroting 2022 is de eerder opgenomen stelpost van € 3,9 miljoen om die reden verhoogd tot het afgesproken niveau. In programma S07 Zorg en verderop in dit hoofdstuk wordt nader toegelicht op welke wijze de extra middelen voor jeugdzorg zullen worden ingezet. De overige aanpassingen in het gemeentefonds die leiden tot aanpassingen in de lasten zijn toegelicht in deel 3 (Financiële begroting).
5
Gemeentefonds en overige rijksontwikkelingen Bedragen x € 1.000
2022
2023
2024
2025
Ontwikkelingen gemeentefonds sept.- en dec.circulaire Doorgegeven mutaties decentralisatie-uitkeringen sept.- en dec.circulaire Gemeentefonds totaal ontwikkelingen Perspectiefnota
10.749
11.894
13.085
16.422
-1.991 8.758
-1.991 9.903
-1.991 11.094
-1.962 14.460
Ontwikkelingen gemeentefonds meicirculaire Doorgegeven mutaties decentralisatie-uitkeringen meicirculaire Extra middelen Jeugdzorg Gemeentefonds totaal aanvullend op Perspectiefnota
4.453 -1.065 16.600 19.988
2.703 -1.050 9.869 11.521
458 -1.063 9.026 8.421
-752 -1.076 8.013 6.185
Totaal ontwikkelingen gemeentefonds
28.746
21.424
19.514
20.645
Herverdeling gemeentefonds Begin juli 2021 is het nieuwe verdeelvoorstel voor herijking van het gemeentefonds gepubliceerd. De Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) verwacht eind september of begin oktober zijn advies over de herverdeling van het gemeentefonds uit te brengen. Besluitvorming over de invoering van de nieuwe verdeling (per 2023) is aan het nieuwe Kabinet. Begin juni is daarnaast een advies van de ROB gepubliceerd over de toekomst van de normeringssystematiek (het accres). Ook dit is aan het nieuwe Kabinet om daarin een besluit te nemen. Voor het nieuwe verdeelmodel van de algemene uitkering verwachten we een voordeel (met de kennis van nu structureel ruim € 7 miljoen), maar voor het nieuwe verdeelmodel Beschermd Wonen verwachten we een nadeel. In de risicoparagraaf is een risico van € 15 miljoen opgenomen voor de effecten van het verdeelmodel Beschermd Wonen. Daarnaast kan het verwachte nadeel op Beschermd Wonen deels opgevangen worden met het te verwachten voordeel op de algemene uitkering. Beide modellen worden vanaf 2023 stapsgewijs ingevoerd.
Financiële koers van de beleidsontwikkelingen De financiële koers is in dit hoofdstuk in vier onderwerpen samengevat: Meedoen in een socialer Arnhem: Wmo & jeugdzorg, werk & inkomen, armoede & schulden en onderwijs, welzijn, sport en maatschappelijke opvang Wonen in een duurzamer Arnhem: wonen, ruimtelijke ontwikkeling, grondbeleid, openbare ruimte en klimaat & energie Genieten van een nog mooier Arnhem: cultuur, bruisende binnenstad en veiligheid
Open en verantwoord besturen: samenwerking met burgers en organisaties, bedrijfsvoering en concernfinanciën
In onderstaande tabel wordt duidelijk wat de mutaties zijn op deze onderwerpen ten opzichte van de vorige begroting: Beleidsontwikkelingen Bedragen x € 1.000
2022
2023
2024
2025
Meedoen in een socialer Arnhem Wonen in een duurzamer Arnhem Genieten van een nog mooier Arnhem Open en verantwoord besturen
-13.682 -5.097 -550 -2.407
-4.240 -4.137 -435 -807
-2.996 -4.953 -435 -33
-5.515 -4.816 -435 -1.694
Totaal beleidsontwikkelingen
-21.736
-9.618
-8.418
-12.459
In de volgende paragrafen worden per onderwerp de financiële ontwikkelingen ten opzichte van de vorige begroting weergegeven. Daarbij zijn in elke tabel telkens eerst de ontwikkelingen zoals vermeld in de Perspectiefnota benoemd en worden daaronder de ontwikkelingen die zich na de Perspectiefnota hebben voorgedaan. De ontwikkelingen na de Perspectiefnota worden in de paragrafen toegelicht.
