Begroting 2025 (geamendeerde versie)

Geamendeerde Begroting 2025

Inhoudsopgave Deel 1 Hoofdlijnen van beleid en financieel kader .............................................................................................. 1 Hoofdlijnen ............................................................................................................................................................ 2 Hoofdlijnen van beleid .......................................................................................................................................... 2 Ontwikkelingen in het financieel kader .................................................................................................................. 9 Leeswijzer ........................................................................................................................................................... 25 Deel 2 Beleidsbegroting ...................................................................................................................................... 27 Wijkprogramma's ................................................................................................................................................ 28 Wijken Algemeen .............................................................................................................................................

29 Centrum, Spijkerkwartier, Arnhemse Broek ..................................................................................................... 33 Noordwest ........................................................................................................................................................ 36 Noordoost ........................................................................................................................................................ 39 Presikhaaf ........................................................................................................................................................ 43 Malburgen ........................................................................................................................................................ 46 Schuytgraaf/Elderveld ...................................................................................................................................... 50 De Laar/Elden .................................................................................................................................................. 53 Rijkerswoerd, Kronenburg, Vredenburg ...........................................................................................................

55 Stedelijke programma's ...................................................................................................................................... 58 Bestuur, dienstverlening en financiën .............................................................................................................. 59 Veiligheid ......................................................................................................................................................... 66 Bereikbaarheid ................................................................................................................................................. 81 Economie ......................................................................................................................................................... 89 Onderwijs ....................................................................................................................................................... 103 Cultuur ........................................................................................................................................................... 109 Participatie en armoedebestrijding .................................................................................................................

124 Zorg ............................................................................................................................................................... 132 Welzijn en inclusie ......................................................................................................................................... 143 Gezondheid en sport ...................................................................................................................................... 154 Klimaat en energie ......................................................................................................................................... 161 Ruimtelijke ontwikkeling ................................................................................................................................. 173 Wonen en leefomgeving ................................................................................................................................ 180 Paragrafen ........................................................................................................................................................ 199 Lokale heffingen.............................................................................................................................................

200 Risicomanagement en weerstandsvermogen ................................................................................................ 209 Onderhoud kapitaalgoederen......................................................................................................................... 224 Financiering ................................................................................................................................................... 243 Bedrijfsvoering ............................................................................................................................................... 247 Verbonden partijen......................................................................................................................................... 256 Grondbeleid ................................................................................................................................................... 270 Investeringen ................................................................................................................................................. 274

Subsidies ....................................................................................................................................................... 281 Openbaarheidsparagraaf Wet open overheid ................................................................................................ 288 Overig programmaplan ..................................................................................................................................... 290 Deel 3 Financiële begroting .............................................................................................................................. 291 Overzicht van baten en lasten per programma ................................................................................................. 292 Overzicht structureel begrotingssaldo ............................................................................................................... 295 Geprognosticeerde balans 2025-2028 .............................................................................................................. 297 Reserves en voorzieningen .............................................................................................................................. 298 EMU-saldo 2025 ...............................................................................................................................................

306 Overzicht geraamde lasten en baten per taakveld ............................................................................................ 307 Overzicht taakvelden per programma (lasten) .................................................................................................. 313 Overzicht taakvelden per programma (baten)................................................................................................... 317 Mutaties circulaires ........................................................................................................................................... 321 Bijlagen............................................................................................................................................................... 322 Overzicht BBV-indicatoren ................................................................................................................................ 323 Begrippenlijst .................................................................................................................................................... 327

Deel 1 Hoofdlijnen van beleid en financieel kader Deel 1 bestaat uit: 1.

Hoofdlijnen van beleid

2.

Ontwikkelingen in het financieel kader

3.

Leeswijzer

1 Deel 1 Hoofdlijnen van beleid en financieel kader

Hoofdlijnen Hoofdlijnen van beleid In Arnhem zetten we een radicale stap naar voren. Juist in deze tijd van polarisatie zijn we sociaal, gastvrij en kiezen we voor verbinding. Zo lossen we - samen met het Nationaal Programma Arnhem-Oost - met het experiment Immerloo Schuldenvrij alle schulden af van een groep huishoudens om hun bijbehorende problematiek te doorbreken; hebben we afspraken gemaakt over permanente opvang van 1700 asielzoekers voor de komende dertig jaar; en ondersteunen we belangrijke culturele organisaties die van het Rijk de komende jaren geen geld meer krijgen. Op die manier laten we in Arnhem zien dat het anders kan. En dat moet ook. De veranderingen om ons heen maken dat wij ons extra hard moeten inzetten om de duurzame, groene, kansrijke en verbonden stad te blijven die we zijn. De stad waar mens en dier prettig kunnen wonen en verblijven. Ook de voortwoekerende gruwelijke oorlogen in onder meer Gaza en Oekraïne, en de brede internationale politieke onrust maken dat wij vast moeten houden aan onze eigen Arnhemse koers. We doen dat binnen een financieel steeds ingewikkelder speelveld. De bezuinigingen vanuit Den Haag op gemeenten, de sterk oplopende kosten voor de jeugdzorg en toenemende bouwkosten maken dat we scherp aan de wind moeten zeilen. Scherp aan de wind en soms tegen de wind in.

Tegelijkertijd moeten we keuzes maken om ook in de komende jaren uit te kunnen gaan van een degelijk financieel fundament. Zodat we van daaruit samen met onze inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers verder kunnen bouwen aan een duurzaam, groen, kansrijk en verbonden Arnhem dat klaar is voor de toekomst. Midterm Bij de start van deze raadsperiode, inmiddels bijna twee jaar geleden, hebben we als stad het roer radicaal omgegooid. Bewapend met daadkracht en lef zijn we aan de slag gegaan om de klimaat- en biodiversiteitscrisis, de wooncrisis en de kloof tussen arm en rijk te bestrijden. Sindsdien werken we ambitieus aan een ongedeelde stad waarin het fijn leven is voor mens en dier en waar de natuur alle ruimte krijgt. Waar voor alle Arnhemmers goede, betaalbare en geïsoleerde woningen beschikbaar zijn om prettig in te wonen. Waar we de transformatie maken naar duurzame energie en werken aan een groene, circulaire stad. Waar we investeren in een gezonde en veilige leefomgeving waar kinderen en jongeren onbezorgd kunnen opgroeien. Waar elke Arnhemmer verzekerd is van bestaanszekerheid en volop kansen krijgt om te bereiken wat hij, zij of hen wil. Waar inwoners naar elkaar omzien en waar we nieuwe Arnhemmers verwelkomen die verdreven van huis en haard op zoek zijn naar een veilig heenkomen. Inmiddels zitten we in de tweede helft van deze raadsperiode.

Beslissingen waarmee we onze ambities kunnen verwezenlijken, hebben we al genomen of zijn in gang gezet. Voorstellen als de Omgevingsvisie Arnhem 2040; Woonvisie Arnhem 2024-2029/2034; de Kantorennota 2022-2030; de Visie Werklocaties 2040; de Gebiedsvisie Rijnpark; het Integraal huisvestingsplan onderwijs 2024-2039; het Gebiedsprogramma Grootschalig Woningbouwgebied Spoorzone Arnhem-Oost; de Huisvestingsverordening Gemeente Arnhem 2024; de Nota Grondbeleid 2023; en het Omgevingsplan Binnenstad en Singels zijn inmiddels door de raad vastgesteld. Dat geldt ook voor de raadsvoorstellen Positief sportklimaat, toekomst sportclubs en duurzaam kunstgrasbeleid; de Aanpak wachtlijst huishoudelijke ondersteuning; de Koersnota Van Wijken Weten 2023-2030; de Aanpak crisis bestaanszekerheid; Investering (tijdelijke) jeugdruimte Schuytgraaf; het Eerste Arnhemse Burgerberaad; het Integraal Veiligheidsplan 2023-2027; het Lokaal consumentenvuurwerk afsteekverbod en de Nieuwe regels voor zonnepanelen op daken van beschermde monumenten en panden met een zware welstandstoets. We zijn bezig met het instellen van een Bijverdienbeloning, hebben al een aantal beslissingen genomen om schuldhulpverlening weer in eigen hand te nemen, en zitten midden in een uitgebreide operatie om inkomensregelingen voor mensen met een laag inkomen te verbeteren en toegankelijker te maken.

