Agendabundel

Bundel - Politieke Avond van 26 juni 2024 Agenda bijlagen Raadskamerindeling PA 26 juni 2024 uur - 20.15 uur: 1. Zienswijze conceptagenda en -begroting 2025-2028 Groene 1.RZ 18.45 Metropoolregio & 2. Zienswijze jaarstukken 2023 Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen Behandeladvies 26 juni 2024, informatieve & meningsvormende bespreking Raadsvoorstel 'Zienswijze conceptagenda en -begroting 2025-2028 Groene Metropoolregio' Bijlage 1 - Zienswijzebrief 2025 Bijlage 2 - Regionale agenda 2025-2028 GMR Bijlage 3 - Aanbiedingsbrief GMR Regionale Agenda 25-28 Bijlage 4 - Begrotingsrichtlijnen Regio Nijmegen 2025 Bijlage 5 - GMR: financiële en algemene uitgangspunten begroting 2025 (brief 24-1-2024) Raadsvoorstel 'Zienswijze jaarstukken 2023 Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen' Bijlage 1 - Aanbiedingsbrief Bijlage 2 - Jaarstukken GMR 2023 Bijlage 3 - Jaarverslag en Jaarrekening 2023 Stichting The Economic Board Bijlage 4 - Zienswijze Jaarstukken 2023 Groene Metropoolregio Accountantsverklaring Defintieve jaarstukken Controleverklaring 2023 Jaarstukken 2023 Accountantsverslag 2023 Behandelresultaat 26 juni 2024, informatieve & meningsvormende bespreking 2.LF 18.45 uur - 20.15 uur: Plan gezonde leefomgeving Informatieve & meningsvormende bespreking Locatie: Landgoed/Festival Behandeladvies 26 juni 2024, informatieve & meningsvormende bespreking Raadsvoorstel 'Plan Gezonde Leefomgeving'

Plan Gezonde Leefomgeving Raadsbrief 'Uitvoeringsagenda Lucht 2024 - 2030', d.d. 18-06-2024 Bijlage - Uitvoeringsagenda Lucht 2024 - 2030 Behandelresultaat 26 juni 2024, informatieve & meningsvormende bespreking 3.WG 18.45 uur - 20.15 uur: Visie Rode Loper naar Museum Arnhem Informatieve & meningsvormende bespreking Locatie: Walburgis Behandeladvies 26 juni 2024, informatieve & meningsvormende bespreking Lijst van insprekers Raadsvoorstel 'Visie Rode Loper naar Museum Arnhem' Bijlage 1 - Visie Rode Loper naar het Museum Arnhem Bijlage 2 - Inschatting kosten en ingrepen Aangenomen motie 'De rode loper naar het museum' (23M127) van de fracties VVD, D66 en GroenLinks Schriftelijke inbreng APCG - Reactie op visie Rode Loper naar Museum Arnhem Presentatie Museum Arnhem tijdens inspreken raadskamer Behandelresultaat 26 juni 2024, informatieve & meningsvormende bespreking 4 20.15 uur - 20.30 uur: Pauze 5.RZ 20.30 uur - 22.00 uur: Zienswijze begroting VGGM 2025 Informatieve & meningsvormende bespreking Locatie: Raadzaal Raadsvoorstel 'Zienswijze begroting VGGM 2025' Behandeladvies 26 juni 2024, informatieve & meningsvormende bespreking Bijlage 1 - Zienswijze ontwerpbegroting 2025 VGGM Bijlage 2 - VGGM Jaarverslag 2023 Bijlage 3 - Controle Verklaring jaarrekening 2023 VGGM getekend Bijlage 4 - Aanbiedingsbrief VGGM Bijlage 5 - Brief Dagelijks Bestuur 2% besparingsraming op

ontwerpbegroting 2025 Bijlage 6 - VGGM Ontwerpbegroting 2025

Bijlage 7 - Ontwerp beleidsplan VGGM 2025-2026 Bijlage 8 - Ontwerp beleidsplan Crisisbeheersing Gelderland-Midden 2025 - 2026 Bijlage 9 - Ontwerp Beleidsplan Brandweer Gelderland-Midden 2025-2026 Bijlage 10 - Ontwerp dekkingsplan Brandweer 2024 Bijlage 11 - Raadsinformatiebrief ontwerp dekkingsplan brandweer VGGM Behandelresultaat 26 juni 2024, informatieve & meningsvormende bespreking 6.LF 20.30 uur - 22.00 uur: Mandaatbesluit intrekking voorkeursrecht 2024 Informatieve & meningsvormende bespreking Locatie: Landgoed/Festival Behandeladvies 26 juni 2024, informatieve & meningsvormende bespreking Raadsvoorstel 'Mandaatbesluit intrekking voorkeursrecht 2024' Behandelresultaat 26 juni 2024, informatieve & meningsvormende bespreking 7.WG 20.30 uur - 22.00 uur: Toekomst herdenking Slag om Arnhem Bespreking amendementen en/of moties Locatie: Walburgis Behandeladvies 26 juni 2024, bespreking van amendementen en/of moties amendement 'Toekomst herdenking en Bridge to Liberation Experience' (24A23) van de fracties GroenLinks, VVD, D66, SP, CDA, PvdA, Arnhem Centraal, ChristenUnie en Gr.

vd Broek Raadsvoorstel 'Toekomst herdenking Slag om Arnhem' Bijlage - BMC-onderzoek "Brug naar de Toekomst - De herdenking van de Slag om Arnhem" Aangenomen motie 'Een brug naar de toekomst' (22M132) van de fracties VVD, D66, GroenLinks, Partij voor de Dieren en Arnhem Centraal Technische vraag over kosten BMC Rapport Behandelresultaat 3 april 2024, informatieve bespreking Inspreekreactie Bridge to Liberation d.d. 03-04-2024 Schriftelijke reactie Liberation Route Europe Behandelresultaat 24 april 2024, meningsvormende bespreking Technische vraag & antwoord over opbouw uitgaven voor herdenken Antwoord technische vraag: Offerte BMC De herdenking van de Slag om Arnhem d.d. 20-04-2023 Behandelresultaat 15 mei 2024, meningsvormende bespreking Behandelresultaat 19 juni 2024, 2e meningsvormende bespreking Schriftelijke beantwoording door wethouder Roelofs inzake mondelinge vragen van 19 juni jl. Antwoord op technische vraag over budget voor Slag om Arnhem en Bridge to Liberation 2025-2029 d.d.

21-06-2024 Behandelresultaat 26 juni 2024, bespreking van amendementen en/of moties 8 22.00 uur - 22.15 uur: Pauze 9.RZ 22.15 uur - 23.15 uur: Wijziging APV, Hoofdstuk 5, Afdeling 5, Verbod vuur te stoken Bespreking amendementen en/of moties Locatie: Raadzaal Behandeladvies 26 juni 2024, bespreking van amendementen en/of moties amendement 'Geen sfeervuren met hout' (24A24) van de fracties Partij voor de Dieren, GroenLinks en BurgerBelang Arnhem amendement 'Geen hout op de BBQ' (24A25) van de fracties Partij voor de Dieren, GroenLinks en BurgerBelang Arnhem amendement 'Geen sfeervuren tijdens een smogalarm' (24A26) van de fracties Partij voor de Dieren, GroenLinks en BurgerBelang Arnhem Raadsvoorstel 'Wijziging APV, Hoofdstuk 5, Afdeling 5, Verbod vuur te stoken' Bijlage - Was-wordt overzicht Hoofdstuk 5, Afdeling 5, Verbod vuur te stoken Behandelresultaat 17 april 2024, informatieve en meningsvormende bespreking Behandelresultaat 15 mei 2024, meningsvormende bespreking Raadsbrief inzake 'Verzoek om inlichtingen APV-wijziging Verbod om vuur te stoken', d.d. 17-06-2024 Inlichtingenverzoek APV verbod vuur te stoken, d.d. 22-05-2024 Memo van burgemeester Marcouch inzake 'Wijzigen artikel 5.5.1 APV', d.d. 25-03-2024 E-mail aan burgemeester met o.a. raadsvoorstel wijzigen APV, d.d. 26-03-2024 Bijlage 1 bij e-mail aan burgemeester - Was-Wordt-tabel wijzigen APV, d.d.

