Bijlage 1 - Gebiedsvisie Rijnpark
Tekst van het document
gebiedsvisie Rijnpark februari 2024
inhoudsopgave
gebiedsvisie rijnpark
2
opgave en ambitie
5
1.1 Aanleiding 1.2 Opgave Rijnpark
7 8
inventarisatie
11
2.1 Korte historie 2.2 Inventarisatie
12 17
VISIE op hoofdlijnen
21
3.1 Ruimtelijke visie 3.2 Indicatieve uitwerking 3.3 Fase 1
22 28 30
toelichting kernwaarden
33
4.1 Nieuwe Arnhemse mix 4.2 Water en bodem als basis 4.3 De Veluwe aan de Rijn 4.4 Goed verbonden 4.5 Eigentijdse, gelaagde stadswijk 4.6 Gezond, energiek en circulair
34 44 56 74 84 98
samen stad maken
109
5.1 Proces
110
Colofon
112
3
BURA | gemeente arnhem
1
opgave en ambitie
title of document
4
5
BURA
1.1 Aanleiding Arnhem groeit. De verwachting is dat de stad over enkele jaren 180.000 tot 190.000 inwoners telt. Daarnaast verandert de samenstelling van de huishoudens waardoor er behoefte is aan andere typen woningen. De bouw van deze woningen is urgent in het kader van de wooncrisis die ook Arnhem raakt. De gemeente wil tot 2040 zo’n 16.000 veelal betaalbare woningen bouwen binnen de bebouwde omgeving. Ruim de helft, waarvan 7.000 woningen in Rijnpark, hiervan is voorzien in Spoorzone Arnhem-Oost: dit gebied heeft in potentie veel ruimte voor nieuwbouw van woningen, bedrijvigheid, verbeterde mobiliteit en meer groen (Ontwikkelperspectief Spoorzone ArnhemOost, en Ontwerp Omgevingsvisie Arnhem 2040). Tevens is dit een kans om direct bij te dragen aan de ambities van het nationaal programma Arnhem Oost, dat gericht is het verbeteren van de leefbaarheid en de sociaal maatschappelijke structuren in Arnhem Oost. Door de aanpak in de Spoorzone Arnhem-Oost verbetert de leefomgeving aanzienlijk. Met fysieke verbindingen, met bijvoorbeeld grootschalig groen, worden bestaande en nieuwe wijken in Arnhem Oost met elkaar verbonden. De realisatie van de gewenste fietsbrug met Malburgen brengt deze twee stadsdelen dichter bij elkaar en maakt voorzieningen beter bereikbaar (zoals sportvoorzieningen en maatschappelijke voorzieningen).
Het vertrekpunt voor de ontwikkeling van Spoorzone Arnhem-Oost is dat het bouwen van meer woningen altijd samengaat met het realiseren van een duurzame leefomgeving: we investeren in groen, werk, mobiliteit en voorzieningen. Zo bouwen we aan een leefbare en bereikbare stad met gevarieerde wijken waar het goed wonen, werken en leven is. Hierbij kijken we ook naar slim ruimtegebruik en het combineren van functies (zoals onderwijs, sport, maatschappelijk en groen). Het gebied Rijnpark is onderdeel van Spoorzone Arnhem-Oost. Het heeft de potentie uit te groeien tot dé woon-werklocatie van Arnhem waar diverse vormen van ondernemerschap een plek vinden. Het bedrijventerrein zoals het nu is wordt herontwikkeld tot een leefbare bruisende woon-en werklocatie, met ruimte voor sport, onderwijs, groen, ondernemerschap, sociaalmaatschappelijke- en commerciële voorzieningen. Rijnpark levert daarbij meerwaarde voor de bestaande stad en draagt bij aan het realiseren van de doelen die voor Nationaal Project Arnhem-Oost zijn vastgelegd.
RIJNPARK ALS VLIEGWIEL
van Rijnpark biedt kansen om een aantal fysieke verbinding, zoals grootschalig groen en langzaam verkeersroutes (voetgangers en fietsers) tussen bestaande en nieuwe wijken in Arnhem Oost te realiseren en met de bouw van 7.000, met een aanzienlijke deel sociale huur, woningen wordt bijgedragen aan het aanzienlijk verkleinen van de wooncrisis in Arnhem. Daarnaast wordt met de ontwikkeling van Rijnpark ingezet op een groei van het aantal banen in het gebied. Het grote aandeel sociale huurwoningen vraagt tegelijkertijd om passend werk en wijkvoorzieningen in de directe leefomgeving van deze doelgroep. De meerwaarde van een ontwikkeling van Rijnpark voor de omliggende wijken bestaat onder andere uit het toevoegen van passende werkgelegenheid en voorzieningen (supermarkt, detailhandel, onderwijs, sport, …) in de directe omgeving, het verhogen van het draagvlak voor investering in OV en deelmobiliteit en de mogelijkheid om in Arnhem Oost wooncarrière te kunnen maken. Daarnaast worden bij de ontwikkeling van Rijnpark een aantal fysieke barrières geslecht waardoor het gebied beter verbonden wordt met en toegankelijk wordt vanuit de omliggende wijken. Tot slot wordt met de ontwikkeling van Rijnpark een nieuw stadspark aan Arnhem Oost toegevoegd, dat een directe verbinding maakt met de Veluwe en de Rijn.
De ontwikkeling van Rijnpark wordt ingezet als vliegwiel voor de ontwikkeling van Arnhem Oost en de stad. De ontwikkeling van Rijnpark heeft een meerwaarde voor de stad als geheel en de omliggende wijken. Een ontwikkeling
Ontwikkelperspectief Arnhem Oost
gebiedsvisie rijnpark
Rijnpark als vliegwiel
6
7
BURA | gemeente arnhem
1.2 Opgave rijnpark Voor de ontwikkeling van Rijnpark heeft de gemeenteraad in mei 2023 de startnotitie vastgesteld. Met deze startnotitie zijn de kaders en ambities vastgesteld waaraan de herontwikkeling van Rijnpark moet voldoen. Ook de kaders voor de participatie zijn vastgesteld. De startnotitie Rijnpark is de start van een langjarig ontwikkelproces. Op basis van deze startnotitie is deze Gebiedsvisie Rijnpark opgesteld. Tevens dient de startnotitie als kader om tot afspraken met het Rijk te komen (zie paragraaf 2.1). Uitgangspunten uit de startnotitie: • Toevoegen ca 7.000 woningen • Toevoegen substantieel werkprogramma, 5.000 banen (betaalbare ruimte voor bedrijvigheid) • Toevoegen van commerciële en maatschappelijke voorzieningen (o.a. onderwijs en sportvoorzieningen) • Realiseren (spoor)park • Introductie Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV) • Verbeteren verbindingen en oriëntatie (nieuwe oeververbinding) • Versterken leefbaarheid en veiligheid • Inclusieve openbare ruimte • Duurzaam, klimaat adaptief, circulair en energieneutraal • Economisch functioneren in de tussentijd
GEBIEDSVISIE Deze gebiedsvisie voor Rijnpark wordt gemaakt om maatschappelijk en politiek draagvlak te creëren voor de ontwikkeling van het gebied. De gebiedsvisie geeft een globaal kader waarlangs het gebied zich in de toekomst kan ontwikkelen. In een gebiedsvisie worden de uitgangspunten geformuleerd en wordt de basis gelegd voor een later op te stellen bestemmingsplan of omgevingsplan.
In deze gebiedsvisie staat welke keuzes er gemaakt zijn over woningbouw, bedrijvigheid, voorzieningen, natuur, recreatie duurzame energieopwekking en mobiliteit. In afstemming met bewoners, bedrijven en instellingen is deze koers ontwikkeld.
HUIDIG RUIMTELIJK EN PLANOLOGISCH KADER De ontwikkeling van de gebiedsvisie voor Rijnpark is een volgende stap in de transformatie van het gebied tot een levendige gemengde en duurzame stadswijk. De (programmatische) ambities voor de transformatie van het bedrijventerrein werden eerder al geformuleerd en vastgelegd in het Ontwikkelperspectief spoorzone Arnhem-Oost, de
gebiedsvisie rijnpark
ontwikkelperspectief Spoorzone Arnhem Oost zijn integraal opgenomen in de Omgevingsvisie Arnhem 2040.
