Agendabundel
Tekst van het document
Bundel van de Politieke Avond van 24 maart 2021
Agenda bijlagen Raadskamerindeling 24 maart 2021 1.RZ
18.45 uur - 20.15 uur: Visie 'Circulaire Economie Arnhem' Fase: informatief (rondetafelgesprek) Locatie: Raadzaal Dossier 2360 voorblad Behandeladvies 24 maart 2021, informatieve behandeling Raadsvoorstel "Visie Circulaire Economie Arnhem" Bijlage 1 - Visie circulair Arnhem Bijlage 2 - Op weg naar een circulair Arnhem (PvA) Schriftelijke inspraakbijdrage van dhr. W. Huntink Schriftelijke inspraakbijdrage van VNO-NCW Arnhem Schriftelijke inspraakbijdrage van StAB Lijst van deelnemers aan rondetafelgesprek Manifest circulaire economie Regio Arnhem Nijmegen Behandelresultaat 24 maart 2021, informatieve behandeling
2.LF
18.45 uur - 20.15 uur: Ruimtelijke raamwerken velden 3 Noord en 23 Schuytgraaf Fase: meningsvormend (2) Locatie: Landgoed/Festival Dossier 2387 voorblad Behandeladvies 24 maart 2021, meningsvormende (2) behandeling amendement "Duurzaam materiaalgebruik" (21A08) van de fractie D66 motie "Divers bouwen in veld 3 Noord" (21M29) van de fractie D66 motie "Spelen en ontmoeten in Schuytgraaf" (21M30) van de fracties PvdA en Arnhem Centraal Raadsvoorstel "Ruimtelijke raamwerken velden 3 Noord en 23 Schuytgraaf" Bijlage 1 - ruimtelijke raamwerk veld 3 noord Schuytgraaf Bijlage 2 - ruimtelijk raamwerk veld 23 Schuytgraaf Bijlage 3 - maatregelencatalogus NIB (Natuurinclusief Bouwen Arnhem) Bijlage 4 - puntensysteem NIB (Natuurinclusief Bouwen Arnhem) Mail inzake Advies ruimtelijk raamwerk veld 23 en ruimtelijk raamwerk veld 3 noord d.d. 09-01-21 Schriftelijke inbreng mevrouw Otter d.d. 3-2-2021 Beantwoording technische vragen d.d. 10-02-21 Behandelresultaat 3 februari 2021, informatieve & meningsvormende (1) behandeling Schriftelijke bijdrage mevrouw Otter (inspreker tijdens de informatieve behandeling) d.d. 10-3-2021 Behandelresultaat 10 februari 2021, meningsvormende (1) behandeling Memo van wethouder Paping inzake "Vragen m.b.t. programma ruimtelijk raamwerk veld 3 Noord Schuytgraaf", d.d.
17-03-2021 Beantwoording technische vragen van D66 inzake "Percentage speelruimte per hectare in Schuytgraaf" Raadskameradvies t.b.v. de besluitvormende behandeling op 31-03-2021
3.WG
18.45 uur - 20.15 uur: Technische bijeenkomst financiele woordvoerders Locatie: Walburgis Behandeladvies 24 maart 2021 Mail met toelichting bespreking uitvoering moties van R. Verheijen, concerncontroller d.d. 17 maart 0. Overwegingen en stellingen
1. Memo Verkenning weerstandsvermogen 2. Informatie over risico's en bestuurlijke keuzes 3. Vergelijking kengetallen 2021 4. Vergelijk VNG gemeenten 2020 ratio en bedragen per inwoner 5. Vergelijk VNG ratio gemeenten 2020 weerstandsvermogen 6. Notitie meerjarig financieel inzicht BBV september 2020 7. Ontwikkeling financiële positie Arnhem 8. Deloitte Presentatie financiële positie gemeente Arnhem 9. Nota Risicomanagement en weerstandsvermogen 10. Motie "Realistischer inschatten en bewuster beleid'' (20M209g) 11. Motie "Anticyclisch investeren, anticyclisch sparen" (20M255) Technische bijeenkomst - Presentatie Een financieel beeld van de gemeente Arnhem - Presentatie Weerstand van Arnhem in breder perspectief - Presentatie Bijeenkomst raad gemeente Arnhem - Presentatie Behandelresultaat 24 maart 2021 4 5.RZ
20.15 uur - 20.30 uur: Pauze 20.30 uur - 21.45 uur: Vaststelling bestemmingsplan Whemedreef Fase: informatief & meningsvormend (1) Locatie: Raadzaal Dossier 2509 voorblad Behandeladvies 24 maart 2021, informatieve & meningsvormende (1) behandeling Raadsvoorstel "Vaststelling bestemmingsplan Whemedreef" Bijlage 1a - Vast te stellen bestemmingsplan 'Whemedreef' - tekst Bijlage 1b - Plankaart bestemmingsplan Whemedreef Aanvullende Bijlage 1c - Bijlagen bestemmingsplan Whemedreef Aanvullende Bijlage 2 - Akoestisch onderzoek Aanvullende Bijlage 3 - Onderzoek stikstofdepositie Aanvullende Bijlage 4 - Onderzoek luchtkwaliteit Aanvullende Bijlage 5 - Ontheffing flora en faunawet Aanvullende Bijlage 6 - Flora en faunaonderzoek Aanvullende Bijlage 7 - Archeologisch onderzoek bijlage Aanvullende Bijlage 8 - Verkennend bodemonderzoek Aanvullende Bijlage 9 - Duurzaamheid natuurinclusiviteit en klimaat Bijlage 2 - Overzicht participatietraject Bijlage 3 - Brief Volkshuisvesting financiële onderbouwing d.d. 14-9-2020 Bijlage 4a - Zienswijzenrapport geanonimiseerd Bijlage 4b - Gebundelde zienswijzen geanonimiseerd Schriftelijke bijdrage dhr. W. Hendriks Schriftelijke bijdrage dhr. S. Hamer & dhr. W. Klein Nienhuis Schriftelijke bijdrage Koopmans Projecten b.v. Schriftelijke bijdrage Ter Heide van Volkshuisvesting Behandelresultaat 24 maart 2021, informatieve & meningsvormende (1) behandeling