Ook zijn we aan de slag gegaan met het opknappen en vergroenen van Winkelcentrum De Drieslag inclusief het opkopen van het binnenplein daar. We hebben het Plan Leefbare Wijken opgesteld en zijn dagelijks bezig met de uitvoering. Daarnaast is de raad reeds gestart met de behandeling van plannen als de Uitvoeringsagenda Dierenwelzijn, de parkenvisie Sonsbeek, Zypendaal, Gulden Bodem, het Duurzaam Mobiliteitsplan en het Plan Gezonde Leefomgeving. De Visie Stadslandbouw en duurzaam voedsel komt er nog aan. Voor het Nationaal Programma Arnhem-Oost heeft de alliantievertegenwoordiging in april 2024 het Uitvoeringsplan 2024-2026 vastgesteld dat is verwerkt in deze begroting.

2 Deel 1 Hoofdlijnen van beleid en financieel kader

Nu al deze programma's en plannen om onze ambities voor een duurzaam, groen, kansrijk en verbonden Arnhem zijn en worden besproken, richten we ons de komende jaren vol op de uitvoering en op realisatie. Naast alle beleidsstukken, zijn we de afgelopen jaren hard aan het werk om het verschil van beleidskeuzes ook te laten zien in de stad aan de Arnhemmers. Zo zijn de nieuwe woonprojecten natuurinclusief en klimaatadaptief, worden er veel nieuwe bomen geplant en worden de wijken vergroend nadat samen met wijkbewoners wijkgroenagenda’s zijn gemaakt. Daarnaast worden er resultaten geboekt met het beschikbaar maken van plekken voor de creatieve makers van de stad. Ook voor onze ambities met betrekking tot wonen en de groei van de stad richten we ons op de uitvoering en realisatie. Zo is de planvoorraad de afgelopen twee jaar zeer hard gegroeid naar in totaal 18.000 woningen (waarvan ongeveer 4500 woningen in plannen zijn vervat die reeds vergevorderd zijn). Ook hier breekt een fase aan om deze plannen richting de uitvoering en de bouw te brengen. De slag naar uitvoering en realisatie is niet zomaar gemaakt. Soms betreft dit het omdraaien van ingesleten patronen wat het weerbarstig maakt en om een lange adem vraagt. Hiervoor is veel inzet nodig, zowel van ons zelf als van onze partners.

Omstandigheden als stijgende kosten, stikstofbeperkingen, netcongestie en een gespannen arbeidsmarkt helpen daar niet bij. Het bekende spanningsveld tussen ambities en realisatiekracht doet zich hier gelden. Tegelijkertijd zijn we positief gestemd; er staat immers veel in de steigers. De vertaalslag naar uitvoering vraagt om realistisch plannen en het stellen van prioriteiten. Dit doen we om zo groot mogelijke impact te realiseren voor onze stad, inwoners en ondernemers. In het kader van posterioriteren inventariseren we voortdurend alle grote projecten en programma's, waarbij we kijken wat al gerealiseerd is, wat qua planning haalbaar is en waarop bijgestuurd moet worden. Dit is vertaald en terug te lezen in de verschillende programma's in deze begroting. Daar waar aanvullende keuzes mogelijk of nodig zijn – tenslotte betreft dit een voortdurend proces – doen we dat uiteraard in afstemming met de raad. Financieel gezond Arnhem Met de bezuinigingsvoorstellen uit de vastgestelde Perspectiefnota 2025-2028 kunnen we een structureel sluitende begroting realiseren. Het college stelt voor om hieraan vast te houden met het oog op de onzekerheden uit het Hoofdlijnenakkoord van het kabinet en onze oplopende financiële opgaven op het gebied van onderwijshuisvesting en beschermd wonen.

Ook blijven er onzekerheden bestaan over mogelijke stijgingen van tarieven en volumes in het zorgdomein. Ook toenemende personele lasten zullen door CAO-stijgingen in bijvoorbeeld de cultuursector, de zorg, de welzijnsector en bij de sociale wijkteams voelbaar zijn. In dit verband zal met partners in de stad het gesprek gevoerd worden over de uitvoering van hun taken. Daarnaast stellen we voor om de aangekondigde transformatie Sociaal Domein door te zetten vanwege de stijgende kosten van deze voorzieningen en de doorontwikkeling die we voor ogen hebben. Een DUURZAAM Arnhem In Arnhem willen we koploper zijn in de energietransitie, zowel vanuit duurzaamheids- als vanuit sociaal perspectief. In 2030 streven we naar een 50% circulaire economie, in 2050 willen we volledig circulair zijn. We streven naar een fikse CO2-reductie door energiebesparing in de gebouwde omgeving en bij bedrijven. We zetten in op het opwekken van duurzame elektriciteit (met zonnepanelen en windmolens) en duurzame warmte als alternatief voor aardgas. Hierbij zorgen we dat de energietransitie rechtvaardig is en dat iedereen mee kan doen. De Arnhemse Isolatie aanpak voeren we uit. Met bedrijven op werklocaties sluiten we Green Deals omdat ook daar flinke slagen nodig zijn. In onze omgang met grondstoffen en afval staat een circulaire economische benadering centraal.

Hierbij streven we naar duurzaamheid en brede welvaart. Zo min mogelijk afval Een milieu- en gebruiksvriendelijke afvalinzameling is een essentieel onderdeel van een duurzame woon- en leefomgeving. Onze ambitie blijft om afval zoveel mogelijk te hergebruiken en daarmee de hoeveelheid restafval verder te verkleinen. In 2024 heeft het eerste Arnhemse burgerberaad over afval plaatsgevonden. Dit heeft in totaal 29 adviezen opgeleverd over de manier waarop we de hoeveelheid afval van inwoners, bedrijven en instellingen kunnen verminderen. Deze adviezen zullen worden verwerkt in een pakket aan maatregelen dat wordt voorgelegd aan de raad. Een groeiende stad De verstedelijkingsopgave is voor de gemeente een grote financiële opgave. Ruim de helft van de in totaal 14.000 woningen die we tot 2040 in Arnhem gaan bouwen, is voorzien in de Spoorzone Arnhem-Oost. Met het

3 Deel 1 Hoofdlijnen van beleid en financieel kader

Rijk zijn afspraken gemaakt over cofinanciering van gebiedsontwikkelingen in de Spoorzone Arnhem Oost. In deze begroting is de gebiedsexploitatie Spoorzone Arnhem-Oost verwerkt in lijn met de eerder door de raad vastgestelde gebiedsvisies behorende bij Spoorzone Arnhem-Oost. Goede volkshuisvesting Om de wooncrisis te bestrijden sturen we op goede volkshuisvesting. We pakken regie en zetten ons beleid en instrumentarium maximaal en onorthodox in om wonen betaalbaar te krijgen en veel meer woningen toe te voegen voor alle doelgroepen. Zo moet er over een aantal jaar, voor veel meer Arnhemmers dan nu, een goede, betaalbare en duurzame woning beschikbaar zijn. Daarbij geven we prioriteit aan acties en initiatieven die ons helpen met de sociale opgaven in onze wijken. Deze stevige ambities zijn uitgewerkt in de inmiddels vastgestelde nieuwe Woonvisie. Extra woonplekken voor dak- en thuislozen In Arnhem willen we dat niemand op straat hoeft te slapen of in een onveilige thuissituatie hoeft te leven. Onze focus ligt bij het zoveel mogelijk voorkomen dat opvang nodig is en bij het bieden van een perspectief. Als opvang toch nodig is, wordt die snel en persoonsgericht geboden. Deze opvang is gericht op duurzame uitstroom. Hierbij is nazorg belangrijk om terugval te voorkomen. De komende jaren zetten we in op de transitie van maatschappelijke opvang naar wonen.