Rijnpark; plangebied en fasering
omgevingsvisie Arnhem 2040 en het nationaal programma leefbaarheid en veiligheid Arnhem-Oost. Het rechtsgeldende ruimtelijk en planologisch kader voor Rijnpark is het huidige bestemmingsplan. Ontwikkelperspectief Spoorzone Arnhem-Oost Het Ontwikkelperspectief Spoorzone Arnhem-Oost, fase 1 beschrijft de ambitie van de gemeente Arnhem voor het gebied tussen AKZO-terrein, Kenniscampus regio Arnhem en Industriepark Kleefse Waard (Spoorzone Arnhem-Oost). In de spoorzone komen veel vraagstukken bij elkaar zowel sociaal als fysiek. Het ontwikkelperspectief brengt deze opgaven met elkaar in verband en vertaalt dit naar een wenkend perspectief voor de spoorzone Arnhem-Oost in 2040 en was het vertrekpunt van de visievorming rondom Rijnpark. Samenhang met nationaal programma leefbaarheid en veiligheid Arnhem-Oost De geplande ontwikkelingen voor de Spoorzone ArnhemOost sluiten goed aan op de Arnhem-Oost-aanpak. Een langjarige aanpak waarbij de focus ligt op het creëren van gelijke kansen voor alle Arnhemmers. In de wijken Geitenkamp, Presikhaaf, Klarendal, Arnhemse Broek en Malburgen wordt extra geïnvesteerd om de leefomgeving, zowel sociaal als fysiek, te verbeteren. Omgevingsvisie Arnhem 2040 De omgevingsvisie Arnhem 2040 geeft het beeld van de gewenste ruimtelijke kwaliteit van de fysieke leefomgeving in Arnhem: een integraal streefbeeld waar de gemeente zich naartoe wil ontwikkelen.
Het is een strategische langetermijnvisie, waar opgaven en ambities voor de gehele fysieke leefomgeving samenkomen. De Ambities uit het
Bestemmingsplan Rijnpark Voor Rijnpark gelden momenteel twee bestemmingsplannen. Voor het westelijk deel dient het geldende bestemmingsplan ‘Fluvium Midden Westervoortsedijk West’ van 2018 (vastgesteld). Voor het gedeelte Rijnpark is de belangrijkste bestemming bedrijfsruimte en kantoorachtige bedrijven (lichtere vorm van bedrijvigheid), waarmee ruimte wordt geboden aan voor een ontwikkeling naar een meer gemengd milieu. Voor het oostelijk deel van Rijnpark (bestemming bedrijfsdoeleinden categorie 2 t/m 4) is in 2014 een eerste aanzet gemaakt voor een nieuw bestemmingsplan met als werktitel ‘Westervoortsedijk Oost’, exclusief het deelgebied Dr. C. Lelyweg. Dit deelgebied is in de huidige situatie nog onderdeel van het bestemmingsplan Het Broek. De gemeente is voornemens om voor Rijnpark Oost een nieuw bestemmingsplan in procedure te brengen, waarbij deze gebiedsvisie als uitgangspunt dient. Flankerende projecten Voor het bedrijventerrein Het Broek en de Nieuwe Haven worden momenteel gebiedsvisies gemaakt. De ontwikkeling van Rijnpark kan niet los gezien worden van de toekomstige ontwikkelingen in deze twee gebieden. Gedurende het proces van het formuleren van de gebiedsvisie voor Rijnpark zijn de verschillende visietrajecten op elkaar afgestemd.
STADSDIALOOG Met het schrijven van de gebiedsvisie wordt een volgende stap gemaakt in de planvorming voor Rijnpark. Met de start van het visietraject is ook het participatieproces Rijnpark gestart. De gemeente zoekt nadrukkelijk de dialoog, met de omwonenden, de ondernemers in het gebied, mogelijke toekomstige bewoners en overige geïnteresseerde of betrokken bewoners en partijen. Deze stadsdialoog startte met een InfoFest in juni 2023 waarop de eerste ideeën voor Rijnpark werden gepresenteerd. Daaropvolgend zijn er verschillende gesprekken en bijeenkomsten georganiseerd met omwonenden, stakeholders, eigenaren en ondernemers in het gebied, en andere betrokken partijen zoals bijvoorbeeld de woningcorporaties. Deze gesprekken hebben geleid tot de aanscherping van de ambities en hebben een kwalitatieve impuls gegeven aan deze gebiedsvisie. Bouwen aan een community en placemaking De ontwikkeling van Rijnpark is een langlopend project, waarbij het gebied stapsgewijs transformeert van een
8
9
bedrijventerrein naar een gemengd levendig stedelijk gebied. Deze transformatie beslaat niet alleen de bouw van nieuwe woningen, voorzieningen en bedrijvigheid, maar verandert dit deel van de stad ook in sociaal opzicht. Naast de planvorming en bouw van het nieuwe Rijnpark wordt ook nadrukkelijk gebouwd aan een netwerk van partijen en betrokkenen die zich willen binden aan het gebied. (of dat nu al doen) Samen met de gemeente bouwen zij aan de nieuwe community. Om meer richting te geven aan de placemaking die nodig is om Rijnpark een ‘smoel’ te geven is eind 2023 een traject gestart om de gebiedsbranding te ontwikkelen. De branding geeft richting aan het gebied, waar Rijnpark naartoe gaat groeien. Welke kernkwaliteiten en waarden horen bij het toekomstige Rijnpark? Hiervoor zijn is de gemeente Arnhem afhankelijk van andere partijen, en moeten we dus relaties opbouwen met vastgoedeigenaren en initiatiefnemers. In dit brandingstraject wordt al gebruik gemaakt van de kennis van partners uit het gebied. Deze partners, initiatiefnemers en eigenaren van panden willen met de eerste initiatieven en placemaking aan de slag om het nieuwe beeld en de nieuwe toekomst voor Rijnpark neer te zetten. Bestaande netwerken in en rondom Rijnpark zijn daarbij het vertrekpunt. Deze community kan bestaan uit: • • • • •
Huidige eigenaren en ondernemers in het gebied Geïnteresseerde (toekomstige) eigenaren en ondernemers Toekomstige bewoners van het gebied Bewoners en ondernemers van naastgelegen gebieden Instanties en instellingen die hun wortels in Arnhem hebben en kansen zien in Rijnpark
In het proces van de opmaak van de gebiedsvisie is een start gemaakt met de opbouw van deze community.
Infofest Rijnpark
BURA | gemeente arnhem
2
inventarisatie
title of document
10
11
BURA
2.1 korte historie Rijnpark kent een lange en rijke geschiedenis die teruggaat tot ver vóór de 19e eeuw. Het oorspronkelijke broek- en uiterwaardenlandschap heeft zich in de loop van de tijd ontwikkeld als industrielandschap. De eerste bedrijvigheid ontstond langs de dijk en de kade, met onder andere een gasfabriek, een smelterij en een waterpompstation. In de jaren ’10 en ’20 van de 20e eeuw is het Broek volledig opgehoogd. Hierbij is een volledig kunstmatig gebied ontstaan dat sterk is opgehoogd (met hoogteverschillen tot 4 meter). Gezamenlijk met de aanleg van het spooremplacement en de huidige Nieuwe Haven, door een bochtafsnijding van de NederRijn, is Rijnpark in het interbellum van een polder naar industriegebied omgevormd. Cultuurhistorie Het industriële gebruik van de afgelopen 100 jaar kenmerkt de huidige cultuurhistorische waarden van Rijnpark. Belangrijke elementen die de cultuurhistorie van Rijnpark vertegenwoordigen zijn ruimtelijke structuren, gebouwen, objecten, maar ook het sobere bedrijfsmatige karakter dat het oorspronkelijke gebruik van het gebied weerspiegeld. Ruimtelijke structuren Door de ophoging verdween de oorspronkelijke polderstructuur, die op gelijk niveau met de (Westervoortse) Dijk kwam te liggen. De historische rivierdijk werd gedeeltelijk een kade na de aanleg van de Nieuwe Haven, maar bleef – als brede ontsluitingsweg – bestaan.
De kunstmatige hoogteverschillen die in het eerste helft van de twintigste eeuw ontstonden kenmerken het huidige Rijnpark. Dominant in de totale ontwikkeling van de bedrijventerreinen in het Arnhemse Broek en de Kleefsche Waard is het bestaande, omvangrijke spooremplacement binnen Rijnpark, dat in de jaren ‘20 speciaal voor de bedrijvigheid was aangelegd. Het
Entree Billitonterrein
gebiedsvisie rijnpark
De Federatie
en de Westervoortse Dijk. Twee spoorlijnen zijn nog herkenbaar en (deels) aanwezig. Het spoor richting de Kleefsche Waard is tot Westervoortse Dijk aanwezig als vrij liggend enkelspoors tracé. In de aftakking bij de Leeghwaterstraat is de voormalige spoorlijn nog aanwezig in het straatprofiel, inclusief resten van de oorspronkelijke verharding. Toch is het met name de gebogen bedrijfsbebouwing die het voormalige tracé herkenbaar maakt. In de rechte verkaveling van Rijnpark vormt deze bebouwing langs het tracé een opvallende afwisseling in het rechte stratenpatroon.