17-06-2024 Voorblad inzake dossier 4559 d.d. 26 maart 2024

Voorblad inzake dossier 4559 d.d. 2 april 2024 Behandelresultaat 19 juni 2024, 2e meningsvormende bespreking Transcript van de Politieke avond d.d. 17 april 2024 Transcript van de Politieke avond d.d. 15 mei 2024 Transcript van de Politieke Avond d.d. 19 juni 2024 Memo van burgemeester Marcouch inzake 'Uitvoering toezegging 1583', d.d. 26-06-2024 Behandelresultaat 26 juni 2024, bespreking van amendementen en/of moties uur - 23.15 uur: 1. ODRA begroting 2025 en jaarstukken 2023 & 2. Zienswijze 1e 10.LF 22.15 Bestuursrapportage 2024 en ontwerp-Meerjarenprogrammabegroting 2025-2028 De Connectie Informatieve & meningsvormende bespreking Locatie: Landgoed/Festival Behandeladvies 26 juni 2024, informatieve & meningsvormende bespreking Raadsvoorstel 'ODRA begroting 2025 en jaarstukken 2023' Bijlage 1 - Begroting ODRA 2025 Bijlage 2 - Jaarverslag ODRA 2023 Bijlage 3 - Jaarrekening ODRA 2023 Bijlage 4 - Meerjarenprogramma ODRA 2025-2028 Bijlage 5 - Aanbiedingsbrief begroting ODRA 2025 aan raden Bijlage 6 - Aanbiedingsbrief procedure jaarstukken 2023 ODRA aan raden Bijlage 7 - Concept zienswijze op de begroting ODRA 2025 Memo van wethouder Van der Wel inzake 'Afdoen toezegging 1503 Rekenkamerrapport' Bijlage 1 - Oplegnotitie Verbeterpunten dienstverlening ODRA 2024 Bijlage 2 - Notulen Algemeen bestuur ODRA 17-04-2024 Behandeladvies 26 juni 2024, informatieve & meningsvormende bespreking

Raadsvoorstel 'Zienswijze 1e Bestuursrapportage 2024 en ontwerp MJPB 2025-2028 De Connectie' Concept zienswijzebrief 1e Bestuursrapportage 2024 en MJPB 2025-2028 de Connectie Aanbiedingsbrief Jaarstukken 2023, 1e Bestuursrapportage 2024 en ontwerp MJPB 2025-2028 De Connectie 1e Bestuursrapportage 2024 Bestuurlijke samenvatting ontwerp MJPB 2025-2028 De Connectie Ontwerp MJPB 2025-2028 De Connectie Bestuurlijke samenvatting Jaarstukken 2023 De Connectie Jaarstukken De Connectie 2023 Accountantsverslag bij de Jaarstukken 2023 De Connectie Behandelresultaat 26 juni 2024, informatieve & meningsvormende bespreking 11.W 22.15 uur - 23.15 uur: Toekomst herdenking Slag om Arnhem (vervolg) G Bespreking amendementen en/of moties Locatie: Walburgis

Agenda Politieke Avond 26 juni 2024 Raadzaal

Landgoed/Festival

Walburgis

18.45 uur - 20.15 uur (90)

18.45 uur - 20.15 uur (90)

18.45 uur - 20.15 uur (90)

1. Zienswijze conceptagenda en -begroting 2025-2028 Groene Metropoolregio

Plan gezonde leefomgeving

Visie Rode Loper naar Museum Arnhem

(informatieve en meningsvormende bespreking)

(informatieve en meningsvormende bespreking)

2. Zienswijze jaarstukken 2023 Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen (informatieve en meningsvormende bespreking)

Pauze: 20.15 uur - 20.30 uur Raadzaal

Landgoed/Festival

Walburgis

20.30 uur – 22.00 uur (90)

20.30 uur – 22.00 uur (90)

20.30 uur – 22.00 uur (90)

Zienswijze begroting VGGM 2025

Mandaatbesluit intrekking voorkeursrecht 2024

Toekomst herdenking Slag om Arnhem

(informatieve en meningsvormende bespreking)

(informatieve en meningsvormende bespreking)

(bespreking van amendementen en/of moties)

Pauze: 22.00 uur – 22.15 uur Raadzaal

Landgoed/Festival

Walburgis

22.15 uur - 23.15 uur (60)

22.15 uur - 23.15 uur (60)

22.00 uur - 23.15 uur (60)

Wijziging APV, Hoofdstuk 5, Afdeling 5, Verbod vuur te stoken

1. ODRA begroting 2025 en jaarstukken 2023

Toekomst herdenking Slag om Arnhem (vervolg)

2. Zienswijze 1e Bestuursrapportage 2024 en ontwerpMeerjarenprogrammabegroting 2025-2028 De Connectie (bespreking van amendementen en/of moties)

(informatieve en meningsvormende bespreking

(bespreking van amendementen en/of moties)

GEMEENTERAAD ARNHEM BEHANDELADVIES

1. Raadsvoorstel ‘Zienswijze conceptagenda en -begroting 2025-2028 Groene Metropoolregio' 2. Raadsvoorstel 'Zienswijze jaarstukken 2023 Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen' Fasering



Voorgesteld besluit De raad wordt voorgesteld om twee besluiten te nemen: 1. In te stemmen met de conceptzienswijzebrief in reactie op de conceptagenda en -begroting van de Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen 2. In te stemmen met de conceptzienswijzebrief in reactie op de jaarstukken 2023 van de Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen

Procedure:

Aandachtspunten

Datum vergadering 26-06-2024

Informatieve bespreking De informatieve bespreking bestaat uit het klassiek inspreekrecht. Insprekers krijgen vijf minuten de tijd om de raadskamer toe te spreken, waarna er ruimte is voor vragen. Op moment van publicatie van de agenda zijn er geen aanmeldingen van insprekers ontvangen. Mochten die er na publicatie van de agenda komen dan worden die toegevoegd aan de lijst van insprekers in de bijlage.

Informatieve  bespreking Meningsvormende  bespreking Bespreking Moties & Amendementen Besluitvormende  vergadering

Type voorstel Raadsvoorstel vanuit het college van B&W Spreekrecht publiek? Ja Voorgesteld resultaat: Start en afronding informatieve en meningsvormende ronde. Informatieve fase: Klassiek inspreken Meningsvormende fase: Er wordt in maximaal twee termijn vergadert waarin de raadskamer in gesprek gaat met het college.

Meningsvormende bespreking Er wordt in twee termijnen vergaderd. • Iedere fractie heeft twee termijnen, waarin meningen kunnen worden verkondigd of politieke vragen kunnen worden gesteld. • Beide raadsvoorstellen worden gezamenlijk besproken in twee termijnen. • De portefeuillehouder reageert na een termijn van de raad als alle fracties aan het woord zijn geweest. De portefeuillehouder beantwoordt de gestelde vragen. • Interrupties (in de vorm van een korte vraag of opmerking zonder inleiding) zijn in alle termijnen toegestaan. Zoals altijd kan de voorzitter interrupties beperken.

GEMEENTERAAD ARNHEM BEHANDELADVIES

Contactgegevens Portefeuillehouder: Nermina Kundic Ahmed Marcouch

Ambtenaar Yvonne Hazelaar Yvonne.Hazelaar@arnhem.nl +31 6 31114889

Raadsadviseur Willem Lammers willem.lammers@arnhem.nl (06) 31 10 79 51

Aandachtspunten Op maandagavond 13 mei was er een informatiebijeenkomst over de begrotingen van de verbonden partijen voor raadsleden. Onderdeel daarvan was een sessie vanuit de Groene Metropoolregio waarin de begroting en de agenda zijn toegelicht en was er ruimte voor (technische) vragen. Raadsvoorstel 'Zienswijze conceptagenda en -begroting 2025-2028 Groene Metropoolregio' -

-

-

-

-

Het college stelt voor om een positieve zienswijze uit te brengen op de nieuwe vierjarige agenda van de GMR. Wel wordt in de zienswijze aangegeven de inwonersbijdrage te beperken tot 3,5%. De GMR is een samenwerking tussen de 17 gemeenten Arnhem, Berg en Dal, Beuningen, Doesburg, Druten, Duiven, Heumen, Lingewaard, Mook en Middelaar, Nijmegen, Overbetuwe, Renkum, Rheden, Rozendaal, Westervoort, Wijchen en Zevenaar. De agenda bestaat uit vijf opgaven: o Groene groeiregio (verbinden van ruimtelijke opgaven en woningbouw) o Productieve regio (economie en arbeidsmarkt) o Ontspannen regio (leefbaarheid, natuur en landschap, cultuur en erfgoed) o Verbonden regio (mobiliteit en bereikbaarheid) o Circulaire regio (circulariteit, duurzaamheid, klimaat en energie) Het college stelt voor op alle vijf de opgaves in te tekenen. Het staat de raad vrij om hierin een andere keuze te maken. De begroting is materieel sluitend en bestaat uit drie onderdelen: kosten voor het regiobureau, de vijf opgaven en een bijdrage voor The Economic Board. De totale gemeentelijke bijdrage zijn € 8,55 per inwoner in 2024 en € 9,01 in 2025. Er is een indexatie van 6,54% toegepast. Het college stelt in de conceptzienswijze voor om dit percentage te beperken tot 3,5%. Voor Arnhem betekent dit dat onze bijdrage bij een indexpercentage van 3,5% in 2025 € 173.519 in plaats van € 167.651 bedraagt.

