Bijlage 1 - Jaarstukken 2023
Tekst van het document
Jaarstukken 2023
Inhoudsopgave Deel 1 Hoofdlijnen ................................................................................................................................................... 1 2023, een samenvatting ....................................................................................................................................... 2 Leeswijzer ............................................................................................................................................................ 6 Deel 2 Jaarverslag ................................................................................................................................................... 8 Wijkprogramma's ..................................................................................................................................................... 9 Wijken algemeen ............................................................................................................................................... 10 Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek ....................................................................................................... 16 Noordwest ..........................................................................................................................................................
20 Noordoost .......................................................................................................................................................... 23 Presikhaaf .......................................................................................................................................................... 28 Malburgen .......................................................................................................................................................... 33 Schuytgraaf, Elderveld ....................................................................................................................................... 38 De Laar, Elden ................................................................................................................................................... 43 Rijkerswoerd, Kronenburg, Vredenburg ............................................................................................................. 46 Stedelijke programma's ......................................................................................................................................... 51 Bestuur, dienstverlening en financiën ................................................................................................................
52 Veiligheid ........................................................................................................................................................... 64 Bereikbaarheid ................................................................................................................................................... 69 Economie ........................................................................................................................................................... 78 Onderwijs ........................................................................................................................................................... 89 Cultuur ............................................................................................................................................................... 96 Participatie en armoedebestrijding ................................................................................................................... 106 Zorg.................................................................................................................................................................. 117 Welzijn en inclusie ...........................................................................................................................................
129 Gezondheid en sport ........................................................................................................................................ 144 Klimaat en energie ........................................................................................................................................... 151 Ruimtelijke ontwikkeling ................................................................................................................................... 161 Wonen en leefomgeving .................................................................................................................................. 167 Paragrafen ........................................................................................................................................................... 183 Lokale heffingen ............................................................................................................................................... 184 Risicomanagement en weerstandsvermogen .................................................................................................. 190 Onderhoud kapitaalgoederen...........................................................................................................................
205 Financiering ..................................................................................................................................................... 217 Bedrijfsvoering ................................................................................................................................................. 221 Verbonden partijen ........................................................................................................................................... 228 Grondbeleid ..................................................................................................................................................... 250 Investeringen ................................................................................................................................................... 259 Subsidies ......................................................................................................................................................... 262
Integriteit .......................................................................................................................................................... 268 Openbaarheidsparagraaf Wet open overheid .................................................................................................. 270 Deel 3 Jaarrekening ............................................................................................................................................ 272 Balans en de toelichting ................................................................................................................................... 273 Het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening over het begrotingsjaar ................................................. 305 Incidentele baten en lasten .............................................................................................................................. 308 Bijlage met het overzicht van de taakvelden .................................................................................................... 314 Bijlage met de verantwoordingsinformatie over specifieke uitkeringen (SiSa tabel) ........................................ 322 Rechtmatigheidsverantwoording van het college van Burgemeester & Wethouders .......................................
349 Controleverklaring van de onafhankelijke accountant ...................................................................................... 351 Deel 4 Bijlagen .................................................................................................................................................... 352 Overzicht BBV-indicatoren................................................................................................................................... 353 Afkortingenlijst.................................................................................................................................................. 358 Begrippenlijst ................................................................................................................................................... 361
Deel 1 Hoofdlijnen Deel 1 bestaat uit: 1.
Hoofdlijnen van beleid
2.
Leeswijzer
Deel 1 Hoofdlijnen
Inhoudsopgave
1
2023, een samenvatting 2023, een samenvatting Voor u ligt het jaarverslag van de gemeente Arnhem over het jaar 2023. In dit verslag vindt u een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen, projecten en uitdagingen van onze gemeente in het afgelopen jaar. 2023 was het jaar waarin we samen met onze inwoners hard hebben gewerkt aan het ontwikkelen van diverse, belangrijke visies om Arnhem verder toekomstbestendig te maken. Er werden flinke stappen gezet in de plannen van Spoorzone Arnhem-Oost, het was bovendien een jaar vol verkiezingen; Provinciale Statenverkiezingen in maart en Tweede Kamerverkiezingen in november die in Arnhem goed verliepen. Tegelijkertijd was het een jaar waarin we nog steeds de gevolgen van oorlog in Europa en de wereld voelden. De inflatie was hoog, daardoor groeiden de kosten in het sociale domein en werd het duidelijk dat de begroting de komende jaren krapper wordt.
Duurzaam Arnhem blijft nationaal een voorloper in duurzaamheid. We hebben de ambitie om in 2050 een klimaatneutrale stad te zijn. Samen met onze inwoners, ondernemers en partners bleven we ook in 2023 werken aan de Arnhemse energietransitie. De uitdagingen van netcongestie dwingen en dwongen ons om innovatief te zijn. Tevens bevestigt het ons doel om het energieverbruik te verminderen, zoals beschreven stond in onze Energiearmoede aanpak en Isolatieprogramma. Op 25 oktober 2023 heeft de gemeenteraad van Arnhem ingestemd met het voorstel voor het Eerste Arnhemse Burgerberaad over afval. Dat betekent dat in 2024, 150 willekeurig gekozen Arnhemmers zich buigen over de vraag hoe de gemeente de hoeveelheid afval zoveel mogelijk kan reduceren. Klimaat en Energie De oude lineaire economie laten we achter ons en we kiezen voor een circulaire benadering. Dit betekent dat we niet alleen zorgvuldig omgaan met grondstoffen, maar ook dat duurzaamheid en brede welvaart ons streven zijn. Met aandacht voor de kwetsbare inwoners nam de stad de regie om energiekosten te beteugelen. De hoge gasprijzen raakten sommige Arnhemmers hard, waardoor de rol van energiecoaches en buurtklusbedrijven nog belangrijker werd. Elke besparing op gas of elektriciteit had direct positieve invloed op de portemonnee van de inwoners.
De stad versnelde de inspanningen uit het programma 'New Energy Made in Arnhem 2020-2030', met als doel een significante CO2-reductie te realiseren Wonen Wonen in Arnhem betekent dat we streven naar voldoende betaalbare, kwalitatief goede woningen in groene omgevingen. Echter, de vraag naar woningen blijft onverminderd hoog. Tegelijkertijd werden in 2023 minder vergunningen afgegeven voor nieuwe woningen en minder woningen gebouwd dan de jaren daarvoor. Deze situatie werd mede veroorzaakt door gestegen bouwkosten, hogere rentes, en uitdagingen zoals personeelskosten en stikstofonderzoek. Desalniettemin hebben we 800 nieuwe huizen toegevoegd aan de stad. Bovendien ontving Arnhem erkenning en steun vanuit het Rijk voor de ontwikkeling van de nieuwe grootschalige woningbouwlocatie Spoorzone ArnhemOost. De nieuwe Woonvisie en het 'meldpunt goed verhuurderschap' zijn concrete stappen om onze woonambities waar te maken en de kwaliteit van wonen in Arnhem te verbeteren. Samen met woningcorporaties blijven we kijken hoe we bijzondere doelgroepen kunnen opvangen. Daarvoor is in 2023 de nota Wonen en Zorg vastgesteld. Om de kansen op huisvesting voor specifieke groepen te verbeteren, hebben we ook dit jaar 120 sociale huurwoningen gereserveerd voor mensen die uit zorginstellingen en opvang komen. We zetten ons in om de huisvestingsquota voor statushouders te halen.
Helaas is dit in 2023 niet volledig gelukt door de toegenomen vraag naar betaalbare woningen.