Legenda
waardevolle gebouwen
de Westervoortsedijk
beschermd (Rijksmonument)
Broekstraat
hooge waarde in quickscan
orthogonaal stratenpatroon
positieve waarde
Arnhemse Broek gebied
bebouwingsensembles
Kleefse Waard gebied
vroeg naoorlogse ensemble structuren en gebieden
bedrijfsspoorlijntje
de Rijn (historische grens) de Rijn (huidige grens)
spoorwegemplacement (historische) groenstructuren polderstructure
Cultuurhistorisch erfgoed
orthogonale stratenpatroon in Rijnpark is grofweg noordzuid georiënteerd op het grote spooremplacement en de Westervoortse Dijk, overeenkomstig de oorspronkelijke polderstructuur. Onderbrekingen in het rechte stratenpatroon vormen de bedrijfsspoorlijnen die van het emplacement aftakken. Verschillende spoorlijnen dooraderden Rijnpark, in westelijke en zuidelijke richting, naar de Kleefsche Waard
Entree Billitonterrein
Gebouwen en gebruik De Arnhemse Broek is van polder naar industriegebied ontwikkeld en bevat vanaf het begin van de 20ste eeuw bedrijfsbebouwing. Dit waren tot de oorlog enkele panden aan de Van Oldenbarneveldtstraat en gebouwen op het spooremplacement. De verdere ontwikkeling van het huidige Rijnpark kwam echter pas in de jaren 50 op gang. De oorspronkelijke bebouwing aan de Westervoortse Dijk is in de loop van de ontwikkeling verdwenen, net als aan de Van Oldenbarneveldtstraat, waardoor vrijwel alle gebouwen van na de oorlog dateren. Ten zuiden van de Leeghwaterstraat, nabij het oude bedrijfsspoor vormen enkele vroeg naoorlogse bedrijfsgebouwen een ensemble. Ook aan de Doctor C. Lelyweg, in het oostelijk deel van Rijnpark staat een vroeg naoorlogs bedrijfspand. Rondom het spooremplacement zijn nog enkele waardevolle gebouwen aanwezig uit verschillende periodes,. Het jongste gebouw is het postsorteercentrum. Dit zijn gebouwen die bij het door de eeuw heen veranderende emplacement horen. Deze gebouwen staan op de afbeelding op pagina 14 aangeduid als waardevolle gebouwen en komen naar voren uit een QuickScan naar waardevolle objecten en complexen in het industriegebied Arnhemse Broek uit 2019 en aanvullend cultuurhistorisch onderzoek. De panden weerspiegelen de identiteit van het dynamische
Hoek Van Oldenbarneveldtstraat en Westervoortsedijk
12
13
Corushallen
bedrijventerrein en worden in 2023 en 2024 verder onderzocht op (cultuurhistorische) waarden. Programma Het bedrijventerrein heeft zich de afgelopen jaren ontwikkeld tot een gemengd bedrijventerrein. De zwaardere industrie is verdwenen en heeft plaats gemaakt voor veelal lokaal en regionaal georiënteerde bedrijven in een diversiteit aan branches. Daardoor zijn er op bedrijventerrein Rijnpark allerlei soorten bedrijven gehuisvest, van kantoor tot leisure en van maakindustrie en innovatie tot aan detailhandel en dienstverlening. Het bedrijventerrein kent weinig leegstand, maar een deel van de panden is in tijdelijk gebruik. Veel van deze bedrijven zijn qua functie mengbaar met wonen. Hierin is de afgelopen jaren ook al een verschuiving ontstaan met de bouw(plannen) van de woningen in de direct omliggende omgeving (Gasthouderskwartier, Coberco en Havenmeesterkwartier). Opvallend is dat in deze woningbouwplannen relatief weinig ruimte is opgenomen voor commerciële - of maatschappelijke functies en/of wijkvoorzieningen. Dit is terug te zien in de bezoekersaantallen van oa. op het Rijnpark gelegen winkelcentrum De Lely. Historie als inspiratie bron Voor de ontwikkeling van Rijnpark vormt deze geschiedenis een belangrijke inspiratiebron. Rijnpark wordt gekenmerkt door een divers gebruik van het gebied en een stratenpatroon dat geënt is op de oorspronkelijke polderstructuur.
Ook de herkenbare ‘sporen’ zoals cultuurhistorische gebouwen, structuren en objecten dragen bij aan het unieke verhaal van het gebied.
Zicht vanaf de velden (Rijnpark) naar de stad
BURA | gemeente arnhem
gebiedsvisie rijnpark
14
15
BURA | gemeente arnhem
1.
De Kennis-as Rijnpark: • Hoogwaardig bedrijvenpark met hospitality, kantoren, leisure, voorzieningen en wonen IPKW • De ‘ontwikkelcampus’ waar innovaties worden bedacht Het Broek • Voor de scale up fase en maakindustrie • Milieu categorie 4 (voor waterstof en batterij-opslag etc.), ruimte goed benutten HAL/Larenstein • Onderwijs en voorzieningen
Milieuzonering bedrijven
2.2 inventarisatie
Binnen het plangebied en daaromheen zijn bedrijven gevestigd. De aanwezigheid van deze bedrijven heeft invloed op de (on)mogelijkheden om milieugevoelige functies, zoals woningen, te ontwikkelingen. De impact van de geplande ontwikkeling op de bestaande en/of planologisch mogelijke bedrijvigheid is op basis van de Systematiek Bedrijven en Milieuzonering in beeld gebracht, met behulp van de VNG uitgave Bedrijven en Milieuzonering (2009). Dit is vervolgens aangevuld met advies over hoe om te gaan met milieuzonering onder de aanstaande Omgevingswet1. Hiervoor heeft de VNG een nieuwe uitgave gepubliceerd: Activiteiten en milieuzonering 2023. Doel van Activiteiten RUIMTELIJK-PROGRAMMATISCHE ANALYSE en milieuzonering 2023 is te komen tot een optimaal en doelmatig grondgebruik in het belang van een goede ruimtelijke ordening en een gezonde en veilige fysieke leefomgeving2. Kenniscampus Rijnpark maakt deel uit van Spoorzone Arnhem-Oost, Via milieuzonering kunnen aanvaardbare afstanden vanuit het oogpunt van een veilig en gezond een gebied leefklimaat tussen verschillende gebruiksfuncties zoals bedrijvigheid en wonen worden bepaald. In de waar de komende jaren veel ontwikkelingen publicatie Bedrijven en Milieuzonering (2009) van de VNG worden vier thema’s behandeld: plaatsvinden.
geur, stof, Rijnpark maakt deel uit van Spoorzone Arnhem-Centraal geluid en gevaar en de daarbij horende richtafstand zijn aan de mogelijke vormen van bedrijvigheid Arnhem-Oost, een gebied waar de komende jaren veel Spoorpark gekoppeld. De grootste richtafstand wordt gehanteerd voor de gewenste zonering ten opzichte van Winkelcentrum ontwikkelingen plaatsvinden. Vanwege de schaalsprong kwetsbareBinnenstad functies, zoals woningen. Op deze manier kan een eerste indicatie verkregen worden van van de ontwikkelingen ligt Rijnpark straks in het hart van de de inpasbaarheid van de voorgenomen ontwikkeling. Vervolgens zijn de thema’s geluid, bodem, Pleij? stad. Landschappelijk ligt het gebied op de overgang van externe veiligheid en luchtkwaliteit nader onderzocht. de Veluwe en de rivier/uiterwaarden. Naast het realiseren Wonen Scale-up Hospitality van een nieuwe stadswijk voor Rijnpark kan het gebied in de Maakindustrie 1.1 Aanwezige Voorzieningen bedrijvigheid en milieucontouren toekomst een belangrijke verbindende schakel vormen in Bedrijvenpark Voor het plangebied en de directe omgeving (een deel van het aangrenzende bedrijventerrein Broek het realiseren van ecologische en recreatieve verbindingen en Industriepark Kleefse Waard) heeft de Omgevingsdienst Regio Arnhem een Quickscan op regionaal schaalniveau. milieubelemmeringen Spoorzone Arnhem opgesteld (28-10-2022).
Ontwikkelcampus
Landschappelijke onderlegger
De huidige verschijningsvorm van het gebied Rijnpark met overwegend industriebebouwing is sterk onderscheidend van stadswijken als Presikhaaf en Het Broek/Statenkwartier. De bebouwing in Rijnpark kent overwegend een grove korrel met een bouwhoogte tot maximaal 7 lagen. Het gebied wordt doorsneden door het spoorwegemplacement, variërend in breedte tot zo’n 200 meter breed. De groenstructuur van het gebied bevindt zich met name aan de oostzijde (Spoordriehoek en Dr. Lelyweg) en noordzijde van het gebied (begrenzing NS-ProRail en Broekstraat). Deze groenstructuur is ecologisch en recreatief interessant, maar vanwege de geïsoleerde ligging is het op dit moment van beperkte meerwaarde.
