Bijlage 2 - Begroting 2022

 Hierbij wordt een concreet doel geformuleerd, waarin duidelijk wordt wat we willen bereiken in de stad.  Bij deze doelen en resultaten worden inspanningen benoemd. De inspanningen maken duidelijk wat we als gemeente zelf gaan doen om de doelen en resultaten te bereiken.  Vervolgens wordt een indicator gezocht die de concrete resultaten goed in beeld brengt en kan worden opgenomen in de begroting (zoals; zijn ze inhoudelijk relevant, is er politiek draagvlak voor, van welke partijen zijn we afhankelijk). Het kost tijd om bovengenoemde aanpak met collega's uit te voeren om te komen tot concrete resultaten, doelen en indicatoren. Het is een manier van denken die eigen gemaakt moet worden. Vanuit informatiegestuurd werken worden dergelijke trajecten op meerdere plekken binnen de organisatie uitgevoerd. Deze trajecten helpen ons bij het opstellen van beleid en het scherper stellen van de beleidsdoelen. In programma S02 is het resultaat van deze pilot aangegeven. Hierbij geldt dat in deze begroting een eerste verbeterslag is gemaakt en dat dit programma zich de komende jaren verder zal doorontwikkelen. Wat hebben we verder gedaan in deze Begroting De gemeenteraad ontvangt periodiek verschillende bestuursrapportages waarin een groot aantal indicatoren en veel informatie is opgenomen.

Bij de volgende programma's is een koppeling tussen de indicatoren uit de bestuursrapportages en de ambities/doelen in de Begroting gemaakt: S06 Participatie en armoedebestrijding S07 Zorg S10 Klimaat en energie Bij de overige programma's is gekeken of de indicatoren die in Begroting 2021 al waren opgenomen aan de doelen gekoppeld kunnen worden en/of dat bij doelen extra indicatoren beschikbaar zijn. Hierbij gaat het om een eerste aanzet en zal de komende jaren verder uitgewerkt worden. Indicatoren In deze begroting staan effectindicatoren opgenomen. Effectindicatoren vertellen iets over de het effect dat beoogd wordt met de inspanningen van de gemeente. Zij gaan over de vraag: 'wat willen we bereiken'. Hierbij

17

past de kanttekening dat het al dan niet realiseren van de effecten in de meeste gevallen van meer factoren afhankelijk is dan alleen het gemeentelijke beleid. Op dit moment hebben we geen prestatie-indicatoren opgenomen. Prestatie-indicatoren gaan over 'hoe bereiken we onze doelstellingen?' en richten zich op het resultaat van de ingezette activiteiten/ inspanningen. In tegenstelling tot effectindicatoren, verandert de aard van prestatie-indicatoren regelmatig; bijvoorbeeld doordat inspanningen afgerond zijn of nieuwe inspanningen worden ontwikkeld. In deze Begroting staan de inspanningen voor 2022 benoemd. In verschillende bestuurs- en voortgangsrapportages (zie bijvoorbeeld de monitor New Energy Made in Arnhem) worden zowel effect- als prestatie-indicatoren gepresenteerd. Onderzoek rekenkamer Jaarstukken 2019 In mei 2020 heeft de Rekenkamer een onderzoek gedaan naar de vraag of de jaarstukken 2019 de gemeenteraad in voldoende mate zicht geven op de financiële positie en de geleverde inhoudelijke prestaties. De Rekenkamer heeft hierbij aangegeven dat de mate waarin over het college de raad informeert over het realiseren van de doelen op inhoudelijk gebied beter zou kunnen. We hebben met bovengenoemde aanpak hierin weer stappen gezet. Tevens heeft de rekenkamer in dit onderzoek aangegeven dat de beheerplannen een duidelijkere plek in de begroting mogen krijgen.

In de paragraaf Kapitaalgoederen is een eerste stap gemaakt om aan deze aanbeveling uitvoering te geven en zal de komende jaren verder doorontwikkeld worden.

Opbouw van de Begroting 2022 Deel 1 - hoofdlijnen van beleid en ontwikkelingen in het financieel kader In de stedelijke en wijkprogramma's worden de prioriteiten van het beleid aangegeven. Een samenvatting van de prioriteiten krijgt een plek in hoofdstuk 1. In het hoofdstuk Ontwikkelingen in het financieel kader worden de belangrijkste financiële ontwikkelingen weergegeven. Ook wordt in dit hoofdstuk een verklaring van de mutaties gegeven. Deel 2 - beleidsbegroting De beleidsbegroting is opgebouwd uit vier onderdelen: Acht wijkprogramma's (W) Sinds 2017 zijn acht wijkprogramma's ingesteld. De 24 wijken zijn geclusterd in acht gebieden: Noord-West, Noord-Oost, Presikhaaf, Centrum/Spijkerkwartier/Arnhemse Broek, Malburgen, Rijkerswoerd/ Kronenburg/ Vredenburg, Elden/ De Laar en Schuytgraaf/ Elderveld. Dertien stedelijke programma's (S) In de stedelijke programma's zijn de ambities, doelen, inspanningen en de daarbij behorende budgetten op stedelijk niveau opgenomen. Negen paragrafen De paragrafen vormen een 'dwarsdoorsnede' van de begroting. Er worden kaderstellende beleidslijnen vastgelegd met betrekking tot beheersmatige aspecten. De paragrafen geven daarmee belangrijke aanvullende informatie over de meerjarige financiële positie van de gemeente. Een deel van de paragrafen zijn in het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) verplicht voorgeschreven.

De volgende verplichte paragrafen vanuit het BBV zijn opgenomen: 1. Lokale heffingen - In deze paragraaf wordt stilgestaan bij de diverse gemeentelijke belastingen en heffingen en de consequenties daarvan voor de inwoners. 2. Risicomanagement en weerstandsvermogen - Het weerstandsvermogen geeft aan hoe solide de financiële positie van de gemeente is. In deze paragraaf zijn ook financiële kengetallen opgenomen, zoals het weerstandsvermogen, de solvabiliteit en de schuldquote 3. Onderhoud kapitaalgoederen - In deze paragraaf wordt toegelicht op welke wijze het onderhoud van de gemeentelijke kapitaalgoederen (zoals wegen, riolering, gebouwen) gewaarborgd is. 4. Financiering - Hier wordt toegelicht op welke wijze met de financieringsbehoefte van de gemeente is omgegaan. 5. Bedrijfsvoering - In de paragraaf wordt gerapporteerd over de voortgang van interne ontwikkelingen binnen de gemeentelijke organisatie. 6. Verbonden partijen - De gemeente werkt samen met andere partijen om bepaalde doelen te bereiken. Als de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft bij een partij, is dit een zogenoemde verbonden partij. In deze paragraaf worden alle verbonden partijen toegelicht.

18

7.

Grondbeleid - De gemeente speelt een rol in het kopen en verkopen van gronden. Hier wordt verder ingegaan op het gevoerde grondbeleid.

Op verzoek van uw raad zijn twee niet verplichte paragrafen in de begroting opgenomen: 8. Investeringen - In deze paragraaf wordt over de realisatie van de investeringen gerapporteerd. 9. Subsidies - De gemeente verstrekt subsidies aan instellingen die een bijdrage leveren aan gemeentelijke doelstellingen. In deze paragraaf wordt aangegeven welke instellingen subsidie hebben ontvangen inclusief de subsidiebedragen. Overig programmaplan Hierin wordt duidelijk gemaakt op welke wijze de overhead in het overzicht baten en lasten tot uitdrukking komt. Deel 3 - Financiële begroting In dit onderdeel wordt ingegaan op de ontwikkelingen in het financieel kader, mutaties circulaires van het gemeentefonds en de financiële begroting met de financiële tabellen. Bijlagen In de bijlagen is informatie te vinden over het normenkader, aanvullende financiële tabellen en informatie over de programma's en de afkortingen- en begrippenlijst.

Interactieve website De Begroting is digitaal beschikbaar op: financien.arnhem.nl. Op deze website is in de wijk- en stedelijke programma's ook de volgende extra informatie te vinden:  Verdeling budgetten in kostensoorten  Verdeling budgetten taakvelden  Verdeling budgetten portefeuilleonderdelen  Verdeling budgetten producten  Totaaloverzicht subsidies  Totaaloverzicht reserves

19

Deel 2 Beleidsbegroting De beleidsbegroting bestaat uit vier onderdelen: 1.

Wijkprogramma's (W)

2.

Stedelijke programma's (S)

3.

Paragrafen

4.