6
Meedoen in een socialer Arnhem Ontwikkelingen Meedoen in een socialer Arnhem Bedragen x € 1.000
2022
2023
2024
2025
-2.100 2.100 99
-2.100 2.100
-2.100 2.100
-2.100 2.100
99
0
0
0
Inzet extra middelen jeugd Reservering extra middelen jeugd Actualisatie WMO middelen Wmo en jeugd totaal aanvullend op Perspectiefnota
-16.600 1.200 -15.400
-4.722 -1.000 1.700 -4.022
-4.608 -1.000 2.200 -3.408
-5.608 -1.000 1.700 -4.908
Werk en inkomen BUIG actualisatie Werk: Herstelagenda en landelijke middelen Werk en inkomen totaal ontwikkelingen Perspectiefnota
5.800 -875 4.925
4.900 -1.125 3.775
3.900
3.900
3.900
3.900
316 -690 -374
570 -570 -690 -690
797 -797 -690 -690
2.306 -2.306 -690 -690
-231 -207 -81
-231 -207 -81
-231 -207 -81
-231 -207 -81
-438
-438
-438
-438
-175 175 -350
-175 175 -350
-175 175
-200
-200
-36
-36
-40 -80 -35 -175 -150
-40 -80
-40 -80
-175 -150
-175 -150
-120 -400 -83 -88 -513 -2.234
-120 -400 -83 -88 -607 -1.779
-120 -400 -83 -88 -1.026 -2.198
Wmo en jeugdzorg Wijziging woonplaatsbeginsel jeugd Wijziging woonplaatsbeginsel jeugd dekking vanuit GF Nieuw preventief beleid en investeringen t.b.v. invoer taskforce maatregelen jeugd Wmo en jeugd totaal ontwikkelingen Perspectiefnota
WSW Actualisatie Vrijval WSW ten behoeve van beschut werk Dividend Scalabor Werk en inkomen totaal aanvullend op Perspectiefnota Armoede en schulden Armoede- Bijzondere Bijstand < 21 jaar Wetswijziging WGS tav Vroeg erop af Perspectief voor gezinnen met kinderen in armoede (21A33) Armoede en schulden totaal ontwikkelingen Perspectiefnota Onderwijs, welzijn, sport en maatschappelijke opvang Addendum coalitieakkoord: Burgerkracht Onttrekking BR Burgerinitiatieven Sociaal domein Opschorten bezuiniging sociale basis (herijking welzijnsopgave) Integraal plan voor aanpak racisme, veiligheid en acceptatie LHBTIQ+ en vrouwenemancipatie Arnhemse standaard toegankelijkheid openbare ruimte Suïcidepreventie Huisvesting maatschappelijke initatieven Vluchtelingen en statushouders Pilot Shelter City Veiligheid: Aanpak mensenhandel Veiligheid: Datagedreven werken voor de aanpak van criminaliteit en onveiligheid Veiligheid: Strategische advisering programma Veiligheid VGGM: Verdeling kosten kazerne Ede Sport: exploitatie Bethanienstraat en de Opmaat Sport: Middachtensingel Investeringen in scholen en sport Onderwijs, welzijn, sport en maatschappelijke opvang totaal ontwikkelingen Perspectiefnota
7
-100 -80 -35 -175 -150 -120 -400 -83 -121 -1.814
VGGM Functiewaardering (motie 21m52g) Onderwijshuisvesting Beheer MFC's Ventilatie basisscholen (21A41) Onderwijs, welzijn, sport en maatschappelijke opvang totaal aanvullend op Perspectiefnota Totaal ontwikkelingen meedoen in een socialer Arnhem
-350
-350
-350
-150 -100 -600
-100 -100 -550
-50 -100 -500
-350 -600 -50 -100 -1.100
-13.682
-4.240
-2.996
-5.515
Wmo en jeugdzorg Op 3 juni is door het kabinet besloten dat gemeenten voor jeugdzorg € 1,314 miljard extra (bovenop de reeds toegekende € 300 miljoen) voor 2022 zullen ontvangen. Arnhem ontvangt hiervan in 2022 een bedrag van circa € 16,6 miljoen. Dit zal in de septembercirculaire 2021 worden toegekend. Daarnaast mag er ook rekening gehouden worden dat een volgend kabinet drie kwart van het structurele tekort zal dekken waarmee ruimte ontstaat om extra uitgaven te ramen. In deze begroting wordt van de € 16,6 miljoen aan extra middelen in 2022 € 10,0 miljoen toegevoegd aan de reserve Wmo & Jeugdzorg. De extra Jeugdmiddelen die niet binnen het beleidsveld Zorg ingezet worden (€ 6,6 miljoen in 2022, € 1,0 miljoen in de jaren 2023, 2024 en 2025) worden gedoteerd aan de nieuwe bestemmingsreserve Jeugdfonds. Het jeugdbeleid en daarmee de inzet van het jeugdfonds wordt stadsbreed en in samenhang met Arnhem Oost bezien. Extra inzet op Jeugd kan incidenteel gedekt worden uit deze reserve. Een eventueel overschot aan middelen in het jeugdfonds kan overgeheveld worden naar de BR WMO en Jeugdzorg.
Van de structurele compensatie wordt in 2023 € 4,7 miljoen ingezet voor onder andere de dekking van het bestaande tekort op de Jeugdzorg conform de raadsbrief van 15 juni 2021 en de besparingen op begeleiding door de sociale wijkteams voor € 1,0 miljoen structureel en de transformatie verblijfszorg voor € 0,8 miljoen structureel terug te draaien. Door deze extra middelen voor jeugdzorg kan daarnaast een overschot dat ontstaat bij de Wmo middelen van structureel € 1,7 miljoen vrijvallen. Werk en inkomen Sinds de Perspectiefnota is de WSW-raming geactualiseerd. Er stromen geen nieuwe WSW-ers meer in. De kosten voor de huidige groep SW-medewerkers lopen nog jarenlang door, deze zijn niet beïnvloedbaar. De Rijksbijdrage is niet dekkend voor deze kosten. De meerjarige financiële consequenties van deze rijkskorting zijn gedekt in de begroting. Voor de zomer heeft de MGR de meerjarenbegroting 2022-2025 aan de raad ter zienswijze voorgelegd. Daarnaast is in de meicirculaire de aangepaste rijksbijdrage voor WSW bekend gemaakt. Het voordeel voor 2022 van € 316.000 valt vrij. Het overig budget blijft ingezet worden voor beschut werk voor WSW-ers en inwoners die niet meer in de WSW kunnen instromen, maar wel recht hebben op beschut werk. In de begroting was vanaf 2022 structureel rekening gehouden met een dividenduitkering van Scalabor van jaarlijks € 690.000.