Voor dak- en thuislozen gaan we extra woonplekken realiseren. Daarnaast geven we als (een van de) eerste gemeenten invulling aan de opvang van dakloze kwetsbare EU-burgers. Duurzame economie Onze ambitie is om de komende jaren de economie van Arnhem en de regio verder te verduurzamen, de creativiteit en innovatie te vergroten en de brede welvaart van Arnhem te versterken. Hierbij moet de groei van de werkgelegenheid in balans zijn met de ontwikkeling van de stad. We werken aan het stimuleren, toepassen en zichtbaar maken van innovaties met betrekking tot energie. Dit doen we onder meer met behulp van onze voucherregeling energie. Onze werklocaties zijn belangrijke pijlers onder de duurzame economische ontwikkeling van Arnhem en de regio. Ze bieden ruimte aan verschillende vormen van bedrijvigheid en werkgelegenheid op alle niveaus voor Arnhemmers. Daarom bieden we ook in 2025 ruimte voor ondernemen. Bovendien werken we samen met partners in de stad aan de kwaliteit van onze werklocaties. Daarbij richten we ons onder meer op duurzaamheid, veiligheid en bereikbaarheid. Om de mismatch op de arbeidsmarkt tussen vraag en aanbod te verkleinen, faciliteren en stimuleren we samen met onze partners een leven lang ontwikkelen. Ook zetten we in op het aantrekken en behouden van talent en activeren we onbenut arbeidspotentieel.

Transformatie binnenstad We werken aan een transformatie van onze binnenstad, waarbij we inzetten op onder meer een compacter winkelhart, meer groen en meer ruimte voor ontmoeten en spelen. Dit vraagt de komende jaren om keuzes, afwegingen en prioritering. Begin 2025 willen we hiervoor een ontwikkelperspectief Arnhem Centrum opleveren. Daarnaast werken we gericht verder aan gebiedsontwikkelingen en projecten in de binnenstad zoals het Johnny van Doornplein en het Gele Rijdersplein. Dit doen we uiteraard in samenspraak met het Platform Binnenstad Arnhem. Ook willen we nauwer samenwerken met de diverse stichtingen van de ingestelde Bedrijveninvesteringszones (BIZ). Een GROEN Arnhem Een prachtige, groene openbare ruimte vormt de sleutel tot een bruisende en gezonde stad waarin het heerlijk wonen, werken en ontspannen is. Arnhem is gezegend met fraaie openbare ruimtes waaronder de vele schitterende stadsparken. Toch kunnen we niet stilzitten. Klimaatverandering, afname van biodiversiteit en de enorme druk op groene gebieden vragen om actie. Daarom blijven we de komende jaren fors investeren in onze groene leefomgeving. We combineren de vergroeningsopgave met klimaatadaptatie. Zo maken we in nauwe samenwerking met onze inwoners en partners, Arnhem met behulp van klimaatadaptatie bestand tegen de grillen van het veranderende klimaat.

We passen de stad slim aan en ontwerpen nieuwe stedelijke gebieden die weerbaar zijn tegen overstromingen, hevige regenval, hitte en droogte. Al deze maatregelen zijn vastgelegd in onze klimaatadaptatiestrategie. Aan de hand van deze strategie zorgen we voor wateropvang in de bodem, een betere afvoer bij zware buien en verminderen we hitteproblemen. Radicaal vergroenen is daarbij een belangrijk middel. Zo planten we meer bomen en geven we onze aanwezige bomen de kans om majestueus uit te groeien. We gaan aan de slag om onze prachtige groene gebieden nóg

4 Deel 1 Hoofdlijnen van beleid en financieel kader

beter te verbinden, de bodem te optimaliseren en de biodiversiteit te vergroten. We stimuleren onze bewoners om klimaatadaptieve maatregelen te nemen en zetten verharding om naar groen. Ook werken we aan de realisatie van een koel netwerk, zodat (kwetsbare) Arnhemmers tijdens hittegolven gebruik kunnen blijven maken van de openbare ruimte. Door onze waardevolle bossen en parken op orde te houden en in te zetten op het vergroten en versterken van de verbinding van en tussen deze gebieden, ontstaat er een groter groen netwerk voor dier, plant en mens. Ook werken we natuur-inclusieve landbouw in onze parken en ommelanden. Dierenwelzijn is essentieel Dieren hebben een intrinsieke waarde en hun welzijn is voor ons essentieel. Daarom bieden we in Arnhem ruimte aan dieren in de stad en in de natuur. Zo zorgen we voor meer en/of betere uitlaatplekken voor honden en bieden we ondersteuning aan huisdiereigenaren die dat nodig hebben. Samen met de regiogemeentes zorgen we voor opvang van huisdieren waarvoor niet (meer) wordt gezorgd. De nieuwbouw van het Dierentehuis Arnhem en omstreken zal in 2025 openen. Daarnaast zetten we ons in om de leefomgeving van dieren in de gemeente Arnhem verbeteren. Zo verbinden en versterken we de ecologische hoofdstructuur. Ook zetten we ecologisch maaibeheer en dynamische begrazing door kuddes in om de biodiversiteit in stand te houden of te verbeteren.

Gezonde leefomgeving We willen dat onze inwoners en bezoekers in een gezonde, veilige leefomgeving kunnen wonen, leven, werken en recreëren. Daarom hebben we afgelopen jaar het plan Gezonde Leefomgeving opgesteld, wat we de komende jaren gaan uitvoeren. In dit plan staat hoe we de fysieke leefomgeving gaan verbeteren waarbij we de gezondheid van mens, dier en natuur beschermen tegen slechte luchtkwaliteit, geluidshinder, hittestress en vervuiling. Ook voeren we de maatregelen uit de Uitvoeringsagenda Dierenwelzijn uit. Bereikbare stad Arnhem groeit, er komen meer huizen, banen, bedrijven en Arnhemmers bij. Dat betekent ook meer verkeer. Om ons hier op voor te bereiden moeten we nu stappen zetten. Om ervoor te zorgen dat Arnhem bereikbaar, leefbaar en groen blijft. We reizen steeds meer te voet, fietsend of met het openbaar vervoer. Tegelijkertijd willen we als het nodig is ook nog met de auto van A naar B kunnen. En willen we graag leven in prettige wijken met ruimte voor ontmoeting, beweging en groen, met minder verkeersoverlast en minder auto’s op straat. Waarbij we oog hebben voor verkeersveiligheid. Onze ambities en plannen beschrijven we in het Duurzaam Mobiliteitsplan, dat nog door de raad moet worden vastgesteld. Een KANSRIJK Arnhem Alle Arnhemmers moeten op hun eigen manier kunnen meedoen in de samenleving.