Overig programmaplan

20

Wijkprogramma's De diverse taken waarvoor de gemeente verantwoordelijk is en die op wijkniveau plaatsvinden, zijn opgenomen in de volgende 8 wijkprogramma’s (bundeling van logisch samenhangende wijken): W1

Wijkprogramma Centrum, Spijkerkwartier en Arnhemse Broek (CSA) Centrum, Spijkerkwartier en Arnhemse Broek

W2

Wijkprogramma Noordwest Burgemeesterswijk, Hoogkamp, Transvaal, Heijenoord, Lombok, Klarendal, Klingelbeek e.o., Schaarsbergen e.o., Sint Marten en Sonsbeekkwartier

W3

Wijkprogramma Noordoost Alteveer, Cranevelt, Geitenkamp, Monnikenhuizen, Velperweg e.o.

W4

Wijkprogramma Presikhaaf Presikhaaf West en Presikhaaf Oost

W5

Wijkprogramma Malburgen Malburgen West, Malburgen Oost/Noord, Malburgen Oost/Zuid, waaronder Het Duifje en Immerloo

W6

Wijkprogramma Schuytgraaf/Elderveld Schuytgraaf en Elderveld

W7

Wijkprogramma De Laar/Elden De Laar en Elden

W8

Wijkprogramma Rijkerswoerd, Kronenburg en Vredenburg (RKV) Rijkerswoerd, Kronenburg en Vredenburg

21

Wijken Algemeen

Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen Ambities

Doelen

Inspanningen

Arnhem is / wordt een levendige en vitale stad waar het volgens inwoners en ondernemers fijn wonen, werken en verblijven is. Samen met de wijken In de Arnhemse wijken zijn medewerkers van de gemeente verbonden aan de gebieden, om samen met burgers en bedrijven vorm te geven aan de uitvoering van het beleid in de betreffende wijken. Wijkgericht werken is het samenwerken met partners aan leefbaarheid en sociale samenhang binnen wijken. Vanuit en voor de wijken worden trends en (strategische) ambities gesignaleerd die bijdragen aan de stadsbrede doelen. Wijksturing sluit aan bij de identiteit en dynamiek van de wijk of gebied. Geen wijk is hetzelfde, verschillen mogen er zijn of ontstaan. Een belangrijk onderdeel hiervan is dat gezamenlijke belangen samen met inwoners en wijkpartners worden geformuleerd en focus wordt aangegeven en hierop concrete acties worden ingezet. Met als uiteindelijk doel om gezamenlijk maatschappelijke meerwaarde in de wijken te creëren, een gedeelde verantwoordelijkheid voor je leefomgeving, door inzichten, krachten en investeringen te bundelen. De wijkmanagers hebben hierin een cruciale rol omdat ze niet alleen partners in projecten en beleidsopgaven zijn, maar vooral een bekend gezicht en aanspreekpunt in de wijken zijn. De Arnhemse wijkaanpak Van Wijken Weten is succesvol, zo bleek uit uitgevoerde evaluatie in 2021.

Sinds de start in 2017 zijn in de wijken (nieuwe) netwerken opgebouwd en verstevigd. Jaarlijks zijn met inbreng van inwoners en professionals acht wijkprogramma's tot stand gekomen. Vanaf 2020 is door de teams Leefomgeving vanuit de opgaven en behoeften een vertaling gemaakt naar thema's die in meerdere gebieden spelen en aandacht vergen. Resultaat hiervan zijn acht stadsbrede thema's. De sturing vanuit teams Leefomgeving verloopt voor deze acht thema's via drie pijlers van leefbaarheid: sociale domein, fysiek domein en veiligheid. Sociaal Meedoen Kansengelijkheid Gezondheid

Fysiek Openbare ruimte Duurzaamheid Wonen Wijkeconomie

Veiligheid Veiligheid

Voor elk wijkprogramma is deze begroting opgebouwd uit de stadsbrede thema's die in de betreffende wijk van toepassing zijn. Aan deze thema's zijn de inspanningen per team Leefomgeving geformuleerd. Betekenis stadsbrede thema's  Meedoen: Inwoners zijn financieel en sociaal zelfredzaam.  Kansengelijkheid: Iedere inwoner heeft gelijke kansen.  Gezondheid: Inwoners kunnen voldoende bewegen en worden geholpen bij het creëren van een gezond levenspatroon.  Openbare ruimte: De openbare ruimte is schoon, heel en veilig en draagt bij tot gebruik door de inwoners. In samenwerking met bewoners wordt gewerkt aan de vergroening van de wijken.  Duurzaamheid: De stad is beschermd tegen hitte, regenoverlast en is energie-neutraal.  Wonen: Inwoners hebben een veilig onderdak, wonen prettig in een huis, een buurt en een wijk die bij hen past.  Wijkeconomie: De bedrijven in de wijk krijgen ondersteuning die zij nodig hebben.  Veiligheid: Inwoners van Arnhem voelen zich prettig en veilig in Arnhem, binnenshuis en buitenshuis. Deze veiligheid zorgt voor ontspanning en vrijheid en laat inwoners onbelemmerd maatschappelijk deelnemen.

22

Samen met inwoners - Het inzicht en de kracht van burgers wordt maatgevend voor gemeentelijk handelen Onderstaand worden de doelen van de teams Leefomgeving voor de komende jaren geschetst. Daaraan zijn de acht stadsbrede thema's gekoppeld. De gemeente als wijkgerichte organisatie Het college gaat op basis van de evaluatie en de Rekenkamerbrief onderzoek Van Wijken Weten en de wensen van de raad aan de slag met de aanpak Van Wijken Weten 2.0. Wijkgericht werken is herkenbaar in het handelen van de hele gemeentelijke organisatie. De wijkbudgetten van de gemeente worden ontschot ingezet, zodat maatwerk per wijk mogelijk is. Bij vraagstukken die in meerdere wijken spelen wordt gekeken naar combinaties en gezamenlijke inzet van budgetten. Ook bij stedelijke projecten, voorzieningen en oplossingen wordt zorg gedragen dat de uitvoering aansluit bij situaties en behoeften in de verschillende wijken. Gekoppelde thema's: alle acht thema's. Leefbare wijken In sommige wijken staat de leefbaarheid meer onder druk dan in andere wijken. Deze buurten hebben extra aandacht nodig. Op plekken waar dit speelt, ontwikkelen we samen met bewoners en professionals een aanpak. Zo is in Arnhem-Oost een buurtaanpak in combinatie met stadsvernieuwing 3.0, de Woondeal en de wijkveiligheidsagenda ontwikkeld.

Daarnaast is, als onderdeel van prestatieafspraken van het college met woningcorporaties, in enkele wijken gestart met het opstellen van gezamenlijke en integrale handelingskaders. Als uitvloeisel van de motie Voorkomen Stadsvernieuwing 4.0 gaan we in 2022 verder met het uitwerken van de aanpak leefbare wijken. Gekoppelde thema's (7): meedoen, kansengelijkheid, gezondheid, openbare ruimte, duurzaamheid, wonen en veiligheid. Stadsvernieuwing 3.0 (Woondeal) De Woondeal kent twee delen, het gedeelte met woningbouwversnelling en verdichting en het onderdeel Stadsvernieuwing 3.0 (Arnhem-Oost-aanpak). Stadsvernieuwing 3.0 richt zich op 5 wijken: Geitenkamp, Klarendal, het Arnhemse Broek, Malburgen en Presikhaaf West (Arnhem-Oost). Dit zijn wijken die vaak al jaren bovenaan staan op lijstjes van cijfers van werkeloosheid, armoede, opleidingsniveau, veiligheid en leefbaarheid in de breedste zin van het woord. In een aantal wijken is een lichte opgaande lijn te bespeuren, maar veel minder sterk dan in de andere wijken in Arnhem. Teveel mensen hebben te weinig gemerkt van de jaren dat er sprake was van economische opleving en worden nu in deze periode van crisis harder getroffen. Er is dus nog veel te doen. Gekoppelde thema's (4): meedoen, kansengelijkheid, wonen en veiligheid.

Ontmoeten en verbinden In Arnhem bestaan al allerlei initiatieven in de wijken waarbij mensen elkaar tegenkomen. 'Ontmoeten' kan bijdragen aan het tegengaan van sociaal isolement en aan vergroting van zelfstandigheid van Arnhemmers. Gelijke kansen voor iedereen voor toegang tot voorzieningen in de wijk. In vrijwel alle wijkprogramma's is ontmoeten benoemd als speerpunt. Ook in de opdrachten aan welzijnsorganisaties komt het thema herhaaldelijk terug. Gekoppelde thema's (3): meedoen, kansengelijkheid en openbare ruimte. Netwerken en infrastructuur Iedere Arnhemse wijk heeft netwerken en een (sociale) infrastructuur die passen bij de wijk en haar inwoners. In de ene wijk betekent dit dat diverse bewonersgroepen en -initiatieven elkaar weten te vinden, samenwerken en kennis delen. In een andere wijk wordt meer ingezet op een ketenaanpak van diverse maatschappelijke organisaties en vrijwilligersinzet. De gemeente heeft hierin een stimulerende en faciliterende rol. Ook stellen de teams Leefomgeving als opdrachtgever en subsidieverstrekker voorwaarden aan onderlinge samenwerking en samenhang in het aanbod. Netwerken worden versterkt in de wijken langs de pijlers sociaal, fysiek en veiligheid. Gekoppelde thema's: alle acht thema's.