De toekomstige financiële ontwikkeling van Scalabor is echter op dit moment onzeker, waardoor we niet uit kunnen gaan van een jaarlijkse dividenduitkering van deze hoogte. Daarom wordt deze dividendverwachting voor nu uit de begroting gehaald. Armoede en schulden Bij de behandeling van de Perspectiefnota is op 30 juni 2021 amendement 21A33 'Perspectief voor gezinnen met kinderen in armoede' aangenomen en verwerkt in deze begroting. Aanvullend op de Perspectiefnota worden in deze begroting geen mutaties voor armoede en schulden voorgesteld. Onderwijs, welzijn, sport en maatschappelijke opvang Motie 21m52g roept het college op om te investeren in preventie en publieke gezondheid en daartoe onder andere de VGGM een inschatting te laten maken van de financiële effecten van de functiewaardering van haar personeel. Voor de Arnhemse bijdrage wordt het effect hiervan ingeschat op structureel € 350.000. Om toekomstige investeringen in onderwijshuisvesting mogelijk te maken, wordt vooruitlopend op de vaststelling van een nieuw integraal huisvestingsplan voortgezet onderwijs een structurele stelpost van € 600.000 vanaf 2025 opgenomen in de begroting ter dekking van verwachte kapitaallasten.
In de komende periode zal op basis van een analyse van de huidige en toekomstige situatie rondom het aantal leerlingen, trends en ontwikkelingen, opgaven, kwaliteit van de gebouwen en toekomst van het onderwijs een plan worden opgesteld. Inschatting is dat
8
de benodigde investeringen in onderwijshuisvesting vanaf 2024 in elk geval tot € 600.000 aan kapitaallasten leiden vanaf 2025. De MFC's worden in de avonduren en tijdens de weekenden veelal gebruikt voor diverse activiteiten die zijn ontstaan uit bewonersinitiatieven. Hierbij kan worden gedacht aan samenkomsten van bewoners, taal-, dansmuzieklessen, vergaderingen, biljarten, etc. Daarvoor is het noodzakelijk dat het beheer van de MFC's ook gedurende die tijden goed op orde is, zodat wordt voldaan aan wettelijke verplichtingen en gebruiksvoorwaarden vanuit de afgegeven vergunning. Op korte termijn wordt daarvoor gebruik gemaakt van professionele en flexibel inzetbare menskracht voor toezicht en beheer. Omdat het hier gaat om gebruik van de MFC's door bewoners en andere niet-professioneel gebruik, kunnen de kosten hiervan niet of onvoldoende bij hen in rekening worden gebracht. Dit 'sociaal beheer' zal samen met de wijken (teams Leefomgeving) worden uitgewerkt om op termijn, bijvoorbeeld met inzet van vrijwilligers en in samenhang met de doorontwikkeling van de buurthuizen, dit knelpunt structureel op te lossen. Bij de behandeling van de gemeentelijke bijdrage SUVIS-regeling is op 21 juli 2021 amendement 21A41 'Meer geld voor ventilatie basisscholen door apart budget voor MFC's' aangenomen.
Het structurele budget aan kapitaallasten van deze investering van € 100.000 is in deze begroting opgenomen. Wonen in een duurzamer Arnhem Ontwikkelingen Wonen in een duurzamer Arnhem Bedragen x € 1.000
2022
2023
2024
2025
Arnhem Oost aanpak Verstedelijkingsopgave Uitvoeringskosten motie Voorkom stadsvernieuwing 4.0 Participatieproces Nemia Duurzaamheidsmaatregelen eigen gebouwen Buurtconcierges Bossen en parken Woonboten Nieuwe Haven Toename WOB-verzoeken bij anterieure overeenkomsten en planologische voorbereidingsbesluiten Investeringen in openbare ruimte Totaal ontwikkelingen Perspectiefnota
-1.533 -470 -125 -125 -45 -200 -200 50 -50
-2.000 -600
-2.000
-2.000
-125 -59
-77
-91
-200 750 -50
-200
-200
-50
-50
-24 -2.722
-88 -2.247
-111 -2.563
-135 -2.476
Hogere prijsstijging bouwmaterialen Nieuwe Haven Veiligheid en openbare ruimte Nieuwe Haven Kostendekkendheid rioolheffing Voorbereidingskosten klimaatadaptatie Groene metropoolregio Arnhem-Nijmegen Extra capaciteit bossen en parken Wonen - opgaven en middelen voor handhaving Stikstofagenda Verstedelijking Gemeentelijke adviescommissie ruimtelijke kwaliteit Totaal aanvullend op Perspectiefnota
-350 -13 -75 -1.000 -75 -412 -200 -100 -100
-40 -13
-40 -13
-40 -13
-1.000 -75 -412 -200 -100
-1.000 -75 -412 -200 -100
-1.000 -75 -412 -200 -100
-50 -1.890
-500 -50 -2.390
-500
-50 -2.375
-2.340
Totaal ontwikkelingen Wonen in een duurzamer Arnhem
-5.097
-4.137
-4.953
-4.816
Hogere prijsstijging bouwmaterialen Een flink aantal producenten van bouwmaterialen zoals staal, hout en pvc heeft op basis van de verwachtingen van economische malaise door de coronacrisis de productie naar beneden bijgesteld. In de bouw is tot nu echter weinig van de coronacrisis te merken en de vraag naar bouwmaterialen blijft groot. Gevolg is dat de prijzen van bouwmaterialen fors zijn gestegen en dat sommige materialen niet of veel later worden geleverd. Om de gevolgen van de bovenmatige prijsstijgingen van bouwmaterialen te kunnen opvangen, wordt voor 2022 een
9
buffer van € 350.000 gevormd. Een aantal bouwprojecten die in 2021 worden aanbesteed, wordt al direct beïnvloed. Hierdoor stijgen de kapitaallasten structureel met € 40.000. Nieuwe Haven Om de nautische veiligheid van de Nieuwe Haven op orde te maken middels het plaatsen van buispalen is in december 2018 een investeringskrediet van € 200.000 miljoen beschikbaar gesteld. Nu blijkt uit nader technisch onderzoek dat het beschikbaar gestelde investeringskrediet ontoereikend is, dit mede als gevolg van de sterk gestegen staalprijzen en technische complicaties. Een aanvullend investeringskrediet van € 350.000 is benodigd om de nautische veiligheid van de Nieuwe Haven op orde te brengen. De jaarlijkse extra kapitaallasten bedragen vanaf 2022 € 13.000. Veiligheid en openbare ruimte Nieuwe Haven Om de veiligheid en openbare ruimte van De Nieuwe Haven te verbeteren wordt in 2022 € 75.000 uitgegeven aan onder andere bebording, groen en verlichting. Kostendekkendheid rioolheffing In het Coalitieakkoord 2018-2022 is afgesproken om de heffingen kostendekkend te maken. Voor de rioolheffing werd daarbij uitgegaan van een jaarlijkse groei van 1,5%. Voor 2022 geldt dat de kosten van beheer en onderhoud van riolering naar verwachting lager uitvallen dan eerder meerjarig geraamd. Aangezien de tarieven maximaal kostendekkend mogen zijn, zou dit lagere opbrengsten tot gevolg hebben.