Groen In 2023 werkte Arnhem hard aan het realiseren van een groene stad waar mensen prettig en betaalbaar kunnen wonen. Geconfronteerd met uitdagingen als de energietransitie, de wooncrisis en klimaatadaptatie, toonde de stad vastberadenheid om deze zowel lokaal als in samenwerking met regionale en nationale partners aan te pakken. Arnhem is trots op haar groene parken en openbare ruimtes waar mensen elkaar ontmoeten. Arnhem
Deel 1 Hoofdlijnen
2023, een samenvatting
2
heeft zich ingezet om beter om te kunnen gaan met overstromingen, extreme regenval, hitte en droogte, niet alleen om de stad mooier te maken, maar ook om de effecten van klimaatverandering te bestrijden. Bereikbaarheid In 2023 heeft Arnhem stappen gezet naar een duurzame mobiliteitsvisie, gericht op het verbeteren van de leefbaarheid en het verminderen van de autoafhankelijkheid. Prioriteit ligt bij voetgangers en fietsers, zoals blijkt uit de voltooiing van de snelfietsroute naar Velp en het aanpakken van verkeersonveilige plekken. Met het nieuwe mobiliteitsbeleid streven we naar een harmonieuze balans tussen bereikbaarheid en duurzaamheid in onze stad. Economie Voor een duurzame toekomst is het essentieel dat er waardevolle banen zijn voor Arnhemmers en dat ondernemers zich kunnen richten op een duurzame toekomst. Innovatie en creativiteit zijn de drijvende krachten achter onze economie. Samenwerking binnen de triple helix van ondernemers, onderwijs en overheid is cruciaal om nieuwe energieconcepten en circulaire ketens in de praktijk te brengen. Dit jaar hebben we samen met de stad de economische agenda verder vormgegeven en uitgevoerd, waarbij de focus ligt op energietransitie, circulaire economie en duurzame mobiliteit.
We hebben dit jaar vier invloedrijke netwerkbijeenkomsten georganiseerd en belangrijke documenten zoals de 'Visie Werklocaties Arnhem 2040' en de 'Kantorennota 2022-2030' zijn door de gemeenteraad vastgesteld. Daarnaast zijn we hard aan de slag gegaan met het verduurzamen van bedrijventerreinen, wat heeft geresulteerd in het sluiten van een aantal Greendeals, waaronder in de Nieuwe Haven.
Kansrijk In het jaar 2023 heeft de gemeente Arnhem onverminderd ingezet op het scheppen van gelijke kansen voor al haar inwoners, met bijzondere aandacht voor veiligheid, onderwijs, zorg, en gezondheid en sport. Het streven naar een inclusieve samenleving, waar iedereen de kans krijgt zich te ontwikkelen en actief deel te nemen, stond centraal in onze inspanningen. Onderwijs Op het vlak van onderwijs waren de signalen over toenemende achterstanden en de druk op de onderwijsinfrastructuur onmiskenbaar. Met gerichte interventies zoals vroegsignalering, de inzet op taal- en sociaal-emotionele ontwikkeling, en het versterken van de verbinding tussen onderwijs en jeugdzorg, hebben we getracht deze uitdagingen het hoofd te bieden. Desondanks blijven de personeelstekorten in de kinderopvang hoog. Daarnaast zien we een toename in het verzuim van jongeren en het aantal vroegtijdige schoolverlaters. Zorg In de zorg hebben we ingezet op het zo thuis mogelijk bieden van ondersteuning, met een focus op het versterken van zowel formele als informele netwerken rondom zowel onze jonge als onze volwassen inwoners. Hiermee willen we de afhankelijkheid van langdurige specialistische hulp minimaliseren en hulp en ondersteuning toegankelijker te maken voor wie dat nodig heeft. Het gebruik van hulp en ondersteuning is bijna terug op het niveau van voor corona.
Echter, bepaalde problemen, zoals de mentale gezondheid van jongeren, zijn toegenomen en hebben extra aandacht nodig. Mensen met een zorgbehoefte die niet via de normale weg een huis kunnen vinden proberen we zo goed mogelijk aan een woning te helpen. Door toename van aanvragen, onder andere uit de jeugdzorg, is er een groot tekort aan betaalbare eenpersoonswoningen, zoals studio's, waardoor niet iedereen snel een passende woning vindt. Gezondheid en Sport De introductie van de eerste gezondheidsmakelaar in Arnhem is een nieuwe fase in onze aanpak van preventie en gezondheidsbevordering. Samen met de herijking van het Arnhems Lokaal Sportakkoord en initiatieven zoals Kansrijke Start en Helder op School, onderstrepen we het belang van een gezonde leefstijl en het bieden van een kansrijke start voor alle Arnhemse kinderen. Een hoogtepunt was de Simac Ladies Tour, waar het afscheid van Annemiek van Vleuten heel veel mensen naar Arnhem heeft getrokken. Het afgelopen jaar hebben we aanzienlijke investeringen gedaan om in elke wijk een gezonde, veilige omgeving te waarborgen, waar scholen integraal deel van uitmaken. We zetten ons in voor een vitale gemeenschap waar
Deel 1 Hoofdlijnen
2023, een samenvatting
3
ontmoeting en beweging centraal staan. Een omgeving waar gezond eten, gevoel van welzijn en collectieve bijdrage aan de samenleving hand in hand gaan. We begrijpen dat de gezondheid van onze inwoners niet alleen wordt bepaald door persoonlijke keuzes, maar ook door de sociale en fysieke omgeving. Daarom stimuleren we een vitale leefomgeving die aantoonbaar meer bijdraagt dan individuele inspanningen alleen. Welzijn in de wijken In 2023 is de Arnhemse Buurthuizenvisie aangeboden. Daarnaast is er financiële steun gegeven aan diverse buurthuizen en ontmoetingsplekken. Het gezamenlijke doel is om het contact tussen wijk/buurtbewoners onderling te stimuleren en hun betekenis voor elkaar te vergroten. Veiligheid De uitdagingen op het gebied van veiligheid waren significant, vooral door de geopolitieke ontwikkelingen en de toename van georganiseerde (drugs)misdaden. Deze factoren droegen bij aan een toename van spanning en polarisatie binnen onze gemeenschap. Desondanks bleef Arnhem zich inzetten voor een integrale aanpak om drugscriminaliteit te bestrijden en de veiligheid in onze wijken te handhaven.
Verbonden We willen een stad zijn waar inwoners kunnen zijn wie ze willen zijn en waar eenieder zijn, haar of hun identiteit en eigenheid met trots kan uitdragen. In 2023 hebben we Arnhemmers gevraagd om actief mee te denken en mee te bouwen aan hun leefomgeving. Dit jaar hebben we significante stappen gezet op het gebied van cultuur, participatie en armoedebestrijding, en welzijn en inclusie, waarbij we iedereen in staat stellen volwaardig deel te nemen aan onze diverse samenleving. We hebben opnieuw stappen gezet richting een stad waarin iedereen zichzelf kan zijn, waar discriminatie en racisme geen plaats hebben en waar we ons inzetten voor een veilige en inclusieve omgeving voor al onze inwoners. Cultuur Het seizoen begon met Koningsnacht en Koningsdag waar vele duizenden mensen uit Arnhem en de regio genoten van het mooie weer en de vele muziekoptredens in de binnenstad. In 2023 hebben we onze positie als culturele en creatieve stad versterkt. Kunst en cultuur zijn in de Arnhemse samenleving voor iedereen toegankelijk gemaakt. Het lokale Convenant Cultuureducatie Primair Onderwijs is voortgezet tot 2030, waardoor we cultuureducatie een blijvende plek in het onderwijs geven. De culturele sector heeft zich hersteld van de coronajaren, met een publieksbereik dat het niveau van 2019 overstijgt.
Extra middelen zijn ingezet voor programma's die bijdragen aan innovatie en een aantrekkelijk woon- en vestigingsklimaat. Participatie & Armoedebestrijding We blijven streven naar bestaanszekerheid voor iedereen, bijvoorbeeld door het creëren van passende werkplekken en ons te richten op duurzame uitstroom uit de bijstand. Het aantal mensen in de bijstand is in 2023 dan ook gedaald. Daarnaast hebben we ons gericht op het verbeteren van de toegang tot inkomensvoorzieningen en het terugdringen van generatiearmoede. Het college van B & W heeft in het vierde kwartaal van 2023 het besluit genomen om als gemeente Arnhem de taken schuldhulpverlening en vroegsignalering weer zelf op te gaan pakken vanaf het jaar 2025. Inclusie Op het gebied van Diversiteit en Inclusie is nog een wereld te winnen, tegelijkertijd zijn er belangrijke stappen gezet. Zo is het onderwerp racisme voortvarend opgepakt met en door partners in de stad.. Onder andere door de invulling van de week tegen racisme en drie subsidieregelingen (herdenkingsjaar slavernijverleden, doorwerking slavernijverleden en naamswijziging). Er is een nieuwe regenboogagenda en er is een subsidieregeling voor naamswijziging en wijziging geslachtsregistratie ingesteld. En in het najaar is de pilot met Arnhemse Coördinator tegen Racisme en Discriminatie gestart.