23

Invloed en betrokkenheid van bewoners Inwoners hebben invloed op hun leefomgeving en wat daar gebeurt. Inwoners krijgen en nemen ruimte in om zelf initiatieven in en voor hun wijk te organiseren. Ze kunnen daarbij indien nodig rekenen op advies en ondersteuning vanuit de gemeente. Beschikbare (openbare) data en kennis wordt gedeeld, zodat bewoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties daar gebruik van kunnen maken. Gemeentelijk beleid komt tot stand in samenspraak met inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties. We verbinden (groepen) bewoners en partijen in de wijk aan elkaar. Door in alle acht gebieden in Arnhem met een wijkprogramma te werken, waarin het bewonersperspectief en het perspectief van professionals en partners in de wijk is ingebracht, worden thema's aangepakt die aandacht vragen. Burgerparticipatie is verankerd in gemeentelijke processen en projecten waarbij inwoners op verschillende manieren worden betrokken. En met het wijkgericht werken wordt de mogelijkheid geboden met inwoners zaken slimmer en anders aan te pakken. Gekoppelde thema's: alle acht thema's.

De gemeente als wijkgerichte organisatie en vergroten van invloed en betrokkenheid inwoners: De kracht, kennis en kunde van inwoners en ondernemers benutten Het college gaat op basis van de evaluatie en de Rekenkamerbrief onderzoek Van Wijken Weten en de wensen van de raad aan de slag met de aanpak Van Wijken Weten 2.0. Hierin heeft het college conform de aanbevelingen onder andere aandacht voor de verwachtingen van inwoners, partners, bestuur en werkorganisatie. Daarbij is ook belangrijk dat deze partijen weten hoeveel geld er daadwerkelijk beschikbaar is voor hun wijk. Daarnaast wil het college de stedelijke aanpak beter laten aansluiten op de wijkaanpak Leefbare wijken: Opstellen stedelijke monitor leefbare Wijken (2021 / 2022) Om achteruitgang in wijken tijdig te kunnen signaleren en dus tijdig op ontwikkelingen in te springen, is behoefte aan continue monitoring van alle Arnhemse wijken als uitvloeisel van de motie voorkomen stadsvernieuwing 4.0. De monitor wordt in het najaar van 2021 / begin 2022 uitgevoerd in alle Arnhemse wijken. Dit betekent concreet dat we niet alleen kijken naar de genoemde preventiewijken maar dat we ook de wijken in Arnhem-Oost en andere wijken betrekken. Achteruitgang meten werkt alleen maar als we ook trends kunnen signaleren.

Op het terrein van veiligheid werken we momenteel bijvoorbeeld met een specifiek dashboard om gegevens over overlast te monitoren. We werken verder aan een set interventies die stadsbreed inzetbaar zijn, waarbij de vorm en uitvoering kan verschillen, omdat per buurt wordt gedaan wat nodig en passend is. Naast de aanpak van bestaande problemen willen we ook voorkomen dat de kwetsbaarheid van wijken en bewoners toeneemt. Daarom wordt er ingezet op kansengelijkheid, preventie en het doorbreken van generatiepatronen bij sociale problematiek. Met het programma Kansrijk Opgroeien wordt het perspectief van kinderen en jongeren (0-27 jaar) vergroot en wordt de sociale omgeving van deze kinderen en jongeren versterkt (onder andere ouders en verzorgers). Dit vanuit de gedachte 'It takes a village to raise a child'. Ontmoeten en verbinden: een visie ontwikkelen Een belangrijke inspanning is het bevorderen van maatschappelijk vastgoed en het kwalitatief goede beheer van buurthuizen en MFC's. Samen met de buurthuizen wordt er een visie ontwikkelt op buurthuizen en onderzocht hoe het beheer buurthuizen en MFC's kan worden verbeterd. Een ander belangrijk punt is de ondersteuning van initiatieven en draagkracht in de wijken voor programmering en de inzet van vrijwilligers.

De ambitie is om de komende jaren een adequate, kwalitatieve spreiding van ontmoetingslocaties in de wijken te realiseren. Het gaat dan om buurthuizen en MFC's, maar ook om mogelijkheden voor ontmoeting in de publieke ruimte, onder andere in combinatie met sport en bewegen en particuliere locaties zoals cafés en (sport)verenigingen. Stadsvernieuwing 3.0: integraal werken aan wijkopgaves De Arnhem-Oost-aanpak (Stadsvernieuwing 3.0) biedt de kans om integraal bewoners- en gebiedsgericht te gaan kijken en werken om de opgaven van iedere wijk aan te pakken. Daarbij bouwen we voort op wat er al is: want er is al veel goeds. In Arnhem-Oost willen we goede aanpakken versnellen en intensiveren. En wat niet werkt, anders gaan doen en/of anders gaan organiseren (door bijvoorbeeld kritisch te kijken naar onze eigen regels/afspraken, maar ook landelijk). Tegelijkertijd realiseren we ons dat problemen niet zo maar opgelost zijn en vaak wel een generatie kost voordat fundamentele veranderingen beklijven. Daarom hanteren we ook het perspectief van 18 jaar.

24

Op basis van de in het najaar van 2021 uitgevoerde monitor Leefbare Wijken (raadsbrief 1 juni 2021, zaaknummer : 575517) gaan we veranderingen volgen in preventiewijken en ook wijken in Arnhem Oost en andere wijken betrekken. Op buurt- en wijkniveau is soms meer verdieping nodig om de effecten van de aanpak goed inzichtelijk te maken. Op basis van de uitkomsten van de nieuwe monitor gaan we in 2022 in alle preventiewijken nieuwe wijkgesprekken voeren. Deze gesprekken stemmen we door middel van een goede agenda af met lopende trajecten. Daar waar grote fysieke projecten lopen proberen we dubbelingen te voorkomen. Team Leefomgeving speelt een belangrijke rol in de communicatie en planning (voorjaar 2022). De uitkomsten van de monitor en de wijkgesprekken gebruiken we voor het verder versterken van (bestaande) wijkvisies. Een wijkvisie beschrijft hoe we voorkomen dat wijken afglijden. De visie kijkt vooruit en geeft richting aan beleid op lange termijn. De wijkvisie bevat in elk geval de volgende elementen: 1. Een goede analyse: welke factoren maken een wijk kwetsbaar en welke factoren versterken de wijk? 2. Inzicht in de factoren voor een succesvolle preventieve aanpak in de wijk 3. Er wordt samengewerkt tussen inwoners en wijkinitiatieven, gemeente en woningbouwverenigingen/ vastgoedbezitters. 4. Burgerparticipatie is van groot belang bij de uitwerking in de wijken.

Belangrijk is om bij de analyse met bewoners in gesprek te gaan. Zij zijn ervaringsdeskundigen en kennen de wijk goed. Hoe zien zij de wijk? Welke kansen zien zij in de wijk? Welke positieve krachten zien zij in de wijk? Dit kan door directe interactie met bewoners uit de wijk, maar ook professionals uit de wijk kunnen hierin een rol hebben. 5. Toetsing van uitwerking: het is goed om een visie ook aan bewoners voor te leggen en te controleren of bewoners hierin hun input terug zien. De visie gaat over de langere termijn, en is overkoepelend over wijken, terwijl inwoners vaak meer in het nu kijken en juist vooral gericht zijn op de eigen wijk. Belangrijk is het om in de gaten te houden dat bij betrekken van wijkprofessionals/ vertegenwoordigers een juiste afspiegeling ontstaat van de wijk bij de mensen die betrokken zijn.

Thema's en budgetten Begroting 2022 Wijken Algemeen per thema

Lasten

Baten

Toevoegingen

Wordt niet als afzonderlijk kader vastgesteld.

Onttrekkingen

Bedragen x € 1.000 Meedoen

17.495

-367

0

0

Kansengelijkheid

26.842

-7.971

0

0

Gezondheid

122.541

-467

110

-44

Openbare ruimte

18.789

-1.466

1

-3

0

0

0

0

9.297

-12.745

1.338

-276

0

0

0

0

1.673

-40

0

0

38

0

0

0

196.674

-23.057

1.449

-322

Duurzaamheid Wonen Wijkeconomie Veiligheid Bedrijfsvoering

Totaal

25

Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek

In het wijkprogramma Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek (CSA) bevinden zich de wijken Centrum, Spijkerkwartier en Arnhemse Broek.

Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen Thema's

Doelen

Inspanningen

Meedoen Versterken van de plekken in de wijk voor ontmoeting De vraag naar laagdrempelige plekken om in de wijk te ontmoeten komt vanuit bewoners en organisaties. De ontmoeting kan zowel georganiseerd als ongeorganiseerd zijn. De locaties zijn flexibel of vast, bijvoorbeeld een buurthuis/huiskamer of in de buitenruimte. Inspanningen 2022  Waar kansen zich voortdoen inzetten op versterken van ontmoeting in binnenruimtes en de buitenruimte.  Verbeteren buurtcentra de Symfonie en De Lommerd. Versterken van sociale cohesie Onderlinge betrokkenheid is belangrijk voor een leefbare wijk. Elkaar kennen in de buurt en bereid zijn je buurtgenoten te helpen hoort daarbij. CSA is een divers gebied waarin iedereen mee kan doen. Ook ouderen willen langer zelfstandig kunnen wonen. Een goed netwerk is daarbij belangrijk. Passende initiatieven zijn nodig om verbindingen tussen bewoners te leggen en daarmee de veerkracht van de wijk te versterken. Inspanningen 2022  Bewonersinitiatieven waar nodig ondersteunen.  Samenwerking met de Sociale wijkteams om de voorliggende/ algemene voorzieningen in het gebied in beeld te hebben en waar nodig te versterken of om te vormen.  Inzet van bewonersondersteuning (ook in relatie met versterking wijkdemocratie).

26

Meer (financiële) zelfredzaamheid Alle mensen moeten mee kunnen doen in de samenleving. Veel mensen willen zich ontwikkelen en ervaringen op kunnen doen. In CSA zijn buurten waar naar verhouding tot de andere wijken in Arnhem meer gezinnen leven in armoede. Zij kunnen zich, om diverse redenen, financieel zelf niet redden. Inspanningen 2022  Nauwe aansluiting op het stedelijk programma Armoede en Schulden.  Sturen op samenwerking van organisaties in de wijk/buurt.  Samenwerking met de Sociale wijkteams en Werk en Inkomen versterken (gezamenlijke afspraakruimte in de Symfonie). Kansengelijkheid Bevorderen kansengelijkheid: bewoners zijn zelfstandiger en staan steviger in de maatschappij De inzet van verschillende projecten in krachtwijken op kwetsbare doelgroepen laat positieve resultaten zien. Omdat we willen inzetten op een duurzame verandering en terugval van oude patronen willen voorkomen, sturen we sterk op de duurzaamheid van interventies. Inspanningen 2022  Verzilveren van de kansen die ontstaan vanuit de Arnhem-Oost aanpak. Investeringen/interventies hieruit moeten op duurzaamheid worden getoetst alvorens te worden uitgevoerd.  Ondersteunen van diverse initiatieven op het gebied van kansengelijkheid (onder andere Stichting Raak, Broek Omhoog, de Kansen en buurtschakels).

Minder onderwijsterugval Er is een grote groep die na de overgang van Basisonderwijs (PO) naar Voortgezet onderwijs (VO) terugvalt in niveau. Dit komt omdat er met name gefocust wordt op de cognitieve vakken die belangrijk zijn voor de stap richting het VO. Hiermee hebben ze onvoldoende basis en een achterstand op de andere competenties die nodig zijn op het niveau van het VO. Vanuit de basisscholen in het Arnhemse Broek is er vanaf begin 2019 een programma opgesteld om kinderen gelijke kansen te bieden. De scholen hebben zicht op de behoeftes van de leerlingen en stemmen zaken af met de gemeente en de partners in de wijk zoals Rijnstad, Sportbedrijf en het Sociale wijkteam. Inspanningen 2022 Het continueren van het programma kansrijk opgroeien (Het Fort, De Blokhut, Doorgaande schoollijn Hugo de Groot school en Paulusschool en Fridayschool). Gezondheid Meer sport en beweegmogelijkheden in de wijk voor 0 - 100 jaar In het gebied CSA zijn weinig sportfaciliteiten. Op de commerciële sportscholen na, is er geen actieve sportvereniging. In samenwerking met het Sportbedrijf Arnhem kijken wij naar een herijking van de inzet op sport en bewegen in de wijk, zodat deze beter aansluit op behoefte en vraag van bewoners. Inspanningen 2022  Onderzoek faciliteren.  Sturen op bredere en flexibele inzet van uitvoeringsplan Sportbedrijf.

 Realisatie van een wandelpad en tijdelijke schaatsbaan in het Arnhemse Broek. Integrale aanpak gezonde leefstijl Het percentage kinderen met ernstig overgewicht ligt ruim boven het Arnhems gemiddelde in 't Arnhemse Broek. De redenen hiervoor zijn divers. De cijfers zijn de afgelopen jaren toegenomen en in het belang van de toekomstige gezondheid van de kinderen zullen we hier op prioriteren. Inspanningen 2022  Inzet Go in samenwerking met het basisonderwijs.  JOGG programma vanuit Sportbedrijf.  Integrale aanpak en monitoring.

27

Openbare Ruimte Aantrekkelijkere buitenruimte In CSA is er veel verharding en verstening, mede omdat het een centrumwijk is met weinig ruimte en veel bebouwing en belangrijke infrastructuur. Vergroening zorgt voor een mooiere en aantrekkelijkere buitenruimte. Dit gaat voor een belangrijk deel hand in hand met het thema Duurzaamheid. Ook biedt het parkeerplan in het Spijkerkwartier mogelijkheden om de buitenruimte aantrekkelijker te maken. Inspanningen 2022  We combineren vergroeningswensen vanuit de wijk met de ontwikkeling van onder andere de Ir. J.P. Van Muijlwijkstraat en de Steenstraat.  Ondersteuning van diverse (groene) bewonersinitiatieven (zoals Groen van Prinsterenstraat en Transformatorplein). Duurzaamheid De wijk is meer klimaatbestendig Het gebied CSA heeft door de verstening en verharding een grote hittestress opgave. Ook de infrastructuur en de ringweg rond het centrum zorgt voor een hoog percentage aan fijnstof. Door inzet vanuit de wijken en door actief vergroeningsprojecten te stimuleren en te ondersteunen dragen we bij aan de klimaatopgave van de gemeente Arnhem. In het Spijkerkwartier en Arnhemse Broek is wateroverlast een probleem door veel verharding en weinig groen in de straat, maar ook door de natuurlijke loop van regenwater dat vanuit het hoger gelegen Klarendal de lager liggende wijken instroomt.

Inspanningen 2022 Groeninitiatieven stimuleren en ondersteunen. Meer aandacht voor energietransitie (Wijk van de toekomst) In het gebied speelt ook de grotere opgave met betrekking tot de energietransitie. Dit is een stedelijk programma ingegeven door landelijk beleid. Vanuit De Blauwe Wijk Economie (DBWE) wordt in samenwerking met de gemeente, naar alternatieven en mogelijkheden gekeken. Vanuit het Sparkcentre in de wijk dragen ook de HAN en WUR hier aan bij. Inspanningen 2022 Ondersteuning van DBWE door verbinding vanuit de centrale organisatie met de wijk. Wonen Meer diversiteit in de woningvoorraad Veel ouderen verlaten de wijk omdat de woning niet meer voldoet aan de behoefte. Zij worden hierdoor gedwongen de wijk te verlaten terwijl juist hun netwerk kan helpen bij het langer zelfstandig thuis en zelfredzaam blijven. Ook zijn het Centrum en het Spijkerkwartier niet aantrekkelijk voor gezinnen met kinderen. Diversiteit van groepen is belangrijk voor de wijken. De grote hoeveelheid kamerverhuur is ook een punt van aandacht. Handhaving van het beleid van het nieuwe Facetplan is van belang om de groei van kamerverhuur tegen te gaan en de overlast te verminderen. Inspanningen 2022  Aandacht vragen voor beschikbaarheid van woningen voor gezinnen en ouderen bij de transitie van woningen en nieuwbouwprojecten bij woningcorporaties, projectontwikkelaars en bestuur.

 Aanpak van overlast door kamerverhuur met aandacht voor adequate signalering, inzet van handhavingsacties en door bewoners vooraan in vergunningsprocessen te betrekken.