In de toekomst wordt echter een toename verwacht van de vervangingsopgave van rioleringen. Om schommeling van tarieven te voorkomen wordt daarom vanaf 2022 een spaarelement opgenomen in het tarief, geraamd op € 700.000 per jaar. De inkomsten op grond van dit spaarelement worden toegevoegd aan een voorziening en ingezet bij toekomstige vervangingsinvesteringen riolering. Een deel van de lagere lasten in 2022 wordt wel doorberekend in het tarief (€ 300.000). Per saldo betekent dit dat de (gemiddelde) lasten voor de burger in 2022 gelijk zijn aan 2021. De opbrengsten rioolheffing zijn hierdoor € 300.000 lager dan in eerste instantie meerjarig geraamd, omdat wordt afgeweken van de jaarlijkse groei van 1,5%. Voorbereidingskosten klimaatadaptatie Om de klimaatadaptatie te kunnen realiseren worden kosten gemaakt die conform de huidige spelregels niet gedekt kunnen worden uit de middelen in het klimaatfonds. Het gaat hier over algemene kosten (zoals stadsbrede onderzoeken, bijdragen aan samenwerkingsverbanden, lidmaatschappen e.d.) die niet aan een project toe te schrijven zijn, maar meer algemeen samenhangen met klimaatadaptatie. Om deze voorbereidingskosten te kunnen dekken, wordt een jaarlijks bedrag van € 75.000 ingezet. Groene metropoolregio Arnhem-Nijmegen Arnhem neemt deel in de Groene metropoolregio Arnhem-Nijmegen. Hierbinnen liggen diverse opgaven voor de komende jaren.
Voor de opgaven rond Productieve regio, Circulaire regio, Ontspannen regio en Groene groeiregio wordt in totaal € 412.000 vrijgemaakt. Dit bedrag zal nog over de betreffende programma's verdeeld gaan worden. Extra capaciteit bossen en parken De bossen en parken van Arnhem worden steeds intensiever gebruikt. Een bijkomstigheid hierbij is dat hierdoor de betrokkenheid van de Arnhemmer ook enorm is toegenomen. Om ons dagelijks onderhoud uit te kunnen voeren moeten we veel meer en intensiever communiceren en ook de slijtage van materieel is veel groter. Voor ons dagelijks onderhoud en om de diverse beleidsopgaven (klimaatbestendig, biodiversiteit, Bomenplan, groenvisie etc.) uit te werken, worden 2 fte capaciteit bossen en parken toegevoegd. Wonen - opgaven en middelen voor handhaving In de stad zien we steeds vaker dat woningen worden opgekocht door beleggers, dat woningen gebruikt worden in strijd met gemeentelijke regels en dat het steeds lastiger is voor mensen met een bescheiden inkomen om een woning te bemachtigen. Instrumenten die kunnen worden ingezet om deze problemen te verhelpen, hebben veelal een ruimtelijke component en zorgen voor een toenemende druk op de handhavingscapaciteit van de ODRA en de gemeente. Om dit mogelijk te maken wordt dit budget met € 100.000 verhoogd.