Ook hebben we met volle inzet gewerkt aan duurzame verankering in de gemeentelijke organisatie. We zetten ook hier stappen en zien tegelijkertijd dat dat we nog een lange reis hebben te gaan.
Financieel resultaat We sluiten het jaar 2023 af met een positief financieel resultaat. Bij Turap 2 2023 werd een resultaat na mutaties in de reserves verwacht van € 19,2 miljoen. Nu bij de jaarrekening blijkt dit resultaat nog hoger te zijn, namelijk € 34,0 miljoen. Voorgesteld wordt om dit positieve resultaat toe te voegen aan de algemene reserve. Hiermee wordt de lijn van de afgelopen jaren, waarin het eigen vermogen toeneemt voortgezet.
Deel 1 Hoofdlijnen
2023, een samenvatting
4
Deze toename van het eigen vermogen blijkt ook uit onderstaande tabel waarin het verloop van de reserves zichtbaar is: Omschrijving
Algemene
Bestemmings
reserve
reserves
Totaal
Saldo 31-12-2022
58.096
194.414
252.510
Gerealiseerd resultaat voorgaand boekjaar
23.866
0
23.866
Saldo 01-01-2023
81.962
194.414
276.376
Bedragen x € 1.000
Gerealiseerde toevoegingen
30
124.200
124.229
Gerealiseerde onttrekkingen
-37.725
-103.428
-141.153
Saldo 31-12-2023
44.267
215.185
259.452
Gerealiseerd resultaat boekjaar
34.004
0
34.004
Saldo 01-01-2024
78.271
215.185
293.457
In bovenstaande tabel blijkt dat 2022 ook al een positief resultaat liet zien welke aan de reserves is toegevoegd. Hierdoor begonnen we het boekjaar met een eigen vermogen (het totaal van de algemene reserve en de bestemmingsreserves) van €276,4 miljoen. Door de mutaties gedurende 2023 en het positieve resultaat van 2023 neemt dit toe met €17,1 miljoen, waardoor het eigen vermogen uitkomt op €293,5 miljoen. In het jaarverslag is per programma uiteengezet waardoor de belangrijkste afwijkingen tussen realisatie en begroting worden veroorzaakt. Hieruit blijkt dat het veelal gaat om incidentele afwijkingen. Het incidentele karakter van dit positieve resultaat leidt er toe dat deze effecten niet structureel meegenomen kunnen worden naar de toekomst. Wel kunnen de in de afgelopen jaren aan de reserves toegevoegde middelen worden ingezet om gerelateerde kosten in de toekomstige jaren te dekken. De weerstandsfactor komt uit op 1,4. Dit is gelijk aan de weerstandsfactor vanuit de primitieve begroting 2023. De weerstandsfactor drukt uit in welke mate de gemeente in staat is om de gevolgen van risico's op te vangen, zonder dat het beleid of de uitvoering daarvan in gevaar komt. Het tot stand komen van de weerstandsfactor en de ontwikkeling van de totale financiële positie wordt nader toegelicht in de paragraaf Risicomanagement en weerstandsvermogen.
Deel 1 Hoofdlijnen
2023, een samenvatting
5
Leeswijzer De jaarstukken zijn een onderdeel uit de P&C-cyclus. In de Begroting wordt het gemeentelijk beleid op hoofdlijnen toegelicht. In de jaarstukken wordt zowel beleidsinhoudelijk als financieel verantwoording afgelegd over de resultaten die in 2022 zijn behaald. De jaarstukken bestaan uit twee delen: het jaarverslag en de jaarrekening. In het jaarverslag staat de beleidsinhoudelijke verantwoording centraal. Deze verantwoording wordt gegeven aan de hand van de 3W-vragen: • wat wilden we bereiken? • wat hebben we gedaan? • wat heeft het gekost? De jaarrekening is financieel van aard. Hierin wordt verantwoording afgelegd over de financiën van de gemeente.
Opbouw van de jaarstukken In deze leeswijzer wordt aangegeven hoe de indeling van de jaarstukken eruit ziet. Deel 1 - hoofdlijnen van beleid In het eerste hoofdstuk staan de belangrijkste opgaven en het beleidsinhoudelijke en financiële resultaat in 2023 benoemd. Deel 2 - jaarverslag Het jaarverslag is opgebouwd uit drie onderdelen: Acht wijkprogramma's (W) Sinds 2017 zijn acht wijkprogramma's ingesteld. De 24 wijken zijn geclusterd in acht gebieden: Noord-West, Noord-Oost, Presikhaaf, Centrum/Spijkerkwartier/Arnhemse Broek, Malburgen, Rijkerswoerd/ Kronenburg/ Vredenburg, Elden/ De Laar en Schuytgraaf/ Elderveld. In dit Jaarverslag zijn de financiën van de wijkprogramma's financieel samengevoegd tot één wijkprogramma. Dit is gebeurd naar aanleiding van amendement 23A20 'Financieel samenvoegen wijkprogramma's'. Per wijk is wel verantwoording afgelegd op de doelen en inspanningen. Dertien stedelijke programma's (S) De doelenboom is een belangrijk onderdeel in de stedelijke programma's. Bij het onderdeel 'wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan' zijn de verantwoording op de doelen en op de inspanningen opgenomen. Toelichting doelen en inspanningen In het jaarverslag wordt de voortgang aangegeven van de doelen en inspanningen die in de Begroting 2023 zijn opgenomen. Per doel en inspanning is de stand van zaken beschreven.
Ook wordt bij de doelen en inspanningen de status aangegeven door middel van verschillende icoontjes. Deze icoontjes houden het volgende in: •
Groene pijl schuin omhoog
•
Oranje pijl naar rechts
- Het doel/ de activiteit loopt gedeeltelijk op koers
•
Rode pijl schuin omlaag
- Het doel/ de activiteiten lopen niet op koers
•
Groen vinkje
- Het doel/ de activiteit loopt op koers
- Het doel/ de activiteit is gerealiseerd
Toelichting afwijkingen Binnen Wijken Algemeen en stedelijke programma's zijn bij het onderdeel 'wat heeft het gekost' een financieel overzicht met een toelichting op de afwijkingen opgenomen. In de tabel met de afwijkingen zijn de volgende afkortingen opgenomen: • V/N - Voordeel/ Nadeel; • I/S - Incidenteel/ Structureel; • AR/BR - Algemene reserve/ Bestemmingsreserve. Elf paragrafen De paragrafen vormen een 'dwarsdoorsnede' van de begroting. Er worden kaderstellende beleidslijnen vastgelegd met betrekking tot beheersmatige aspecten. De paragrafen geven daarmee belangrijke aanvullende
Deel 1 Hoofdlijnen
Leeswijzer
6
informatie over de meerjarige financiële positie van de gemeente. Een deel van de paragrafen zijn in het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) verplicht voorgeschreven. De volgende zijn in het Jaarverslag opgenomen: 1. Lokale heffingen - In deze paragraaf wordt stilgestaan bij de diverse gemeentelijke belastingen en heffingen en de consequenties daarvan voor de inwoners. 2. Risicomanagement en weerstandsvermogen - Het weerstandsvermogen geeft aan hoe solide de financiële positie van de gemeente is. In deze paragraaf zijn ook financiële kengetallen opgenomen, zoals het weerstandsvermogen, de solvabiliteit en de schuldquote. 3. Onderhoud kapitaalgoederen - In deze paragraaf wordt toegelicht op welke wijze het onderhoud van de gemeentelijke kapitaalgoederen (zoals wegen, riolering, gebouwen) gewaarborgd is. 4. Financiering - Hier wordt toegelicht op welke wijze met de financieringsbehoefte van de gemeente is omgegaan. 5. Bedrijfsvoering - In de paragraaf wordt gerapporteerd over de voortgang van interne ontwikkelingen binnen de gemeentelijke organisatie. 6. Verbonden partijen - De gemeente werkt samen met andere partijen om bepaalde doelen te bereiken. Als de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft bij een partij, is dit een zogenoemde verbonden partij. In deze paragraaf worden alle verbonden partijen toegelicht. 7.