De Kennis As Arnhem Oost
2 1
geluid
3
Geluid en externe veiligheid
In Rijnpark zijn grofweg zo’n 200 bedrijven gehuisvest, bestaande uit (innovatieve) kleinschalige industrie, opslag, mkb, detailhandel en zakelijke dienstverlening. In totaal gaat het om ca 250.000 m2 bedrijfsoppervlak. Het bedrijventerrein is in transitie. De industrie Bedrijvigheid en milieucontouren verdwijnt langzaam en maakt plaats voor kantoren, bedrijfsverzamelgebouwen, grootschalige detailhandel, recreatieve functies (bv Jumpsquare) en technische 1 Naar verwachting treedt de Omgevingswet per 1 januari 2024 in werking. 2 Tevens is het van belang om MNS mee te nemen in de strategie voor de herontwikkeling van Rijnpark, omdat debedrijven. VNG heeft Rijnpark is een gebied met een grote diversiteit besloten om de huidige VNG-uitgave Bedrijven en milieuzonering niet meer te actualiseren. Naar de mening vanaan de VNG is functies en activiteiten. De identiteit van het gebied deze uitgave niet geschikt voor toepassing onder het nieuwe stelsel van de Omgevingswet. wordt mede bepaald door het “erfgoed” zoals PostNL, het vroeg naoorlogse bebouwingsensemble aan de L.J.
Sweco | Z Ontwikkelingsgerichte milieustrategie Rijnpark bij transitie Rijnpark Arnhem Costerstraat, de Corushallen, voormalige zuivelfabriek Projectnummer 51011189 De Federatie (Delftse School), Péja aan de Van Datum 03-02-2023 Versie 2 Oldenbarneveltstraat8/48 en het kantoorgebouw van voormalige Document referentie Type Type werken werken gebouw gebouw / achterland / achterland Motorenfabriek Kaptein aan de Dr. Lelyweg.
4
Bouw-materiaal Bouw-materiaal Product Product / inrichting / inrichting
MILIEU ANALYSE
Voertuig Voertuig Tech Tech Afval Afval Business Business
De leefomgeving staat centraal bij de ontwikkeling van Rijnpark. In Rijnpark spelen er enkele milieutechnische
Anderen Anderen
Bestaand morphologie
uitdagingen die een belemmering geven voor de ontwikkeling van Rijnpark. Er is voor de opmaak van deze gebiedsvisie een eerste analyse uitgevoerd ten aanzien van verschillende milieuthema’s, waaronder de milieuzonering, geluid (industrielawaai, wegverkeerslawaai en spoorverkeerslawaai), bodem, externe veiligheid, en de luchtkwaliteit binnen het plangebied en vanuit omliggende (werk)locaties. Daaruit zijn enkele randvoorwaarden voor de ontwikkeling van Rijnpark aan het licht gekomen die van invloed op de gezondheid, leefbaarheid en veiligheid van het gebied. Algehele conclusie dat er bij een ontwikkeling van Rijnpark milieubelemmeringen zij, maar dat deze oplosbaar zijn. Zo is Rijnpark nu onderdeel van het geluidgezoneerd terrein in Arnhem. Dat betekent dat het geluidgezoneerd terrein en de bijbehorende geluidzone moet worden verkleind om wonen in Rijnpark mogelijk te maken. Daarnaast is er sprake van bodemverontreiniging in het gebied en behoeft de invloed van bedrijven in de directe omgeving, waaronder op bedrijventerreinen Het Broek, Nieuwe Haven en IPKW op de ontwikkeling van Rijnpark nader onderzoek. Hierbij wordt als vertrekpunt, aangehouden dat de huidige bedrijven en bedrijfsactiviteit kan worden voortgezet.
SOCIAAL MAATSCHAPPELIJKE ANALYSE In vijf wijken in Arnhem-Oost is de sociale kwaliteit en de fysieke, sociale en financiële gezondheid relatief laag ten opzichte van het gemiddelde in Arnhem. Het Arnhemse Broek is één van die wijken. In de Woondeal regio ArnhemNijmegen zijn met de Provincie en het Rijk afspraken gemaakt over een brede wijkvernieuwingsaanpak voor Arnhem-Oost. De afspraken werden vastgelegd in het Nationaal programma Leefbaarheid en Veiligheid ArnhemOost. in het Hierbij kan worden gedacht aan de toevoeging van maatschappelijke functies, zoals onderwijs, werk, sport en bewegen, wonen en openbare ruimte. Ook het creëren van een veilige en gezonde leefomgeving speelt een belangrijke rol. Meer activiteiten en reuring zijn een kans voor Rijnpark en de omliggende wijken. In Arnhem is een groot tekort aan betaalbare woningen. Met bewegen en daarmee gezondheid zetten we in op het realiseren van natuurlijke beweegaanleidingen voor jong en oud. Van beweegroutes tot wandelpaden, bootcampplekjes en fietsmogelijkheden. De ontwikkeling van Rijnpark kan als vliegwiel dienen bij de vernieuwingsaanpak. Een van de kansen die Rijnpark haar omgeving kan bieden is het maken van goede routes en verbindingen. Deze zijn cruciaal om het gebied meer onderdeel van de stad
Bestaande dynamiek van werken Dynamische Dynamische industrie industrie Produceren Produceren / maken / maken
Detailhandel Detailhandel / verkoop / verkoop
Service Service / consultatie / consultatie
gebiedsvisie rijnpark
Opslagruimte Opslagruimte
Creatief Creatief / ontwerp / ontwerp
Onderwijs Onderwijs / sport / sport / cultuur / cultuur
16
17
BURA | gemeente arnhem
te maken, en om de kansen die Rijnpark heeft ook meer voor de omgeving open te stellen. Nieuwe routes en verbindingen dragen bij aan ontmoeting, maar ook het toevoegen van placemaking en functiemenging. Ook het verbeteren van de oriëntatie op de Rijn en het versterken van de relatie met het landschap door nieuwe zichtlijnen (tussen uiterwaarden en Veluwe) zijn van belang voor de gezondheid, leefbaarheid en veiligheid van het gebied. Daar kan een nieuwe oeververbinding voor fietsers en voetgangers een belangrijke aan leveren. Arnhem-Oost, Rijnpark en woonwijk Het Broek worden op die manier verbonden met Arnhem-Zuid/Malburgen. Voorzieningen als bijvoorbeeld het sportcomplex De Bakenhof worden hiermee beter bereikbaar voor inwoners van het Broek en de nieuwe voorzieningen in Rijnpark worden bereikbaar voor inwoners van Malburgen. Daarnaast stimuleert deze nieuwe verbinding het gebruik van de fiets. Om daarnaast de sociale cohesie te bevorderen, zijn aanvullende maatregelen nodig in het fysieke domein.
CONCLUSIE: KWALITEITEN EN KNELPUNTEN Op basis van een quick scan van het gebied zijn de kansen en knelpunten in beeld gebracht. Hierbij is gekeken naar het studiegebied als ook een ruimer onderzoeksgebied. Kwaliteiten • Rijnpark kent een rijke geschiedenis, er liggen dus kansen om voort te bouwen op de zichtbare en onzichtbare geschiedenis van het gebied, wat bij kan dragen aan de karakteristiek en identiteit van het gebied. Het gaat dan om bestaande karakteristieke bebouwing, maar ook om landschappelijke en infrastructurele elementen. • Het gebied kent nu een grote diversiteit in functies en gebruik (behoudens wonen), van bedrijvigheid, detailhandel, kantoren tot industrie. Als werkgebied is het belangrijk de bestaande werkgelegenheid en werkfuncties te behouden en uit te breiden. Daarnaast is de ambitie om de werkgelegenheid toe te laten nemen in het gebied en te streven naar 5.000 banen in Rijnpark in 2040. • De positionering van Rijnpark ten opzichte van de twee campussen IPKW en Kenniscampus geeft aanleiding voor het ontwikkelen van een hoogwaardig werk-woongebied gericht op woningen voor onder andere kenniswerkers/ expats. Daarnaast kan bekeken wordt in hoeverre technische en innovatieve bedrijvigheid, kantoorachtige functies, commerciële functies (hospitality), wonen en diverse (wijk)voorzieningen passen in de omschreven ruimte naar bedrijvigheid (marktbehoefte).
• Bij een wijk van omvang zoals Rijnpark is het van belang voldoende (wijk)voorzieningen in het gebied in te passen. • Rijnpark heeft een centrale binnenstedelijke ligging, tussen binnenstad en IPKW, en tussen Malburgen Oost en Presikhaaf. De voorzieningen en kwaliteiten van
gebiedsvisie rijnpark
•
•
•
•
de omliggende wijken hebben daarbij meerwaarde voor Rijnpark, maar andersom geldt ook dat Rijnpark meerwaarde kan hebben voor de buurten. Voorzieningen dienen complementair aan elkaar te zijn voor de diverse wijken in de omgeving van Rijnpark. De schaal en maat van het gebied, de aanwezige bebouwing en grote open ruimtes (oa emplacement), maakt een schaalsprong in verdichting en (mogelijk) hoogbouw mogelijk, passend bij de Arnhemse stad. De ligging van Rijnpark nabij grote ecologische structuren en op de overgang van de uiterwaarden/Rijn naar de Veluwe. De Westervoortsedijk heeft de potentie om een nieuw waterfront van Arnhem te worden, waarbij wel rekening gehouden dient te worden met de ontwikkeling van de Nieuwe Haven welke sinds 2021 in gang is gezet. Kans om met een nieuwe brugverbinding Arnhem-Zuid en Noord nog beter met elkaar te verbinden, zowel fysiek als sociaal-maatschappelijk.