10
Stikstofagenda De te grote stikstofuitstoot is een groot probleem. Maatregelen om de stikstofdepositie te verminderen en/of de natuur te herstellen komen samen in de Arnhemse stikstofagenda. Voor de uitwerking van deze agenda wordt in 2022 een budget van € 100.000 vrijgemaakt. Verstedelijking De verstedelijkingsopgave kent de komende jaren grote uitdagingen. In de Perspectiefnota zijn voor de jaren 2022 en 2023 reeds middelen opgenomen om deze opgave te realiseren. In deze Begroting wordt voorgesteld om dit door te trekken en vanaf 2024 extra budget van jaarlijks € 500.000 in te ramen om de verstedelijksopgave ook structureel op te kunnen pakken. Gemeentelijke adviescommissie ruimtelijke kwaliteit Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet (beoogd 1-7-2022) dienen gemeenten te beschikken over een gemeentelijke adviescommissie voor omgevingskwaliteit. Deze wordt gevormd door omvorming van het team welstand en monumenten. De dekking hiervoor bedraagt vanaf 2022 tot en met 2024 jaarlijks € 50.000. Genieten van een nog mooier Arnhem Ontwikkelingen Genieten van een nog mooier Arnhem Bedragen x € 1.000
2022
2023
2024
2025
Regionaal mobiliteitsfonds Topsportevenementenbudget Versterking public affairs Totaal ontwikkelingen Perspectiefnota
-210 -100 -125 -435
-210 -100 -125 -435
-210 -100 -125 -435
-210 -100 -125 -435
Arnhemse sportdag (21M103) Uitvoering wijkgroenagenda's Totaal aanvullend op Perspectiefnota
-40 -75 -115
0
0
0
Totaal ontwikkelingen Genieten van een nog mooier Arnhem
-550
-435
-435
-435
Arnhemse sportdag Bij de behandeling van de Perspectiefnota is op 30 juni 2021 de motie 21M103 Een Arnhemse Sportdag aangenomen. De kosten voor het organiseren van een éénmalige Arnhemse sportdag voor alle Arnhemse scholen op Papendal bedragen € 10.000 voor de inzet van capaciteit en € 30.000 voor de uitvoering en worden in deze begroting vrijgemaakt. Uitvoering wijkgroenagenda's Momenteel stellen we samen met bewoners en andere stakeholders voor alle wijken een wijkgroenagenda op. Dat levert tal van kansen op om samen met de wijk te investeren in het groen in de wijk. Voor lang niet alle maatregelen is binnen de huidige reguliere budgetten voldoende dekking. Om de kansen te benutten die zich langs deze weg aandienen, wordt een bedrag € 75.000 ingezet in 2022.
11
Open en verantwoord besturen Ontwikkelingen Open en verantwoord besturen Bedragen x € 1.000
2022
Bestuur, dienstverlening en financiën Addendum coalitieakkoord: burgerparticipatie Onttrekking BR Burgerparticipatie Ondersteuning raad Begrijpelijke taal voor iedereen Inclusieve gemeentelijke organisatie Aanpassen gemeentelijke websites aan wettelijke eis inclusief communiceren Klantenservice: gratis telefoonnummer, verbetering dienstverlening Hybride werken Versterken regionale samenwerking Formatie Strategie, Beleid en Regie De Connectie Vrijval rentebuffer Bestuur, dienstverlening en financiën totaal ontwikkelingen Perspectiefnota Actieplan overlast (21M102) Art 213a / zero based Onderzoek volgens methode Duisenberg Ondermijning Financieel-administratieve verwerking nota IWA Gecorrigeerde meeropbrengsten leges Office 365 Migratie businessapplicaties Voordeel eigen huisvesting Goedkope identiteitskaart (21M168) Bestuur, dienstverlening en financiën totaal aanvullend op Perspectiefnota Totaal ontwikkelingen Open en verantwoord besturen
2023
2024
2025
-240 240 -70 -40 -150 -60
-20
-20
-20
-150 -40
-50 -40
-50 -40
-400
-360
-360
-360
-125 -140 -1.500 -64
-125 -260
-125 -260
-125 -260
76
-251
-2.549
-879
-251 1.000 -106
-80 -50 -15 -500 370 40 -66 -184 650 -23 143
-80 -50 -15 -500 300 40 -66 -184 650 -23 73
-80 -50 -15 -500 300 40 -66 -184 650 -23 73
-80 -50 -15 -500 290 40 -66 -184
-2.407
-807
-33
-1.694
-1.106
-23 -588
Actieplan overlast Bij de behandeling van de Perspectiefnota is het college met motie 21M102 opgedragen een Actieplan overlast op te stellen. Voor de uitvoering van de actieplan wordt een structurele last geraamd van € 80.000. Artikel 213a / zero based opbouwen programma's in de begroting Op verzoek van de raad worden de onderzoeken die op grond van artikel 213a uit de gemeentewet worden uitgevoerd naar doelmatigheid en doeltreffendheid van het beleid geïntensiveerd. Daarnaast is toegezegd de komende jaren stapsgewijs de programma's van de begroting zero based op te bouwen. Voor deze intensiveringen wordt een structureel budget geraamd van € 50.000. Onderzoek volgens methode Duisenberg Bij de Jaarstukken 2020 is op verzoek van de raad een onderzoek gedaan op grond van de zogenaamde Duisenbergmethode. De raad wil hieraan graag een structureel vervolg geven door dit jaarlijks uit te (laten) voeren. Hiervoor wordt jaarlijks € 15.000 aan het budget van de Griffie/raad toegevoegd. Ondermijning Onlangs is er een Rekenkamerrapport gepresenteerd over de aanpak van ondermijning (specifiek) en veiligheid (algemeen). De opgave is in Arnhem als fors bestempeld en tegelijkertijd is de organisatiegraad als te mager bestempeld. De gemeente moet daarin stappen zetten. Om de aanpak van ondermijning te intensiveren, wordt structureel € 500.000 ingezet voor extra formatie. 12
Financieel-administratieve verwerking nota IWA De nieuwe nota Investeren, Waarderen en Afschrijven is op 16 juni door de raad vastgesteld. De effecten van de nota IWA worden met terugwerkende kracht per 1 januari 2021 in de begroting verwerkt en zijn als volgt samen te vatten: Met het volledig activeren van voorbereidingskosten en het activeren van bomen verschuiven de lasten in de exploitatie naar achteren; de als gevolg van de stijgende investeringsbudgetten toenemende kapitaallasten zijn pas in latere jaren zichtbaar. Met het verhogen van het minimumbedrag voor activeren worden de lasten in de exploitatie juist naar voren gehaald. Het effect hiervan op de begroting bedraagt € 370.000 in 2022, aflopend naar € 290.000 in 2025. Gecorrigeerde meeropbrengsten leges In de Perspectiefnota 2021-2024 is aangekaart dat er als gevolg van een combinatie van bezuinigingen, onvermijdelijke kostenstijgingen en inkomstendalingen bij Burgerzaken een structureel knelpunt is ontstaan. Ter dekking hier is onder meer voorgesteld een aantal leges aan te passen. Deze aanpassingen zijn per 1-1-2021 geëffectueerd. In de Perspectiefnota en in de Begroting 2021 is aangegeven dat door aanpassing van de leges de inkomsten zouden stijgen met een bedrag van € 119.000 (in 2021), oplopend tot € 270.000 (in 2024). Nu blijkt dat de gecorrigeerde meeropbrengsten circa € 40.000 per jaar hoger zijn.