6.LF
20.30 uur - 21.45 uur: Herijking welzijnsopdracht 2020 Fase: meningsvormend (2) Locatie: Landgoed/Festival ***Helaas kan in verband met ziekte van wethouder Louwers de vergadering van vanavond over de Herijking van de Welzijnsopdracht niet door gaan. Onder voorbehoud wordt de behandeling naar de Politieke Avond van 7 april verschoven.***
Dossier 2135 voorblad Behandeladvies 24 maart 2021, meningsvormende (2) behandeling amendement "Verlies meiden niet uit het oog" (21A09) van de fracties GroenLinks en ChristenUnie amendement Geef betrokken burgamendement "Geef betrokken burgers en TLO regie in groepsgerichte inzet" (21A10) van de fracties ChristenUnie en D66 amendement "Geef zingeving een plek" (21A11) van de fractie ChristenUnie amendement "Beslispunten wijzigen: kennisnemen en uitwerken" (21A12) van de fractie D66 amendement "Gevolgen corona meenemen" (21A13) van de fractie D66 motie "Behoud welzijnswerk in Coronatijd" (21M31) van de fracties CDA, PvdA, D66 en ChristenUnie motie "Locatie voor jongeren in Schuytgraaf reserveren" (21M32) van de fracties PvdA, DENK Verenigd Arnhem en ChristenUnie Raadsvoorstel "Herijking welzijnsopdracht 2020" Bijlage - Richtinggevende notitie Herijking welzijnsopdracht 'Samen werken aan een sterke sociale basis' Vervolgstappen (update van het huidige hoofdstuk 6 in de nota) Tijdlijn herijking op hoofdlijnen Raadsbrief "Herijking Welzijnsopdracht 2020", d.d. 03-12-2019 Lijst met deelnemers 1e rondetafelgesprek, d.d. 02-12-2020 Behandelresultaat 9 december 2020, informatieve behandeling (1e rondetafelgesprek) Schriftelijke inspraakreactie van het samenwerkingsverband Arnhemse buurthuizen en het BurgerserviceLab Lijst met deelnemers 2e rondetafelgesprek, d.d.
20-01-2021 Behandelresultaat 20 januari 2021, informatieve behandeling (2e rondetafelgesprek) Behandelresultaat 3 maart 2021, meningsvormende (1) behandeling Behandelresultaat 10 maart 2021, 2e meningsvormende (1) behandeling Memo van wethouder Louwers inzake "Hoofdlijnen Planning Samen Werken aan een sterke Sociale Basis", d.d. 12-03-2021 Memo van wethouder Louwers inzake "Aanvullende informatie herijking welzijn: financiën, planning jeugdbeleid, jongerenvoorzieningen in Zuid, OZO en buurtbemiddeling", d.d. 18-03-2021 7.WG
20.30 uur - 21.45 uur: Agenderingsverzoek "Voortgang NemiA" Locatie: Walburgis Behandeladvies 24 maart 2021 Agenderingsverzoek "Voortgang NemiA" van de fracties SP en CDA Programmaplan New energy made in Arnhem 2020-2030 Raadsbrief "Uitwerking Arnhemse aanpak van de wijkgerichte energietransitie", d.d. 02-06-2020 Bijlage 1 - Wijkgerichte energietransitie Arnhem - kaart Bijlage 2 - Het participatiekompas voor de Arnhemse Energietransitie Aangenomen amendement "Risico's niet afwentelen" (19A19) van de fractie SP Warmteverkenning Gemeente Arnhem Presentatie "De wijkgerichte aanpak van de energietransitie" Behandelresultaat 9 september 2020, informatieve behandeling Memo wethouder Bouwkamp d.d. 13 januari 2020 o.a. m.b.t. 19A19 Behandelresultaat 24 maart 2021
8 9.RZ
21.45 uur - 22.00 uur: Pauze 22.00 uur - 23.15 uur: Vaststelling 'Chw Omgevingsplan De Laar 2020' Fase: informatief & meningsvormend (1) Locatie: Raadzaal De niet geanonimiseerde bijlage(n) liggen ter inzage bij de griffie. Dossier 2345 voorblad Behandeladvies 24 maart 2021, informatieve & meningsvormende (2) behandeling Raadsvoorstel - Vaststelling 'Chw Omgevingsplan De Laar 2020'
Bijlage 1a - Vast te stellen omgevingsplan 'Chw Omgevingsplan De Laar' -tekstBijlage 1b - Plankaart Chw Omgevingsplan De Laar NL.IMRO.0202.947-0301 Bijlage 1 - Wijzigingenoverzicht Bijlage 2a - Zienswijzenota (geanonimiseerd) Bijlage 2b - Gebundelde zienswijzen (geanonimiseerd) Raadskameradvies t.b.v. de besluitvormende behandeling op 31-03-2021 10.LF
11.WG