Grondbeleid - De gemeente speelt een rol in het kopen en verkopen van gronden. Hier wordt verder ingegaan op het gevoerde grondbeleid. 8. Investeringen - In deze paragraaf wordt over de realisatie van de investeringen gerapporteerd. 9. Subsidies - De gemeente verstrekt subsidies aan instellingen die een bijdrage leveren aan gemeentelijke doelstellingen. In deze paragraaf wordt aangegeven welke instellingen subsidie hebben ontvangen inclusief de subsidiebedragen. 10. Integriteit - In deze paragraaf wordt aangegeven op welke wijze invulling is gegeven aan het Arnhemse integriteitsbeleid. 11. Openbaarheidsparagraaf Wet open overheid - In deze paragraaf wordt verslag gedaan van de uitvoering van de Wet open overheid (Woo). Op verzoek van uw raad zijn drie niet verplichte paragrafen in de jaarstukken opgenomen. Dit zijn de paragrafen Investeringen, Subsidies en Integriteit. De overige acht paragrafen zijn verplicht vanuit het BBV. Deel 3 - Jaarrekening Het derde deel van de jaarstukken bestaat uit de financiële jaarrekening. Dit hoofdstuk biedt, conform de vereisten vanuit het BBV, diverse financiële overzichten. In de jaarstukken kunnen afrondingsverschillen ontstaan in de balans of winst- en verliesrekening.
Interactieve website jaarstukken De jaarstukken zijn digitaal beschikbaar op: financien.arnhem.nl. Op de website is bij de stedelijke en wijkprogramma's de volgende extra informatie te vinden: • In de doelenboom zijn ook de teksten te zien vanuit de Begroting 2023 • Bij de onderdelen 'wat heeft het gekost' de overzichten per kostensoort, portefeuilleonderdelen en taakvelden • Totaaloverzicht subsidies • Totaaloverzicht reserves
Deel 1 Hoofdlijnen
Leeswijzer
7
Deel 2 Jaarverslag Het jaarverslag bestaat uit drie onderdelen: 1.
Wijkprogramma's (W)
2.
Stedelijke programma's (S)
3.
Paragrafen
Deel 2 Jaarverslag
Leeswijzer
8
Wijkprogramma's De diverse taken waarvoor de gemeente verantwoordelijk is en die op wijkniveau plaatsvinden, zijn opgenomen in de volgende 8 wijkprogramma’s (bundeling van logisch samenhangende wijken). De verantwoording van de wijkprogramma's is samengevoegd in Wijken Algemeen. W0
Wijken Algemeen
W1
Wijkprogramma Centrum, Spijkerkwartier en Arnhemse Broek (CSA) Centrum, Spijkerkwartier en Arnhemse Broek
W2
Wijkprogramma Noordwest Burgemeesterswijk, Hoogkamp, Transvaal, Heijenoord, Lombok, Klarendal, Klingelbeek e.o., Schaarsbergen e.o., Sint Marten en Sonsbeekkwartier
W3
Wijkprogramma Noordoost Alteveer, Cranevelt, Geitenkamp, Monnikenhuizen, Velperweg e.o.
W4
Wijkprogramma Presikhaaf Presikhaaf West en Presikhaaf Oost
W5
Wijkprogramma Malburgen Malburgen West, Malburgen Oost/Noord, Malburgen Oost/Zuid, waaronder Het Duifje en Immerloo
W6
Wijkprogramma Schuytgraaf/Elderveld Schuytgraaf en Elderveld
W7
Wijkprogramma De Laar/Elden De Laar en Elden
W8
Wijkprogramma Rijkerswoerd, Kronenburg en Vredenburg (RKV) Rijkerswoerd, Kronenburg en Vredenburg
Wijkprogramma's
Leeswijzer
9
Wijken algemeen In dit onderdeel staan de algemene ontwikkelingen binnen de wijken aangegeven. Ook is de financiële verantwoording van de wijken te vinden in Wijken Algemeen.
Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan Thema's (T)
Doelen (D)
Inspanningen (I)
Arnhem is / wordt een levendige en vitale stad waar het volgens inwoners en ondernemers fijn wonen, werken en verblijven is
(T)
Samen met inwoners - Het inzicht en de kracht van burgers wordt maatgevend voor gemeentelijk handelen
(D)
In 2023 is een nieuwe slag geslagen in het realiseren van een gebiedsgerichte organisatie. Zo is in december 2023 de nieuwe Koersnota Van Wijken Weten 2023 - 2030 vastgesteld. In deze Koersnota zijn (mede op basis van de in 2021 uitgevoerde evaluatie en een uitgebreid participatieproces in 2023) vijf uitgangspunten geformuleerd die de basis vormen voor de gebiedsgerichte aanpak in Arnhem. Deze vijf uitgangspunten gaan vertaald worden naar concrete uitvoeringsmaatregelen. De belangrijkste doelstellingen van de nieuwe Koersnota zijn verkleinen van de afstand tussen inwoners en de overheid, de invloed en betrokkenheid van inwoners in de wijk te vergroten en het samenwerken in de wijken van Arnhem te verbeteren. Ook is het Nationale Programma Arnhem Oost officieel van start gegaan in 2023. Het gebiedsplan Arnhem Oost is in juni 2023 gereedgekomen en gepresenteerd. Dit plan vormt de basis voor de inzet in de Arnhem Oost wijken en bevat een uitvoeringsagenda voor de jaren 2023 - 2027. De gemeente als wijkgerichte organisatie en vergroten van invloed en betrokkenheid inwoners: De (I) kracht, kennis en kunde van inwoners en ondernemers benutten
Parallel aan de ontwikkeling van de Koersnota is een traject gestart om de (financiële) sturing in de wijken effectiever en transparanter te laten verlopen. Hiervoor hebben een aantal interne werksessies plaatsgevonden, waaruit een voorstel is gekomen om de sturing vanuit de wijken in relatie met de stedelijke doelen anders in te richten. Dit voorstel wordt in 2024 verder geïmplementeerd. Ook is in het najaar van 2023 een start gemaakt met de ontwikkeling van Integraal Accommodatiebeleid in Arnhem. Dit beleid heeft als doel beter te kunnen sturen op maatschappelijke accommodaties in de wijken. Leefbare wijken
(I)
In 2023 is de input voor de Arnhemse Leefbare Wijken Monitor opnieuw geïnventariseerd. Hiervoor is stadsbreed een enquête uitgezet zodat deze gegevens ertoe zullen leiden dat begin 2024 de informatie uit de monitor weer actueel is. Op basis van de signalen uit de monitor zijn weer (nieuwe) interventies denkbaar, passend bij de verschillende wijken van Arnhem. Met het budget voor Leefbare Wijken (plan leefbare wijken) zijn een aantal van zulke interventes in 2023 mogelijk gemaakt. Maatschappelijke accommodaties: een visie ontwikkelen (I) In het najaar van 2023 is een externe adviseur opdracht verleend om samen met de ambtelijke organisatie toe te werken naar een nieuw integraal accommodatiebeleid. De afbakening van deze opdracht heeft inmiddels plaatsgevonden en gewerkt wordt aan de eerste contouren van het beleid. In 2024 wordt dit proces verder afgerond. Monitor leefbare wijken (I) De input voor de monitor is in het najaar van 2023 opgehaald door middel van enquêtes onder inwoners. Hierbij is getracht om Arnhemmers, die een goede afspiegeling van de samenleving vormen, te vragen om hun mening. Deze informatie wordt verwerkt in de huidige monitor en zal begin 2024 zichtbaar worden in het systeem, waarna deze als basis meegenomen kan worden in het inhoud geven aan wijkprogrammering.
Afhandeling amendementen en moties Begroting 2023 22A75 Doorzetten buurtconciërges in Arnhemse wijken De financiële wijziging is in de geamendeerde Begroting 2023 verwerkt.