Knelpunten • De huidige geïsoleerde ligging ten opzichte van omliggende woonwijken is het gevolg van het ontbreken van logische verbindingen en doorzichten in zowel noord-zuid als oost-westrichting. Doordat routes op sommige plekken letterlijk doodlopen en de bebouwing veel achterkanten kent, is de sociale veiligheid op plekken ook onvoldoende. • Het spoorwegemplacement is een grote barrière zowel in ruimtegebruik en functie, dat versterkt wordt door het hoogteverschil, aan de kant van Het Broek. • Rijnpark kent beperkt groen (vooral aan de rand/ overgang naar woonwijk Het Broek) en het gebied is voornamelijk stenig ingericht. De wateropgave is een belangrijk aandachtspunt. • Veel bedrijven en functies op Rijnpark zijn afhankelijk van en gericht op een goede autobereikbaarheid, wat maakt dat het gebied nu ook ingericht is op die vervoersstromen. De transitie naar meer duurzame mobiliteit in dit gebied, zal een uitdaging worden. Ook voor nieuw te vestigen bedrijvigheid is dit een belangrijk thema. • De Westervoortsedijk heeft nog een belangrijke functie als invalsweg en ontsluitingsweg, en is daarmee een barrière naar de Rijn. • Milieutechnische maatregelen zijn nodig om het gebied te kunnen ontwikkelen, vooral op het vlak van de bodem, geluid (NS Reizigers emplacement) en milieucontouren, geluid en hinder van omliggende bedrijven.
• Een aantal reeds gevestigde bedrijven op Rijnpark zullen niet mengbaar zijn met wonen.
18
Legenda Kwaliteiten dynamische bestaande werkfuncties biodiversiteit zichtlijnen bestaande programma te behouden cultuurhistorisch waardevolle gebouwen kansen voor kenniswerken bestaande groen bestaande bomen
De Rijn (rivier landschap) binnenstad Arnhem verbinding Veluwe tot Rijn Knelpunten grondvervuiling bedrijven met een hoge milieucategorie industrieel lawaai
auto dominantie maaiveld hoogteverschil gebrek aan groen doodlopende straten achterkant barrière (spoorwegemplacement)
Overzicht kansen en knelpunten Rijnpark
19
BURA | gemeente arnhem
3
VISIE op hoofdlijnen
title of document
20
21
BURA
3.1 Ruimtelijke visie In Rijnpark komen de ambities van de stad op een integrale wijze samen. De visie voor Rijnpark is opgebouwd uit verschillende “lagen” die ervoor zorgen dat er een toekomstbestendige stadswijk ontstaat, met een toegevoegde waarde voor de buurt én de stad. De wijk hecht zich op een natuurlijke wijze aan zijn directe omgeving en hierdoor ontstaat er een positieve wisselwerking met de bestaande buurten. Rijnpark is inclusief in meerdere opzichten, zowel qua wonen, werken als de voorzieningen die er komen. Een groot nieuw Spoorpark biedt een plek waar alle Arnhemmers welkom zijn en elkaar ontmoeten. Rondom het Spoorpark ontstaan er fijnmazige woon- en werkbuurten door het doortrekken en toevoegen van verbindingen in zowel oost-west als noord-zuid richting. Deze verbindingen komen voort uit de bestaande wegenstructuur in Rijnpark, de historische polderstructuur en de structuur van de omliggende wijken. Hiermee ontstaat een stevig en helder raamwerk voor de nieuwe wijk, die voortbouwt op de zichtbare en onzichtbare structuren van het gebied. Een belangrijke aanvulling op het netwerk van de stad is de nieuwe Oeververbinding voor fietsers en voetgangers. Adaptief plan Rijnpark is een langjarige ontwikkeling en wordt uitgevoerd in twee hoofdfasen, waarbij de structuur zo is ingericht, dat er op adaptieve wijze gereageerd kan worden op toekomstige ontwikkelingen.
Fase 1 bestaat uit het noordelijk deel van Rijnpark dat aansluit op de Broekstraat en een zuidwestelijk deel ten zuiden van het spoorwegemplacement dat aansluit op de Van Oldenbarneveldtstraat en de Westervoortsedijk. De spoordriehoek, het emplacement en de overige delen van Rijnpark vallen in fase 2. De nieuwe oeververbinding is onderdeel van fase 1. Elke fase resulteert in een ‘goed stuk stad’. Dat betekent dat fase 1 ook grotendeels goed functioneert zonder dat fase 2 ontwikkeld wordt. Hiervoor moet in fase 1 rekening worden gehouden met eventuele geluidsoverlast (spoor, Westervoortsedijk en de bedrijvigheid in fase 2). Tijdelijke ingrepen in de openbare ruimte en gebouwen zijn integraal onderdeel van de visie (oa placemaking). Fase 1 wordt ontwikkeld in de periode 2025-2030 en fase 2 wordt ontwikkeld in de periode 2030 en verder.
ZES KERNWAARDEN VOOR RIJNPARK De Gebiedsvisie voor Rijnpark is opgebouwd rondom zes kernwaarden. Hieronder is voor elk van de kernwaarde de centrale ambitie en de voornaamste uitgangspunten beknopt beschreven. In deel 3 worden de kernwaarden elk uitgebreid besproken.
gebiedsvisie rijnpark
Visiekaart Rijnpark
22
23
BURA | gemeente arnhem
1. NIEUWE ARNHEMSE MIX
2. WATER EN BODEM ALS BASIS
3. VELUWE AAN DE RIJN
4. GOED VERBONDEN
Rijnpark wordt een gemengde, diverse en inclusieve stadswijk met een gezonde mix aan functies. Naast 7.000 woningen bevat de wijk een breed scala aan voorzieningen en bedrijvigheid. De voorzieningen en bedrijvigheid in Rijnpark zorgen voor tenminste 5.000 banen in het gebied. In Rijnpark wordt gestreefd naar zoveel mogelijk efficiënt ruimtegebruik, met compacte en gemengde gebouwen, met een levendige dynamiek en voldoende ruimte voor ontmoeting.
De kwaliteit van de bodem is de basis voor een gezonde en groene stadswijk. In Rijnpark komt de juiste grond op de juiste plek. Dit geldt zowel voor de bodemkwaliteit (mate van bodemvervuiling) als voor de bodemsamenstelling (mate van doorlaatbaarheid en voedzaamheid). De gekozen strategie brengt de bodem tot leven, maakt het gebied leefbaar, legt de basis voor een sterke, biodiverse en natuurinclusieve groenstructuur en zorgt voor een veerkrachtig watersysteem dat wateroverlast voorkomt en verkoeling biedt in warme periodes.
Rijnpark wordt een groene en aantrekkelijke stadswijk voor mens en dier. De wijk is via de Veluweloper direct verbonden met de Rijn en de Veluwe en krijgt een groot centraal Spoorpark op het voormalige emplacement. Tesamen met de openbare ruimte, de gebouwen (daken, gevels) en de binnentuinen wordt Rijnpark maximaal groen ingericht, waardoor de “Rijnparkbiotoop” ontstaat, een leefomgeving voor mens, plant en dier.
In Rijnpark wordt ingezet op een mobiliteitstransitie naar een meer duurzame mobiliteit. De mobiliteitsstrategie laat zich leiden door het STOMP-principe. (Stappen-Trappen-OVMaaS-Privéauto) Hierbij ligt de focus op het voorkomen van verplaatsingen met de (privé)auto, met meer ruimte voor fietsers en voetgangers. Voorzieningen zijn in Rijnpark nabij en de wijk is goed verbonden met haar omgeving. Onder andere door middel van de nieuwe oeververbinding. De bedrijvigheid met noodzakelijke logistiek en bijbehorende wegen, is zoveel mogelijk ontvlecht van de langzaam verkeerroutes.