Daarvoor is financiële rust, stabiliteit, een dag-invulling en perspectief op een goede toekomst nodig. Juist in deze tijd is het belangrijk dat we onze inwoners de zekerheid bieden dat zij - zelfstandig of met de juiste begeleiding - in hun eigen levensonderhoud kunnen voorzien. Waar nodig helpen we mensen aan het werk, bijvoorbeeld met de proef Bijverdienbeloning, die in 2024 is uitgebreid met jongeren t/m 27 jaar. Hiermee willen wij de bestaanszekerheid van inwoners vergroten en stimuleren dat zij gaan werken en uitstromen uit de uitkering. Ook ondersteunen we onze inwoners door bemiddeling naar betaald werk en inzet van arbeidsontwikkeling. Scalabor, ons sociaal ontwikkelbedrijf, speelt hierbij een belangrijke rol. Voorkomen van en hulp bij schulden Bestaansonzekerheid bestrijden en het bieden van perspectief van een toekomst zonder problematische schulden, vinden we essentieel. Daarom gaan we in 2025 de vroegsignalering, aanmelding, intake, stabilisatie, schuldregeling en budgetbeheer/coaching in eigen beheer uitvoeren. Zo kunnen we beter inspelen op de vraag en ondersteuningsbehoefte van inwoners. In onze hulpverlening blijven we extra aandacht geven aan doelgroepen zoals jongeren, ondernemers en gedupeerden van het Kinderopvangtoeslagenschandaal. Dat doen we vanuit een basis van vertrouwen.

We zetten investeringen door in de Gelrepas, bijzondere bijstand en vroegsignalering van schulden. Samen met het Nationaal Programma Arnhem-Oost voeren we in Immerloo een experiment uit waarbij we 40-60 gezinnen op een innovatieve manier helpen met hun schulden en hen begeleiden bij multiproblematiek. Verder vereenvoudigen we onze gemeentelijke inkomensregelingen voor zowel onze inwoners als de uitvoering, zodat mensen de hulp krijgen die ze nodig hebben met zo min mogelijk drempels en rompslomp. Transformatie van zorg en welzijn Onze stad groeit en onze inwoners worden steeds ouder. Onze verwachting is dat Arnhemmers de komende jaren steeds vaker hulp of ondersteuning nodig zullen hebben. Wij willen wij dat onze inwoners die dit het meest

5 Deel 1 Hoofdlijnen van beleid en financieel kader

nodig hebben, toegang blijven houden tot goede, betaalbare en laagdrempelige voorzieningen. Daarbij zien we wel enkele uitdagingen. Zo leidt de vergrijzing tot een toenemende en complexere zorgvraag, terwijl door aanhoudende personeelstekorten het aanbod van zorg begrensd is. Ook stijgen de kosten van zorg, bijvoorbeeld door CAO-aanpassingen, die niet volledig gecompenseerd worden door het Rijk. Om deze uitdagingen het hoofd te bieden, gaan we door met de transformatie van zorg en welzijn. Arnhemmers die hulp, ondersteuning of zorg nodig hebben om mee te kunnen doen in de samenleving krijgen die thuis of kunnen daarvoor laagdrempelig in de wijk of buurt terecht. We zetten daarbij vol in op preventie en organiseren de zorg om Arnhemmers heen. Waar dat ontbreekt investeren we in het versterken van deze wijknetwerken formeel en informeel - zo dicht mogelijk bij huis. Op die manier proberen we complexere problemen en zwaardere zorg te voorkomen. We versterken de preventieve functie van het welzijnsbeleid. In geval er een zorgvraag is, organiseren we meer samenhang in de toeleiding; verbinden we welzijn en zorgaanbieders en zorgen we ervoor dat aanbieders lichte ondersteuning dichtbij kunnen bieden. Ook organiseren we meer samenhang in de zware zorg.

Om te borgen dat iedereen gelijkwaardige kansen heeft om zich te ontwikkelen en mee te doen, is een stevige sociale basis nodig die de leefbaarheid in de Arnhemse wijken vergroot. We werken aan een aangescherpt welzijnsbeleid, waarbij de focus ligt op preventie. We combineren activiteiten waarin welzijn en zorg elkaar raken. Ook gaan aan de slag met de uitvoering van het ouderenbeleid dat eind 2024 aan de raad zal worden voorgelegd. Zo werken we samen verder aan een zorgzame stad waar inwoners omzien naar elkaar. Zorg en ondersteuning voor de meest kwetsbare Arnhemmers Op diverse fronten binnen de zorg en ondersteuning zijn de gevolgen van de vergrijzing en personeelstekorten zichtbaar. Binnen de huishoudelijke ondersteuning bijvoorbeeld, waar we gerichter gaan toewijzen om te zorgen dat die beschikbaar blijft voor onze inwoners. Waar nodig en mogelijk zetten we binnen de zorg en ondersteuning vaker groepsgewijze ondersteuning en begeleiding in. Ook dit draagt bij aan het verminderen van de personeelstekorten, omdat één begeleider zo meer inwoners tegelijkertijd kan begeleiden. Om deze beweging op gang te krijgen, zullen wij aanbieders hiertoe stimuleren en bovendien in de regionale inkoop financiële prikkels inrichten. Via pilots met zorgaanbieders en in samenwerking met de regionale inkooporganisatie bereiden we dit voor.

Kansen voor alle Arnhemse kinderen en jongeren We willen dat alle kinderen en jongeren de kans krijgen om het beste uit zichzelf te halen. Dat er voor iedereen kind perspectief is op een gelukkige toekomst. Onderwijs speelt hierin een cruciale rol. Onze ambitie is dat alle kinderen in Arnhem het onderwijs kunnen volgen dat past bij hun mogelijkheden en talenten. Dat passend onderwijs beschikbaar is voor elk kind en elke behoefte. Dit begint al bij de kinderopvang en het peuterspeelzaalwerk. Kinderen met een kansrijke start hebben daar hun leven lang profijt van. We verrijken het reguliere onderwijs door aanbod voor kinderen en hun ouders op het gebied van sport, cultuur, ontmoeten, stages, werk, ondersteuning en zorg. We voorkomen dat kinderen uitvallen op school of zijn er, als dat niet lukt, zo vroeg mogelijk bij. Waarbij we willen dat alle jongeren een startkwalificatie behalen, zodat zij een vliegende start kunnen maken op de arbeidsmarkt. Verder zetten we basisvaardigheden centraal en maken we een integraal plan voor taalvaardigheid van -10 maanden tot 100 jaar. Onze onderwijshuisvesting is ondersteunend aan het bieden van kansen aan kinderen en jongeren. We bouwen op basis van het Integraal Huisvestingsplan aan schoolgebouwen en schoolpleinen waarmee leraren en ander onderwijspersoneel de ruimte en mogelijkheden hebben om te werken aan de ontwikkeling van hun leerlingen.

Arnhemmers gezond en fit Een goede gezondheid vormt de basis voor een gelukkig leven en is daarmee ook de basis voor deelname van inwoners aan onze samenleving. Alle Arnhemmers moeten gelijke kansen krijgen om hun gezondheidspotentieel optimaal te benutten. Een gezonde leefstijl en een goed ingerichte woonomgeving, met oog voor gezondheid en bewegen, zijn daarvoor belangrijke voorwaarden. Daarom leggen we beweegvoorzieningen aan zoals pumptracks, skatebanen, calisthenics- en freerunobjecten. Tot 2026 willen we per jaar minimaal 1 beweegvoorziening toevoegen, waarbij we vooral inzetten op de Arnhem Oost wijken. We werken samen met verenigingen en scholen om open sportparken en open schoolpleinen te realiseren, zodat deze aansluiten op de openbare ruimte. We blijven gezond eten en drinken stimuleren door programma's als GO! (Gezond Onderweg), JOGG (gezonde jeugd, gezonde toekomst) en leefstijlcoaching via het sportbedrijf voort te