GEMEENTERAAD ARNHEM BEHANDELADVIES Raadsvoorstel ‘'Zienswijze jaarstukken 2023 Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen' -

-

-

De zienswijze op de jaarstukken is positief. Het jaarresultaat van de Groene Metropoolregio is positief. Voor de vijf opgaven is een bedrag over van € 166.634. Daarnaast kent het regiobureau een rekeningresultaat van € 197.682 als gevolg van lagere kosten en personeelslasten alsmede hogere rentebaten dan begroot. Dit bedrag vloeit grotendeels terug naar de deelnemende gemeenten. De GMR stelt voor om in 2024 hiervan € 75.000 aan het projectmanagement Regio Deal te besteden. Resteert een bedrag van € 289.316 dat naar rato aan de deelnemende gemeenten zal worden terugbetaald. De gevraagde deadline voor het indienen van een zienswijze op de jaarstukken was vóór 7 juni. Echter, door de Groene Metropoolregio is pas op 4 juni de accountantsverklaring aangeleverd. Hierdoor was het niet mogelijk om dit onderwerp tijdig te agenderen. Het Algemeen Bestuur vergadert in de middag op 3 juli, terwijl de gemeenteraad van Arnhem op die avond in staat is om een zienswijze af te geven.

Moties en Toezeggingen De volgende moties en toezeggingen worden met het raadsvoorstel afgedaan: Niet van toepassing

Mogelijk resultaat: • •

Partijen zijn het eens, het voorstel wordt doorgeleid naar de besluitvormende fase Partijen zijn het niet (volledig) eens en overwegen moties en/of amendementen. Het voorstel wordt doorgeleid naar de Bespreking van Moties en Amendementen.

Aan de gemeenteraad Zaaknummer

Onderwerp:

4167639

Zienswijze conceptagenda en -begroting 2025-2028 Groene Metropoolregio

Kernboodschap In overeenstemming met de bepalingen uit de gemeenschappelijke regeling heeft de Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen haar conceptagenda en -begroting 2025-2028 aangeboden. Wij stellen de raad voor een positieve zienswijze over de nieuwe vierjarige agenda uit te brengen. De agenda sluit nauw aan bij de Arnhemse ambities, plannen en prioriteiten. Wel geven wij aan de procentuele verhoging van de inwonerbijdrage te willen beperken tot 3,5% in verband met de ontwikkelingen rondom de gemeentefinanciën. Voorstel 1. Met bijgevoegde zienswijzebrief te reageren op de conceptagenda en -begroting 2025-2028 van de Groene Metropoolregio (GMR). Inleiding De gemeente Arnhem neemt deel aan het gemeentelijke samenwerkingsverband Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen (GMR). Conform afspraak heeft de GMR tijdig het concept van haar regionale agenda en begroting 2025-2028 voor zienswijze ingediend. Beoogd effect Door het indienen van een zienswijze kan de gemeenteraad invloed uitoefenen op de ontwerpagenda en -begroting. Een zienswijze leidt echter niet direct tot aanpassing. Het Dagelijks Bestuur van de GMR zal in een reactienota namelijk aangeven hoe rekening gehouden wordt met alle zienswijzen die door de zeventien gemeenten worden ingebracht. Het Algemeen Bestuur (AB) van de GMR stelt de agenda en de begroting op 11 september 2024 vast.

Argumenten 1.1 Arnhem draagt bij aan de versterking van de metropoolregio en de grote maatschappelijke opgaven waar we gezamenlijk regionaal voor staan.

Algemeen De komende jaren neemt het aantal inwoners in de Groene Metropoolregio toe. Dit stelt ons gezamenlijk voor de uitdaging om in balans tot een gezonde groene groei te komen. Om dit te kunnen realiseren is partnerschap en regionale samenwerking van belang en noodzakelijk. Door samen op te trekken kan meer bereikt worden. De regionale agenda zorgt ervoor dat de GMR een stevige partner is in de samenwerking met de provincie Gelderland, het Rijk, Europa en anderen. Door de samenwerking kan een krachtiger lobby plaatsvinden. De Regiodeal Groene Groei (2023) is hiervan een goed voorbeeld. We stellen vast dat het accent van de GMR in de eerste jaren vooral op onderzoek, planvorming en beleidsontwikkeling lag. De komende vier jaar zal de GMR in het kader van de regionale samenwerking alert blijven op nieuwe kansen en ontwikkelingen op het gebied van onder andere wonen, werken en mobiliteit. Zij zal de gemeenten en betrokken partners vanuit haar rol ondersteunen om de plannen tot uitvoering te brengen. Er ligt veel op het gemeentelijke bordje. Het is daarom goed dat vanuit de GMR initiatieven genomen worden om het tekort aan personele capaciteit aan te pakken. Dit helpt om gezamenlijk de uitvoeringskracht op peil te brengen, zodat de regionale en lokale ambities kunnen worden gerealiseerd.

De vijf opgaven In de GMR wordt gewerkt aan de hand van vijf opgaven: groene groei, productieve-, ontspannen-, verbonden- en circulaire regio. Het afstemmen van de opgaven en de daaruit voorkomende ruimtelijke ontwikkelingen is een belangrijk onderdeel van de opgave groene groei. Het NOVEX-ontwikkelingsperspectief geeft richting aan de ruimtelijke keuzes die nodig zijn. De ambities van de GMR worden verbonden met de provinciale plannen. Op 8 maart 2023 hebben de gemeenten, de minister en de provincie de Woondeal 2.0 ondertekend. Het versnellen van de woningbouw om daarmee het hoofd te bieden aan de wooncrisis is het belangrijkste doel. Circulair bouwen, de bestaande woonvoorraad en bijzondere doelgroepen krijgen nadrukkelijk aandacht. De woningbouwontwikkeling wordt meermaals per jaar besproken in tempotafels waarbij ingezoomd wordt op concrete projecten. Duidelijk is dat netcongestie steeds meer een belemmerende factor wordt voor het tijdig opleveren van bouwprojecten. Beleidsontwikkeling op het terrein van wonen en zorg vordert wel gestaag. Als het gaat om extra financiële middelen wordt de Start bouwimpuls (SBI) en de Woningbouw impulsregeling (WBI) nauwlettend gevolgd. De opgave productieve regio richt zich op een toekomstbestendige economie. Daarin wil de regio behouden wat goed is, kansen grijpen en versterken wat beter kan.

Een gezonde economie draagt bij aan de gezondheid, leefkwaliteit, het milieu, onderwijs en sociale cohesie. Ook draagt het bij aan de opgaven op het gebied van energietransitie, circulariteit en klimaatadaptatie. Economie gaat over werk, aantallen bedrijven en banen. Maar dat niet alleen, het gaat ook over onderwerpen als innoveren en verduurzamen, banen voor iedereen in een nieuwe (steeds meer) digitale omgeving. De balans wonen-werken is zowel in Arnhem als de regio een opgave en dient dus ook op het regionale schaalniveau richting te geven. Daarbij hoort inzet op toekomstbestendige

werklocaties, met aandacht voor herstructurering, verduurzaming, ruimte voor circulaire economie en het versterken van de campussen. Human Capital is niet meer als speerpunt in de nieuwe GMR-agenda opgenomen. De uitvoering van de Human Capital Agenda is namelijk belegd bij The Economic Board waarbij de GMR en de gemeenten betrokken blijven. De speerpunten en activiteiten van de opgave ontspannen regio in de nieuwe agenda zijn een logisch vervolg op de huidige agenda. Gewerkt wordt aan de versterking van de culturele infrastructuur en de eigen signatuur en kracht van de landelijk erkende Cultuurregio 025. De provincie en het ministerie van OCW zijn hierbij belangrijke partners. De samenwerking met TVAN zorgt ervoor dat onze metropoolregio zich kan ontwikkelen en profileren als aantrekkelijk regio om te recreëren. Het wandelnetwerk wordt verbeterd en met provinciale subsidie worden de verhaallijnen WOII, Romeinen en ‘Leven met water’ uitgewerkt. Hiermee wordt gewerkt aan het vergroten van de aantrekkelijkheid van de regio voor bezoekers van binnen en buiten de regio en de versterking van het groen en blauw in het stedelijke en landelijke gebied. Onze regio duurzaam en veilig bereikbaar maken staat centraal bij de opgave verbonden regio.