Wijkprogramma's
Wijken algemeen
10
22A76 Impuls voor de Drieslag De financiële wijziging is in de geamendeerde Begroting 2023 verwerkt. 22M129 Kaders voor leefbare wijken Nu de extra middelen van handhavingscapaciteit structureel zijn gemaakt en er dus sprake is van een duurzame investering, kan het geactualiseerde handhavingsbeleid spoedig worden vastgesteld en verzonden aan de raad. Het handhavingsbeleid is een belangrijke bouwsteen voor het plan voor leefbare wijken, samen met het onlangs gepubliceerde Actieplan Overlast en de wijkveiligheidsplannen. Het plan voor leefbare wordt in 2024 verzonden aan de raad. De kaders en uitgangspunten van deze beleidsstukken zullen dan in 2026 worden geëvalueerd en de evaluatie zal worden voorzien van conclusies en aanbevelingen.
Wat heeft het gekost Rekening 2022
Begroting 2023 Primitief
Definitief
Rekening 2023
Afwijking
Bedragen x € 1.000
Middelen Lasten
218.629
219.679
235.840
231.330
4.509
Baten
25.995
26.295
28.182
30.879
2.697
Saldo lasten en baten
-192.634
-193.384
-207.658
-200.451
7.206
Toevoegingen aan reserves
6.228
6.620
8.258
10.963
-2.705
Onttrekkingen aan reserves
6.009
917
13.176
13.173
-3
Saldo toevoegingen en onttrekkingen Gerealiseerd resultaat
-219
-5.703
4.918
2.210
-2.708
-192.852
-199.087
-202.740
-198.242
4.498
Toelichting financiële afwijkingen Lasten Baten met uitsplitsingen naar Product/Portefeuilleonderdelen/Thema's Totaal Onderwerp
Thema
V/N
Totale
Toelichting
I/S
afwijking
AR/ BR
(x €1.000) Lasten
3.879
V
Sociale wijkteams WMO en sociale wijkteams
Gezondheid
9.679
V
Zorg (Wmo)
I
BR
Jeugdzorg
Gezondheid
4.635
V
Zorg (Jeugdzorg)
S
BR
WMO en sociale wijkteams
Gezondheid
3.478
V
Persoonsgebonden budget
I
BR
Kansengelijkhei d
973
V
Vroegsignalering, preventie en schulddienstverlening
I
AR
Wijken en wijkgericht werken Bedrijfsvoering
835
V
Inzet capaciteit stad en wijken
I
AR
Armoedebeleid
Kansengelijkhei d
479
V
Armoederegelingen
I
AR
Welzijn
Meedoen
452
V
Opgroeien en opvoeden
I
AR
Werk en Inkomen
Meedoen
420
V
BBZ bijstand
I
AR
Armoedebeleid
Kansengelijkhei d
294
V
Regeling wijkinitiatieven
I
AR
Groen en klimaatadaptie in de stad
Openbare ruimte
280
V
Groot onderhoud Groen en bomen
I
BR
Teams Leefomgeving Schulddienstverlening
Wijkprogramma's
Wijken algemeen
11
Openbare ruimte
Openbare ruimte
241
V
Groot onderhoud Spelen
I
BR
Wijken en wijkgericht werken Bedrijfsvoering
200
V
Inzet capaciteit Teams Leefomgeving
I
AR
Welzijn
Meedoen
150
V
Ontmoeten en verbinden
I
AR
Welzijn
Meedoen
140
V
Bewonersondersteuning
I
AR
Wijken en wijkgericht werken Bedrijfsvoering
121
V
Regeling wijkinitiatieven
I
AR
Wijken en wijkgericht werken Bedrijfsvoering
52
V
Wijkverenigingen/platforms
I
AR
-102
N
Groot onderhoud Wegen
I
BR
Wijken en wijkgericht werken Bedrijfsvoering
-108
N
Huur De Laarhof en Sperwer
I
AR
Onderwijs
Kansengelijkhei d
-195
N
Aanpak onderwijsachterstanden
I
AR
Armoedebeleid
Kansengelijkhei d
-221
N
Extra jongerenwerk en Pedagogisch werk
I
AR
Sport
Openbare ruimte
-283
N
Beheer panden in gebruik voor Sport
I
AR
Mobiliteit
Wonen
-595
N
Straatparkeren (parkeerexploitatie)
I
BR
Onderwijs
Wonen
-827
N
Beheer MFC's
I
AR
Openbare ruimte
Openbare ruimte
-1.519
N
Straatreiniging en onderhoud wijkgroen
S
AR
Armoedebeleid
Kansengelijkhei d
-1.700
N
Energietoeslag uitvoering
I
AR
Armoedebeleid
Kansengelijkhei d
-13.000
N
Energietoeslag uitkering
I
AR
2.292
V
Mobiliteit
Openbare ruimte
Baten Sociale wijkteams WMO en sociale wijkteams
Gezondheid
153
V
Zorg (Wmo)
I
BR
Werk en Inkomen
Meedoen
-420
N
BBZ Bijstand
I
AR
Teams Leefomgeving Mobiliteit
Wonen
2.659
V
Straatparkeren (parkeerexploitatie)
I
BR
Onderwijs
Kansengelijkhei d
412
V
Aanpak onderwijsachterstanden
I
AR
Sport
Openbare ruimte
152
V
Beheer panden in gebruik voor Sport
I
AR
Armoedebeleid
Kansengelijkhei d
-664
N
Energietoeslag
I
AR
-2.692
N
Openbare ruimte
-70
N
Groot onderhoud Wegen
I
BR
Openbare ruimte
Openbare ruimte
-241
N
Groot onderhoud Spelen
I
BR
Groen en klimaatadaptie in de stad
Openbare ruimte
-280
N
Groot onderhoud Groen en bomen
I
BR
Mobiliteit
Wonen
-2.101
N
Straatparkeren (parkeerexploitatie)
I
BR
Toevoegingen aan reserves Sociale wijkteams
Teams Leefomgeving Mobiliteit
Wijkprogramma's
Wijken algemeen
12
Onttrekkingen aan reserves
172
V
172
V
Sociale wijkteams
Teams Leefomgeving Mobiliteit
Openbare ruimte
Groot onderhoud Wegen
I
BR
Zorg (Wmo en jeugdzorg) Op het totale beleidsveld Zorg is een voordeel gerealiseerd van € 4,0 miljoen. Dit is verdeeld in een nadeel van € 13,9 miljoen op het stedelijke programma S07 Zorg (inclusief reservemutaties) en een voordeel van € 17,9 miljoen op de wijken. De afwijkingen worden toegelicht in programma S07 Zorg. Onderstaand is een overzicht opgenomen van hoe de resultaten zorg over de stad en de wijk zijn verdeeld: Onderwerp
Stad (S07)
Wijk
Totaal
Zorg (WMO)
-7.628 N
9.832 V
2.204 V
Zorg (Jeugdzorg)
-5.147 N
4.635 V
-512 N
Persoonsgebonden budget
-1.464 N
3.478 V
2.014 V
Eigen bijdragen Totaal
305 V -13.934 N
0 17.945 V
305 V 4.011 V
Vroegsignalering, preventie en schulddienstverlening Er zijn minder inwoners die gebruik hebben gemaakt van schulddienstverlening. Dit heeft geleid tot een voordeel van € 234.000. Een extra rijksbijdrage voor vroegsignalering kon niet volledig worden ingezet in verband met beperkte capaciteit en ontvangst pas in het najaar. Hierdoor is een voordeel ontstaan van € 739.000 Inzet capaciteit stad en wijken Capaciteit wordt begroot op zowel de stad als de wijk. In 2023 is minder gerealiseerd op de wijk en meer op de stad, waardoor zowel op de wijk als de stad (S00) een afwijking ontstaat. Deze afwijkingen vallen tegen elkaar weg. Armoederegelingen Van een aantal regelingen is minder gebruik gemaakt, zoals Collectieve Aanvullende Zorgverzekering (CAZ) en Individuele Inkomenstoeslag. De regels en budget rond Kwijtschelding gemeentelijke belastingen zijn in de loop van 2023 verruimd, maar hebben nog niet geleid tot meer kwijtschelding. De verwachting is dat dat in 2024 wel het geval is. Hierdoor is in totaal een voordeel ontstaan van € 785.000. Er is binnen de bijzondere bijstand meer gebruik gemaakt van de witgoedregeling, bijzonder bijstand tot 21 jaar en tegemoetkoming energiekosten (nadeel € 306.000).