Office 365 en migratie businessapplicaties We investeren extra in een betrouwbare en voorspelbare ICT-infrastructuur. Daarvoor wordt Office 365 geïmplementeerd en worden de ICT-omgevingen van verschillende organisatieonderdelen geconsolideerd tot één centrale moderne omgeving. Hiervoor wordt € 250.000 extra geïnvesteerd. Dit wordt vrijwel volledig gedekt door het investeringsbudget voor ICT te verlagen, waarmee € 200.000 binnen de meerjareninvesteringsplanning (MIP) vrijvalt. Voordeel eigen huisvesting In de Jaarrekening 2020 is een meevaller op de eigen huisvesting gemeld. Deze meevaller van € 650.000 doet zich jaarlijks voor, voor de rest van de duur van het huurcontract van het stadskantoor tot en met 2024. In 2 amendementen en 1 motie (21A33 Perspectief voor gezinnen met kinderen in armoede, 21A41 Ventilatie basisscholen en 21M168 Goedkope identiteitskaart) wordt dekking gevonden in dit voordeel. Doordat de meevaller zich echter tot en met 2024 voordoet, worden deze amendementen en de motie vanaf 2025 structureel gedekt uit de algemene middelen. Goedkope identiteitskaart Op 21 juli 2021 is de motie 21M168 Identiteitskaart bereikbaar voor iedereen aangenomen. De lasten voor de uitvoering van deze motie van € 22.500 worden opgenomen in de begroting.
Impact corona en Arnhemse Herstelagenda Coronacrisis Met enige regelmaat wordt de impactanalyse corona geactualiseerd en gepubliceerd op het coronadashboard. De laatste actualisatie dateert van 6 juli. In de jaren 2020 en 2021 zijn vrijwel alle nadelen in de exploitatie gecompenseerd door steunpakketten van het Rijk. Vooralsnog wordt voor het jaar 2022 en verder geen direct effect meer op de exploitatie voorzien. Wel is in het risicoprofiel voor € 3,0 miljoen aan coronarisico's meegenomen. Dit is een daling ten opzichte van de vorige begroting en is nader toegelicht in de paragraaf Risicomanagement en weerstandsvermogen. In de begroting 2021 is de Arnhemse Herstelagenda Coronacrisis verwerkt. Hierin is vastgelegd hoe Arnhem de bedrijvigheid, leefbaarheid, werkgelegenheid en aantrekkelijkheid van de stad wil beschermen en het herstel wil bevorderen en versterken. Verdeeld over de vier thema's anticyclisch investeren, sociaal sterke stad, leefbare en groene stad en innovatie en vernieuwing is in de stad geïnvesteerd. Met de raadsbrief van 20 juli is door middel van een first year review toegelicht hoe de uitvoering van de Herstelagenda verloopt. Scherp kijkend naar de Herstelagenda zoals wij die formuleerden, zien wij dat we in het algemeen aardig in lijn lopen met de intenties die wij hadden.
Ruim een jaar na de start van de coronacrisis zien we een stadsbestuur en gemeentelijke organisatie die enigszins gewend zijn geraakt aan de onzekerheid van de voortdurende coronacrisis. Het moment dat "het stof is neergedaald" is echt nog niet aangebroken, maar wel wordt voorzichtig duidelijk waar de klappen vallen, waar het enorm meevalt, en waar eigenlijk niet veel valt te merken van de coronacrisis.
13
Daar waar de klappen het hardst vallen, blijft het exacte effect soms nog lastig precies te duiden. Het Centraal Planbureau schetst een trend van groeiende ongelijkheid: leerachterstanden en gezondheidsverschillen, schuldenproblematiek, mensen met een vast contract en mensen zonder. Zij verwachten dat deze crisis leidt tot een toename van de tweedeling, die zich waarschijnlijk in komende tijd nog verder doorzet. Tegelijkertijd zien we dit op dit moment in onze cijfers nog niet terug. Om goed zicht te hebben op de cijfermatige effecten van corona op verschillende beleidsterreinen hebben we het coronadashboard ontwikkeld en deze actualiseren we nog steeds. Na de zomer blikken we in het coronadashboard op de afgelopen 1,5 jaar terug en duiden we deze ontwikkelingen, mede op basis van landelijke onderzoeken.