28

Wijkeconomie Verbeteren van de samenwerking in leefomgeving in relatie tot ondernemers en bewoners In de wijk CSA zijn veel ondernemers te vinden die daardoor onderdeel uitmaken van de wijk en de leefomgeving. Het centrum is de laatste jaren in het aantal bewoners enorm gegroeid, daardoor vindt er een verschuiving plaats in de functionaliteit. Naast een wijk met winkels wordt het steeds meer ook een woonwijk en dan is een prettige woonomgeving belangrijk. In het Spijkerkwartier zoeken de ondernemers naar diversificatie van het aanbod van winkels. Lokaal winkelen wordt extra aantrekkelijk en trekt andere ondernemers naar de Steenstraat. Er zijn zorgen over de veiligheid en leefbaarheid in de Steenstraat. Ondernemers en bewoners zijn verenigd en pakken dit gezamenlijk op met stakeholders. De belangen en wensen van ondernemers zijn soms anders dan die van bewoners. Maar er zijn ook veel overeenkomsten op de thema's veiligheid, openbare ruimte (vergroening) en duurzaamheid. Belangen raken elkaar en kunnen worden versterkt door het verbeteren van de samenwerking. Inspanningen 2022  Het team Leefomgeving is partner om mee te denken in kansen.  Ontwikkeling van de Steenstraat gericht op veiligheid en diversiteit.  Vernieuwing van Keurmerk Veilig Ondernemen.

Goed functionerende wijkorganisaties Het gebied kent een aantal wijkorganisaties die werken aan een verbetering van de wijk en bijdragen aan diverse doelstellingen. Denk hierbij aan meedoen/ activering, sociale cohesie, duurzaamheid en leefbaarheid/openbare ruimte. De Blauwe WijkEconomie is een vernieuwend en experimenteel initiatief. De visie van DBWE is in grote lijnen: het behouden en verzilveren van waarden die er in de wijk te vinden zijn. Vanuit deze gedachte worden er verschillende projecten opgezet en doorontwikkeld. Een aantal voorbeelden zijn Spijkerbikes, wormenhotels, buurtbaanbedrijf en Sparkcenter. DBWE is een livinglab voor heel Arnhem dat begint in het Spijkerkwartier. Het Buurtgroenbedrijf begon als klein burgerinitiatief vanuit DBWE en is nu ontwikkeld tot een professioneel sociaal bedrijf dat vergroeningsprojecten oppakt, uitwerkt en uitvoert. Door het Buurtgroenbedrijf kunnen er veel meer vergroeningsinitiatieven worden uitgevoerd dan de gemeente zou kunnen aanpakken. In het Arnhemse Broek zijn Broek Omhoog en De Kansen actief. In het Centrum is de Buurtkeuken gevestigd die voor veel sociale binding zorgt. Al deze initiatieven vinden plaats door en met bewoners van de wijk. Inspanningen 2022  Ondersteuning van de wijkorganisaties als partner vanuit de gemeente.

Meedenken in mogelijkheden en het grijpen van kansen die in relatie staan met de Arnhemse ambities.  Kennisdeling met andere wijken.  Inzet om wijkorganisaties maximaal zelfstandig te laten functioneren (organisatorisch en financieel). Veiligheid Minder overlast In het gebied is leefbaarheid een belangrijk thema. Op sommige plekken is sprake van (een gevoel van) onveiligheid. Bewoners vragen aandacht voor verkeersveiligheid, overlast door kamerbewoning en de aanwezigheid van criminaliteit en drugshandel. Het actieprogramma Schoon Heel Veilig is met deze thema’s bezig. Met gerichte acties willen we afrekenen met de verloedering, overlast en criminaliteit in de wijk. Het doel is om ondernemen en wonen in het gebied prettiger en aantrekkelijker te maken. In de wijken zien we een toename van psychisch kwetsbare mensen en dak- en thuislozen (volwassenen en jongeren). Extra inzet en voorzieningen zijn nodig. Inspanningen 2022  Het vasthouden van de behaalde resultaten van het actieprogramma Schoon Heel en Veilig.  Verbreden Project Centrum naar het Spijkerkwartier (aanpak van overlastgevende personen op straat).  Toezien op een goede inbedding van Straatcoaches bij de afdeling handhaving en preventie.  Uitvoering project wonen zonder stigma.  Aanpak op het verminderen van weesfietsen, graffiti en zwerfafval.

 Goed functionerende wijkveiligheidsoverleggen en Overleg Zorg en Overlast (OZO).

29

Participatie Op diverse wijze is er inbreng verzameld voor het wijkprogramma. Het hele jaar wordt een beeld van de wijk gevormd onder andere door middel van gesprekken met bewoners, inbreng van professionals, de diverse bewonersinitiatieven, cijfers van de wijk, wijkoverleggen. Specifiek voor het wijkprogramma is er ook input verzameld. In het Spijkerkwartier heeft de Spijkerbrigade samen met team Leefomgeving de tekst voor het wijkprogramma geschreven. Deze is vervolgens besproken in het wijkoverleg, en daarna gepubliceerd in de wijkkrant en op mijnspijkerkwartier.nl. De ontvangen reacties waren positief en leidden niet tot wijzigingen. In het Arnhemse Broek is het proces nog gaande. Het wijkplatform heeft samen met het team Leefomgeving een proces in gang gezet om zoveel mogelijk mensen mee te laten denken. Door het jaar heen zijn er participatietrajecten met bewoners geweest, over wonen, groen, afval, verkeer en speeltuintjes. In het Centrum is voor het wijkprogramma gebruik gemaakt van de mailadressen van bewoners van de binnenstad (naar aanleiding van enquête 2020). 156 inwoners zijn vervolgens benaderd met vragen. Tevens is de ondernemers vereniging en het kernteam Arnhem 6811 gevraagd om input.

Thema's en budgetten Begroting 2022 Centrum, Spijkerkwartier en Arnhemse Broek per thema

Lasten

Baten

Toevoegingen

Onttrekkingen

Bedragen x € 1.000 Wijkbudget CSA Meedoen

240

Kansengelijkheid

0

0

-175

0

0

0

0

Gezondheid

515

-53

19

-6

Openbare ruimte

-117

-35

0

0

Duurzaamheid

0

0

0

0

338

-1

0

0

Wijkeconomie

0

0

0

0

Veiligheid

0

0

0

0

Wonen

Bedrijfsvoering Totaal Wijkbudget CSA

838

-2

0

0

1.814

-91

19

-181

Wijken Algemeen CSA Meedoen

2.652

-62

0

0

Kansengelijkheid

3.608

-892

0

0

Gezondheid

16.538

-27

4

-3

Openbare ruimte

2.860

-264

1

-3

Duurzaamheid Wonen Wijkeconomie

0

0

0

0

2.971

-9.142

802

0

0

0

0

0

Veiligheid

135

-5

0

0

Bedrijfsvoering

37

0

0

0

28.800

-10.392

807

-5

30.614

-10.482

826

-187

Totaal Wijken Algemeen CSA

Totaal Centrum, Spijkerkwartier en Arnhemse Broek

30

Wat mag het kosten Rekening

Begroting 2021 Primitief

2020

Begroting

Meerjarenraming

Juli

2022

2023

2024

2025

30.231

Bedragen x € 1.000

Middelen Lasten

30.646

29.846

28.146

30.614

30.606

30.436

Baten

9.595

9.566

10.255

10.482

10.440

10.397

10.355

-21.051

-20.280

-17.892

-20.132

-20.132

-20.038

-19.876

Toevoegingen aan reserves

534

20

561

826

826

826

827

Onttrekkingen aan reserves

35

8

575

187

191

182

11

-499

-12

14

-639

-639

-644

-816

-21.550

-20.292

-17.877

-20.770

-20.801

-20.682

-20.692

Saldo lasten en baten

Saldo toevoegingen en onttrekkingen Gerealiseerd resultaat

Toelichting Lasten Voor gebied CSA is totaal € 30,6 miljoen aan lasten begroot. € 28,8 miljoen voor taken zoals opgenomen in Wijken Algemeen en € 1,8 miljoen specifiek binnen CSA. Het grootste deel van de lasten (€ 16,5 miljoen) valt binnen het thema Gezondheid en heeft daarmee betrekking op de Sociale wijkteams. Daarnaast wordt voor de thema's meedoen (€ 2,7 miljoen), kansengelijkheid (€ 3,6 miljoen), openbare ruimte (€ 2,7 miljoen) en wonen (€ 3,2 miljoen) een bedrag groter dan € 2 miljoen begroot. Ten opzichte van 2021 stijgen de lasten met € 2,4 miljoen. Dit komt voornamelijk door Gezondheid (stijging WMO lasten 3.1 miljoen) Openbare Ruimte (daling €200.000) en Wonen (daling € 600.00). Baten Totaal is een bedrag van € 10,5 miljoen aan baten begroot, € 10,5 miljoen voor Wijken Algemeen en € 0,01 miljoen specifiek voor CSA. De grootste baten van 9,1 miljoen betreft inkomsten voor straatparkeren binnen het thema wonen. Voor kansengelijkheid is € 0,9 miljoen aan inkomsten begroot, waaronder een subsidie van het Rijk van € 0,6 miljoen voor de aanpak van onderwijsachterstanden. Binnen het thema openbare ruimte is € 0,3 miljoen aan inkomsten uit vastgoed (huurinkomsten) naar CSA doorberekend. Ten opzichte van 2021 stijgen de inkomsten met € 0,2 miljoen vanwege inkomsten straatparkeren. De inkomsten vanaf 2022 voor CSA blijven over de daarop volgende jaren vrijwel gelijk.