22.00 uur - 23.15 uur: Herijking welzijnsopdracht 2020 (vervolg) Fase: meningsvormend (2) Locatie: Landgoed/Festival 22.00 uur - 23.15 uur: "Vaststellen nota's reserves en voorzieningen en investeren, waarderen en afschrijven" in samenhang met "Wijziging verordening financieel beleid en beheer" Fase: informatief & meningsvormend (1) Locatie: Walburgis Dossier 2611 voorblad Memo van wethouder Paping inzake "Aanvullende informatie raadsvoorstel", d.d. 09-04-2021 Behandeladvies 24 maart 2021, informatieve & meningsvormende (1) behandeling Raadsvoorstel "Vaststellen nota's reserves en voorzieningen en investeren, waarderen en afschrijven" Bijlage 1 - Nota reserves en voorzieningen gemeente Arnhem Bijlage 2 - Nota investeren, waarderen en afschrijven gemeente Arnhem Raadskameradvies "Vaststellen nota's reserves en voorzieningen en investeren, waarderen en afschrijven" t.b.v. de besluitvormende behandeling op 14-04-2021 Raadsvoorstel "Wijziging verordening financieel beleid en beheer" Bijlage - Geconsolideerde versie van de verordening financieel beleid en beheer Raadskameradvies "Wijziging verordening financieel beleid en beheer" t.b.v. de besluitvormende behandeling op 14-04-2021
Agenda bijlagen 1 Raadskamerindeling 24 maart 2021
Raadskamerindeling Politieke Avond 24 maart 2021
Raadszaal
Landgoed/Festival
Walburgis
18.45 uur - 20.15 uur (90)
18.45 uur - 20.15 uur (90)
18.45 uur - 20.15 uur (90)
Visie 'Circulaire Economie Arnhem' (i)
Ruimtelijke raamwerken velden 3 Noord en 23 Schuytgraaf (m2)
Technische bijeenkomst financiele woordvoerders
20.15 uur - 20.30 uur: Pauze
Raadszaal
Landgoed/Festival
20.30- 21.45 uur (75)
Walburgis
20.30 - 21.45 uur (75)
Vaststelling bestemmingsplan Whemedreef (i/m1)
Agenderingsverzoek "Voortgang NemiA"
21.45 uur - 22.00 uur: Pauze Raadszaal
Landgoed/Festival
Walburgis
22.00 uur - 23.15 uur (75)
22.00 uur - 23.15 uur (75)
Vaststelling 'Chw Omgevingsplan De Laar 2020' (i/m1)
"Vaststellen nota's reserves en voorzieningen en investeren, waarderen en afschrijven" in samenhang met "Wijziging verordening financieel beleid en beheer" (i /m1)
1.RZ 18.45 uur - 20.15 uur: Visie 'Circulaire Economie Arnhem' 1 Dossier 2360 voorblad.pdf
Politieke Avond Dossiernummer
2360
Vertrouwelijk
Nee
Vergaderdatum
24 maart 2021
Agendapunt
1.RZ
Omschrijving
18.45 uur - 20.15 uur: Visie 'Circulaire Economie Arnhem'
Geagendeerd
Vergaderdatum
Politieke Avond
24 maart 2021
Politieke Avond
7 april 2021
1 Behandeladvies 24 maart 2021, informatieve behandeling
Titel/onderwerp:
Visie 'Circulaire economie Arnhem'
Raadsadviseur:
W. Lammers
Telefoonnr:
377 2581
College:
Jan van Dellen
Ambtenaar: Telefoonnr: E-mailadres:
Pepijn Bos 377 4643 pepijn.bos@arnhem.nl
Doel activiteit Toelichting
Informatief (rondetafelgesprek) Inhoud Met de voorliggende visie 'Circulaire economie Arnhem' worden de Arnhemse ambities op dit thema voor de komende periode bepaald. Daarnaast wordt een plan van aanpak aangeboden. Hierin wordt geschetst welke stappen de gemeente de komende jaren zet om toe te werken naar dat einddoel: volledig circulair Arnhem in 2050.
Willem.lammers@arnhem.nl
Afdoen motie en toezeggingen Met deze visie doet het college een motie en twee toezeggingen af, namelijk 19M125 (waarin wordt verzocht te komen met een concrete visie op circulair Arnhem) en de toezeggingen 338 en 553 (te komen met een plan van aanpak). Financiën In de visie wordt een hogere ambitie gezet, waar ook meer middelen voor nodig zijn die nu niet zijn voorzien. In de toekomstige begroting zal hier dan ook rekening mee gehouden moeten worden. In 2023 zal met behulp van een tussenevaluatie worden bezien of (structurele) financiële middelen noodzakelijk zijn om de ambities te realiseren. Participatie De visie is totstandgekomen met behulp van diverse stakeholders. Een overzicht van die input is toegevoegd aan de visie. Voorgesteld resultaat van de bespreking Spreekrecht publiek Behandeladvies
Beslissen of het voorstel kan worden doorgeleid naar de meningsvormende of besluitvormende vergadering. Ja Technische vragen dienen voorafgaand aan de bespreking te worden gesteld. De voorzitter opent de vergadering met een welkomstwoord. Vervolgens stellen de insprekers zichzelf voor en geven een korte inleidende pitch te geven van hun belangrijkste inbreng (in max. 4 minuten). Daarna is het gesprek tussen de fractievertegenwoordigers en de insprekers. Hierin kunnen fractievertegenwoordigers vragen stellen aan de insprekers, maar kunnen ze ook hun eigen zienswijze ten aanzien van het initiatiefvoorstel inbrengen.
Bijlagen Raadsvooorstel "Visie Circulaire Economie Arnhem" Bijlage 1 - Visie circulair Arnhem Bijlage 2 - Op weg naar een circulair Arnhem (PvA)
1 Raadsvoorstel "Visie Circulaire Economie Arnhem"
Aan de gemeenteraad Zaaknummer
424705
Onderwerp:
Visie 'Circulaire Economie Arnhem'
a Voorstel 1. De visie 'Circulaire Economie Arnhem' vast te stellen.