Jaarlijkse bijstellingen Voor elke begroting wordt een actualisatie gemaakt van de prijs- en volumeontwikkelingen, de belasting- en legesopbrengsten, het gemeentelijk investeringsplan en de raming van de BR Solvabiliteit. In totaal leidt dit, zoals zichtbaar in de volgende tabel, tot een nadeel in het algemeen beeld: Jaarlijkse bijstellingen Bedragen x € 1.000
2022
2023
2024
2025
Prijs- en volumeontwikkeling Ontwikkeling belastingen en legesopbrengsten Ontwikkelingen Meerjareninvesteringsplanning Toevoeging BR Solvabiliteit
-12.400 115 935 -1.886
-12.400 105 990 -2.009
-12.400 93 1.674 -1.246
-12.400 175 501 453
Totaal jaarlijkse bijstellingen
-13.236
-13.314
-11.880
-11.271
Prijs- en volumeontwikkeling In de Perspectiefnota is de prijs- en volumeontwikkeling toegelicht. In de Begroting 2022 is deze niet bijgesteld. Wel is deze bijstelling nu over de programma's verdeeld. Ontwikkeling belastingen en legesopbrengsten Hierna is in hoofdlijnen de ontwikkeling in belasting- en legesopbrengsten opgenomen. Voor een verdere toelichting wordt verwezen naar de paragraaf lokale heffingen. Onroerend zaak belasting (OZB) Met ingang van waardepeildatum 1 januari 2021 (aanslag 2022) wordt de WOZ-waarde gebaseerd op het aantal vierkante meters (oppervlakte), in plaats van op het aantal kubieke meters (inhoud). Deze wettelijk verplichte wijziging van methodiek heeft een beperkte invloed op de herwaarderingcijfers. Aangezien de coalitieafspraak is dat de inkomsten uit OZB niet stijgen (behoudens areaalontwikkeling) worden de tarieven aangepast op basis van de herwaarderingscijfers en heeft de gewijzigde waarderingsmethodiek geen effect op de totale OZBopbrengsten 2022. Op basis van de groei van het aantal inwoners (areaalontwikkeling) kan een stijging van de belastinginkomsten worden verwacht van € 115.000. Afvalstoffenheffing De keuze voor het instrument diftar, waarbij inwoners door middel van een prijsprikkel werden gestimuleerd om minder afval aan te bieden, is per 1 juni 2021 gestopt.
Huishoudens betalen sindsdien weer een vast tarief voor afvalverwerking, waarbij de hoogte van dit tarief voor eenpersoonshuishoudens lager ligt dan voor meerpersoonshuishoudens. De structurele effecten in de opbrengsten en kosten als gevolg van de per juni 2021 gewijzigde systematiek van afvalinzameling en tariefstelling zijn conform coalitieakkoord doorberekend in de afvalstoffenheffing. Zowel de begrote kosten als de begrote opbrengsten zijn hierdoor in 2022 hoger dan in 2021. De kostendekkendheid van 84% is gelijk aan die van 2021. Dit geldt voor zowel de periode dat diftar van kracht was (januari tot en met mei 2021), als voor de periode van juni tot en met december 2021 waarin al een vast tarief per huishouden gold. Reinigingsrecht Op dit moment maken 80 bedrijven in de binnenstad gebruik van reinigingsrecht. Voor 2022 gaan we ervan uit dat dit aantal gebruikers stabiel blijft. Door het openstellen van de ondergrondse containers, ook in de binnenstad, is de verwachting dat er niet meer bedrijven gebruik zullen gaan maken van reinigingsrecht. Er zijn echter ook
14
geen signalen op basis waarvan een afname zou moeten worden verwacht. De kostentoerekening naar reinigingsrecht is aangepast op de verwachte gebruikersaantallen. Voor 2022 wordt voorgesteld om de huidige twee staffels: 1 tot 5 en 6 tot 10 zakken per week te handhaven. De tarieven handhaven we op het niveau van 2021, deze zijn kostendekkend en marktconform. Rioolheffing De bijstelling van de rioolheffing is hierboven in de paragraaf Wonen in een duurzamer Arnhem onder het kopje Kostendekkendheid rioolheffing beschreven. Leges In het coalitieakkoord 2018-2022 is opgenomen dat de parkeertarieven en legestarieven niet stijgen. Voor de legestarieven 2021 is van deze afspraak afgeweken. De stijging in kosten die het Rijk ons berekent is doorberekend in de legestarieven en enkele legestarieven zijn meer in lijn gebracht met tarieven elders in de regio. Ook voor de legestarieven 2022 geldt dat, indien van toepassing, de stijging van rijksleges wordt doorberekend in het tarief. Ontwikkelingen Meerjareninvesteringsplanning (MIP) In de Perspectiefnota 2021-2025 is een voordeel vanuit het MIP getoond als gevolg van de temporisering van diverse investeringen. In deze begroting worden een aantal nieuwe investeringen toegevoegd, waaronder de investeringen in de ventilatie van schoolgebouwen. In de paragraaf Investeringen wordt het totale MIP toegelicht.
Toevoeging BR Solvabiliteit Ten opzichte van de Begroting 2021 wordt in de Begroting 2022 over de jaren € 4,7 miljoen extra toegevoegd aan de BR Solvabiliteit. Dit komt doordat in deze begroting diverse investeringen worden gedaan met een lange afschrijvingstermijn, zoals onderwijshuisvesting. Wanneer een investering namelijk een afschrijvingstermijn van meer dan 20 jaar heeft, moet er extra worden toegevoegd aan de BR Solvabiliteit alsof deze investering in 20 jaar afgeschreven zou worden. Als gevolg hiervan groeit de BR Solvabiliteit in deze begroting door naar € 32,2 miljoen.