6 Deel 1 Hoofdlijnen van beleid en financieel kader

zetten. Ook zetten we verder in op professionalisering van sportaanbieders en verduurzamen we kunstgrasvelden. Naar verwachting kunnen we in 2025 twee à drie velden vervangen, van SBR gerecyclede autobanden naar organische infill. Veiligheid In 2025 zullen veiligheid, overlast en criminaliteit wederom onze volle inzet vragen. Zorgelijke ontwikkelingen als de bezuinigingen op de zorg of verontrustende geopolitieke ontwikkelingen zorgen voor extra druk op de stad en haar inwoners. We hebben dankzij investeringen in de afgelopen jaren het netwerk en de capaciteit om dit op te vangen. In 2025 zullen we criminelen, criminele ronselaars van Arnhemse jeugd en overlastgevers op straat en in de wijken blijven aanpakken en intensiveren we de aanpak van digitale criminaliteit, giftige polarisatie en radicalisering. Landelijk spreken we aan op de ongewenste effecten van beleidskeuzes, die je niet los kunt zien van de veiligheidsopgave. Veiligheid is van ons allemaal. Nationaal programma Arnhem-Oost In de vijf wijken in Arnhem-Oost (Klarendal, Geitenkamp, Presikhaaf-West, Malburgen en het Arnhemse Broek) liggen grote opgaven. Met het Nationaal Programma Arnhem-Oost willen we de achterstanden op het gebied van onderwijs, werk & inkomen, wonen, gezondheid, leefbaarheid en veiligheid in deze vijf wijken aanpakken.

We willen de huidige en nieuwe generaties een eerlijke en gelijke keuze én kans bieden om hun talenten te ontwikkelen. Het programma is een integrale, lerende aanpak, met een scope van 18 jaar dat wordt uitgevoerd door de Alliantie Arnhem-Oost, waar ook maatschappelijke partners deel van uitmaken. Als een van de alliantiepartners werken we aan de realisatie van het Uitvoeringsplan 2024-2026. Een VERBONDEN Arnhem We vinden het belangrijk dat iedere inwoner, ongeacht culturele achtergrond, levensbeschouwing, seksuele geaardheid, beperking en/of chronische ziekte, leeftijd en geslacht, mee kan doen en zich thuis voelt in Arnhem. De gemeente draagt daarbij actief uit dat samenleven in diversiteit niet kan zonder gemeenschappelijkheid, wederzijds vertrouwen en respect waarbij iedereen zichzelf kan zijn. We zetten in op bewustwording en activering in de eigen organisatie, de stad en in de wijken. Ook bestrijden we discriminatie en stimuleren we acceptatie op diverse gronden. Voor 2025 hebben we diverse acties gepland die aan deze doelen bijdragen. Zo willen we meer kennisateliers organiseren over bijvoorbeeld etnisch profileren of moslimdiscriminatie. Daarnaast ontwikkelen we samen met partners een aanpak tegen arbeidsmarktdiscriminatie, waarbij we extra aandacht besteden aan moslimvrouwen.

Dit is van belang omdat uit recent onderzoek van de Radboud Universiteit, in opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, blijkt dat discriminatie op de arbeidsmarkt een dagelijkse realiteit is voor veel moslimvrouwen, vooral zij die een hoofddoek dragen. In 2025 bereiden we ook een bid voor met de partners voor Roze Zaterdag 2027 in Arnhem, en werken we aan de toegankelijkheid van onze stembureaus. Gastvrije stad Met alle onrust in de wereld wil Arnhem een gastvrije stad zijn. We vangen vluchtelingen en ontheemden van waar ook ter wereld ruimhartig op en realiseren duurzame en structurele opvang. Vluchtelingen (met en zonder papieren) en ontheemden bieden we perspectief. Nieuwkomers heten wij welkom. We helpen hen met wonen, werken, geld, opleidingen, sport en gezondheid zodat ze mee kunnen doen in onze Arnhemse samenleving. Daarnaast zetten we samen met externe partners in op het verkorten van de wachttijden voor statushouders en asielzoekers om ingeschreven te worden in de Basisregistratie Personen (BRP). Cultuur(historie) verbindt De waarde van kunst en cultuur voor onze samenleving is groot, Het brengt schoonheid, troost of vermaak. Tegelijkertijd is het meer: kunst, cultuur en creativiteit helpen bij het aangaan van complexe maatschappelijke vraagstukken zoals groeiende kansenongelijkheid en polarisatie.

Daarom willen we zoveel mogelijk mensen laten meedoen. Door het versterken van ons brede culturele aanbod, willen we de stad verder verlevendigen en mensen met elkaar verbinden. We zorgen dat talent zich kan ontwikkelen en koppelen het aan de Arnhemse opgaven. Ook geven we onze cultuurhistorie een prominente plek in de stad: mensen moeten het kunnen zien en beleven. Inclusieve en duurzame evenementen Evenementen in Arnhem moeten zo divers, inclusief, laagdrempelig en duurzaam mogelijk zijn. Om dat te bewerkstelligen stimuleren we organisatoren door bijvoorbeeld kennissessies te organiseren. Op termijn willen we organisatoren via de evenementenvergunning verplichten om te investeren in verduurzaming en toegankelijkheid.

7 Deel 1 Hoofdlijnen van beleid en financieel kader

Voor de jaarwisseling van 2025-2026 maken we in lijn met de aangenomen raadsmotie budget vrij voor een derde vuurwerkshow. Ook reserveren we in lijn met het amendement 24A23 extra geld zodat er jaarlijks een Bridge to Liberation Experience plaats kan vinden bij de John Frostbrug. Samenwerking binnen en buiten de stad Wat we ook doen, we doen het voor onze inwoners, voor onze bedrijven en mensen die de stad bezoeken. Bij het verwezenlijken van onze ambities zoeken we dan ook zoveel mogelijk de samenwerking met inwoners, maatschappelijke instellingen, bedrijven en de regio Arnhem-Nijmegen. Daarnaast versterken we onder meer de grensoverschrijdende samenwerking in de Euregio Rijn-Waal. Bereikbare gemeente We willen een goed bereikbare gemeente zijn en streven naar een goede dienstverlening die bijdraagt aan het vertrouwen tussen inwoner en de gemeente. Daarbij hebben we oog voor de diversiteit van onze inwoners en hun behoeften. Daarom wordt gewerkt aan een visie op de dienstverlening van de gemeente Arnhem en zal in 2025 gestart worden met de uitvoering. We zetten in op zowel een gastvrij stadhuis als goede digitale dienstverlening, zodat Arnhemmers gemakkelijk en zoveel mogelijk op afstand kunnen regelen. De proef met een informatiebalie op Loket Zuid wordt structureel voortgezet.

Zeggenschap inwoners vergroten Om de zeggenschap van inwoners verder te vergroten en de mogelijkheid te geven mee te praten en mee te beslissen over grote maatschappelijke kwesties, organiseren we deze raadsperiode ook twee burgerberaden. Het Burgerberaad is een representatieve groep willekeurig gelote inwoners die de gemeente adviseert. Nu het eerste burgerberaad over afval is afgerond, gaan we aan de slag met de voorbereiding van een burgerberaad over klimaat. We blijven werken met het vastgestelde Arnhems Stappenplan Participatie zodat ieder participatietraject die bij de gemeente Arnhem wordt gestart, op dezelfde werkwijze wordt opgezet. Tot slot Deze Begroting 2025 heeft een duidelijke richting. Hoewel pijnlijke keuzes soms onoverkomelijk waren, schetst deze Begroting onze ambities, prioriteiten en de vertaling daarvan in maatregelen. Al deze inspanningen samen, brengen ons opnieuw een stap dichter bij ons doel van een duurzaam, groen, kansrijk en verbonden Arnhem.