Inleiding Op mondiale schaal zijn er ontwikkelingen gaande waardoor er noodzaak ontstaan is om van een lineaire naar een circulaire economie te transformeren. Ook Arnhem wil en kan hier niet in achterblijven. In 2018 is al een eerste verkenning 'circulaire economie, strategische verkenning' aangeboden aan de gemeenteraad vanuit de Veranderopgave Circulair Arnhem. In het aanvullend coalitieakkoord van 2019 verzoekt uw raad het college te komen met een concrete visie op circulair Arnhem. Dit is bekrachtigd in de motie 'Concrete visie op circulair Arnhem' (19M125), waarin uw raad het college het volgende verzoekt te doen: De Regio Arnhem Nijmegen is in 2018 uitgeroepen tot de beste circulaire regio van Nederland. Met een nieuwe, concrete visie op circulaire economie willen we dit als gemeente verder versterken, zoals eerder ook al de ambitie was van de Veranderopgave Circulair Arnhem. In 2020 te komen met een visie op circulaire economie. Dit is een verbreding en verdieping van ons economisch beleid. De gemeente Arnhem speelt daarmee in op de economische en ecologische kansen die circulaire economie biedt. Het draagt bij aan een stad die voorop loopt in de energietransitie, innovatie mogelijk maakt en bedrijven faciliteert in de aanpak van klimaatverandering. Een circulaire stad en circulaire economie zijn goed voor werkgelegenheid en milieu.
Ambities in deze visie zijn onder andere: Het stimuleren van bestaande en nieuwe bedrijven in innovatie en circulariteit; Het reduceren van gebruik van nieuwe grondstoffen (verlengen van de levensduur, efficiënt en duurzaam grondstoffenverbruik, grondstoffen opnieuw te gebruiken en grondstoffen te recyclen); Het creëren van extra werkgelegenheid. Vanzelfsprekend geeft de gemeente hierbij zelf het goede voorbeeld bij inkoop en aanbestedingen. Het college heeft bovenstaand verzoek uitgewerkt in de visie 'Circulaire Economie Arnhem' welke nu ter besluitvorming voorligt. In het Plan van aanpak 2020-2023 'Op weg naar een circulair Arnhem' (zie bijlage), geeft het college aan welke acties de komende jaren bij moeten dragen aan de eerste stappen om deze visie te verwezenlijken. Wij beschouwen de motie hiermee als afgedaan.
Er is voor een groeimodel gekozen omdat het onderwerp circulaire economie nog volop in beweging is. Er is kennis en kunde aanwezig, maar deze dient uitgebouwd te worden en er dient ruimte te ontstaan om te kunnen pionieren op het thema. Dit geldt ook voor onze inwoners en partners in de stad. Stap voor stap zal Arnhem groeien naar een circulair Arnhem in 2050. Beoogd effect Met de visie 'Circulaire Economie Arnhem' worden de Arnhemse ambities op dit thema voor de komende periode bepaald. Het plan van aanpak 2020-2023 'Op weg naar een circulair Arnhem' schetst welke stappen de gemeente de komende jaren zet om steeds verder toe te werken naar de stip op de horizon, namelijk een volledig circulair Arnhem in 2050. Argumenten 1.1 De visie 'Circulaire Economie Arnhem' komt tegemoet aan behoefte van uw raad om meer duiding te geven aan het thema circulaire economie. Uw raad heeft het college verzocht om te komen met een concrete visie op circulair Arnhem (19M125). In de visie worden deze ambities bevestigd en in het plan van aanpak 2020-2023 wordt beschreven hoe het college beoogt deze ambities de komende jaren na te streven. Door deze visie vast te stellen wordt voldaan aan de motie 'Concrete visie op circulair Arnhem' (19M125). Tevens wordt, met het vaststellen van deze visie, voldaan aan de toezeggingen 338 en 553 (te komen met een plan van aanpak).
1.2 We zijn al op de goede weg maar kunnen en willen meer als stad. Uit inventarisatie bij interne en externe stakeholders blijkt dat Arnhem al beschikt over veel mooie en goede voorbeelden van een circulaire economie. Echter, deze voorbeelden zijn vaak voortgekomen uit de eigen (intrinsieke) motivatie van deze stakeholders. Zij zien kansen om dit te vergroten en gemeengoed te maken voor de gehele stad. Dit heeft onder andere te maken met bewustwording en het opdoen en verspreiden van beschikbare kennis en kunde. Dit vraagt tijd en ruimte om te experimenteren en te pionieren. Vandaar dat de ambities uit de visie zijn vertaald naar een concreet plan van aanpak met een voorgesteld groeimodel voor de komende jaren. Om zo uiteindelijk in 2050, in lijn met de landelijke en provinciale ambitie, te komen tot een circulair Arnhem. Gezien het feit dat nog niet alle inwoners, ondernemers en instellingen in Arnhem helemaal thuis zijn op het gebied van circulaire economie, vraagt dit tijd om een steeds grotere groep hierop mee te krijgen. Alles in een keer realiseren is dan ook niet mogelijk. Daarbij is het realiseren van sommige acties of doelen niet altijd (enkel) de rol van de gemeente. We zijn afhankelijk van andere partners en onze rol is beperkt tot stimuleren en faciliteren in plaats van regie voeren.