De toekomstige mobiliteitsmaatregelen zijn niet alleen goed voor de bereikbaarheid, maar dragen ook bij aan een prettige leef- en woonomgeving, gezondheid, natuur en recreatie. Er gaat meer aandacht besteed worden aan het recht op bereikbaarheid, waardoor iedereen kan meedoen in onze samenleving. Toegankelijkheid, betaalbaarheid van vervoermiddelen en het voorhanden zijn van alternatieven zijn naast afstand en reistijd mede bepalend. De doelen en activiteiten van de opgave verbonden regio zijn geheel in lijn met de Arnhemse ambities op het gebied van mobiliteit. Als stad zetten we mede in op duurzame mobiliteit gericht op lopen en fietsen als betaalbare en toegankelijke mobiliteitsvormen. De opgave circulaire regio heeft vier speerpunten: circulaire grondstoffen en ketens, circulaire bouw en infra, water en klimaatadaptatie en energietransitie. Met ieder toegesneden ambities, veranderingsopgaven, projecten en activiteiten. De verbetering van de samenwerking van de Arnhemse innovatieclusters met Nijmegen heeft regionaal aandacht. In het nieuwe programma conceptueel en circulair bouwen is concreter en meetbaarder (impactladder) uitgewerkt waar circulair bouwen naar toe gaat. Kennis delen, aansluiten bij landelijke ontwikkelingen en benutten van de Regiodeal en EU-subsidies is ons belang bij water- en klimaatadaptatie.

Arnhem neemt hierin deel met de projecten IBGREEN (klimaatbestendige werklocaties) en COOL CITIES (realiseren van koele netwerken). Vanuit Arnhems perspectief worden de ontwikkelingen op het gebied van energietransitie, gezien de schaal, als belangrijk geoormerkt. Hierbij zijn het verslimmen van de aanpak van de laadinfrastructuur en het voldoen aan wetgeving om het (nationale) isolatieprogramma uit te kunnen voeren nieuwe onderwerpen. Bij de energietransitie en de grootschalige opwek van duurzame energie is regionale samenwerking van groot belang om de Arnhemse CO2doelstellingen te kunnen realiseren. Aandachtspunten Er is een conceptagenda opgesteld die op verzoek van de gemeenteraden vier jaren beslaat. Daarbij passen enkele aandachtspunten:

•

•

• •

Concretiseer de agenda ieder jaar in de vorm van een (voortschrijdend) uitvoeringsplan, waarin ook kan worden ingespeeld op financiële ontwikkelingen. Daardoor wordt duidelijk welke activiteiten op de rol staan en welke producten worden gerealiseerd. Aan de hand daarvan kunnen wij als gemeente en met elkaar onze inzet beter plannen en prioriteren. Blijf focus houden op de doelstellingen uit de agenda en geef duidelijk aan wat de GMR wel of niet doet. Daardoor worden verwachtingen gemanaged en ook duidelijkheid verschaft wat de verantwoordelijkheid van gemeenten, TEB of andere partners is. De lijn van lobby, delen van kennis en behalen van efficiency-voordelen verdient voortzetting. Uit de opgaven vloeien ruimtelijke vraagstukken voort. De behoefte en noodzaak om deze vraagstukken integraal te benaderen wordt door ons gezien. De GMR is een werkwijze gestart om een onderwerp op een integratietafel van alle kanten te belichten. Dit vinden wij een goede ontwikkeling. De resultaten volgen wij met belangstelling.

Conclusie: intekenen op de opgaven De vijf integrale opgaven hangen nauw met elkaar samen. Wij herkennen de ambities en activiteiten die in de conceptagenda zijn verwoord. In feite wordt daarbij ook meerjarig voortgeborduurd op hetgeen de afgelopen jaren is ontwikkeld. De concept-agenda 2025-2028 sluit nauw aan bij de Arnhemse ambities, plannen en prioriteiten. Het vormt een goede basis om de opgaven in samenwerking met de regiogemeenten, The Economic Board en overige samenwerkingspartners aan te pakken. In afwachting van de definitieve agenda 2025-2028 en in achtneming van onze financiële randvoorwaarde stellen wij daarom voor om de intentie uit te spreken om in te tekenen op alle opgaven. Kanttekeningen en risico's 1.1

Gemeenten tekenen in het najaar 2024 definitief in op de opgaven. De regiogemeenten worden gevraagd om meerjarig in te tekenen op de opgaven zoals beschreven in de vierjarige regionale agenda. De voorliggende agenda is opgesteld, rekening houdend met het feit dat de gemeente Montferland per 1-1-2025 uittreedt en de huidige gemeentelijk deelname aan de opgaven. Wanneer echter een of meerdere gemeenten in het najaar alsnog besluit(-en) om niet op een opgave in te tekenen kan dit gevolgen hebben voor de uitvoering van de voorgenomen activiteiten. Hierop is pas zicht wanneer alle raadszienswijzen en de GMR-reactie hierop bekend zijn. Ieder jaar wordt de regionale agenda geactualiseerd. Als de actualiteit aanleiding geeft tot aanpassing dan wordt dit in het voorjaar meegenomen in de geactualiseerde regionale agenda. De gemeenten krijgen dan ook opnieuw de gelegenheid om hierop in te tekenen.

Participatie De zeventien gemeenten hebben via de bestuurlijke opgaveteams, wethouders- en ambtelijke overleggen input geleverd bij het opstellen van de voorliggende conceptagenda en -begroting.

Daarmee wordt de brede samenwerking voortgezet die de afgelopen jaren is ontstaan tussen gemeenten, provincie Gelderland, The Economic Board en maatschappelijke partners. De projecten en activiteiten die vanuit deze agenda voortvloeien zullen, afhankelijk van de inhoud, met relevante partners worden uitgevoerd. Financiën De conceptbegroting geeft de kosten voor het regiobureau en de vijf opgaven alsmede de totaal begrote Arnhemse bijdrage weer. Bijdragen per inwoner Regiobureau Groene groeiregio Productieve regio Ontspannen regio Verbonden regio Circulaire regio Totaal Totale bijdrage

2024 € 2,71 0,99 1,05 0,66 1,58 1,56

2025 2,77 1,18 0,92 0,92 1,59 1,63

5,84 8,55 €1.418.000

6,24 9,01 €1.510.535

Bij het opstellen van de conceptbegroting heeft de GMR rekening gehouden met de financiële uitgangspunten uit haar kaderbrief van 24-1-2024. De GMR stelt voor de inwonersbijdrage in 2025 te indexeren met 6,54% waarbij de Begrotingsrichtlijnen regio Nijmegen worden gevolgd. Het is bekend dat gemeenten de komende jaren minder geld van het Rijk krijgen om hun taken uit te voeren. Ook hebben zij te maken met inflatie, hogere marktprijzen en stijgende loonkosten. Gemeenten zijn daarom genoodzaakt om scherp aan de wind te zeilen om een sluitende meerjarenbegroting te kunnen blijven opstellen. Daarmee hebben wij als gemeente ook te maken en zijn we genoodzaakt om kritisch te zijn met betrekking tot de indexeringspercentages. Daarom is in de Perspectiefnota het uitgangspunt opgenomen om bij de indexatie van de bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen uit te gaan van een verhoging van 3,5%. Ook voor de GMR stellen wij voor om dit indexatiepercentage van 3,5% hanteren. Wij beseffen daarmee af te wijken van het door de GMR voorgestelde percentage van 6,54% en dat het gevolgen kan hebben voor de realisatie van de opgaven zoals vermeld in de conceptagenda 2025-2028. The Economic Board Op 16 december 2020 heeft de raad ingestemd met een bijdrage van € 1,00 per inwoner voor TEB voor de periode 2021 tot en met 2025.

Deze bijdrage wordt door de GMR in de vorm van een subsidie aan TEB ter beschikking gesteld. De bijdrage voor TEB is echter tot nu toe nooit geïndexeerd. De GMR stelt voor om de bijdrage aan de TEB in 2025 wel te gaan indexeren, namelijk met 4%. De inwonerbijdrage zou daarmee van € 1,00 verhoogd naar € 1,04 worden verhoogd.

Gezien de ontwikkeling in de cao-lonen en andere kostenstijgingen vinden wij een indexering van onze bijdrage aan TEB plausibel. Ook omdat onze bijdrage nooit eerder is geïndexeerd. Wij willen echter hierbij een indexpercentage van 3,5% (en niet van 4%) hanteren. Tevens verbinden wij hieraan de voorwaarde dat alle gemeenten, die bijdragen aan TEB, meedoen aan de indexering en hierbij hetzelfde percentage hanteren. Voor Arnhem betekent dit dat onze bijdrage bij een indexpercentage van 3,5% in 2025 € 173.519 in plaats van € 167.651 bedraagt.