8 Deel 1 Hoofdlijnen van beleid en financieel kader

Ontwikkelingen in het financieel kader Hoofdlijnen financiën De hoofdlijnen van de financiën in deze Begroting laten zich het beste uitleggen door te laten zien welke ontwikkelingen zich in de tijd vanaf de Begroting 2024 in aanloop naar de Begroting 2025 hebben voorgedaan. Van Begroting 2024 naar Perspectiefnota 2025-2028 Er lagen in de aanloop naar de Perspectiefnota diverse uitdagingen. Bovenop het in voorgaande begrotingen reeds verwerkte ravijn in het gemeentefonds, waardoor de inkomsten vanaf 2026 vanuit het Rijk sterk dalen, zien gemeenten ook dat de kosten in de komende jaren fors (verder) blijven stijgen. De inflatie heeft geleid tot hogere prijzen in de markt en hogere salarissen in vrijwel alle bedrijfstakken inclusief onze eigen organisatie. Met name in het sociaal domein leidde dit tot oplopende kosten, vooral in de jeugdzorg. Maar niet alleen de kosten van de jeugdzorg zijn toegenomen, ook de duur en intensiteit van de behandelingen nam toe. Tegelijkertijd was er geen zicht op verhoging van de rijksmiddelen in het gemeentefonds. In aanloop naar de Perspectiefnota is bijgestuurd om dit zorgwekkende beeld behapbaar te maken. Aan de ene kant zijn de claims en knelpunten voor de algemene middelen verlaagd.

Ook werd Arnhem geholpen door uitstel van besluitvorming over beschermd wonen, waardoor de invoering van het nieuwe verdeelmodel beschermd wonen opnieuw met een jaar is opgeschoven. Voor Arnhem levert dit direct vele miljoenen ruimte op. Daarnaast zijn op alle programma’s bezuinigingsvoorstellen opgeleverd en zijn voorstellen voor lastenverhoging gedaan. Net voor het afronden van de Perspectiefnota verscheen ook de Voorjaarsnota van het Rijk. Daaruit bleek dat de normeringssystematiek vanaf 2024 gekoppeld wordt aan de groei van het bruto binnenlands product (bbp). Dit levert voor gemeenten met name in 2024 en 2025 een nadeel op, aangezien in deze jaren de geldende normeringssystematiek de 'trap-op-trap-af'-systematiek was en deze tot een hoger accres leidde. Dit nadeel wordt echter in 2024 en vanaf 2026 geheel door het Rijk opgevangen en in 2025 voor de helft. Vanaf 2026 wordt daarnaast de oploop van de opschalingskorting geschrapt (€ 675 miljoen landelijk). De landelijke korting op het gemeentefonds daalt hierdoor van € 3 miljard naar € 2,3 miljard. Tot slot is afgesproken dat in de toekomst (een nader te bepalen deel van de) Wmo niet langer via de algemene uitkering van het gemeentefonds loopt, maar via een aparte financiering met een passende geobjectiveerde indexering.

Hiervoor wordt bij het Rijk een oplopende reeks van € 75 miljoen landelijk in 2026 naar € 225 miljoen landelijk in 2028 gereserveerd. Perspectiefnota 2025-2028 De financiële voorstellen uit de Perspectiefnota zorgden er gezamenlijk voor dat 2024 en 2025 uitkomen op een structureel sluitende begroting. Daarbij is € 18,8 miljoen structureel vanaf 2028 omgebogen en € 19,1 miljoen incidenteel over de periode 2024-2028. In de jaren 2026 en 2027 resteerde nog een beperkt structureel tekort, dat in 2028 opliep naar ruim € 11 miljoen. Waarbij een correctie na het verschijnen van de Perspectiefnota over de verwerking van de stelpost Beschermd Wonen leidde tot een structureel voordeel van ruim € 7 miljoen vanaf 2028, waardoor in 2028 het structurele tekort neerkwam op circa € 4 miljoen. Met dit beeld in de Perspectiefnota is het eerste begrotingsadvies van de VNG gevolgd, dat adviseert om een sluitende begroting 2025 te realiseren en voor de jaren daarna het tekort te laten zien, maar ook voorbereidingen te treffen om dit tekort vanaf 2026 tijdig te kunnen oplossen. Van Perspectiefnota 2025-2028 naar Begroting 2025 Jaarlijks zorgt de meicirculaire voor belangrijke input voor de nieuwe begroting. De meicirculaire 2025 laat ten opzichte van voorgaande circulaires in alle jaren 2025-2028 een positiever beeld zien.

Vanaf 2024 ontstaan structurele voordelen van circa € 7 tot € 8 miljoen als gevolg van actualisatie van aantallen op de maatstaven en indexatie van de integratie-uitkeringen beschermd wonen en participatie. Aangezien in de meicirculaire de door het Rijk gereserveerde middelen voor indexering van de Wmo nog niet aan gemeenten worden vrijgegeven, ontstaat hier ten opzichte van de Perspectiefnota een nadeel. We hebben echter de mogelijkheid om de ruimte onder het Btw-compensatiefonds als dekking hiervoor in te zetten, dit wordt verderop nader toegelicht. In de periode tussen Perspectiefnota en Begroting 2025 is ook het Hoofdlijnenakkoord van de nieuwe landelijke coalitie verschenen. Het voor gemeenten meest belangrijke punt is het voornemen tot het afschaffen van de specifieke uitkeringen vanaf 2026 (met uitzondering van de BUIG) en deze middelen na aftrek van 10% efficiencykorting aan het gemeentefonds toe te voegen. Dit zou kunnen betekenen dat gemeenten meer ruimte krijgen voor eigen beleidskeuzes, meer integrale aanpak, minder administratieve lasten en met een jaarlijkse indexering. Belangrijk aandachtspunt is echter dat de besparing al wel verwerkt wordt in de rijksbegroting, maar 9 Ontwikkelingen in het financieel kader

er nog geen zicht is op daadwerkelijke overheveling van specifieke uitkeringen. Bovendien is de besparing gebaseerd op de omvang van de specifieke uitkeringen in 2022. Mogelijk is de omvang in 2026 kleiner of gaat maar een beperkt deel over. Ook na de Perspectiefnota is de ontwikkeling van de zorgkosten nadrukkelijk gevolgd. Een bijstelling van de indices waarmee de zorgkosten worden geïndexeerd door de Nederlandse zorgautoriteit leiden tot een extra beslag op de algemene middelen van € 1,7 miljoen zoals hierna toegelicht bij de jaarlijkse bijstellingen. De volumegroei van de jeugdzorg blijkt op basis van ramingen die deze zomer zijn gemaakt binnen de verwachtingen te liggen waarmee in de Perspectiefnota rekening was gehouden. Er is daarmee aanvullend op de Perspectiefnota geen aanvullend budget voor volumegroei nodig. De volumegroei en de tariefontwikkeling in Wmo en Jeugdzorg blijven scherp gevolgd worden. Om onverwachte tegenvallers hierin op te vangen is in het weerstandsvermogen rekening gehouden met een totaal risico van € 19 miljoen voor volume- en tariefstijgingen, zie ook paragraaf Risicomanagement en weerstandsvermogen. De plannen voor de ontwikkeling van de Spoorzone worden ook steeds verder uitgewerkt. Het budget dat hiervoor in de vorige begroting is vrijgemaakt is voor dit moment voldoende gebleken om de grondexploitatie te starten.