1.3 We staan aan het begin van een langjarige ontwikkeling. In het plan van aanpak is voor de periode 2020-2023 aangegeven wat projecten of kansen zijn die vanuit de gemeente benut dan wel aangejaagd kunnen worden. Met de kennis die daaruit voortvloeit, worden weer stappen gezet in het groeimodel om uiteindelijk in 2050 te komen tot een volledig circulaire economie in Arnhem. Dit vraagt dan ook periodiek om monitoring en bijsturing. Hierbij dient ook gekeken te worden naar beschikbare middelen om verdergaande ambities waar te maken. Om die reden wordt einde 2023 een evaluatie uitgevoerd met de eerste resultaten van deze visie en dit plan van aanpak. Vanuit deze resultaten kan een nieuw plan van aanpak tot 2030 worden opgesteld. De 1.4 3.1 VisiDe visie 'Circulaire Economie Arnhem' betreft een beleidskader voor de komende jaren. Het vaststellen van beleidskaders is een bevoegdheid van de gemeenteraad, daarbij heeft u als raad het college verzocht om te komen met een visie over Circulair Arnhem. Met het plan van aanpak laat het college zien op welke wijze zij invulling geeft aan deze visie voor de periode 2020-2023. Hiermee beschouwen wij de motie 'Concrete visie op circulair Arnhem' (19M125) en de toezeggingen 338 en 553 als afgedaan. Kanttekeningen en risico's 1.1 Voor de visie 'Circulaire Economie Arnhem' zal in de toekomst aanvullende financiering nodig zijn.
De visie 'Circulaire Economie Arnhem' schept kaders en richtlijnen over hoe Arnhem de ambities op dit thema wil realiseren. Het stappenplan laat met een tijdpad zien wat er mogelijk is om te komen tot de ambitie 'volledig circulair Arnhem in 2050'. Een toenemende ambitie betekent ook dat er naar de toekomst toe meer middelen noodzakelijk zijn om deze ambities te kunnen verwezenlijken. Binnen de huidige middelen gebeurt er wat mogelijk is, maar dit is onvoldoende om een hogere ambitie na te streven in de toekomst. In de toekomstige begroting zal hier dan ook rekening mee gehouden moeten worden. Participatie Bij de totstandkoming van de visie 'Circulaire Economie Arnhem' en plan 'Op weg naar een circulair Arnhem' zijn diverse stakeholders bevraagd naar hoe zij naar het onderwerp kijken en waar zij kansen zien. De input is terug te vinden in de visie (bijlage 2 Verkenning externe stakeholders 2020)en is meegenomen in het opstellen ervan. Stakeholders zullen zich dan ook herkennen in de stukken en daarmee is draagvlak gecreëerd in de stad. Daarnaast spreken we van een groeimodel. Het plan van aanpak 'Op weg naar een circulair Arnhem' zal in de periode 2020-2023 bijdragen aan het bereiken van meer stakeholders in Arnhem over de ambities op dit thema.
Financiën In het Arnhemse 'Herstelplan coronacrisis' is budget beschikbaar gesteld voor het versterken van strategische agenda's op het gebied van economie, groen en leefbaarheid. Van dit budget wordt €100.000 benut voor aantrekken van een adviseur Circulaire economie voor de duur van twee jaar. In 2023 zal een tussenevaluatie plaats vinden. Op basis hiervan zal te zijner tijd bekeken worden wat er aan (structurele) financiële middelen noodzakelijk is om de ambities op dit thema te realiseren. Uitvoering Uitvoering geschiedt in eerste instantie door het aanstellen van een adviseur Circulaire Economie. Deze adviseur heeft als rol het verbinden van partijen in de stad en verwezenlijken van acties uit het plan van aanpak 2020-2023. Tevens wordt een ambtelijke projectgroep Circulair Arnhem opgezet, welke verbindingen legt zowel intern als extern om doelen te verwezenlijken en kennis te vergroten. Deze projectgroep bestaat uit een afvaardiging vanuit Inkoop en Aanbesteding, het cluster Openbare ruimte en de programma's NEMIA, Vitale Economie en Doorbraak naar Werk. In 2023 wordt een tussenevaluatie voltooid met daarin aanbevelingen voor de periode 2023 en verder. Communicatie Inwoners, ondernemers en instellingen in de stad worden geïnformeerd over de visie en het plan van aanpak door middel van een uit te brengen persbericht.
Bijlagen Stukken voor gemeenteraad Visie ' Circulaire Economie Arnhem' Op weg naar een circulair Arnhem - plan van aanpak 2020 -2023
Besluit van Zaaknummer
424705
DE RAAD VAN DE GEMEENTE ARNHEM; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 3 november 2020, nummer: 424705; gelet op artikel 147 van de Gemeentewet; besluit: 1. De visie 'Circulaire Economie Arnhem' vast te stellen
De griffier,
De voorzitter,
1 Bijlage 1 - Visie circulair Arnhem
Visie Circulaire Economie Arnhem
November 2020 Pagina 1 van 22
Voorwoord Woorden én daden Bij het opstellen van deze visie over circulair Arnhem is mij vooral opgevallen hoeveel goede dingen er in Arnhem en de regio gebeuren op het gebied van de circulaire economie. Uiteraard weet ik dat we in onze stad met IPKW het meest circulaire bedrijventerrein van Nederland hebben. Dat we als regio in 2018 zijn verkozen tot beste circulaire regio van Nederland. En aangezien ik als wethouder ook verantwoordelijk ben voor onze gemeentelijke bedrijfsvoering weet ik dat we als gemeentelijke organisatie samen met Sportbedrijf Arnhem en Scalabor flinke stappen zetten in het verduurzamen van onze bedrijfsvoering. Een mooi voorbeeld is de wijze waarop we als gemeente onlangs onze inkoop hebben gemoderniseerd, waarin ook een nadrukkelijke rol is weggelegd voor duurzaamheid en circulariteit. Niet langer een papieren tijger En wat te denken van al die prachtige circulaire projecten in onze openbare ruimte, zoals een brug van gerecycled plastic en een fietspad van gras. Het feit dat in Arnhem het eerste kantoor van gerecycled plastic afval is gebouwd en dat in onze regio zelfs het eerste bewoonbare huis van gerecycled plastic staat, bewijst dat circulariteit niet langer een papieren tijger is maar dagelijkse realiteit. Een wereld te winnen Waarom dan nog een nota en een visie zou je kunnen denken. Het antwoord erop is eenvoudig.