Opgroeien en opvoeden Door een verandering in de aanpak van het jongerenwerk en het preventief jeugdwerk in een aantal wijken is het niet gelukt het budget in 2023 volledig te besteden (€ 452.000 voordeel). BBZ Bijstand Dit budget betreft de resultaten van de BBZ uitkering (€ 420.000 voordeel en € 420.000 nadeel) als onderdeel van de gebundelde uitkering BUIG. De toelichting op de afwijkingen BUIG zijn terug te vinden in het programma S06 Participatie en armoedebestrijding. Regeling wijkinitiatieven Er zijn minder initiatieven door bewoners aangedragen dan vooraf begroot wat heeft geleid tot een voordeel van € 121.000.
Wijkprogramma's
Wijken algemeen
13
Groot onderhoud Groen, bomen en spelen Een deel van het jaarprogramma groot onderhoud bomen en groen (€ 280.000) en spelen (€ 241.000) is niet gerealiseerd. De niet bestede middelen worden verrekend met de bestemmingsreserve 'Groot onderhoud Openbare Ruimte'. Inzet capaciteit Teams Leefomgeving Het voordeel van € 200.000 is ontstaan doordat niet alle aanwezige middelen ten behoeve van de capaciteit van de Teams Leefomgeving zijn ingezet. Ontmoeten en verbinden Het deels flexibele budget Ontmoeten en Verbinden is niet volledig besteed (€ 150.000 voordeel), wat vooral te relateren is aan het gegeven dat het Makelpunt minder kosten heeft doorbelast dan hiervoor was begroot. Bewonersondersteuning Het budget op programma Welzijn is niet volledig benut (€ 140.000 voordeel), omdat een deel van de kosten op programma S07 Zorg zijn verantwoord. Wijkverenigingen/platforms Het voordeel van €52.000 is volledig toe te schrijven aan de wijkplatforms binnen Noord-Oost. Het wijkplatform heeft de beschikbare middelen niet volledig benut. Groot onderhoud Wegen Ten opzichte van het jaarprogramma groot onderhoud buurtwegen is € 172.000 extra gerealiseerd. Op het groot onderhoud fietspaden is € 70.000 minder gerealiseerd. Per saldo wordt een afwijking van € 102.000 verrekend met de bestemmingsreserve 'Groot onderhoud Openbare Ruimte'.
Huur De Laarhof en Sperwer Voor de ontmoetingslocaties De Laarhof en Sperwer zijn in 2023 zijn middelen ingezet die tot een nadeel hebben geleid van € 108.000 in respectievelijk de wijken De Laar en Noord-Oost. Aanpak onderwijsachterstanden Het voordeel op de baten (€412.000) en het nadeel op de lasten (€195.000) levert een voordeel op van €217.000 op het wijkprogramma. Hier staat een nadeel tegen over van € 217.000 op het stedelijk programma S04 Onderwijs. Extra jongeren werk en pedagogisch werk Er zijn minder initiatieven door wijkorganisaties aangedragen dan vooraf begroot op kansrijk opgroeien, daartegenover is meer ingezet op extra jongerenwerk en pedagogisch werk binnen Kansengelijkheid door Noord Oost (€ 221.000 N). Verder is door Arnhem Oost voor initiatieven binnen kansrijk opgroeien een bijdrage gedaan. Dat heeft geleid tot lagere lasten (€ 294.000 V). Beheer panden in gebruik voor sport De kosten voor onderhoud van de gemeentelijke panden in gebruik voor sportactiviteiten waren hoger dan begroot (€ 221.000 nadeel). Dit betrof onvoorziene werkzaamheden, hoger uitgevallen planmatig onderhoud en duurzaamheidsmaatregelen. Tegenover de kosten van de duurzaamheidsmaatregelen staat een voordeel (€ 94.000) in programma S00 Bestuur, dienstverlening en financiën. Daarnaast is er een voordeel op de lasten van € 150.000 in verband met de SPUK regeling Sport.
De toelichting hiervan staat in programma S09 Gezondheid en Sport. Er is een nadeel van € 212.000 door hogere energielasten. Hier staat een voordeel van € 152.000 tegenover op de baten kant door extra inkomsten vanuit servicekosten. Straatparkeren (Parkeerexploitatie) Op het straatparkeren is in 2023 aan de batenkant een voordeel gerealiseerd van € 2,7 miljoen. Voor een groot deel (€ 2,4 mln.) komt dit voordeel uit naheffingsaanslagen door de inzet van de scanauto. In 2022 is gefaseerd gestart met het rijden van de scanauto, zodat men hieraan kon wennen en eventuele opstartproblemen beperkt zouden blijven. Daarnaast is in 2023 ook gekeken naar een efficiënte inzet van de scanauto. Door het ontbreken van ervaringscijfers en mede vanwege het doorbreken van het patroon in verband met corona zijn de opbrengsten vanuit de naheffingsaanslagen in 2023 voorzichtig geraamd. Ultimo 2023 blijken de opbrengsten uit
Wijkprogramma's
Wijken algemeen
14
de naheffing hoger. In de tussenrapportage was reeds melding gemaakt van hogere opbrengsten. Verder zijn er meer opbrengsten uit kort parkeren (ticket bij automaat) en parkeervergunningen à € 0,3 mln. Tegenover de extra baten staat aan de lastenkant ook een nadeel. De extra opbrengsten gaan namelijk gepaard met extra incassokosten (€ 0,4 miljoen). Daarnaast was in 2023 sprake van hogere onderhoudskosten waaronder een ‘update’ van de parkeerautomaten (€ 0,2 miljoen). De resultaten worden volledig verrekend met de bestemmingsreserve 'Bereikbaarheidsfonds'. Beheer MFC's Het beheer van de MFC's valt hoger uit dan begroot. Dit levert een nadeel op van € 827.000. Dit wordt veroorzaakt door een nadeel van € 250.000 op de inhuur van beheerders voor de MFC's. Daarnaast zijn de schoonmaakkosten hoger uitgevallen dan begroot, dit levert een nadeel van € 319.000. Ook is er brandschade geweest binnen de MFC in Klarendal wat niet werd vergoed door onze verzekering. Dit levert een nadeel op van € 258.000. Straatreiniging en onderhoud wijkgroen In 2023 zijn extra lasten ontstaan met name als gevolg van het mislukken van de aanbesteding voor het onderhoud in het stadsdeel CSA (Centrum). Het onderhoud hier is in aangepaste vorm verder gegaan, maar dit ging gepaard met onvermijdelijk hogere kosten (€ 1,5 miljoen).
Energietoeslag De overschrijding van de Energietoeslag op dit programma bedraagt € 15,2 miljoen. Hier tegenover staat een bijdrage van € 13 miljoen uit het Gemeentefonds welke is verantwoord op programma S00 Bestuur, dienstverlening en financiën. De dekking voor het resterende nadeel van € 2,2 miljoen is aanwezig in de Bestemmingsreserve Energiearmoedefonds. Deze onttrekking kon in 2023 niet plaatsvinden omdat deze niet was begroot. In Turap 1 2024 wordt voorgesteld om het bedrag aan deze bestemmingsreserve te onttrekken ter compensatie van het nadeel in 2023.
Wijkprogramma's
Wijken algemeen
15
Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek
In het wijkprogramma Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek (CSA) bevinden zich de wijken Centrum, Spijkerkwartier en Arnhemse Broek.
Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan Thema's (T)
Doelen (D)
Inspanningen (I)
Meedoen
(T)
Versterken van sociale cohesie
(D)
Onderlinge betrokkenheid is belangrijk voor een leefbare wijk. Om de sociale cohesie in het gebied te versterken, faciliteren we goed functionerende wijkorganisaties en het wijknetwerk. Resultaat • Er zijn activiteiten ontplooid op het gebied van wijkcommunicatie, ondersteuning van zwerfvuilgroepen en jeugd. • Bestaande ontmoetingsplekken zijn ondersteund in hun ontwikkeling. Zo hebben we de verbouwing van buurthuis De Lommerd ondersteund, zodat deze nu beter toegankelijk is. Inspanningen 2023 (I) In het Centrum, Spijkerkwartier en Arnhemse Broek (CSA) zijn diverse initiatieven ontplooid. Dit doen we door middel van subsidie, de wijkplatforms, ontmoetingsplekken en bewonersondersteuning.