Toevoegingen aan reserves De toevoegingen aan de reserves binnen CSA van € 0,9 miljoen betreft de baten van straatparkeren (thema Wonen). Onttrekkingen aan reserve De onttrekkingen aan de reserves binnen CSA zijn nagenoeg nihil en worden daarom niet apart toegelicht.

Subsidies Hieronder zijn de partijen opgenomen die in 2022 naar verwachting meer dan € 100.000 begrotingssubsidie ontvangen vanuit dit programma:

•

Sportbedrijf Arnhem BV

•

St. Pas

•

St. Rijnstad

•

St. Welzijn Ouderen Arnhem

Het volledige overzicht van de begrotingssubsidies is te vinden in de paragraaf Subsidies

31

Noordwest

In het wijkprogramma Noordwest bevinden zich de wijken Klarendal, Burgemeesterswijk/ Hoogkamp, Schaarsbergen en omgeving, Sint Marten/ Sonsbeekkwartier, Heijenoord en Lombok, Hoogstede/Klingelbeek en omgeving.

Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen Thema's

Doelen

Inspanningen

Meedoen Ontmoetingsplekken zijn vraagbaak in de wijk In alle wijken is een ontmoetingsplek. Ons doel is om deze plekken meer als centrale vraagbaak te laten functioneren voor de wijk: toegankelijk, nabij en laagdrempelig. Alles is gericht op vindbaarheid en korte lijnen tussen professionals en bewoners onderling. Hierbij bouwen we op team Leefomgeving-niveau verder aan Voor Elkaar in Arnhem. Inspanningen 2022  Voorliggende voorzieningen beter koppelen aan de ontmoetingsplekken.  Stimuleren (gezamenlijke) inloop/spreekuren van de belangrijkste partners in de wijk (onder andere team Leefomgeving, Werk en Inkomen en Sociaal wijkteam) op het gebied van financiële zelfredzaamheid, zorg en activiteiten. Versterken sociale netwerken en inzicht in voorzieningen in de wijk Het voorliggende aanbod van voorzieningen en activiteiten is beter inzichtelijk voor bewoners en professionals/partners en beter passend bij de behoefte in het gebied.

32

Inspanningen 2022  Uitbouwen van samenwerking binnen kernteam Sociaal domein met wijkteam Arnhem en Werk en Inkomen. Inhoud geven aan een gezamenlijk (op inhoud) opdrachtgeverschap naar de professionele partijen.  Bevorderen dat professionele partijen een samenhangend aanbod van voorliggende voorzieningen aanbieden en daarin samenwerken.  Bevorderen dat het aanbod deel uitmaakt van de programmering in de ontmoetingslocaties.  Verkenning van mogelijkheden voor ondersteuning van vrijwilligers in het voorliggende veld als meer mensen met een rugzakje gebruikmaken van voorliggende voorzieningen. Ondersteuning ontmoetingsplekken Ontmoetingsplekken zijn van belang voor binding en betrokkenheid bij de buurt /wijk. Ze hebben indirect een functie in het beperken van zorgkosten en kunnen bijvoorbeeld eenzaamheid tegengaan. Het zijn plekken waar ook minder zelfredzame mensen mogelijkheden vinden om deel te nemen aan activiteiten of ondersteuning krijgen bij hun ontwikkeling. De gemeente Arnhem stimuleert dat de exploitatie en het beheer van buurthuizen door bewoners, in de vorm van een rechtsvorm wordt opgepakt. Het blijkt in de praktijk lastig om de aspecten die samenhangen met zelfbestuur en zelfbeheer te organiseren. De druk op besturen en vrijwilligers is groot doordat zij in feite een bedrijf runnen zonder professionals.

Ons doel is dat besturen zich meer kunnen richten op programmering en de sociale opgave in de wijk en hen te ontlasten op het gebied van bedrijfsvoering. Inspanningen 2022  Faciliteren en stimuleren van samenwerking tussen buurthuizen op gebied van programmering en sociale opgave. Om zo successen te delen, van elkaar te leren en het netwerk te versterken (denk aan werven en vasthouden van vrijwilligers, communicatie). Inzet van bewonersondersteuning om samenwerkingsmogelijkheden te verkennen en uit te werken.  Financiële en beleidsmatige/inhoudelijke ondersteuning van de buurthuizen rondom zelfbestuur en zelfbeheer. Verlagen van administratieve lasten voor de besturen.  Stimuleren dat buurthuizen aansluiten bij het project 'Arnhemse buurthuizen - waarde en voorwaarden'. Aansluiten bij de behoefte van jongeren aan voorzieningen in de wijk De behoefte van jongeren aan voorzieningen in de wijk is niet helder. De behoefte wordt in 2021 stadsbreed onderzocht. Inspanningen 2022  Vertaling onderzoek behoefte jongeren (onderzoek goed geschud) naar voorzieningen in de wijk in samenwerking met wijkpartijen. Als mogelijkheid zien we het instellen van een jeugdraad.

Verbetering sociaal-economische situatie van gezinnen Er is een verbetering van de sociaal-economische situatie van gezinnen met kinderen die een bijstandsuitkering of hoge schulden hebben en zij zijn meer financieel zelfredzaam. Dit doel sluit aan bij het thema kansengelijkheid om kinderen meer mogelijkheden te bieden voor zelfontplooiing. Inspanningen 2022  Op basis van de uitkomsten van de pilot 2021, van Werk & Inkomen en Sociaal wijkteam, een vervolg geven aan de aanpak voor gezinnen met hoge schulden of afhankelijkheid van bijstand, waarbij wordt gekeken naar en gewerkt wordt aan de verschillende levensdomeinen en gebruik wordt gemaakt van alle beschikbare kindvoorzieningen.  Onderzoek naar mogelijkheden kinderopvang in de voorschoolse periode voor gezinnen in de bijstand. Kansengelijkheid Meer ontplooiingskansen voor kinderen die extra ondersteuning nodig hebben waaronder het verminderen overgewicht van kinderen. In Noord-West willen we achterstanden bij kinderen voorkomen en aanpakken. We focussen daarbij op het verbeteren van de ontplooiingskansen van kinderen in Klarendal en St. Marten. Dit doen we door vroegtijdig achterstanden op te sporen en kinderen een ontwikkelingsprogramma aan te bieden. De ouderbetrokkenheid is van cruciaal belang voor de ontwikkeling van het kind en voor het boeken van resultaten met het programma.

We werken hierin samen met de Arnhem-Oost aanpak.

33

Inspanningen 2022 We bieden voor de kinderen op het primair onderwijs een dagelijks naschools programma gericht op vier pijlers die belangrijk zijn bij de ontwikkeling van het kind. Onze focus ligt op de doelgroep van kinderen van 0-16, waarbij vanuit de samenwerkende partners meer aandacht is voor de problematiek rondom de leeftijdsgroep van 10-14 jarigen, zoals de overgang van primair naar vervolgonderwijs. De doelgroep breiden we op langere termijn uit naar 0-18 jaar. Het dagelijks naschools programma bestaat uit diverse onderdelen die afhankelijk van de behoeften van het kind worden ingezet zoals: taalontwikkeling, huiswerkbegeleiding, sport, voeding en bewegen, creativiteit en muzikale ontwikkeling.   

Versterken netwerken rondom kinderen en jeugd om een beter inzicht te krijgen in de aanpak en activiteiten van de verschillende partijen en die te verbinden. Creëren basisvoorziening voor ook de wat oudere jeugd voor ontmoeten, bewegen, cultuur in de wijk, in samenwerking met Sportbedrijf en Rijnstad gebruik maken van bestaande locaties zoals Mix en de Sporthal. Dit maakt ook onderdeel uit van de Arnhem-Oost aanpak. Vergroten ouderbetrokkenheid bij programma kansrijk opgroeien.