Er valt nog een wereld te winnen op het gebied van circulariteit. Als samenleving putten we onze aarde nog steeds uit, terwijl we weten dat grondstoffen schaars zijn. De uitstoot van CO2 is nog steeds hoog en moeten we zien terug te dringen. Dat kan alleen als we samen met bewoners, bedrijven en overheden er samen de schouders onder zetten. En vooral ook kansen zien. En die zijn er volop. Ik ben ervan overtuigd dat de economie van de toekomst een economie is die is gestoeld op wederkerigheid en circulariteit. Jan van Dellen
Pagina 2 van 22
Inhoudsopgave Voorwoord..............................................................................................................................................2 1.
Aanleiding .......................................................................................................................................4 1.1 1.2 1.3
2.
Een circulaire economie ................................................................................................................6 2.1 2.2 2.3
3.
Europa en circulaire economie ................................................................................................9 Nederland en circulaire economie ...........................................................................................9 Provincie Gelderland en circulaire economie ........................................................................10 Regio Arnhem-Nijmegen en circulaire economie ..................................................................11 Arnhem en circulaire economie .............................................................................................12
De rol van de gemeente ...............................................................................................................14 4.1 4.2 4.3 4.4
5.
Circulaire economie .................................................................................................................6 Wat levert circulaire economie op?..........................................................................................7 Sustainable Development Goals .............................................................................................8
De context .......................................................................................................................................9 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5
4.
Waarom een circulaire economie? ..........................................................................................4 Circulair Arnhem ......................................................................................................................4 Leeswijzer................................................................................................................................5
Presterende overheid ............................................................................................................14 Samenwerkende overheid .....................................................................................................14 Rechtmatige overheid............................................................................................................14 Responsieve overheid ...........................................................................................................15
Visie op circulaire economie in Arnhem ....................................................................................16 5.1
Groeiende circulaire ambities ................................................................................................16
Bijlage 1 Strategische verkenning uit 2018.......................................................................................19 Bijlage 2 Verkenning externe stakeholders 2020 .............................................................................20
Visie circulair Arnhem
Pagina 3 van 22
1. Aanleiding 1.1 Waarom een circulaire economie? Er is een mondiale ontwikkeling gaande waardoor er een noodzaak is ontstaan om van een lineaire naar een circulaire economie te transformeren. De belangrijkste ontwikkelingen zijn: Een explosieve vraag naar grondstoffen; Meer afhankelijkheid van andere landen; Samenhang met de klimaatverandering (uitstoot CO2). Deze ontwikkelingen zorgen ervoor dat het noodzakelijk is om efficiënter om te gaan met onze grondstoffen en materialen. Een transitie naar duurzaam geproduceerde, hernieuwbare en algemeen beschikbare grondstoffen en materialen is noodzakelijk. Dit kan met een circulaire economie. Een circulaire economie biedt daarnaast kansen op het gebied van werkgelegenheid en nieuwe exportmogelijkheden en draagt bovendien bij aan CO2-reductie. Op mondiaal, Europees, rijks- en provinciaal niveau wordt er gekeken naar de transitie die we door moeten maken. Het Rijk1 heeft daarom als doel gesteld om in 2050 een volledig circulaire economie te hebben, met als tussendoel om in 2030 50% minder gebruik van primaire grondstoffen (mineraal, fossiel en metalen) te hebben gerealiseerd.
1.2 Circulair Arnhem Ook Arnhem kan en wil hierin niet achterblijven. In [misschien datum of maand noemen] 2018 is een eerste verkenning2 'circulaire economie, strategische verkenning' aangeboden aan de gemeenteraad. Enkele conclusies uit deze verkenning3 zijn: 1. Gemeente Arnhem zal een behoorlijke stap extra moeten zetten wat betreft ambities, rollen, capaciteit en middelen. Een en-en aanpak is nodig. 2. Meer focus en integrale aanpak is gewenst. Van de vier thema’s die in de verkenning zijn meegenomen past eiwittransitie het minst bij Arnhem en het advies is om daar als gemeente niet op in te zetten. 3. Het advies is om aan te sluiten bij landelijk gehanteerde definities en de gewenste integrale aanpak van de drie passende thema’s energietransitie, grondstoffentransitie en klimaatadaptatie te vatten. Er liggen voor Arnhem zeker veel kansen en onbenut potentieel op het gebied van grondstoffen, afval- en reststromen en circulaire economie. 4. Met name de rol van presterende overheid, de voorbeeldrol, kan de gemeente Arnhem actiever en prominenter pakken, mits met bijpassend budget en doorvertaald naar beleid, uitvoering en eisen. 5. Zorg dat middelen, doel en ambitie met elkaar in evenwicht zijn. In 2018 is afgesproken te gaan werken aan drie richtingen op dit thema, te weten: 1. meer circulair inkopen; 2. zoveel als mogelijk circulair verduurzamen eigen vastgoed; 3.
bedrijven faciliteren en stimuleren meer circulair te worden. Deze richtingen zijn gekozen vooruitlopend op een visie op circulaire economie Arnhem om op deze manier kennis en ervaring op te doen, vanuit vooral de eigen invloedssfeer.