• Rijnpark bestaat uit 2/3 betaalbaar wonen (40% is sociaal en circa 25% is middelduur; waarvan 20% betaalbare koop) gelijkmatig verdeeld over Rijnpark • Circa 80.000 m2 BVO aan maatschappelijke en commerciële voorzieningen • Het werken is complementair aan omliggende werkgebieden als Het Broek en IPKW, en versterkt het ecosysteem van Arnhem, inclusief betaalbare ruimte, totaal ca 180.000m2 • In Rijnpark is er ruimte voor de huisvesting van verschillende aandachtsgroepen (opvang, statushouders, kwetsbare jongeren) en in fase 1 komen, ca 450 plekken voor de opvang van vluchtelingen. • In Rijnpark komt tenminste een basisschool in fase 1, en mogelijk een 9-maanden-tot-18-jaar school (onderzoek) en een grote multifunctionele sporthal in fase 2 (onderzoek)
• In Rijnpark wordt gewerkt met een (zo veel mogelijk) gesloten grondbalans • De bodem in Rijnpark legt de basis voor een gezond stedelijk leven voor mens, dier en plant • In Rijnpark wordt de kleine watercyclus hersteld. Wateroverlast en hittestress wordt hiermee voorkomen. • In Rijnpark wordt hemelwater zo veel mogelijk lokaal verwerkt en gebruikt (bewatering tuinen, grijs watersysteem) • Ondergrond en bovengrond worden in Rijnpark op elkaar afgestemd om zo veel mogelijk ruimte te vrijwaren voor groen
• Met het Spoorpark wordt een nieuw type stadspark aan Arnhem toegevoegd • De Veluweloper voorziet in een ecologische en recreatieve verbinding tussen de Veluwe en de Rijn. • Rijnpark wordt zo groen mogelijk ingericht, met robuuste en gelaagde beplanting • In Rijnpark geldt de 3-30-300 spelregel • De buitenruimte in Rijnpark nodigt uit tot beweging en spel • De Westervoortsedijk wordt getransformeerd tot een groene “Rijnboulevard”, waardoor de kwaliteiten van de Rijn-kade worden doorgezet en Arnhem Oost zich aan de Rijn presenteert
• Lage parkeernorm voor auto’s in Rijnpark • Parkeren van auto’s op afstand in publieke garages en Hub’s • Goede, veilige en ruime parkeervoorzieningen voor de fiets en auto • (H)OV-haltes op loopafstand • Fijnmazig netwerk voor fietsers en voetgangers • De realisatie van een nieuwe oeververbinding voor fietsers en voetgangers in fase 1 • Bedrijven die meer afhankelijk zijn van logistiek zijn geconcentreerd in specifieke zones
gebiedsvisie rijnpark
24
25
BURA | gemeente arnhem
5. EIGENTIJDSE, GELAAGDE STADSWIJK
6. GEZOND, ENERGIEK EN CIRCULAIR
In Rijnpark worden werken en wonen zoveel mogelijk gecombineerd, met passende voorzieningen in de nabijheid. De historische structuren (zichtbaar en onzichtbaar), historische gebouwen en andere historische elementen worden gebruikt om de wijk eigenheid en karakter mee te geven. In Rijnpark wordt compact en stedelijk gebouwd.
Bij de ontwikkeling van Rijnpark staat het streven naar een veilige, gezonde, aangename en groene leefomgeving voorop. Negatieve milieu-invloeden van binnen en buiten het gebied worden zo veel mogelijk ingeperkt. Daarbij wordt rekening gehouden met de bestaande bedrijvigheid in en rondom Rijnpark. Qua materiaal en circulariteit wordt ingezet op hergebruik van de materialen van bestaande gebouwen en fundamenten.
• De industriële historie van Rijnpark vormt het erfgoed van het gebied. De zichtbare en onzichtbare historie en het industriële karakter leggen de basis voor de ontwikkeling van het gebied • De bebouwing sluit goed aan op de omliggende wijken • In Rijnpark wordt gebouwd in een hoge dichtheid met aandacht voor de menselijke maat en schaal • In Rijnpark komt hoogbouw, met stedelijke accenten van 100 en 120 meter • Functies worden zowel horizontaal als verticaal gemengd
• Rijnpark kent een goed microklimaat • In Rijnpark wordt zo veel mogelijk energie lokaal opgewekt • In Rijnpark wordt gebruik gemaakt van collectieve energiesystemen gekoppeld aan de mobiliteitsHub’s • De ontwikkeling van Rijnpark is afgestemd op omliggende bedrijvigheid. Negatieve milieueffecten worden daarbij voorkomen en er blijft ruimte voor de bedrijvigheid op de omliggende terreinen • In Rijnpark wordt ingezet op duurzaam materiaalgebruik; 25% hergebruik van bestaande materialen tot 2030 en 50% na 2030. • Bestaande bebouwing wordt op een circulaire wijze gesloopt, en in de nieuwbouw worden circulair en biobased materialen gestimuleerd. • Afvalstromen worden beperkt, gescheiden verzameld en waar mogelijk hergebruikt
gebiedsvisie rijnpark
26
27
BURA | gemeente arnhem
3.2 indicatieve uitwerking Op basis van de ambities en uitgangspunten in deze gebiedsvisie is er een indicatieve voorbeeldverkaveling gemaakt die toont hoe Rijnpark er in een verre toekomst uit zou kunnen zien. De planvorming voor de ruimtelijke ontwikkeling van Rijnpark is met de opmaak van de gebiedsvisie pas net gestart en in de vervolgstappen moeten nog diverse zaken, als de concrete programmering, parkeeropgave, inrichting van de buitenruimte, logistiek, verder onderzocht worden en er moeten in dat proces nog talloze keuzes gemaakt worden. Deze voorbeelduitwerking geeft daarom om een indruk hoe een ontwikkeling op basis van gebiedsvisie en het voorgestelde raamwerk eruit kan zien, maar aan deze voorbeelduitwerking kunnen geen rechten ontleend worden.
Schets toekomstperspectief Rijnpark
gebiedsvisie rijnpark
28
29
BURA | gemeente arnhem
3.3 fase 1 Rijnpark wordt ontwikkeld in twee fasen. Fase 1 bestaat uit het noordelijk deel van Rijnpark dat aansluit op de Broekstraat en een zuidwestelijk deel ten zuiden van het spoorwegemplacement dat aansluit op de Van Oldenbarneveldtstraat en de Westervoortsedijk. De spoordriehoek, het emplacement en de overige delen van Rijnpark vallen in fase 2. De nieuwe oeververbinding is onderdeel van fase 1. Elke fase resulteert in een ‘goed stuk stad’. Dat betekent dat fase 1 ook goed functioneert zonder dat fase 2 ontwikkeld is of wordt. Hiervoor moet in fase 1 rekening worden gehouden met eventuele geluidsoverlast (spoor, Westervoortsedijk en de bedrijvigheid in fase 2. Fase 1 wordt ontwikkeld in de periode 2025-2030 en fase 2 wordt ontwikkeld in de periode 2030-2040.
RUIMTELIJK RAAMWERK FASE 1 De Gebiedsvisie Rijnpark is een vertaling van de ambities uit de startnotitie naar een visie. Voor Fase 1 van Rijnpark is ook een ruimtelijk raamwerk opgesteld. Dit ruimtelijk raamwerk is een vertaling van de visie naar een stedenbouwkundig opzet. Het raadsvoorstel “Gebiedsvisie Rijnpark” omvat de vaststelling van de Gebiedsvisie (Fase 1 én Fase 2) én de vaststelling van het Ruimtelijk Raamwerk Fase 1. Om tot een ruimtelijk raamwerk voor Fase 1 te kunnen komen is voor zowel Fase 1 als 2, een ruimtelijke verkenning (volumestudie) uitgevoerd. Dit om vast te kunnen stellen dat alle programmatische keuzes en stedenbouwkundige principes in Rijnpark een plek kunnen krijgen. Keuzes die daarbij voor Fase 1 worden gemaakt (o.a. mobiliteit, stadspark, woningen en bedrijvigheid) werken namelijk door in Fase 2, en andersom. Fase 1 heeft als doel dat dit deel van Rijnpark zelfstandig realiseerbaar moet zijn als een leefbaar en goed stadsdeel. De conclusie van de ruimtelijke verkenning is dat de ambities zoals vastgelegd in de startnotitie in de Gebiedsvisie Rijnpark een plek kunnen krijgen, en dat voor Fase 1 tot een kwalitatief goed en robuust Ruimtelijk Raamwerk is gekomen. De uitwerking van Fase 2, waarvan de realisatie is voorzien in de periode 2030-2040, volgt op een later moment.
Belangrijk is wel om in het gebied van fase 2 de aankomende jaren geen ontwikkelingen toe te staan, die strijdig zijn met de ontwikkeling van fase 2 op een later tijdstip (dus alleen no-regret ingrepen).