Wijkprogramma's
Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek
16
Meer (financiële) zelfredzaamheid •
(D)
Om (financiële) zelfredzaamheid te stimuleren, faciliteren we toegankelijke hulp.
Resultaat • Er is een laagdrempelige inloop in de Symfonie voor bewoners. • De inloop van de sociaal raadslieden in de Symfonie wordt goed bezocht. • De samenwerking in de wijk met de diverse partners is versterkt.
Inspanningen 2023
(I)
Door in de wijk te werken benutten we kansen in het wijknetwerk beter. Hier werken we samen met onze welzijnspartners, zoals Rijnstad en Sociaal Wijkteam om inwoners zo goed mogelijk te helpen met individuele vragen. (T) Kansengelijkheid Bevorderen kansengelijkheid: bewoners zijn zelfstandiger en staan steviger in de maatschappij
(D)
We bevorderen kansengelijkheid door verschillende initiatieven en projecten in de wijk te ondersteunen. Resultaat • Bewoners die verbonden zijn aan initiatieven op het gebied van kansengelijkheid zijn begeleid om zelfstandiger te kunnen functioneren. • We hebben diverse initiatieven op het gebied van kansengelijkheid ondersteund, zoals het Buurtbaanbureau, Stichting Raak (voetbal voor jongvolwassenen) en Broek Omhoog. Inspanningen 2023
(I)
We hebben ingezet op bestaande projecten en initiatieven om zo een duurzame verandering te weeg te brengen.
(D)
Minder onderwijsterugval We hebben basisscholen via de subsidie ‘Kansrijk Opgroeien’ gefaciliteerd om stevig in te zetten op extra programma’s voor de leerlingen. Resultaat • Op de Hugo de Grootschool zijn positieve resultaten te zien op de eindtoets. • We hebben de Fridayschool (overgang van het basisonderwijs naar het voortgezet onderwijs), naschoolse programma’s op de basisscholen, het Fort en de Blokhut ondersteund. • Vanuit het Nationaal Programma Arnhem Oost zijn de programma’s verder ontwikkeld. Inspanningen 2023
(I)
Het programma Kansrijk Opgroeien is gecontinueerd. Gezondheid
(T)
Integrale aanpak gezonde leefstijl
(D)
We subsidiëren en faciliteren programma's op scholen om een gezondere leefstijl te bevorderen. Resultaat • Op playground Thialf en in de wijkcentra wordt ingezet op een gezonde leefstijl. • JOGG (jongeren op gezond gewicht), GO (gezond onderweg) en beweegconcept 2+1+2 zijn ingezet. Met de programma's worden kinderen gecoacht binnen hun eigen omgeving naar een gezondere leefstijl. • De activiteiten van de Blauwe Tomaat en Vitanos zorgen voor aandacht voor gezonde voeding. • We hebben de mogelijkheid voor een wandelpad langs het spoor onderzocht, zodat er een (beweeg)route ontstaat door de wijk.
Wijkprogramma's
Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek
17
Inspanningen 2023
(I)
Het aantal kinderen met overgewicht blijft hoog. De inspanningen dragen bij aan een gezondere leefstijl, maar is op korte termijn nog niet voldoende om het overgewicht (gemiddeld genomen) te doen afnemen. (T) Openbare Ruimte
(D)
Aantrekkelijkere buitenruimte
In CSA is er veel verharding en verstening, mede omdat het een centrumwijk is met weinig ruimte, veel bebouwing en belangrijke infrastructuur. We investeren daarom in een aantrekkelijkere buitenruimte, waarbij veel verharding heeft plaats gemaakt voor groen. Resultaat • Het parkeerplan Spijkerkwartier heeft veel bij kunnen dragen aan de renovatie van de straten in het Spijkerkwartier. In 2023 waren dit de Groen van Prinstererstraat en de Prins Hendrikstraat. • De Ir. J.P. van Muijlwijkstraat is ingrijpend gerenoveerd. De leefbaarheid is vergroot doordat veel verharding heeft plaats gemaakt voor groen en oversteken zijn verbeterd. • De Groen van Prinstererstraat in het Statenkwartier is door een bewonersinitiatief sterk verbeterd op het gebied van groen en klimaatadaptatie. De weg is versmald en wadi's, bomen en struiken toegevoegd. • In het kader van het actieprogramma Schoon Heel en Veilig wordt jaarlijks een schouw georganiseerd om de verwaarloosde plekken (die uitnodigen tot overlast) te inventariseren. Meerdere verwaarloosde plekken zijn verbeterd door het toevoegen van bijvoorbeeld groen, kunst of verlichting. Inspanningen 2023
(I)
Om een aantrekkelijkere buitenruimte te creëren, zetten we opdrachten uit voor vergroening van de buitenruimte. Ook faciliteren we bewonersinitiatieven die hieraan bijdragen. Wonen
(T)
Meer diversiteit in de woningvoorraad
(D)
Diversiteit in de woningvoorraad is belangrijk voor de wijken. We jagen dit daarom aan bij woningopgaves en handhaven op verkamering. Resultaat • Bij nieuwbouwprojecten (zoals Rietgrachtstraat en Thorbeckestraat) zijn levensloopbestendig wonen en huizen voor gezinnen in de planvorming meegenomen. • Het facetplan Woningsplitsing en Verkamering heeft een rem gezet op de verkamering van panden in het gebied. Zo wordt er in het Spijkerkwartier geen omgevingsvergunning verleend als er binnen een straal van 50 meter al een ander verkamerd pand aanwezig is. Dit heeft een gunstig effect op de diversiteit van de woningvoorraad. Bij overtredingen wordt er gehandhaafd. Inspanningen 2023
(I)
Bij de kansen die zich voordoen op het gebied van transformatie of nieuwbouw van woningen hebben we inzet op de diversiteit van de woningvoorraad. (T) Wijkeconomie Goed functionerende wijkorganisaties
(D)
We ondersteunen de wijkorganisaties als partner vanuit de gemeente. Resultaat • De wijkorganisaties De Blauwe Wijkeconomie, Broek Omhoog en Buurtgroenbedrijf hebben veel bijgedragen aan de verbetering van de wijk. Zo heeft De Blauwe Wijkeconomie maar liefst 11 initiatieven die werken aan een leefbare en inclusieve wijk. Een voorbeeld is de oprichting van een Buurtklusbedrijf om bij te dragen aan de energietransitie.
Wijkprogramma's
Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek
18
Inspanningen 2023
(I)
De wijkorganisaties hebben moeite om zich duurzaam te ontwikkelen, onder andere door de manier van subsidiëren door de gemeente (per jaar). We hebben naar oplossingen gezocht om de activiteiten langdurig in het wijkprogramma te verankeren. Per wijkorganisatie zijn er specifieke afspraken gemaakt. Een meer eenduidige manier van samenwerken met wijkorganisaties moet nog nader worden uitgewerkt. (T) Veiligheid
(D)
Minder overlast In het gebied is leefbaarheid een belangrijk thema. Met name overlast die wordt ervaren van mensen met verward gedrag is hoog.
Resultaat • Binnen het actieprogramma Schoon Heel Veilig Steenstraat en omgeving, zijn tien actielijnen met bijbehorende acties uitgevoerd. Zo zijn verloederde plekken opgeknapt, is graffiti verwijderd, zijn camera's geplaatst en handhavingsacties uitgevoerd. • De ondernemersvereniging (VOS) heeft een plan gemaakt om de Steenstraat verder te verbeteren. • We hebben, via het Overleg Zorg en Overlast, overlast teruggedrongen. Op adresniveau is daarmee een goede aanpak van kracht. Inspanningen 2023
(I)
Wij zetten de lijnen uit via het actieprogramma Schoon Heel Veilig. Met gerichte acties, ook via het Zorg en Overlast overleg, pakken we de problematiek aan.