Uitvoering De raadszienswijze dient voor 26 juli 2024 aan de GMR worden toegestuurd. Het Dagelijks Bestuur biedt deze daarna met een reactie op de gebundelde raadszienswijzen aan het Algemeen Bestuur (AB) aan. In het AB, waarin de gemeente Arnhem bestuurlijk is vertegenwoordigd, stelt de agenda en de begroting 2025-2028 op 11 september 2024 vast. Communicatie Dit raadsvoorstel wordt gepubliceerd via de gebruikelijke wijze van openbaarmaking van de stukken.

Bijlagen Stukken voor gemeenteraad − Raadsvoorstel − Zienswijzebrief 2025 − Regionale agenda 2025-2028 GMR − Aanbiedingsbrief GMR Regionale Agenda 25-28 − Begrotingsrichtlijnen Regio Nijmegen 2025 − GMR: financiële en algemene uitgangspunten begroting 2025 (brief 24-1-2024)

Besluit van Zaaknummer

4167639

DE RAAD VAN DE GEMEENTE ARNHEM; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 21 mei 2024, nummer: 4167639; gelet op artikel 35 van de Gemeentewet en artikel 30 van de Gemeenschappelijke regeling regio Arnhem Nijmegen; besluit: 1. Met bijgevoegde zienswijzebrief te reageren op de conceptagenda en -begroting 2025-2028 van de Groene Metropoolregio (GMR).

De griffier,

De voorzitter,

Groene Metropoolregio

Datum

:

T.a.v. De voorzitter en leden algemeen bestuur

Zaaknummer

:

4167639

Nijverheidsweg 2A

Contactpersoon

:

Yvonne Hazelaar

Telefoonnummer

:

0800 - 1809

6662 NG Elst

Onderwerp: Zienswijze ontwerp-agenda en begroting 2025-2028 Groene Metropoolregio

Geachte voorzitter en leden algemeen bestuur,

Op 15 april 2024 hebben wij van u de conceptagenda 2025-2028 met bijbehorende conceptbegroting van de Groene Metropoolregio (GMR) ontvangen. In de nieuwe agenda zijn de opgaven geformuleerd waaraan wij de komende vier jaren in regionaal verband uitvoering willen geven. Via de bestuurlijke en ambtelijke platforms is deze agenda in nauwe samenspraak met uw organisatie inhoudelijk opgesteld. Op uw verzoek geven wij in overeenstemming met de wettelijke bepalingen onze zienswijze hierop weer. Algemeen De komende jaren neemt het aantal inwoners in de Groene Metropoolregio toe. Dit stelt ons gezamenlijk voor de uitdaging om in balans tot een gezonde groene groei te komen. Om dit te kunnen realiseren is partnerschap en regionale samenwerking noodzakelijk en van groot belang. Door samen op te trekken kan meer bereikt worden. We stellen vast dat het accent van de GMR in de eerste jaren vooral op onderzoek, planvorming en beleidsontwikkeling lag. De komende vier jaar vragen wij de GMR in het kader van de regionale samenwerking alert te blijven op nieuwe kansen en ontwikkelingen op het gebied van onder andere wonen, werken en mobiliteit. U zal de deelnemende gemeenten en betrokken partners, w.o. de The Economic Board, vanuit uw rol ondersteunen om de plannen en projecten tot uitvoering te brengen. Gezamenlijke lobby vanuit de GMR richting Rijk en provincie blijft hiervan deel uitmaken.

U constateert dat er veel op het gemeentelijke bordje ligt. Het is daarom goed dat vanuit de GMR initiatieven genomen worden om het tekort aan personele capaciteit aan te pakken, zodat onze gezamenlijke uitvoeringskracht op peil blijft.

Eusebiusbuitensingel 53 • Postbus 9200 • 6800 HA Arnhem Telefoon 0800 - 1809 • www.arnhem.nl

Datum: Ons kenmerk: 4167639 Pagina: 2

De opgaven Er wordt gewerkt aan de hand van vijf opgaven: verbonden, productieve, circulaire, ontspannen en groene groeiregio. Wij herkennen op hoofdlijn de ambities en activiteiten die in de conceptagenda zijn verwoord. Daarbij passen enkele aandachtspunten: • Blijf focus houden op de doelstellingen uit de agenda en geef duidelijkheid aan wat de GMR wel of niet doet. Daardoor worden verwachtingen gemanaged en ook duidelijkheid verschaft wat de verantwoordelijkheid van gemeenten, The Economic Board of andere partners is. • Concretiseer de agenda ieder jaar in de vorm van een (voortschrijdend) uitvoeringsplan, waarin ook kan worden ingespeeld op financiële ontwikkelingen. Daardoor wordt duidelijk welke activiteiten op de rol staan en welke producten worden gerealiseerd. Aan de hand daarvan kunnen wij als gemeente en met elkaar onze inzet beter plannen en prioriteren. • De lijn van lobby, delen van kennis en behalen van efficiency-voordelen verdient voortzetting. • Uit de opgaven vloeien ruimtelijke vraagstukken voort. De behoefte en noodzaak om deze vraagstukken integraal te benaderen wordt door ons gezien. U bent gestart met een werkwijze om een vraagstuk op een integratietafel van alle kanten te belichten. Dit vinden wij een goede ontwikkeling, waarvan wij de resultaten met belangstelling zullen volgen.

Financiën: indexeringspercentages Het is bekend dat gemeenten de komende jaren minder geld van het Rijk krijgen om hun taken uit te voeren. Ook hebben zij te maken met inflatie, hogere marktprijzen en stijgende loonkosten. Gemeenten zijn daarom genoodzaakt om scherp aan de wind te zeilen om een sluitende meerjarenbegroting blijvend op te kunnen stellen. Daarmee heeft de gemeente Arnhem ook te maken en daarom zijn wij genoodzaakt om kritisch te zijn met betrekking tot de indexeringspercentages. In onze Perspectiefnota is het uitgangspunt opgenomen om bij de indexatie van bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen uit te gaan van een verhoging van 3,5% (2025). Ook voor de GMR willen wij dit percentage hanteren met het besef daarmee af te wijken door het door u voorgestelde percentage van 6,54%. En dat dit gevolgen kan hebben voor de realisatie van de opgaven zoals vermeld in de conceptagenda 2025-2028. Gezien de ontwikkeling in de cao-lonen en andere kostenstijgingen vinden wij indexering van de bijdrage aan The Economic Board (TEB) plausibel. Ook omdat de gemeentelijke bijdragen nooit eerder zijn geïndexeerd. Wij willen echter hierbij het voorgaand genoemde indexpercentage van 3,5% en niet de door u voorgestelde verhoging van 4% hanteren.

Tevens verbinden wij hieraan de voorwaarde dat alle gemeenten, die bijdragen aan TEB, meedoen aan de indexering en hierbij een gelijkluidend percentage hanteren.

Eusebiusbuitensingel 53 • Postbus 9200 • 6800 HA Arnhem Telefoon 0800 - 1809 • www.arnhem.nl

Datum: Ons kenmerk: 4167639 Pagina: 3

Diversiteit en inclusie Onze gemeente besteedt veel aandacht aan diversiteit en inclusie. Wij weten dat ook de GMR zich hiervoor inzet en in oktober 2022 een beleidskader heeft opgesteld. Daarom stellen wij het op prijs om op de hoogte te worden gehouden van uw acties en vorderingen in deze. Daarnaast zien wij ook graag aandacht voor deze onderwerpen terug in uw (jaarlijkse) plannen en verantwoording. Intekenen op de opgaven De vijf integrale opgaven hangen nauw met elkaar samen. Wij herkennen de ambities en activiteiten die in de conceptagenda zijn verwoord. In feite wordt daarbij ook meerjarig voortgeborduurd op hetgeen de afgelopen jaren gezamenlijk is ontwikkeld. De concept-agenda 2025-2028 sluit nauw aan bij de Arnhemse ambities, plannen en prioriteiten. Daarom spreken wij, in afwachting van de definitieve agenda 2025-2028, de intentie uit om in te tekenen op alle opgaven met in achtneming van onze voorwaarde m.b.t. het indexcijfer van 3,5% (2025). Wij vertrouwen erop met deze zienswijze bij te dragen aan het opstellen van de definitieve agenda en begroting 2025-2028. Middels de gebruikelijke zienswijzenota vernemen wij graag uw reactie hierop.