Openbare Ruimte Tijdig in gesprek met bewoners bij plannen en besluiten in de openbare ruimte De opvattingen en inbreng van bewoners worden meegewogen bij besluiten over de inrichting van de openbare ruimte. Inspanningen 2022  Organiseren inbreng inwoners bij herinrichting Hommelseweg.  Met inwoners ontwikkelen plan parkeeroverlast in Klarendal Zuid indien stadsbrede visie gereed is.  Bespreken uitkomsten verkeersplan Arnhem-West met kernorganisatie /mobiliteit en bepalen lange termijn visie en bepalen mogelijke maatregelen op korte termijn. Dit communiceren met bewoners.  Organiseren van het bepalen van de locaties deelvervoer en elektrisch laden in samenwerking met bewoners. Veiligheid Bewoners hebben minder last van gevoelens van onveiligheid In een deel van het gebied ervaren bewoners gevoelens van onveiligheid omdat zij met diverse problemen worden geconfronteerd. Het gaat dan om onderwerpen als drugsoverlast door dealen en gebruik op straat, overlast van verwarde personen en vervuiling van de omgeving. Inspanningen 2022  Voortzetten kernteam veiligheid waarin alle handhavingspartners vertegenwoordigd zijn en gezamenlijk actuele veiligheidssituaties in de wijk aanpakken.

 Aanpak overlast, verbeteren leefomgeving in het gebied Hommelseweg/Sonsbeeksingel  Uitkomsten pilot 2021 welkome wijk (samen sterk zonder stigma) vertalen naar concrete acties in Klarendal/Sint Marten.  Met GGZ-partijen in de wijk nagaan welke mogelijkheden er zijn om meer grip te krijgen op de overlast van verwarde personen in de wijk.  Stedelijk agenderen vraagstukken:  overlast van concentraties van opvang van kwetsbare bewoners in de wijk  maatschappelijke opvang in de wijk en de daaruit voortkomende overlast voor omwonenden met name ingeval van particulier eigendom. Participatie Het wijkprogramma 2022 is op hoofdlijnen een voortzetting van het programma 2021. Input is opgehaald door: fysiek met de bus "lijn 2030" in de wijk te zijn en via bewonersoverleggen. In Klarendal en Sint-Maarten-Sonsbeek is samen met inwoners een enquête opgesteld en verspreid via de wijkkrant. Voor de zomer is gesproken met vertegenwoordigers van buurtinitiatieven, waaronder de buurthuizen, besproken wat zij belangrijk vinden voor de wijk, hoe de samenwerking tussen de initiatieven nog meer vorm kan krijgen en hoe wij als team Leefomgeving hen daarbij kunnen ondersteunen. Met alle partners in het sociaal domein is via een netwerkbijeenkomst opgehaald wat de belangrijkste doelen en resultaten voor 2022 moeten worden. Deze opbrengsten zijn gebruikt en door vertaald naar thema's.

34

Thema's en budgetten Begroting 2022 Noordwest per thema

Lasten

Baten

Toevoegingen

Onttrekkingen

Bedragen x € 1.000 Wijkbudget Noordwest Meedoen Kansengelijkheid Gezondheid Openbare ruimte

284

0

0

0

0

0

0

0

1.234

-252

41

-30

-9

0

0

0

Duurzaamheid

0

0

0

0

Wonen

32

-1

0

0

Wijkeconomie

0

0

0

0

Veiligheid

0

0

0

0

886

-2

0

0

2.426

-256

41

-30

Bedrijfsvoering Totaal Wijkbudget Noordwest Wijken Algemeen Noordwest Meedoen

2.495

-51

0

0

Kansengelijkheid

3.029

-647

0

0

Gezondheid

17.488

-21

4

-2

Openbare ruimte

2.712

-280

0

0

0

0

0

0

926

-531

57

-19

0

0

0

0

220

-5

0

0

0

0

0

0

26.869

-1.536

61

-21

29.295

-1.792

102

-50

Duurzaamheid Wonen Wijkeconomie Veiligheid Bedrijfsvoering Totaal Wijken Algemeen Noordwest

Totaal Noordwest

35

Wat mag het kosten Rekening 2020

Begroting 2021 Primitief

Begroting

Meerjarenraming

Juli

2022

2023

2024

2025

29.072

Bedragen x € 1.000

Middelen Lasten

28.962

28.754

29.422

29.295

29.266

29.224

Baten

1.898

1.768

1.817

1.792

1.793

1.793

1.793

-27.064

-26.986

-27.605

-27.503

-27.503

-27.431

-27.279

Toevoegingen aan reserves

416

100

102

102

102

102

102

Onttrekkingen aan reserves

177

44

284

50

28

67

34

Saldo toevoegingen en onttrekkingen

-239

-56

182

-52

-52

-35

-68

-27.303

-27.042

-27.424

-27.555

-27.548

-27.466

-27.347

Saldo lasten en baten

Gerealiseerd resultaat

Toelichting Lasten Voor gebied Noordwest is totaal € 28,8 miljoen aan lasten begroot. € 26,6 miljoen voor taken zoals opgenomen in Wijken Algemeen en € 2,1 miljoen specifiek binnen Noordwest. Het grootste deel van de lasten (€ 18,0 miljoen) valt binnen het thema gezondheid en heeft daarmee betrekking op de Sociale wijkteams. Daarnaast wordt voor de thema's kansengelijkheid (€ 3,0 miljoen), openbare ruimte (€ 2,7 miljoen) en meedoen (€ 2,5 miljoen) een bedrag groter dan € 2 miljoen begroot. Ten opzichte van 2021 dalen de lasten met € 0,1 miljoen. In 2023 dalen de lasten met € 0,05 miljoen. Dit komt voornamelijk door een verlaging van de uitgaven voor het thema Gezondheid € 0,6 miljoen en Kansgelijkheid € 0,1 miljoen. De begrote lasten blijven vanaf 2022 op een stabiel niveau van € 28,5 miljoen. Baten Totaal is een bedrag van € 1,8 miljoen aan baten begroot, € 1,5 miljoen voor Wijken Algemeen en € 0,3 miljoen specifiek voor Noordwest. Voor kansengelijkheid is € 0,6 miljoen aan inkomsten begroot, waaronder een subsidie van het Rijk van € 0,5 miljoen voor de aanpak van onderwijsachterstanden. Binnen het thema wonen is € 0,5 miljoen aan inkomsten uit vastgoed naar Noordwest doorberekend. De inkomsten van Noordwest blijven over de jaren vrijwel gelijk.

Toevoegingen aan reserves De bestemmingen aan de reserves zijn begroot op € 0,1 miljoen, vanwege lager begroot onderhoud en verlaging rentelasten bij vastgoed (sporthallen en MFC's). Onttrekkingen aan reserves De onttrekkingen aan de reserves binnen CSA bedragen € 0,05 miljoen en worden daarom niet apart toegelicht.

Subsidies Hieronder zijn de partijen opgenomen die in 2022 naar verwachting meer dan € 100.000 begrotingssubsidie ontvangen vanuit dit programma:

•

Sportbedrijf Arnhem BV

•

St. Bouwspeelplaats De Leuke Linde

•

St. Pas

•

St. Rijnstad

•

St. Welzijn Ouderen Arnhem

Het volledige overzicht van de begrotingssubsidies is te vinden in de paragraaf Subsidies

36

Noordoost

In het wijkprogramma Noordoost bevinden zich de wijken Geitenkamp, Monnikenhuizen, Velperweg e.o., Alteveer en Cranevelt.

Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen Thema's

Doelen

Inspanningen

Meedoen Meer bewoners zijn sociaal zelfredzaam Bewoners willen ontmoetingsplekken die beter passen bij hun behoefte: dichtbij, kleinschalig en laagdrempelig. Ontmoeting draagt bij aan het algemeen welbevinden en kan ervoor zorgen dat minder snel een beroep wordt gedaan op specialistische voorzieningen. Samen met het sociaal wijkteam Noord-Oost onderzoeken we verschillende vormen van samenwerking met zorgaanbieders in het gebied Noord-Oost. De afgelopen tijd heeft behoorlijke impact gehad op het ontmoeten, ontmoetingscentra waren lange tijd gesloten. Hierdoor is een inhaalslag nodig. De aanloop van de mensen moet weer terugkomen. Eenzaamheid is een belangrijke thema. In de wijk Alteveer-Cranevelt, Monnikenhuizen en Plattenburg wonen relatief veel ouderen die behoefte hebben aan ontmoeting. In het gebied Noord-Oost zijn verschillende locaties waar bewoners elkaar kunnen ontmoeten, soms gerund door bewoners zelf, soms met ondersteuning van professionals, locaties met en zonder dak, voor volwassenen en voor de jeugd. Door wisseling van jeugdprofessionals in de wijk is extra inzet nodig om de sociale basis voor de jongeren 12+ opnieuw op te bouwen. Samen met bewoners en partners in de wijk creëren, verbeteren of behouden we ontmoetingsplekken:  Buurtfabriek (inclusief moestuin) in Alteveer-Craneveld: door en voor bewoners.