Visiekaart Rijnpark Fase I
gebiedsvisie rijnpark
30
31
BURA | gemeente arnhem
4
toelichting kernwaarden
title of document
32
33
BURA
4.1 Nieuwe arnhemse mix Rijnpark is anno 2023 een extensief en enigszins gedateerd bedrijventerrein. De ruimte op het terrein wordt niet intensief gebruikt, aan de andere kant functioneert het terrein en voorziet het in de behoefte aan werkruimte voor veel MKBbedrijven uit Arnhem en hun medewerkers. Tegelijkertijd ligt Rijnpark zeer centraal in Arnhem en heeft het de potentie om een prachtig nieuw levendig en duurzaam stuk stad te worden.
horizontaal , maar dit is afhankelijk type functie, schaal van de functie, de mate van mengbaarheid en de toegevoegde waarde van de functies onderling. In Rijnpark is binnen het ruimtelijk raamwerk een zonering opgezet van een mix van functies waarbij deze mix van kleur verschiet afhankelijk van de positie binnen het raamwerk. Aspecten als bereikbaarheid, mengbaarheid en aansluiting op de omliggende wijken spelen daarbij een rol.
1
Rijnpark wordt ontwikkeld passend bij de ambities rond het energiecluster, de campussen en werkgebieden in ArnhemOost en de nabijheid van het stadscentrum. Er wordt gestreefd naar efficiënt ruimtegebruik, compact en gemengd, met voldoende ruimte voor ontmoeting en recreatie voor én tussen bewoners en werknemers. Rijnpark wordt een levendig en energieke stadswijk, waar mensen zich thuis voelen en fijn kunnen leven en werken met dagelijkse voorzieningen op loopafstand. In Rijnpark is bewust gekozen voor een combinatie van wonen en werken en voorzieningen. Hierin een goede balans vinden is een uitdaging daarom wordt in Rijnpark gestuurd op de juiste combinatie van een bepaald type woningen en doelgroepen, bedrijven, voorzieningen en mobiliteitsaanbod. De wijk krijgt daarmee een dynamiek zoals we die in Arnhem nog niet kennen. De mix van bedrijven, woningen en voorzieningen trekt diverse gebruikers en bezoekers aan. Ze kunnen verspreid over de dag gebruik maken van het gebied en elkaar hier ook ontmoeten. In de programmering van Rijnpark wordt gestreefd naar een 16 uurs dynamiek, zodat er ook na sluitingstijd van bedrijven nog plekken zijn waar het levendig is. In zo’n omgeving past een stadse woonvorm, waar zowel werkplekken als voorzieningen (café, sportschool, cultuur, etc.) dichtbij zijn.
De ambitie is om in Rijnpark zo’n 7.000 woningen te realiseren en ruimte te bieden voor 5.000 banen. Hiermee wordt uitgegaan van een plus op de bestaande bedrijvigheid. Uitgangspunt is ook dat bestaande bedrijvigheid (weliswaar in andere vorm) opnieuw een plek in Rijnpark kan vinden, mits mengbaar met wonen. Daarnaast zal, gezien de ambitie om de werkgelegenheid te laten stijgen, ook ander werk toegevoegd moeten worden in het nieuwe woon-werkmilieu Rijnpark. Dit vraagt om werkgelegenheid waar de stad en haar
3
In Rijnpark is binnen het ruimtelijk raamwerk een zonering opgezet van een mix van functies waarbij deze mix van kleur verschiet afhankelijk van de positie binnen het raamwerk. Aspecten als bereikbaarheid, mengbaarheid en aansluiting op de omliggende wijken spelen daarbij een rol.
4
2
Zo zal in de zone direct aansluitend op het bedrijventerrein het Broek/IPKW/Nieuwe Haven het zwaartepunt liggen op werken met voorzieningen. In deze zone is wonen niet toegelaten. Meer naar het westen, aan de westzijde van de oude bedrijfsspoorlijn naar de Kleefsche Waard, wordt vervolgens werken met wonen en voorzieningen gecombineerd waarbij in de zone direct grenzend aan de woonwijk ’t Broek de woonfunctie prevaleert. Door het gezoneerd mengen van functies ontstaat een levendig en dynamisch woon/ werkgebied met een levendige plint waarbij de diverse functies op loop- en fietsafstand bereikbaar zijn voor de toekomstige bewoners, maar ook voor de aangrenzende stedelijke gebieden.
Nieuwe Arnhemse mix 1
Wonen met werken
2 Wonen en werken
3 Werken en wonen 4 Werken
inwoners behoefte aan hebben én dat minder meters per baan vraagt. In Rijnpark wordt cultureel ondernemerschap zoveel mogelijk gestimuleerd, bijvoorbeeld door ruimte te bieden voor circulariteit (lichte activiteiten als repair-cafe of kringloopwinkel), mode, maak- en creatieve industrie. Rijnpark biedt daarnaast vooral ruimte voor werkgelegenheid aan de lokale MKB’er. De krachtige groei van het aantal inwoners biedt draagvlak voor winkels, scholen, sport, zorg en horeca in Rijnpark. In de plannen wordt rekening gehouden met 80.000 m2 aan commerciële en maatschappelijke voorzieningen passend bij de omvang van de wijk en haar bewoners.
Door het ontwerpen en beschouwen op drie schaalniveaus ontstaat er een gebied waar men zich prettig en veilig voelt, waar wat te beleven is, waar ontmoeting kan plaats vinden en waar men zich op een vanzelfsprekende wijze te voet of op de fiets door heen kan bewegen. Dit zorgt mede voor sociale binding met de plek en de gebruikers/bewoners van de plek. Hierdoor ontstaat sociale duurzaamheid wat ook weer een positief effect heeft op de verblijfskwaliteit in het gebied.
Gezoneerde menging De menging van functies, wonen, werken en sociaalmaatschappelijk, zal op verschillende schaalniveaus, gebied, bouwblokniveau en gebouw, plaats vinden en wel op zo’n wijze dat er over het gehele gebied een gezonde mix is verschillende functies zodat in iedere fase een goed stuk gemixte stad ontstaat. De menging kan zowel verticaal als
Stad op ooghoogte De stad op ooghoogte, de plint, vormt een cruciale rol in het creëren van een prettig, leefbaar gebied, een plek waar veel
te zien, te doen en te beleven is, waar veel mensen graag en gemakkelijk komen en waar men plezier heeft. De plint vormt de begane-grond laag van het bouwblok en sommige gevallen beslaat deze twee bouwlagen. De stad op ooghoogte zal bekeken moet worden op drie schaalniveaus: • Totale gebied • Openbare ruimte en • Plint als onderdeel van het gebouw. Om een levendige wijk te creëren wordt ingezet op actieve en levendige plinten in Rijnpark. Hiermee ontstaat er reuring en ontmoeting tussen bewoners, consumenten en medewerkers in het gebied. Wel kan de uitstraling van actieve en levendige plinten verschillen. Zo kunnen plinten verschillen in hoogte, naar behoefte van gebruiker. Maar ook kunnen plinten op meerdere verdiepingen met een diversiteit aan werkfuncties zijn. Daarbij zorgen de diverse functies ook voor diverse vormen van levendigheid gedurende de dag. Gemeenschapszin Met de uitbouw van Rijnpark ontstaat een nieuwe compacte stadswijk aan de Rijn. Bij de ontwikkeling van Rijnpark wordt tegelijkertijd gebouwd aan een nieuwe gemeenschap van bewoners, gebruikers en ondernemers in het gebied. Dit gebeurt in Rijnpark door placemaking, het inrichten van ontmoetingsplekken in de gebouwen en de openbare ruimte en het bevorderen van eigenaarschap bij de ontwikkeling van het gebied.
Naast het stimuleren van de nieuwe gemeenschappen worden ook de bestaande gemeenschappen van de omliggende wijken bij Rijnpark betrokken. Daarnaast liggen er kansen om binnen het gebied voorzieningen te delen. Zo kunnen bijvoorbeeld de werkfuncties voor hun ondersteunende voorzieningen, zoals vergader- en lunchfaciliteiten gebruik maken van voorzieningen in de plinten in de omgeving. Daarmee ontstaat een milieu in Rijnpark waarin kruisbestuiving ontstaat tussen de werkprogramma’s en de bewoners en bezoekers van Rijnpark.
stapelen van werken VOORZIENINGEN
WONEN VOORZIENINGEN
Fietsparkeren voor bewoners in de plinten
VOORZIENINGEN
WONEN
Levendige plinten
WONEN
VOORZIENINGEN
PLINT WONEN
VOORZIENINGEN
P
WONEN
Voorzieningen in de openbare ruimte
WONEN
Dubbelgebruik voorzieningen
WONEN PLINT WONEN
Bedrijfsverzamelgebouwen
VOORZIENINGEN
Werken in superplinten
Principesnede Arnhemse mix
gebiedsvisie rijnpark
WONEN BOVEN SUPERPLINT
34
35
BURA | gemeente arnhem
WONEN
een mix van het opdrachtgeverschap. Door verschillende woonmilieus aan te bieden- en zo ruimte te bieden om binnen de bestaande wijken wooncarrière te maken of meerdere generaties een plek te geven kan nieuwbouw van Rijnpark bijdragen aan de leefbaarheid en vitaliteit van de woningmarkttoegankelijkheid in Arnhem-Oost.