Dit doen we op een prudente wijze. Voor de zomer is de gebiedsvisie vastgesteld door de gemeenteraad. In deze begroting is dit ook financieel terug te zien, met name in het programma Ruimtelijke Ontwikkeling, maar ook in de paragraaf Risicomanagement en weerstandsvermogen. Conclusies financieel beeld Geconcludeerd kan worden dat mede door de bezuinigingen die in de Perspectiefnota zijn opgenomen, nu een structureel sluitende begroting kan worden gerealiseerd, waarbij ook een aantal financiële ontwikkelingen die zich na het opstellen van de Perspectiefnota hebben voorgedaan, in dit beeld meegenomen zijn. Daarbij ontstaat in alle jaren een structureel sluitend beeld. In een aantal jaren lijkt meer dan noodzakelijk te worden bezuinigd, echter ook met deze bezuinigingen wordt nog steeds maar net een structureel sluitende begroting in 2028 gerealiseerd. Gezien de onzekerheden uit het Hoofdlijnenakkoord (bijvoorbeeld de aangekondigde korting van 10% op de specifieke uitkeringen), onze oplopende financiële opgaven op het gebied van onderwijshuisvesting en beschermd wonen en de mogelijke verdere stijging van tarieven en volumes in het zorgdomein is het goed om vast te houden aan de in de Perspectiefnota opgenomen bezuinigingen. Ook pleit dit ervoor om de beoogde transformatie van het sociaal domein door te zetten om in de toekomst het hoofd te bieden aan stijgende kosten.

Over de jaren heen wordt per saldo toegevoegd aan de algemene reserve. De algemene reserve is het belangrijkste onderdeel voor het weerstandsvermogen en dit blijft daarmee op niveau. Dit zien we terug in de weerstandsfactor die in 2025 uitkomt op 1,2 en daarna als gevolg van de onttrekking in 2026 een tiendepunt daalt naar 1,1, maar vervolgens vanaf 2027 weer 1,2 bedraagt. In de begroting is wel incidentele ruimte aanwezig, maar een eventueel beroep hierop moet bezien worden in combinatie met de weerstandsfactor. Deze komt in geen enkel jaar boven de 1,4 uit. De spelregels voor de weerstandsfactor geven aan dat de ondergrens op 1,0 ligt en er wordt gestreefd naar een weerstandsfactor van 1,4 of hoger. Het financieel beeld in deze Begroting 2025 ligt tot slot in lijn met het tweede deel van het begrotingsadvies van de VNG, dat stelt dat het jaar 2025 structureel sluitend moet zijn, dat de financiële en inhoudelijke consequenties van noodzakelijke bezuinigingen en/of lastenverzwaringen benoemd worden en gekozen kan worden om de ruimte onder het Btw-compensatiefonds in te ramen. De VNG adviseert daarnaast om de groei van de kosten voor jeugdzorg niet volledig voor eigen rekening te nemen.

Aangezien in deze begroting de ruimte onder het Btwcompensatiefonds niet volledig is ingeraamd en de kosten voor jeugdzorg volledig voor eigen rekening worden genomen, voldoet Arnhem ruimschoots aan het VNG-advies.

Reëel en structureel sluitende begroting Het grootste deel van de inkomsten van Arnhem zijn afkomstig van het Rijk. Voor deze begroting is de beschikbare informatie gebruikt, onder andere de meicirculaire van het gemeentefonds, en zijn de verschillende inkomsten volgens de gebruikelijke methode geraamd. De besparingen uit de Perspectiefnota zijn verwerkt in de begrotingsprogramma's waarbinnen ze gerealiseerd gaan worden. Daarbij is uiteraard rekening gehouden met de besluitvorming van de Perspectiefnota. Daarnaast zijn geen algemene taakstellingen opgenomen om de begroting sluitend te maken, terwijl bij de uitgaven rekening is gehouden met onder andere de loon- en prijsontwikkeling. Hiermee zijn alle inkomsten en uitgaven in deze begroting realistisch opgenomen waarmee sprake is van een reëel evenwicht in deze begroting. In aanvulling op de Perspectiefnota is in deze Begroting een aantal nieuwe ontwikkelingen meegenomen. Dit betreft de ruimte uit de meicirculaire (gemeentefonds en overige rijksontwikkelingen), een aantal

10 Ontwikkelingen in het financieel kader

beleidsontwikkelingen die financiële gevolgen hebben (verdeeld over de vier thema's duurzaam, groen, kansrijk en verbonden Arnhem) en een actualisatie van de jaarlijkse bijstellingen (indexatie en kapitaallasten). Het financiële beeld uit de Perspectiefnota samen met deze aanvullende financiële ontwikkelingen leidt dan ook tot het volgende totale beeld van de incidentele en structurele verrekeningen met de algemene reserve dat in deze begroting verwerkt is: Financieel beeld 2025-2028

2025

2026

2027

2028

Bedragen x € 1.000

Uitgangspositie Begroting 2024

0

0

0

0

Toevoeging (+) of onttrekking (-) aan de algemene reserve voorafgaand aan Perspectiefnota

17.959

-7.965

-2.488

-2.836

Waarvan structureel

28.252

4.164

112

-2.836

Waarvan incidenteel

-10.293

-12.129

-2.600

0

0

0

0

0

Waarvan structureel

8.305

1.717

-912

0

Waarvan incidenteel

-8.305

-1.717

912

0

Financiële ontwikkelingen en besparingen Perspectiefnota

-24.536

-3.835

3.696

-7.936

Waarvan structureel

-24.592

-4.811

-1.120

-8.386

Waarvan incidenteel

56

976

4.816

450

Actualisatie verhouding structureel / incidenteel

Financiële ontwikkelingen aanvullend op Perspectiefnota

2025

2026

2027

2028

Gemeentefonds en overige Rijksontwikkelingen (structureel)

8.414

9.229

8.511

15.132

Waarvan structureel

8.414

9.229

8.511

15.132

Waarvan incidenteel

0

0

0

0

Een DUURZAAM Arnhem

-216

-66

-66

-66

Waarvan structureel

-66

-66

-66

-66

Waarvan incidenteel

-150

0

0

0

Een GROEN Arnhem

65

-25

-25

-25

Waarvan structureel

-25

-25

-25

-25

Waarvan incidenteel

90

0

0

0

-791

-1.694

-1.659

-242

Waarvan structureel

3

-119

-84

-242

Waarvan incidenteel

-794

-1.575

-1.575

0

Een VERBONDEN Arnhem

1.993

-460

-1.293

-1.385

Waarvan structureel

2.468

-186

-1.018

-1.110

Waarvan incidenteel

-475

-275

-275

-275

Beleidsontwikkelingen

Een KANSRIJK Arnhem

11 Ontwikkelingen in het financieel kader

Jaarlijkse bijstellingen

-771

-1.739

-2.188

-2.298

Waarvan structureel

-624

-1.684

-2.174

-2.298

Waarvan incidenteel

-147

-55

-14

0

Totaal financiële ontwikkelingen aanvullend op Perspectiefnota

8.695

5.244

3.280

11.116

Waarvan structureel

10.171

7.149

5.144

11.391

Waarvan incidenteel

-1.476

-1.905

-1.864

-275

Toevoeging (+) of onttrekking (-) aan de algemene reserve cf Begroting 2025

2.118

-6.555

4.488

344

Waarvan structureel

22.136

8.219

3.224

169

Waarvan incidenteel

-20.018

-14.775

1.263

175

0

0

0

0

Totaal Financieel beeld

Om het structurele evenwicht van de Begroting 2025 te kunnen bepalen zijn de totale incidentele en structurele inkomsten en uitgaven volgens de definities van het BBV geïnventariseerd. Als gevolg van onder andere de aanvullende inkomsten en uitgaven en de nadere toedeling van bepaalde lasten in Verzamelbesluiten heeft hierin een verschuiving plaats gevonden. Voor 2025 leidt dit tot een verbetering van het structureel saldo met € 8,3 miljoen en in 2026 met € 1,7 miljoen. In 2027 is er een verslechtering van het structurele saldo met € 0,9 miljoen. Voor 2028 is het structureel saldo in aanloop naar de Perspectiefnota bepaald, hierop is geen bijstelling nodig. Uit bovenstaande tabel blijkt dat er in 2025 een bedrag van € 2,3 miljoen aan de algemene reserve wordt toegevoegd. Dit bestaat uit een structurele toevoeging van € 22,2 miljoen en een incidentele onttrekking van bijna € 19,9 miljoen. Dit betekent dat de begroting voor 2025 structureel sluitend is. In het jaar 2026 daalt de structurele dotatie naar € 8,3 miljoen. In 2027 zakt dit verder terug naar een structureel overschot van € 3,3 miljoen, terwijl vanaf 2028 slechts een beperkt voordelig saldo van een € 0,3 miljoen resteert. In alle jaren ontstaat er dus een structureel sluitende begroting, die wel een flinke daling laat zien.