1 "Nederland circulair in 2050" Rijksbreed programma Circulaire Economie 2 1017327-003 Eindrapportage Strategische Verkenning Circulair Arnhem 3 Zie bijlage 1 en 2 Visie circulair Arnhem
Pagina 4 van 22
Voor het realiseren van deze ambities zijn geen middelen en capaciteit vrijgemaakt. Het is daarom lastig om deze ambities uit te voeren en na te leven (laat staan te controleren). De gemeenteraad heeft hierop gevraagd om een plan van aanpak4 op te stellen. Aanvullende afspraken coalitieakkoord De coalitie heeft in 2019 aanvullende afspraken gemaakt op het coalitieakkoord van 2018-20225. Circulaire economie heeft hierin een prominente plek gekregen, het volgende is opgenomen: De Regio Arnhem Nijmegen is in 2018 uitgeroepen tot de beste circulaire regio van Nederland. Met een nieuwe, concrete visie op circulaire economie willen we dit als gemeente verder versterken, zoals eerder ook al de ambitie was van de Veranderopgave Circulair Arnhem. In 2020 komt er een visie op circulaire economie. Dit is een verbreding en verdieping van ons economisch beleid. De gemeente Arnhem speelt daarmee in op de economische en ecologische kansen die circulaire economie biedt. Het draagt bij aan een stad die voorop loopt in de energietransitie, innovatie mogelijk maakt en bedrijven faciliteert in de aanpak van klimaatverandering. Een circulaire stad en circulaire economie zijn goed voor werkgelegenheid en milieu.
Ambities in deze visie zijn onder andere: Het stimuleren van bestaande en nieuwe bedrijven in innovatie en circulariteit; Het reduceren van gebruik van nieuwe grondstoffen (verlengen van de levensduur, efficiënt en duurzaam grondstoffenverbruik, grondstoffen opnieuw te gebruiken en grondstoffen te recyclen); Het creëren van extra werkgelegenheid. Vanzelfsprekend geeft de gemeente hierbij zelf het goede voorbeeld bij inkoop en aanbestedingen.
1.3 Leeswijzer In hoofdstuk 2 wordt beschreven wat een circulaire economie is en waar deze allemaal aan bijdraagt. Hoofdstuk 3 beschrijft de context waarin we ons bevinden en wat de maatschappelijke opgave is, zowel op mondiaal, als rijks- en provinciaal niveau. Omdat deze transitie niet zonder stakeholders uitgevoerd kan worden is met een aantal hiervan gesproken (hoofdstuk 4). In hoofdstuk 5 kijken we naar de verschillende rollen van een gemeente gebaseerd op de Nederlandse School Openbaar Bestuur (NSOB) en wat haar cirkel van invloed daarin is. We sluiten af met een visie op een circulair Arnhem in hoofdstuk 6.
Toezegging 338: ‘Motie 18M78’ Naar een vitale circulaire economie. https://ris2.ibabs.eu/Reports/ViewListEntry/Arnhem/abaac15e-9609-463e-84bc-b4c0eec2d2c0 5 Bron: Aanvullende afspraken op coalitieakkoord 2018-2022 Visie circulair Arnhem Pagina 5 van 22 4
2. Een circulaire economie Zoals in de aanleiding al duidelijk werd, is er een mondiale noodzaak om de transitie van een lineaire naar een circulaire economie in te zetten. In dit hoofdstuk wordt de context van een circulaire economie uiteengezet. Wat is een circulaire economie, wat levert deze op en wat hebben de Verenigde Naties hiermee te maken?
2.1 Circulaire economie Een circulaire economie is een economisch systeem van gesloten kringlopen waarin grondstoffen, onderdelen en producten hun waarde zo min mogelijk verliezen. Hernieuwbare energiebronnen worden gebruikt en systeemdenken staat centraal. Dit betekent dat er wordt gekeken naar hoe verschillende duurzame oplossingen in verbinding staan met elkaar. Een circulaire economie is een economie die ontworpen is als een herstellend en vernieuwend systeem, waarbij materiaalkringlopen worden gesloten, met het doel om producten, onderdelen en materialen een zo hoog mogelijk waarde te laten behouden. De basis voor een circulaire economie ligt in het optimaal gebruik van het natuurlijk kapitaal6. Enerzijds is natuurlijk kapitaal het middel dat de circulaire economie draaiend houdt, anderzijds is het behouden van natuurlijk kapitaal het doel van een circulaire economie. In de transitie naar een duurzamere economie dient de synergie tussen natuurlijk kapitaal en de circulaire economie te worden benut.
Ellen Macarthur Foundation – model (bron: Ellen Macarthur Foundation)
Natuurlijk kapitaal is de voorraad aan natuurlijke ecosystemen die een stroom van waardevolle producten en diensten voortbrengt, nu en in de toekomst. Het is de uitbreiding van het economische begrip kapitaal (vervaardigde productiemiddelen) met de producten en diensten die de natuurlijke omgeving voortbrengt. Bijvoorbeeld een bos of een vispopulatie brengt een stroom van nieuwe bomen of vis voort, een stroom die oneindig kan doorgaan. Natuurlijk kapitaal kan ook diensten leveren zoals afbreken van verontreinigingen, waterberging en erosiebestrijding. De stroom van diensten uit ecosystemen vereist dat zo’n systeem goed en volledig functioneert. (bron: Wikipedia) Visie circulair Arnhem Pagina 6 van 22 6
Verschillende niveaus in circulariteitsstrategieën Het is belangrijk om te beseffen dat een circulaire economie verschillende niveaus kent. Zeker wanneer een lineaire economie omgezet wordt naar een circulaire economie. Dit gaat niet van de ene op de andere dag, maar stapsgewijs. Circulariteit begint bij het nuttig toepassen van materialen en vervolgens proberen de levensduur van een product te verlengen (zodat er minder snel een nieuw product nodig is). Het hoogste niveau van circulariteit is het product slim ontwerpen zodat het product, of onderdelen ervan, volledig opnieuw te gebruiken is. Onderstaande afbeelding geeft de verschillende niveaus weer, R0 is het hoogste niveau (ideaal) en R9 het laagste niveau.