 Koffie Kaffee de Beijer in Geitenkamp: door en voor bewoners.  De Vlindertuin in Geitenkamp: sociaal ondernemers met leer-werkervaringsplekken en kunstenaars richt zich mee - doen en werk  Buurtmoestuin de Vlindertuin: door en voor bewoners, voor jong en oud.  MFC De Wetering in Geitenkamp: Ontmoeting ondersteunt door professionals (Rijnstad en stichting Stevig).  De vriendenkring in Plattenburg: door en voor bewoners en verenigingen. Deze plek is ook in beeld als 2e locatie voor de Noord-Oost Academy.

37

      

De fruitpluktuin op de Paasberg: de kleine Johannes. Trapveldje in Nieuw Monnikenhuizen voor de jeugd. Rommelkist in Geitenkamp: playground voor de jeugd, gerund door Sportbedrijf Arnhem Jongerencentrum de Sperwer: voor de jeugd 12+ . Marktplein Geitenkamp. Kantine van de korfbalvereniging de Paasberg. Buurthonk Olmstraat: door en voor bewoners.

Ook speelplekken zijn belangrijke ontmoetingsplekken. De behoefte om elkaar buiten te ontmoeten is de afgelopen periode vergroot. Verschillende speelplekken worden aangepast (plaatsen picknicktafels) en aantrekkelijker gemaakt om ontmoeting op deze plekken te vergroten. Inspanningen 2022  Wij ondersteunen en faciliteren de verschillende ontmoetingscentra. Meer bewoners participeren in de vorm van (vrijwilligers)werk Leer- en werkervaringsplekken De werkloosheid en bijstandsdichtheid in de Geitenkamp zijn op het hoogste niveau van de gemeente Arnhem. Een hoog percentage heeft geen of onvoldoende opleiding, waardoor er onvoldoende aansluiting is op de arbeidsmarkt. Een kwart van de huishoudens heeft een inkomen lager dan 120% van het wettelijk minimum, twee keer zo veel als gemiddeld in Arnhem. Er wordt ingezet op het creëren van werkervaringsplekken in een vertrouwde omgeving dichtbij huis, waar bewoners hun eerste stappen kunnen zetten, op weg naar betaald werk. De focus ligt op ouders met kinderen tot en met 12 jaar. De Vlindertuin wil de 'kweekplaats' en thuisbasis zijn voor een 'wijk-netwerk' van creatief en sociaal ondernemers in de Geitenkamp; vinden, verbinden en samen-werken (als middel) staan hierin centraal. Met de verbouwing van de Vlindertuin is er nog meer ruimte voor sociaal ondernemers.

Inspanningen 2022  Uitbreiden van aantal sociaal ondernemers met leer- en werkervaringsplekken in de Vlindertuin.  Inzetten op versterken identiteit Vlindertuin als kweekplaats voor een 'wijk-netwerk' van creatief en sociaal ondernemers.  Opstellen gebiedsagenda armoede schulden werk in samenwerking met het Sociaal wijkteam en Werk & Inkomen.  Doorontwikkelen training Eigen-Wijs: een training basisvaardigheden voor onder andere laaggeletterden. Het betreft een samenwerking tussen Rijnstad participatiewerk en ROC RijnIJssel. De training wordt twee keer per jaar gegeven aan een groep van ongeveer 12 inwoners. De zelfstandigheid en zelfredzaamheid van bewoners is vergroot We zetten in op innovatieve methodieken om inwoners schuldenvrij te maken en perspectief te bieden. Inspanningen 2022  Doorontwikkeling van de pilot ‘Social Coin’ als experiment waarbij inwoners op vrijwillige basis schulden kunnen aflossen door maatschappelijke inzet /waardewisseling binnen de wijk. Kansengelijkheid Meer kinderen hebben de mogelijkheid om hun talent te ontdekken en te ontwikkelen In de wijk Geitenkamp en Plattenburg groeien veel kinderen in armoede op. Meer dan een derde van de huishoudens heeft een besteedbaar inkomen ≤ 120% van het minimumloon. Er is sprake van generatiearmoede.

Het percentage kinderen tot 18 jaar met een toewijzing op grond van de Jeugdwet is hoger dan gemiddeld in Arnhem. Goed nieuws is dat het consultatiebureau in januari 2022 terugkomt in de wijk en ouders gestimuleerd worden om meer gebruik te maken van het Peuterspeelzaalwerk. De Noord-Oost academie is gestart in 2020. In deze academie gaan kinderen (groep 7+8 basisonderwijs) samen met jongeren vanuit het Voortgezet Onderwijs leren en ontwikkelen in een heterogene doelgroep uit Noord-Oost ter voorbereiding op VO. Met partners in de wijk bouwen we aan het versterken van het pedagogische klimaat in de wijk, te starten bij de Rommelkist en de Sperwer. De methodiek ‘vreedzame wijk’ is de kapstok.

38

Inspanningen 2022  Opstellen van een jaarlijks uitvoeringsprogramma Kansrijk Opgroeien in samenwerking met het wijknetwerk van basisscholen, jeugdverpleegkundigen, sportbedrijf Arnhem, Rijnstad, Rozet en het Sociaal wijkteam. Het programma richt zich op de onderdelen onderwijs, vrije tijd en thuis.  Doorontwikkeling van in- en naschoolse sport- en cultuureducatie met basisschool de Witte Vlinder in samenwerking met het Sportbedrijf Arnhem en Rozet naar een verlengde leertijd.  Vergroten pedagogisch klimaat op de Rommelkist en het vergroten van de kring van vrijwilligers in samenwerking met het Sportbedrijf Arnhem.  Ondersteunen Noord-Oost Academy.  Monitoren of extra inzet van VGGM (huisbezoeken bij kinderen van 18 maanden) leidt tot meer gebruik van het peuterspeelzaalwerk. Gezondheid De sociaaleconomische gezondheidsverschillen in de wijk Geitenkamp worden kleiner Mensen met lager opleidingsniveau (basisonderwijs + vmbo) leven gemiddeld zes jaar korter en vijftien jaar minder in goede gezondheid, dan mensen met een HBO- of universitaire opleiding. Mensen met een lage maatschappelijke positie hebben meer chronische aandoeningen, een ongezondere leefstijl, meer psychische klachten en voelen zich ongezonder dan mensen met een hogere opleiding en meer inkomen.

Het WRR-rapport ‘Weten is nog geen doen’ (2017) beschrijft wat een slechte gezondheid met een mens kan doen, en welke factoren de gezondheid beïnvloeden. In samenwerking met de WUR, de HAN, en GGD gaan we samen met het Sociaal wijkteam aan de slag om de sociaaleconomische gezondheidsverschillen te verkleinen in de wijk Geitenkamp. We willen een beweging in gang zetten, dat mensen weer trots op hun wijk zijn, en de leefomgeving als positieve stimulans ervaren om verder te komen in het leven. Inspanningen 2022  Ten minste 3 watertappunten plaatsen in de wijk Geitenkamp.  Experimenteren met laagdrempelige gezondheidschecks.  Faciliteren van het programma 2Diabeat.  Meedoen in het onderzoek van de WUR naar vergroening wijk en gezondheid.  We meten of deze inspanningen bijdragen aan positieve gevoelens. Openbare ruimte De wijk Geitenkamp is klimaatbestendiger Doordat het klimaat verandert, is er wateroverlast tijdens hevige regenbuien en watertekort tijdens droge periodes. We spelen in op klimaatadaptatie, zoals wateroverlast maar ook steeds meer op mogelijkheden om water vast te houden in de wijk. Samenwerken met de woningcorporaties om de woningen in de Geitenkamp energiezuiniger te maken. Verder bouwen op het project energie-armoede. Inspanningen 2022  Boomspiegels vergroten en/of verfraaien.

 Onderzoek naar mogelijkheden om in samenwerking met de corporaties bewoners een regenreservoir (gemaakt van afvalplastic) aan te bieden om water vast te houden in de wijk.  Tegengaan van hittestress door gevels en de openbare ruimte (pleintjes) in samenwerking met bewoners te vergroenen. (Bewoners stimuleren met de actie: tegeltje eruit, plantje erin.)  Vergroenen van de wijk Geitenkamp door 'oude' ligusterhagen' terug te plaatsen in het straatbeeld samen met corporaties en afdeling erfgoed.  Ondersteunen van het duurzaamheidsproject Paasberg; op de Paasberg is een actieve bewonersgroep bezig met het verduurzamen en energiezuinig maken van de wijk, zij delen hun kennis actief met andere geïnteresseerden uit de wijk.  Samenwerken in het project 'Jouw Thuis' van Portaal. In de Geitenkamp gaat Portaal op een bijzondere manier werken aan verduurzamen. Minder wateroverlast Waterberging in Beekdal realiseren om water bij hevige regenval vast te houden en zo de wateroverlast benedenstrooms, onder andere op de Vondellaan, Bernardlaan en Velperweg, te beperken.