Dit beeld is representatief voor de ontwikkeling van de gemeentelijke financiën voor de komende jaren, waarin het een grotere uitdaging wordt om een balans te vinden tussen de gemeentelijke taken en ambities enerzijds en het beschikbare financiële kader anderzijds.

Gemeentefonds en overige (rijks)ontwikkelingen Het gemeentefonds is de grootste inkomstenbron voor gemeenten. Jaarlijks worden gemeenten op een drietal momenten geïnformeerd over de actuele raming van het gemeentefonds. De meicirculaire is gebaseerd op de Voorjaarsnota van het Rijk en is een belangrijke bouwsteen van de gemeentelijke begroting. In de meicirculaire zijn de afspraken uit de Voorjaarsnota verwerkt. Hieronder wordt op deze onderdelen een verdere toelichting gegeven. Volume accres en Loon Prijs Ontwikkeling (LPO) accres In de meicirculaire 2024 is de nieuwe financieringssystematiek vervroegd van 2027 naar 2024. Het betekent dat de koppeling van het accres aan de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp) per 2024 al is ingevoerd. Het volume accres wordt vanaf 2024 gebaseerd op een 8-jaars historisch gemiddelde (t-9 t/m t-2) van de ontwikkeling van het bbp. Door het toepassen van de ontwikkeling van het bbp vanaf 2024 zijn de tranches voor de jaren 2024 en 2025 lager dan in de Miljoenennota 2024. Verder worden de tranches voor de jaren 2024 en 2025 structureel opgenomen in plaats van incidenteel. Hierdoor is het volume accres voor de jaren 2024 en 2025 lager dan in de septembercirculaire 2023 en vanaf 2026 en verder hoger.

In de meicirculaire 2024 is het LPO accres eerst geactualiseerd voor de macro-economische cijfers van het Centraal Economisch Plan (CEP) 2024. Vervolgens is de indexatie voor loon- en prijsontwikkeling vanaf 2024 gebaseerd op de prijs bruto binnenlandse product (pbbp). In verband met het vervroegen van de gewijzigde bbp-indexatie van 2027 naar 2024 dalen het volume en LPO accres voor de jaren 2024 tot en met 2029. Voor 2024 wordt dit volledig gecompenseerd en voor 2025 voor ongeveer 50%, zodat een tekort van € 675 miljoen resteert. Voor de jaren 2026 tot en met 2029 vindt compensatie plaats, zodat uiteindelijk voor de gemeenten een positief saldo resulteert van € 675 miljoen.

12 Ontwikkelingen in het financieel kader

Schrappen oploop opschalingskorting Sinds 2015 worden gemeenten geconfronteerd met een korting op het gemeentefonds, die oploopt tot € 975 miljoen in 2026. Deze korting is opgelegd omdat gemeenten door gedwongen opschaling kosten zouden besparen. Sinds 2019 is een stand van de opschalingskorting bereikt van € 300 miljoen. In de meicirculaire 2024 is de oploop van de opschalingskorting vanaf 2026, een structurele uitname van € 675 miljoen, geschrapt. Btw-compensatiefonds Het Btw-compensatiefonds (BCF) is een Nederlands begrotingsfonds waaruit gemeenten en provincies worden gecompenseerd voor een belangrijk deel van de door hen betaalde omzetbelasting (btw). Het BCF heeft een plafond. Jaarlijks wordt de ruimte die onder het plafond over blijft, dus niet gedeclareerd wordt door gemeenten, toegevoegd aan het gemeentefonds. Gemeenten zijn in 2023 € 573 miljoen onder dit plafond gebleven met declaraties. In de septembercirculaire 2023 werd al een voorschot van € 359 miljoen uitbetaald. De definitieve afrekening BCF bedraagt hierdoor € 214 miljoen extra en dit bedrag wordt in 2024 incidenteel toegevoegd. Dit betekent voor Arnhem een voordeel van ruim € 2 miljoen in 2024. Binnen de kaders die de provincie stelt mag de gehele afrekening over 2023 structureel in de begroting worden opgenomen. Conform onze bestendige en behoedzame gedragslijn maken we hiervan normaliter geen gebruik.

In deze Begroting 2025 kiezen we er in afwijking van deze gedragslijn echter voor een beperkte raming van de ruimte onder het plafond van het Btw-compensatiefonds wel op te nemen. Dit doen we om het nadeel van het nog niet kunnen meenemen van de indexatie Wmo op te vangen. Hierbij gaat het om € 750.000 in 2026, € 1,5 miljoen in 2026 en € 2,25 miljoen structureel vanaf 2028. In de Perspectiefnota 2026-2029, ervan uitgaande dat gemeenten de indexatie van de Wmo dan wel mogen toevoegen, bezien we hoe we in de komende jaren omgaan met de ruimte onder het BCF. Taakstelling jeugdzorg In het coalitieakkoord Rutte IV was een besparing op de jeugdzorg (zowel jeugdhulp, jeugdbescherming als jeugdreclassering) opgenomen die oploopt naar structureel € 511 miljoen landelijk in 2027. Doordat de bijbehorende aanpassing van de Jeugdwet die nodig is om de besparing te realiseren nog niet vastgesteld is, kan deze besparing in 2025 nog niet gerealiseerd worden. Om die reden wordt in 2025 incidenteel € 500 miljoen landelijk toegevoegd aan de algemene uitkering van het gemeentefonds. De bij programma Zorg opgenomen taakstelling in 2025 is daardoor afgeboekt. Wijzigingen in taakmutaties en decentralisatieuitkeringen (DU's) In de meicirculaire is een beperkt aantal nieuwe taakmutaties en DU's ontvangen en is een aantal wijzigingen doorgevoerd op bestaande DU's en IU's.

Daar waar sprake is van (nieuwe) taken en/of een stijging van benodigde middelen om deze taken uit te voeren, vindt overheveling van de middelen uit het gemeentefonds naar de betreffende programma's plaats. In de bijlage is nadere toelichting gegeven op deze wijzigingen. In onderstaande tabel is een totaaloverzicht gegeven van de mutaties in het gemeentefonds en de overige (rijks)ontwikkelingen die reeds in de Perspectiefnota waren opgenomen en de ontwikkelingen die aanvullend op de Perspectiefnota in deze Begroting 2025 zijn verwerkt. Gemeentefonds en overige (rijks)ontwikkelingen

2025

2026

2027

2028

I/S

Bedragen x € 1.000

Ontwikkelingen gemeentefonds sept.- en dec.circulaire

17.049

15.644

20.760

11.996

S

Schrappen oploop opschalingskorting en BBP-systematiek vanaf 2024 in Voorjaarsnota

-6.750

6.750

6.750

6.750

S

750

1.500

2.250

S

Indexatie demografie Wmo in Voorjaarsnota Uitstel Beschermd Wonen