Hoogachtend, De griffier,

Eusebiusbuitensingel 53 • Postbus 9200 • 6800 HA Arnhem Telefoon 0800 - 1809 • www.arnhem.nl

de voorzitter,

REGIONALE AGENDA 2025-2028 & BEGROTING 2025-2028

Versie 11.2 - CONCEPT



27 maart 2024 RCO

 

De Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (GMR) • als organisatie Wij zijn een samenwerkingsverband van zeventien gemeenten op basis van een gemeenschappelijke regeling. De organisatie houdt zich hoofdzakelijk bezig met uitdagingen in het ruimtelijke domein. • als gebied Het gebied kent meerdere aanduidingen als het gaat om de naam. De afbakening is, dat wij hieronder de Groene Metropoolregio en het geografisch gebied regio Arnhem-Nijmegen verstaan en gebruiken. We voegen altijd ‘regio’ toe. We benadrukken daarmee dat het een groter geografisch gebied is, een regio, en niet alleen een stedelijk gebied.

Wat doet de GMR Tot de GMR behoren de gemeenten Arnhem, Berg en Dal, Beuningen, Doesburg, Druten, Duiven, Heumen, Lingewaard, Mook en Middelaar, Nijmegen, Overbetuwe, Renkum, Rheden, Rozendaal, Westervoort, Wijchen en Zevenaar. De regio grenst aan Duitsland en ligt grotendeels in de provincie Gelderland. De gemeente Mook en Middelaar ligt in het uiterste noorden van de provincie Limburg. De opgaven van de GMR zijn: • Groene groeiregio (verbinden van ruimtelijke opgaven en woningbouw) • Productieve regio (economie en arbeidsmarkt) • Ontspannen regio (leefbaarheid, natuur en landschap, cultuur en erfgoed) • Verbonden regio (mobiliteit en bereikbaarheid) • Circulaire regio (circulariteit, duurzaamheid, klimaat en energie)

Wat kenmerkt onze regio Diversiteit De diversiteit van het stadse, het dorpse en het groen. Wil je de drukte in, dan ga je zo de stad in. Wil je de rust in, dan kan dat ook: binnen vijf minuten ben je in een bos en kun je heerlijk wandelen. Ons groene profiel komt door zowel het groen in de steden als de omgeving daarbuiten en onze prachtige natuur met rivieren, bossen en komgebieden. Rivierengebied en stuwwallen Ons rivierengebied zorgt voor een spectaculaire natuur van rivieren. De grote dynamische rivieren van ons land, de Waal, IJssel, Rijn en Maas stromen allemaal door onze regio. Deze rivieren zijn krachtige ecosystemen omdat ze altijd te maken hebben met verschillende waterstanden en sterk veranderende seizoensinvloeden. Langs deze rivieren liggen stuwwallen uit de ijstijd, op de Veluwezoom en in het Rijk van Nijmegen. Deze stuwwallen kennen een bijzondere natuur met heuvels, bossen, beken, heide en belangrijke drinkwatervoorraden. Ligging Onze ligging in Europa is bijzonder gunstig en we zijn een grensregio. We zijn een belangrijk knooppunt op het Europese vervoersnetwerk, dat Nederland en de Randstad verbindt met o.a. Duitsland. Innovatieve organisaties De regio blinkt vooral uit in innovatieve organisaties op het gebied van energie, hoogwaardige techniek en gezondheid.

De kracht van deze organisaties, in combinatie met campus, universiteit, hogeschool en diverse ROC’s, maakt deze regio interessant. Denk aan ConnectR, Noviotech

Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen ● Regionale agenda & begroting 2025-2028 ● CONCEPT 10042024

1/52

Campus, Radboudumc, Radboud universiteit, HAN University of Applied Sciences en Hogeschool Van Hall Larenstein.

Onze uitdagingen Er is een enorme druk op de regio om te wonen, te werken, te bezoeken, te studeren en te ontspannen. En tegelijkertijd is er de zorg voor onze natuurlijke omgeving, die daarbij voor ecosysteemdiensten als drinkwater zorgt. Daarom moeten we investeren in woningbouw, bereikbaarheid, economie, duurzaamheid, natuur, landschap, recreatie en toerisme.

Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen ● Regionale agenda & begroting 2025-2028 ● CONCEPT 10042024

2/52

Inhoudsopgave

Voorwoord

5

1. Inleiding

6

2. Groene groeiregio

11

2.1

Verbinden van de ruimtelijke opgaven

11

2.2

Wonen in balans: versnellen van de woningbouw

13

Speerpunt continuïteit en versnelling van de bouwproductie

13

Speerpunt betaalbare woningen voor lage en middeninkomens

14

Speerpunt voldoende huisvesting voor aandachtsgroepen

15

Speerpunt klimaatadaptieve, conceptuele en circulaire woningbouw

15

Speerpunt wijk- en dorpsgericht werken (leefbare wijken)

16

3. Productieve regio

17

Speerpunt toekomstbestendige werklocaties

18

Speerpunt verbeteren van de dienstverlening aan het mkb

19

Speerpunt slimmere en schonere logistiek

19

4. Ontspannen regio

21

Speerpunt groen-blauw raamwerk en landelijk gebied

23

Speerpunt recreatie en toerisme

23

Speerpunt cultuur

24

5. Verbonden regio

25

Speerpunt voorzieningen en infrastructuur

27

Speerpunt duurzame mobiliteit en gedrag

28

6. Circulaire regio

30

Speerpunt grondstoffen en ketens

31

Speerpunt circulaire bouw en infra

32

Speerpunt water en klimaatadaptatie

32

Speerpunt energietransitie

33

7. Begroting 2025-2028

35

7.1

Het regiobureau

35

7.2

De vijf opgaven

37

7.3

Totaaloverzicht baten en lasten begroting per taakveld

43

7.4

Geprognosticeerde balans

44

Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen ● Regionale agenda & begroting 2025-2028 ● CONCEPT 10042024

3/52

8. Bedrag heffing vennootschapsbelasting

45

9. Paragrafen

46

9.1

Paragraaf 1: Risico’s en weerstandsvermogen

46

9.2

Paragraaf 2: Financiering

47

9.3

Paragraaf 3: Bedrijfsvoering

47

9.4

Paragraaf 4: Verbonden partijen

49

9.5

Paragraaf 5: Ontwikkeling van het EMU saldo

49

BIJLAGEN

50

Bijlage 1: Kerngegevens

50

Bijlage 2: Deelnemende gemeenten

51

Bijlage 3: Inwoneraantallen per gemeente

52

Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen ● Regionale agenda & begroting 2025-2028 ● CONCEPT 10042024

4/52

Voorwoord Voor u ligt de regionale agenda 2025-2028 en bijbehorende begroting. De afgelopen jaren hebben we nagedacht over hoe we ons moeten gaan voorbereiden op de nabije toekomst. We hebben in diverse plannen, zoals het regioarrangement en NOVEX ontwikkelperspectief, samen met andere overheden, uitgebreid bepaald wat nodig is om op de toekomst voorbereid te zijn. Heel kort samengevat gaat het over maatregelen om bijvoorbeeld drinkwatervoorraden veilig te stellen, onze rivieren in toom te houden maar eveneens verdroging aan te pakken. Zowel in het rivierengebied als op de stuwwallen. Het zuiniger en slimmer omgaan met energie, grondstoffen en producten. Circulaire economie is een transitievraagstuk waar de hele samenleving mee te maken heeft. We willen verspilling voorkomen, anders ontwerpen en de levensduur van producten verlengen om grondstoffen te sparen. En het huidige energienetwerk stelt ons voor grote uitdagingen die om slimme keuzes vragen. Er is ruimte nodig voor bedrijven, het bouwen van 60.000 woningen en ruimte om de bereikbaarheid te garanderen. Er zijn gebieden in de regio waar nog niet duidelijk is hoe concurrerende ambities op elkaar kunnen worden afgestemd. Maar er zijn ook gebieden waar we gewoon aan de slag kunnen. Daar is de opgave helder en is het een kwestie van uitwerken en budget organiseren.

Met alle plannen die we hebben gemaakt en de Regio Deal die is gesloten met het Rijk, de provincie Gelderland en The Economic Board kunnen we verder. Alle ontwikkelingen die nodig zijn, hebben ruimte nodig. Keuzes maken is onvermijdelijk om tot uitvoering te komen. Dit vraagt om een manier van werken die we niet gewend zijn; het verdelen van schaarste, van ruimte en van financiële middelen. De samenwerking zal behoorlijk op de proef worden gesteld. Tegelijkertijd is samenwerken de enige weg om hieruit te komen. De komende jaren zal blijken hoe succesvol wij deze problemen kunnen oplossen. Ik heb er alle vertrouwen in, maar het zal zeker niet makkelijk zijn. We kijken verwachtingsvol naar de toekomst. We gaan ervan uit dat wat de afgelopen jaren in gang is gezet, doorgezet kan worden. Dat we aan het werk kunnen met alle plannen die zijn gemaakt. Dit vergt veel van de samenwerking, maar ik geloof daarin!