Wijkprogramma's
Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek
19
Noordwest
In het wijkprogramma Noordwest bevinden zich de wijken Klarendal, Burgemeesterswijk/ Hoogkamp, Schaarsbergen en omgeving, Sint Marten/ Sonsbeekkwartier, Heijenoord en Lombok, Hoogstede/Klingelbeek en omgeving.
Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan Thema's (T)
Doelen (D)
Inspanningen (I)
Meedoen
(T)
Ontmoetingsplekken voor sociale cohesie en maatschappelijk participeren
(D)
Er is een toename te zien van het aantal activiteiten én bezoekers in de buurthuizen. Daarnaast zijn Rosorum en Graaf Ottoplein heringericht. Inspanningen 2023 (I) • • • •
Minimaal elk kwartaal en zo nodig vaker hebben we afstemmingsoverleg gehad met een vertegenwoordiging van de verschillende buurthuizen. Het Graaf Ottoplein is heringericht. De inclusieve speelplaats naast de skatebaan bij Rosorum is gerealiseerd. De gesprekken over herinrichting Peterplein hebben plaatsgevonden. De realisatie start het eerste kwartaal 2024.
Versterken sociale netwerken en inzicht in voorzieningen in de wijk
(D)
De netwerkpartners in de wijken kennen elkaar en weten elkaar te vinden.
Wijkprogramma's
Noordwest
20
Inspanningen 2023
(I)
•
De gebiedsagenda Werk, Inkomen en Schulden 2023 is tot stand gekomen. Monitoring van de benoemde actiepunten volgt via het overleg sociale tafel met Sociaal Wijkteam, partners Rijnstad en Stichting Welzijn Ouderen Arnhem. • In maart en oktober hebben we een netwerkbijeenkomst georganiseerd voor professionals werkzaam in de wijk Klarendal en Sint Marten. • Het maandelijks inloopspreekuur voor inwoners met vragen over regelgeving en/of vragen over de uitkering is begin 2023 gestart. • De basistraining Eigen-Wijs is gestart in Sint-Marten-Klarendal. • Er is opdracht gegeven voor het maken van een programmaboekje met daarin alle wijkinitiatieven gerealiseerd voor en door bewoners in Klarendal en Sint Marten in 2023. (T) Kansengelijkheid
(D)
Meer ontplooiingskansen voor kinderen
Basisschoolkinderen in de wijk Klarendal die dat nodig hebben krijgen een naschools programma aangeboden. Inspanningen 2023
(I)
Het uitvoeringsprogramma Kansrijk Opgroeien wordt verder doorontwikkeld en geïntegreerd binnen de pedagogische wijk in het kader van de aanpak vanuit het Nationaal Programma Arnhem-Oost. In het kader van de regeling School en Omgeving met Delta, basisschool Kunstrijk, sportbedrijf Arnhem en Rijnstad is de huiswerkclub per 1 juli omgezet naar de plusclub In het kader van die doorontwikkeling is ook het thuisbezoek door de jeugdverpleegkundige in Klarendal mogelijk gemaakt op indicatie. Dit wordt in 2024 standaard ingevoerd. Samen met betrokken (keten)partners zijn we gestart om de backoffice goed in te regelen, zodat signalen ook direct opgepakt, en, bij voorkeur, direct opgelost kunnen worden. In het kader van het Nationaal Programma Arnhem-Oost is een nieuw wijknetwerk Klarendal opvoeden en opgroeien opgestart. Veiligheid
(T)
Bewoners hebben minder last van gevoelens van onveiligheid
(D)
Inwoners voelen zich veiliger in hun directe omgeving. Wel blijft het gebied rondom de Hommelseweg en de Sonsbeeksingel een aandachtsgebied, gezien de toename van overlastgevende personen. Daarbij moet gemeld worden dat door genomen maatregelen in het centrum, problematiek opschuift naar omliggende gebieden, waaronder Klarendal en Sint Marten. Mede om die reden zijn we gestart met een actieplan. Inspanningen 2023 • • • • •
(I)
Tijdens het maandelijks wijkveiligheidsoverleg vindt monitoring plaats en initiëren we passende acties. Ook zijn we samen met de politie gestart met het actieplan 'Hommel en Singel': schoon, heel en veilig met speciale aandacht voor verloederde plekken en ondermijning. In december zijn, mede in opdracht van team Leefomgeving, activiteiten georganiseerd door partners om aanbod te bieden voor jeugd in de wijk. Via de sociale tafel monitoren we de inzet van partners in het sociaal domein. In opdracht van team Leefomgeving worden ketenpartners ingezet om overlast van jeugd in de Burgemeesterswijk tegen te gaan. We starten een proces met alle betrokken partijen over de vraag hoe we in ons gebied de doorontwikkeling van jongerenwerk vorm gaan geven.
Wijkprogramma's
Noordwest
21
Gezondheid
(T)
De sociaaleconomische gezondheidsverschillen in de wijk Klarendal worden kleiner
(D)
Meer aandacht voor gezondheid van ouderen in het gebied Noord-West en specifiek voor kwetsbare ouderen in Klarendal en Sint Marten. Inspanningen 2023 (I) • •
• •
De uitvoering van Welzijn op recept is gemonitord met de uitvoerende partijen Stichting Welzijn voor Ouderen Arnhem en Rijnstad. Studenten van de Hogeschool Arnhem Nijmegen zijn in augustus 2023 gestart in Klarendal en Sint Marten om het netwerk, de onderlinge samenwerking en de kansen die in deze samenwerking gemist of juist gepakt worden scherp te krijgen. Hierdoor kunnen kwetsbare ouderen vroegtijdig gesignaleerd worden, zodat er preventief gehandeld kan worden en de ouderen minder snel hun zelfstandigheid verliezen. In samenwerking met Zorgbelang Inclusief is een introductiebijeenkomst Positieve Gezondheid georganiseerd voor medewerkers van huisartspraktijk Klarendal, Stichting Welzijn Ouderen Arnhem, Rijnstad, Scalabor, Sociale Wijkteams Arnhem. In samenwerking met Sportbedrijf Arnhem zijn in de Burgemeesterswijk, Heijenoord Lombok, Klarendal, Sint Marten beweeglessen voor ouderen gestart in de eigen wijk.
Wijkprogramma's
Noordwest
22
Noordoost
In het wijkprogramma Noordoost bevinden zich de wijken Geitenkamp, Monnikenhuizen, Velperweg e.o., Alteveer en Cranevelt.
Wat wilden we bereiken en wat hebben we gedaan Thema's (T)
Doelen (D)
Inspanningen (I)
Meedoen
(T)
Meer bewoners zijn sociaal zelfredzaam
(D)
Er is een goede verdeling van ontmoetingsplekken in de wijken van Noord-Oost, zowel binnen als buiten. Een aantal van deze plekken wordt aangepast en aantrekkelijker gemaakt om ontmoeting op deze plekken te vergroten, toegankelijker en aantrekkelijker te maken. De beschermde speelplek de Rommelkist en de entree naar het Multifunctioneel Centrum de Wetering behoren tot de plekken die als eerste worden aangepakt. In 2023 zijn het plan van aanpak en uitvoeringsplan gerealiseerd, oplevering staat gepland in het tweede kwartaal 20242025. Inspanningen 2023 (I) Noord-Oost heeft een mooie spreiding van ontmoetingscentra in de verschillende wijken. Veel van deze ontmoetingsplekken zijn ontstaan vanuit initiatief van buurtbewoners. Er is regelmatig overleg met de verschillende centra. Aandachtspunt is en blijft (structurele) financiering van de huisvestingskosten. In Alteveer Cranevelt wordt verkend naar een wijk/dorpendeal; een subsidieproject van de Provincie Gelderland bedoeld om de sociale verbinding in dorpen of wijken te versterken. De provincie stimuleert het project voor verbinden en ontmoeten in de wijk Alteveer Cranevelt en financiert het grotendeels. Het plan van aanpak is in 2023 in samenwerking met de Buurtfabriek, Driestroom en Rozet opgesteld en wordt door het subsidiebureau in 2024 aangevraagd bij het subsidieportaal van de provincie.