In de nieuwe wijk Rijnpark is plek voor zo’n 7.000 woningen. Daarmee geeft Rijnpark invulling aan een substantieel deel van vraag naar de binnenstedelijke woningbouwopgave tot 2040 van de gemeente Arnhem. Gelet op de Arnhemse woningbouwbehoefte is het van belang dat een groot deel van de woningen in de betaalbare segmenten wordt gerealiseerd. We zetten in het kader van de Woondeal in op 2/3 betaalbaar wonen; 40% is sociaal en circa 25% is middelduur (waarvan 20% betaalbare koop). Er is sprake van een gelijkmatige verdeling van de verschillende segmenten over Rijnpark. Met deze invulling van woningbouw in Rijnpark dragen we voor een belangrijk deel bij aan de ambities uit in ontwikkeling zijnde Woonvisie Arnhem 2040. Met een programma met 40% sociaal in Rijnpark levert Rijnpark een bijdrage aan de beschikbaarheid én bereikbaarheid van voldoende en kwalitatief goede betaalbare woningen.
1
Nieuwe manieren van wonen In Rijnpark wordt ruimte geboden voor initiatieven die zich richten op nieuwe vormen van gemeenschappelijk bouwen en wonen (sociaal, middenhuur en koop). Collectieve woonvormen verruimen het aanbod en de kwaliteit van het wonen en dragen zodoende bij aan een gezond woningklimaat. Gezien bovenstaande is het kansrijk om in te zetten op verschillende vormen van collectieve wooninitiatieven, zoals bijv. CPO, beheercoöperaties ism woningcorporaties, autonome wooncoöperaties, concepten inclusief wonen. De ambitie is om in Rijnpark tenminste 5% van de woningen in dit segment te realiseren.
3 2
Nieuwe Arnhemse mix
Door verschillende woonmilieus op een groot schaal aan te bieden- en zo ruimte te bieden om binnen de bestaande wijken wooncarrière te maken of meerdere generaties een plek te geven kan nieuwbouw van Rijnpark bijdragen aan de leefbaarheid en vitaliteit van de woningmarkt en toegankelijkheid in Arnhem-Oost. De keuze voor 40% sociaal in Rijnpark vraagt naar verwachting meer van wijk ondersteunende functies en maakt het belangrijker om te zorgen voor werk voor praktisch geschoolden in Rijnpark en de omliggende wijken. De grote hoeveelheid nieuwe woningen in Rijnpark maakt het mogelijk nieuwe doelgroepen aan te trekken voor de stad en doorstroming in de bestaande wijken mogelijk te maken. De vraag naar een centrumstedelijk woonmilieu in Arnhem is groot. Rijnpark is een woonplek voor verschillende beurzen, die bijdraagt aan de doorstroming in de stad, maar ook en vooral in Rijnpark en de omliggende wijken. Dit centrumstedelijk woonmilieu biedt ook ruimte voor de ontwikkeling van de nieuwe type woonvoorraad. Rijnpark is plek voor een mix van mensen die houden van het stedelijk woonmilieu. Een brede doelgroep van jonge stedelingen, vitale ouderen en senioren, alleenstaanden, stellen, gezinnen, starters, doorgroeiers en zorgbehoevenden, zal hier graag willen wonen. Ze delen de wens om midden in de stad te wonen met alle voorzieningen en groen om de hoek.
Ze vinden in Rijnpark een comfortabele woning, werk en de ruimte voor ontmoeting en verbondenheid met anderen. Ze willen betrokken zijn bij en onderdeel zijn van een gemeenschap. Gezinnen met kinderen zijn daarbij erg belangrijk voor het sociale weefsel van het gebied. Wonen met een gezin in de stad vraagt om een nieuwe type woning en kindvriendelijke woon- en leefomgeving: gestapeld wonen en ruimte maken voor opgroeien. In Rijnpark bouwen we aan gezonde stedelijke leefomgeving. In deze omgeving kunnen gezinnen een baan combineren met kinderen, cultuur
gebiedsvisie rijnpark
1
Wonen met werken
3 Werken en wonen
2 Wonen en werken
VOORZIENINGEN
en een rijk sociaal leven. Hierbij kan stedelijke kindvriendelijke woon- en leefomgeving veel ontplooiingskansen voor kinderen bieden. Opgroeien in stimulerende omgeving kan bovendien bijdragen aan meer kansengelijkheid voor kinderen. Dit betekent dat er o.a. een kwalitatief hoogwaardige openbare ruimte gecreëerd moet worden met ruimte voor ontmoeting, sociaal veilige speelomgeving in het gebouw en/of buitenruimte. In Rijnpark is daarnaast ook aandacht en ruimte voor de huisvesting van verschillende aandachtsgroepen als maatschappelijke opvang, statushouders, kwetsbare jongeren en gemengd wonen met een goede verdeling tussen vragers en dragers. In Rijnpark komen circa 450 opvangplekken voor vluchtelingen in het noordelijke deel in fase 1. Het exacte aantal te realiseren plekken wordt later vastgesteld op basis van draagkracht van de wijk en uitvoerbaarheid voor samenwerkingspartners. In fase 2 wordt aanvullend een flexibele schil voorzien voor nog eens 350 plekken. Bij de huisvesting van aandachtsgroepen wordt gestreefd naar een flexibele invulling van de gebouwen, zodat de woonruimte voor verschillende doelgroepen en functies gebruikt kan worden. Naast woningbouw levert de aanpak van leefbaarheid en veiligheid in het Nationaal Programma Arnhem-Oost een belangrijke bijdrage aan de aantrekkelijke woonen leefomgeving voor bestaande en nieuwe inwoners van Arnhem.
Dit betekent dat we specifieke aandacht besteden aan het ontwerp van de gebouwen en woningen (duurzaam, levensloopbestendig, collectief), de kwaliteit van buitenruimte en voorzieningen. Hierdoor wordt het gebied aantrekkelijk voor diverse doelgroepen, inkomenscategorieën, levensfasen en leefstijlen, inclusief
De ambities voor Rijnpark zijn hoog. Het gebied transformeert de komende jaren stapsgewijs van een bedrijventerrein naar een gemengde hoog stedelijke stadswijk. Om deze nieuwe stadswijk tot een succes te maken, is een gezonde mix van programma’s cruciaal. Naast wonen en werken zijn goede voorzieningen cruciaal voor een goede, gezonde stedelijke leefomgeving. De krachtige groei van het aantal inwoners en werknemers biedt draagvlak voor winkels, scholen, maatschappelijke voorzieningen, de sport en beweegsector, zorg en horeca in Rijnpark en de directe omgeving. In Rijnpark komen voorzieningen die bewoners en werknemers in Rijnpark voorzien in hun dagelijkse behoeften. Daarnaast biedt de ontwikkeling van Rijnpark kansen om voorzieningen te bouwen met een meerwaarde voor de hele stad. De voorzieningen in Rijnpark zijn een aanvulling op (dus niet concurrerend met) de bestaande voorzieningen in de omgeving en de stad. De voorzieningen dragen daarnaast substantieel bij aan de ambitie voor het creëren van 5.000 banen in Rijnpark.
Kromhouthal, Amsterdam
36
37
LocHal, Tilburg
In de plannen voor Rijnpark is circa 80.000 m2 BVO opgenomen voor maatschappelijke (49.000 m2) en commerciële voorzieningen als detailhandel, supermarkten, horeca, sport, publieke fietsenstallingen en voor een deel gezondheidszorg (huisartsen, fysio, tandartsen ed.). Bij het opstellen van de Detailhandelsvisie Arnhem 2024 – 2034 wordt onderzocht wat de meest optimale detailhandelsstructuur is voor het nieuwe woonwerkgebied Rijnpark en omgeving, rekening houdend met de bestaande detailhandelsfuncties in het gebied en de uitbreiding van de detailhandelsmeters. Voor maatschappelijke voorzieningen wordt daarbij gedacht aan sport en onderwijs, wijk-ondersteunende functies (als een buurthuis, een zorgcentrum, jongerenhuiskamers, een activiteitencentrum een COA of een buurthuis), of een wijkcultuurhuis (muziek, expressie, taal, toneel, dans, lezing, ontmoeting). In de volgende fase op weg naar het stedenbouwkundig plan, zal een nadere onderbouwing worden gemaakt over de onderverdeling tussen de verschillende voorzieningen binnen de gereserveerde ruimte. De maatschappelijk voorzieningen in Rijnpark dragen bij aan de creatie van een sterke, sociale en gezonde gemeenschap, de zelfredzaamheid van de bewoners, faciliteren bewonersinitiatieven, zijn zo veel mogelijk meervoudig te gebruiken en sluiten aan bij de vraag van de bewoners en werknemers in het gebied.