Namens het algemeen bestuur van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen, Hubert Bruls Voorzitter

Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen ● Regionale agenda & begroting 2025-2028 ● CONCEPT 10042024

5/52

1.

Inleiding

De Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (GMR) is, als opvolger van het gemeenschappelijk orgaan Regio Arnhem-Nijmegen, op 1 januari 2021 van start gegaan. De GMR is een samenwerkingsverband van zeventien gemeenten. De regio is een van de vijf metropoolregio’s van het land. Dit is de derde regionale agenda van de GMR. De eerste agenda ging over 2022, de tweede over 2023-2024. Deze derde agenda gaat over vier jaar: 2025-2028.

Opgaven 2025-2028 De GMR krijgt de komende jaren te maken met een enorme groei van het aantal inwoners. Tussen 2020 en 2040 zijn er naar verwachting 60.000 extra woningen nodig. Deze woningen moeten betaalbaar en duurzaam zijn en aansluiten bij de woonwensen van verschillende doelgroepen. Om dit voor elkaar te krijgen is regionale samenwerking belangrijk. Mede door de verwachte groei van het aantal inwoners neemt de druk op bereikbaarheid van werk en voorzieningen nog verder toe. Ook hiervoor zijn forse investeringen nodig die om een gezamenlijke aanpak vragen. Meer inwoners leidt tot een grotere behoefte aan banen. We werken regionaal samen aan een stabiele economische infrastructuur waarbij er in de toekomst voldoende geschikte banen zijn. Naast werk, zijn voor onze inwoners recreatieve en culturele voorzieningen en natuur rondom de steden en dorpskernen belangrijk. De druk op het landschap en de voorzieningen neemt toe en ook hier is een regionale aanpak vereist om slim en efficiënt in deze behoefte te voorzien. We moeten hierbij scherpe keuzes maken; niet alle ambities passen in de ruimte die in onze regio beschikbaar is. Daarnaast moeten we onze CO₂-footprint fors verkleinen, hebben we steeds vaker te maken met tekorten aan grondstoffen en materialen en kan ons energiesysteem de toenemende vraag naar elektriciteit niet aan.

Deze thema’s vragen om een regionale aanpak, aanvullend op die van gemeenten, provincie en Rijk. We staan voor de uitdaging om de groei van wonen, werken en mobiliteit zo te realiseren dat we een balans vinden tussen levendige stedelijkheid en ontspannen leefkwaliteit, we noemen dat groene groei. Om dit te bereiken, werken we met de gemeenten aan vijf opgaven: • Groene groeiregio (verbinden van ruimtelijke opgaven en woningbouw) • Productieve regio (economie en arbeidsmarkt) • Ontspannen regio (leefbaarheid, natuur en landschap, cultuur en erfgoed) • Verbonden regio (mobiliteit en bereikbaarheid) • Circulaire regio (circulariteit, duurzaamheid, klimaat en energie) Op deze opgaven is regionale samenwerking om verschillende redenen van belang, te weten: Slim omgaan met de ruimte Er is sprake van schaarse ruimte en veel opgaven. We kijken samen waar we welke functies willen en kunnen realiseren en hoe functies slim gecombineerd kunnen worden. We hebben hiervoor een goede regionale visie op de ruimtelijk inrichting nodig, die doorwerkt in lokaal omgevingsbeleid. Opgaven overstijgen de gemeentegrenzen De opgaven zijn te veel omvattend om op gemeentelijk niveau aan te pakken. Veel maatregelen die in de ene gemeente genomen worden, zijn direct van invloed op opgaven in andere gemeenten. Voor de meest optimale oplossingen is samenwerking nodig.

Financiering van bovenlokale maatregelen We hebben te maken met bovenlokale opgaven met hoge kosten. Denk aan bovenlokale mobiliteitsopgaven, natuurherstel, een robuust watersysteem en de energietransitie. Een regionale aanpak geeft ons meer slagkracht richting diverse ministeries, de provincie en Europa.

Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen ● Regionale agenda & begroting 2025-2028 ● CONCEPT 10042024

6/52

Verplichting provincie en Rijk om opgaven regionaal op te pakken Provincie en Rijk verplichten gemeenten om opgaven in regionaal verband op te pakken. Voorbeelden van verplichte programma’s zijn de Woondeal, de Regionale woonzorgvisie, het regioarrangement, het NOVEX ontwikkelperspectief, de aanpak voor het landelijk gebied, het Regionaal Programma Werklocaties (RPW) en de Regionale Energie Strategie (RES). De GMR vervult bij deze programma’s een verbindende en coördinerende rol. Efficiency en kostenvoordelen Door samen op te trekken kan met dezelfde mensen en middelen meer bereikt worden. Bijvoorbeeld door kostenvoordelen bij gezamenlijke inkoop, het delen van kennis en het samen uitvoeren van projecten, waardoor minder menskracht nodig is.

Focus op uitvoering In deze regionale agenda staan dezelfde vijf opgaven centraal als in de voorgaande agenda’s. Onze opgaven zijn niet veranderd. Dit betekent niet dat we hetzelfde blijven doen. We komen in een nieuwe fase. In de eerste jaren van het bestaan van de GMR is gebouwd aan een gezamenlijk beeld van de toekomst van de regio. Daarom lag in de regionale agenda’s voorheen de focus op beleidsontwikkeling, onderzoek en planvorming. Dit is vastgelegd in o.a. het regioarrangement. Voor de periode 2025-2028 ligt onze focus op uitvoering. Dat doen we als regio niet zelf, de uitvoering gebeurt door gemeenten en andere partners. Wij ondersteunen die uitvoering wel. Door betrokkenen bij elkaar te brengen, samenwerking te organiseren, gebiedsprocessen te helpen organiseren, financieringsstrategieën te ontwikkelen en middelen te helpen organiseren, te lobbyen, ons verhaal in te brengen in het programma NOVEX en andere samenwerkingen. Bovendien zorgen we dat we onze aanpak, samen met alle betrokkenen, aanpassen op nieuwe kansen en ontwikkelingen.

Integratietafel voor samenhang tussen opgaven Afgelopen jaren bleek er steeds vaker de behoefte te zijn om (ruimtelijke) vraagstukken integraal aan te vliegen, denk aan het groen-blauw raamwerk, maar ook bijvoorbeeld onderwerpen als logistiek en circulair bouwen. In aanloop naar deze agenda wordt geoefend met een werkwijze hiervoor. Een zogenaamde integratietafel om zo de transparantie van processen en besluitvorming te vergroten en faciliterend te zijn aan de verschillende opgaven. De werkwijze is bedoeld om bij de start op de integratietafel een onderwerp van alle kanten te belichten. Op deze manier kunnen we de opgaventeams gericht opdrachten meegeven en het te doorlopen proces op voorhand goed uitlijnen. Deze werkwijze moet ertoe leiden, dat in een aantal stappen een integraal advies wordt gegeven richting de verschillende opgaven en uiteindelijk het algemeen bestuur. De integratietafel kan zich ontwikkelen tot een logische plek voor de inbreng van externe partners. Voor de integratietafel maken de bestuurlijke opdrachtgevers samen met het dagelijks bestuur een jaarkalender, wat meer structuur geeft. Het algemeen bestuur bespreekt deze kalender.

Uitvoeringskracht gemeenten Veel uitvoering ligt op het bordje van de deelnemende gemeenten. In heel Nederland en eveneens in onze regio kampen gemeenten met personele krapte. Door meerdere oorzaken, waaronder personele capaciteit, netcongestie en stikstof, komt de uitvoering van plannen in het gedrang. Daarnaast zien we dat de complexiteit van de leefomgeving toeneemt. Er is een toenemende inhoudelijke en ruimtelijke afhankelijkheid tussen de opgaven. Binnen de GMR adviseren de gemeentesecretarissen, verenigd in de Netwerkdirectie, over de haalbaarheid van de plannen, op basis van o.a. de beschikbare capaciteit. Voor de uitvoering van de

Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen ● Regionale agenda & begroting 2025-2028 ● CONCEPT 10042024

7/52

regionale agenda is, voor zover mogelijk, geïnventariseerd welke personele capaciteit gemeenten nodig hebben om de agenda uit te voeren. Een tekort aan personele capaciteit is geconstateerd voor met name: • de uitvoering van de Woondeal, met name projectleiders, plantoetsers en verkeersdeskundigen • de energietransitie, de hiervoor vereiste capaciteit is vaak alleen extern verkrijgbaar • projectleiders en verkeersdeskundigen voor de planvoorbereiding van mobiliteitsmaatregelen • begeleiders van ruimtelijke gebiedsprocessen en de uitwerking daarvan in uitvoeringsplannen Geen enkele gemeente in onze regio is in staat om, in de huidige arbeidsmarkt, de geschetste personele knelpunten zelfstandig op te lossen. Juist samenwerking op de schaal van de GMR maakt het mogelijk om met elkaar oplossingen te genereren. Naar aanleiding van de inventarisatie zijn de volgende maatregelen genomen of in voorbereiding om dit capaciteitsvraagstuk aan te pakken: 1. Startersprogramma Werken in Gelderland Met een provinciale bijdrage draait het startersprogramma Werken in Gelderland, dat is toegespitst op woningbouw. Hier maken meerdere gemeenten in de regio gebruik van. 2. Flexpool met specialisten Met provinciale bijdrage draait een Flexpool van specialisten in de GMR, die specifiek voor de versnelling van de woningbouwopgave wordt ingezet. Het regiobureau coördineert dit.