Robuustheid van de begroting De onderstaande tabel geeft op hoofdlijnen inzicht in de financiële weerbaarheid van de Arnhemse begroting. In de paragraaf Risicomanagement en weerstandsvermogen wordt dit uitgebreid toegelicht. De verrekeningen met de algemene reserve zoals die in de overzichten hiervoor staan, zijn hierin verwerkt. De weerstandscapaciteit bedraagt in 2022 € 69,1 miljoen. Dat betekent dat er € 69,1 miljoen beschikbaar kan worden gemaakt om financiële tegenvallers op te vangen. Een belangrijk onderdeel hiervan is de algemene reserve. Het vermogen dat nodig is om alle gemeentebrede risico's met een zekerheid van 90 procent op te vangen bedraagt in 2022 € 50,5 miljoen, de benodigde weerstandscapaciteit. De buffers zijn daarmee € 18,6 miljoen hoger dan de opgetelde risico's, waarmee de weerstandsfactor in 2022 uitkomt op 1,4. Dit ligt 0,4 boven het minimaal vastgestelde niveau. Vanaf 2022 neemt de weerbaarheid van de begroting jaarlijks toe tot een weerstandsfactor van 1,5 in 2025. Hiermee is de Arnhemse begroting robuust genoeg om tegenvallers op te vangen. Benodigd versus beschikbare weerstandscapaciteit
JV 2020 Prognose 2021
2022
2023
2024
2025
90%
90%
90%
90%
90%
90%
58.519 60.576
50.539 76.718
50.539 69.148
47.552 66.864
47.552 70.728
47.552 72.613
2.057
26.179
18.609
19.312
23.176
25.061
-21.351 1,0
5.964 1,5
-1.606 1,4
291 1,4
4.155 1,5
6.040 1,5
Bedragen x € 1.000 Benodigde weerstandscapaciteit Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde versus beschikbare ruimte irt aanzuivering Verschil (> factor 1,4) Weerstandsfactor
Een belangrijk doel naast een robuuste begroting en daarmee buffers om risico's op te vangen is een robuustere financiële positie. Hiervoor wordt gespaard in de bestemmingsreserve solvabiliteit. Doel is om deze reserve groot
15
genoeg te laten zijn om in 20 jaar de voor investeringen aangegane leningen te kunnen aflossen. Daarmee worden toekomstige generaties niet opgezadeld met een forse schuldenlast. De ontwikkeling van deze bestemmingsreserve staat in de tabel hieronder. Bestemmingsreserve solvabiliteit
2022
2023
2024
2025
Bedragen x € 1.000 Stand per 1-1
16.100
20.446
26.556
30.250
Toevoeging aan reserve o.b.v. MIP Begroting 2021 Inzetten t.b.v. financieel beeld Stand per 31-12
7.047 -2.700 20.446
6.110
3.693
2.941
26.556
30.250
33.191
In 2022 wordt de groei van de reserve geremd door de eerder met de raad afgesproken inzet van een deel van deze middelen. Toch groeit de reserve door tot een stand van € 33,2 miljoen in 2025 waarmee de schulden eerder afgelost kunnen worden en de robuustheid van de financiële positie verbetert. Het brede beeld van de financiële positie wordt beschreven in de paragraaf Risicomanagement en weerstandsvermogen. Dit wordt verder toegelicht met financiële kengetallen en de duiding daarvan. De financiële positie wordt beïnvloed door verschillende ontwikkelingen. Zoals bij alle gemeenten is de afhankelijkheid van de inkomsten van het Rijk groot. De schommelingen hierin zorgen voor een kwetsbaarheid van de financiële positie. De komende herijking van het gemeentefonds laat dit goed zien, waarbij het laatste beeld voor Arnhem dan weer gunstig is. Ondanks de coronacrisis staat Arnhem er goed voor. Er wordt de komende jaren verder geïnvesteerd in het versterken van de stad met de Arnhemse Herstelagenda coronacrisis en ook wordt de financiële positie de komende jaren verder verstevigd. Wel blijft het belangrijk om de kerngegevens te blijven monitoren en vooral te sturen op de trends voor de langere termijn die we daarin zien.
16
Leeswijzer Na het lezen van de hoofdlijnen van deze begroting, vindt u voor uw leesgemak een korte toelichting op de bouw van deze begroting. De begroting is een onderdeel uit de P&C-cyclus. In de begroting wordt het gemeentelijk beleid op hoofdlijnen toegelicht. Dit doen we aan de hand van de drie w-vragen: wat willen we bereiken? wat gaan we doen? wat mag het kosten?
Inleiding Op 3 juli 2019 is het raadsvoorstel 'Plan van aanpak doorontwikkeling cyclusdocumenten' geamendeerd vastgesteld. Dit betreft het plan om in de komende jaren tot beter leesbare en toegankelijke cyclusdocumenten te komen. Deze ambitie is in de Begroting 2022 weer verder vertaald. We hebben met name ingezet op een verdere ontwikkeling van de doelenboom met een toevoeging van indicatoren en hiermee uitvoering gegeven aan de motie Voortaan wel meetbare doelen (20M277). Aanpak uitvoering motie 'Voortaan wel meetbare doelen' Voor de zomer over de aanpak een raadsbrief gestuurd. We hebben de afgelopen periode de volgende stappen uitgevoerd: 1. Inzichtelijk maken welke doelen en indicatoren in de begroting 2021 en de bestuursrapportages zijn opgenomen. 2. Een vergelijking maken met de P&C-producten van andere gemeenten. 3. Een pilot binnen één programma uitvoeren om te onderzoeken wat nodig is om de doelen meetbaar te maken. 4. Op basis van de conclusies van stap 3, dit stapsgewijs bij andere programma's toepassen. Over stap 1 en 2 is direct in de Perspectiefnota gerapporteerd. Pilot programma S02 Bereikbaarheid We hebben voor de zomer de pilot van stap 3 voor het programma S02 Bereikbaarheid uitgevoerd. We hebben hierbij gewerkt met de volgende aanpak: Er wordt zichtbaar gemaakt, welke concrete resultaten we binnen het programma willen bereiken.