Er wordt door meerdere gemeenten in onze regio gebruik gemaakt van deze specialisten. De Flexpool bestaat uit ingehuurde adviseurs die tijdelijk worden ondergebracht bij de gemeenten voor afgebakende klussen en opdrachten. De Flexpool werkt goed, maar is duur en er is onvoldoende borging van kennis in de regio. 3. Inrichten projectleiderspool Samen met het P&O-Netwerk Arnhem-Nijmegen is inmiddels een opzet gemaakt, met gebruik van de expertise van de Regio West-Brabant. Het is de bedoeling om te starten met het in dienst nemen van vijftien projectleiders, die door gemeenten kunnen worden ingehuurd voor specifieke werkzaamheden of als aanvulling op de Flexpool. Het profiel van de projectleiders wordt gerelateerd aan de opgaven van de GMR. Op deze manier verwachten we goedkoper te kunnen werken en blijft de kennis in de regio. Het projectvoorstel is nagenoeg afgerond. We verwachten dat de projectleiderspool in 2025 operationeel is. De financiële dekking voor het aanstellen van bijvoorbeeld de vijftien projectleiders, zit niet in de regionale begroting. Dit kan gefinancierd worden uit de huidige vacatureruimte bij de deelnemende gemeenten. 4. Verder uitbouwen gezamenlijke inkoop Gezamenlijke inkoop van goederen en diensten, zoals nu al gebeurt voor de inkoop van elektriciteit en gas kan worden uitgebreid.

Dit kan voor de inkoop van bijvoorbeeld bepaalde specialistische adviezen, zoals voor de uitvoering van het Nationaal Isolatieprogramma. De Netwerkdirectie gaat, in samenwerking met de opgavemanagers, periodiek monitoren en rapporteren hoe de realisatie van de uitvoering loopt, met name vanuit het oogpunt van beschikbare personele capaciteit en financiële ruimte. Deze inzichten worden in de bestuurlijke opgaveteams (BOT's) gedeeld. Op basis van deze inzichten (vooruitkijkend, forecasting) draagt de netwerkdirectie oplossingsrichtingen aan om de uitvoering te bevorderen.

Monitoren regionale opgaven Afgelopen jaren zijn diverse monitoringsinstrumenten ingezet, zoals de monitor verbonden aan de Woondeal, de Economische Monitor en een monitor over CO₂-reductie. Uit de evaluatie van de GMR kwam de vraag om de uitvoering van de regionale agenda te monitoren. Komende jaren gaan we aan de slag om verschillende meetmethoden op een praktische wijze te bundelen tot een overzichtelijk instrument.

Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen ● Regionale agenda & begroting 2025-2028 ● CONCEPT 10042024

8/52

Samenwerkingsverbanden De GMR werkt met veel partijen samen. Voor de GMR zijn de belangrijkste samenwerkingen die met Regio Foodvalley via het gezamenlijke NOVEX gebied, provincie Gelderland en The Economic Board. Daarnaast zijn er tal van andere partners waarmee vanuit de opgaven wordt samengewerkt. Zo werken we samen met partners in Europa, het bedrijfsleven, onderwijs- en onderzoeksinstellingen. NOVEX gebied Arnhem-Nijmegen-Foodvalley In het gebied Arnhem-Nijmegen-Foodvalley komt een aantal grote nationale opgaven samen: • het realiseren van een schaalsprong in verstedelijking (wonen, economie, mobiliteit, leefomgeving en energietransitie) • een forse herstelopgave van natuur- en watersystemen • de landbouwtransitie Om deze opgaven integraal te bekijken en aan te pakken, is het gebied door het Rijk aangemerkt als een van de NOVEX gebieden in Nederland. In de NOVEX gebieden werken Rijk, provincies, waterschappen en gemeenten als partners nauw samen: gebieds- en opgavegericht. In het NOVEX ontwikkelperspectief Arnhem-Nijmegen-Foodvalley 2023 zijn de ambities en keuzes geformuleerd. Dit ontwikkelperspectief is een uitbreiding van en verdieping op de Verstedelijkingsstrategie “Meer landschap, meer stad”. Een samenwerking met zoveel partijen is een ingewikkeld proces. Afgelopen jaren is hiervoor een structuur ontwikkeld, waarbinnen we de gezamenlijke afspraken voorbereiden.

Via deze structuur werken de overheden aan de programmering (wanneer voeren we wat uit) en uitvoering (o.a. invulling van randvoorwaarden en financiering) van de afspraken. Op gebiedsniveau worden de afspraken verder uitgewerkt in gebiedsprogramma’s. De GMR is opgedeeld in vier gebieden: Veluwezoom, Middengebied, Liemers en Rijk van Nijmegen. De door het Rijk aangewezen grootschalige NOVEX woningbouwlocaties in Arnhem en Nijmegen hebben daarbij een aparte relatie met het Rijk. Naast de landelijk gemaakte afspraken levert het regioarrangement van de GMR input voor de gebiedsprogramma's. De uitvoering van de gebiedsprogramma's vraagt vaak bijdragen van andere overheden. De ‘NOVEX structuur’ wordt gebruikt om hierover afspraken te maken met Rijk, provincie en waterschappen. Provincie Gelderland Beleidsontwikkeling en belangenbehartiging gebeurt deels op provinciaal niveau. We werken daarom nauw samen met de provincie Gelderland. De GMR is binnen Gelderland een stedelijke regio met een grote en ingewikkelde ruimtelijke opgave. Het is belangrijk dat de (ruimtelijke) ambities van onze regio een goede plek krijgen in de provinciale agenda’s. Bijvoorbeeld in de provinciale Omgevingsvisie, de bijbehorende verordening en andere meer sectorale programma’s, zoals voor het landelijk gebied, mobiliteit, economie en wonen.

Ons regioarrangement, dat is vastgesteld door de gemeenteraden van de GMR en opgesteld in opdracht van en in samenwerking met de provincie, is de basis waarop wordt samengewerkt. The Economic Board (TEB) TEB is een netwerk van ondernemers, kennis- en onderwijsinstellingen, overheden en maatschappelijke organisaties. Zij stimuleert samenwerking voor een gezond en duurzaam leven onder de merknaam Lifeport. Voor meer informatie: www.lifeport.nl. Samen met hun partners en uitvoeringsorganisaties werken zij aan de innovaties in de topsectoren van onze regio: energy, health en hightech. Voorbeelden waar TEB aan werkt, zijn het vinden van oplossingen voor aansluiting op het energienetwerk (smart energy hubs), innovatie in de gezondheidszorg, AI (kunstmatige intelligentie), ontwikkeling van onze arbeidsmarkt en CO2-reductie. TEB en de GMR werken veel samen. We hebben bijvoorbeeld met de provincie het initiatief genomen voor de Regio Deal en voeren deze samen uit. Onze opgaven raken elkaar op meerdere terreinen en hierover maken we werkafspraken. De taakverdeling is grofweg dat TEB oppakt wat triple helix (overheid, ondernemers en onderwijs) moet worden georganiseerd, zoals de arbeidsmarkt bij het Human Capital Akkoord, campusontwikkeling

Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen ● Regionale agenda & begroting 2025-2028 ● CONCEPT 10042024

9/52

(Noviotech campus en Arnhems Buiten) of innovaties voor gezondheid of schaarse grondstoffen. De GMR pakt zaken op die vooral betrekking hebben op de samenwerking met andere overheden zoals wetgeving, financiering en de ruimtelijke vraagstukken. De twee organisaties zijn bestuurlijk aan elkaar gekoppeld. Vanuit de GMR zit een vertegenwoordiger in de Board en vanuit TEB sluit de directeur aan bij het bestuurlijk overleg van de Productieve regio.