Prioriteitsvolgorde van circulariteitstrategieën en rol van innovatie van productketen. (Bron: PBL)
De opwaartse lijn van R9 Recover tot aan R0 Refuse geeft weer hoe groot de moeite is om de volgende stap in de keten te nemen. In praktijk zie je vaak dat bedrijven al jaren producten produceren en nu beginnen na te denken over schaarste van grondstoffen, overgebleven producten en het hergebruik daarvan. Denk aan het gebruik van repair cafés en textiel upcyclen. Maar nog niet elk bedrijf heeft de stap gemaakt naar het maken van een ander ontwerp waarbij aan de voorkant al goed nagedacht is over de levensduur, het gebruik en de restwaarde.
2.2 Wat levert circulaire economie op? TNO heeft samen met het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) een berekening gemaakt voor wat een circulaire economie voor Nederland kan opleveren. Volgens deze berekeningen kan een circulaire economie uiteindelijk zeven miljard euro gaan opleveren voor de Nederlandse economie en ruim vijftigduizend banen. Qua banen valt te denken aan werkgelegenheid voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, met name in refurbishment7 en recycling, maar ook aan kennisbanen omdat er innovatieve oplossingen bedacht worden. Daarnaast zal het ervoor zorgen dat er 25% minder import van primaire grondstoffen zal plaatsvinden. Refurbishment is het 'opknappen' van apparaten die al eerder gebruikt zijn en die dankzij een opknapbeurt weer als nieuw zijn. Ze worden uitgebreid gecontroleerd, getest, schoongemaakt, gerepareerd, vervangen en gemoderniseerd waar nodig. Visie circulair Arnhem Pagina 7 van 22 7
Voordelen van een circulaire economie in NL (Bron: PBL 2019)
In de afbeelding hiernaast is bijvoorbeeld te zien dat een volledig circulaire economie zorgt voor 20% waterbesparing in de industrie en het levert een afname van 10% in de CO2uitstoot op. Een circulaire economie in Nederland in 2030 scheelt al bijna 8Mton CO2-uitstoot, oplopend tot 13Mton in 2050. Daarmee kan een circulaire economie zo’n 15% vormen van de totale vermindering van 56Mton CO2 in 2030 uit het regeerakkoord. Daarmee levert het een substantiële bijdrage aan het behalen van de doelstellingen uit het Klimaatakkoord.
2.3 Sustainable Development Goals De Verenigde Naties (VN) hebben Sustainable Development Goals (voortaan SDG’s) opgesteld. Dit zijn zeventien doelen om van de wereld een betere plek te maken in 2030. De SDG’s zijn bepaald op basis van wereldwijde inbreng van organisaties en individuen. Ze zijn een mondiaal kompas voor uitdagingen als armoede, onderwijs en de klimaatcrisis. Het zijn de opvolgers van de Millenniumdoelen, die liepen van 2000 tot 2015. Achter de zeventien doelen zitten 169 targets. Ook de Nederlandse regering heeft zich aan de SDG's gecommitteerd. Zonder inzet van de gemeenten is het niet mogelijk om die doelen te behalen. Zoals de VNG schrijft op haar website8: "De doelen raken immers aan belangrijke opgaven voor lokale overheden zoals het terugdringen van ongelijkheid, maatschappelijke integratie, duurzame productie en consumptie, een leefbare en veilige leefomgeving en kwalitatief en participatief bestuur." Bij Arnhemse projecten en maatregelen (onder andere in de openbare ruimte) én in het vernieuwde gemeentelijke inkoopbeleid wordt naar de SDG's verwezen; ook in relatie tot een circulaire economie. Veel activiteiten dragen direct of indirect bij aan een of meerdere SDG's. SDG’s zijn ook een middel om meetbaar te maken hoe goed we het doen en waar verbetering nodig is.
Daarnaast is het een herkenbaar middel dat handig gebruikt kan worden in de weg naar meer bewustwording. Om deze reden krijgen de SDG’s ook een plaats in het Plan van Aanpak 'Op weg naar een circulair Arnhem'
SDG's volgens de Verenigde Naties
https://vng.nl/artikelen/over-gemeenten-4-global-goals Visie circulair Arnhem 8
Pagina 8 van 22
3. De context Dit hoofdstuk geeft een overzicht van en daarmee inzicht in de relevantie van internationale, nationale en regionale ambities en afspraken die er liggen op het gebied van circulaire economie.
3.1 Europa en circulaire economie9 De Europese Commissie wil de overgang naar een circulaire economie versnellen. Daarom stelde de Commissie in 2015 al het Plan van Aanpak 'Circular Economy Action Plan' op dat bestaat uit 54 concrete maatregelen die van toepassing zijn op productie, consumptie, afvalverwerking en secundaire grondstoffen om de transitie te versoepelen. Voortbouwend daarop is in maart 2020 het 'New Circular Economy Action Plan10' gepresenteerd door de Europese Commissie. Dit plan is een van de bouwstenen van de European Green Deal. Dit is de routekaart om de economie van de EU duurzaam te maken. In het nieuwe actieplan staan voorgestelde maatregelen die zich vooral richten op sectoren die veel grondstoffen gebruiken. In Nederland gaat het dan met name om sectoren die te maken hebben met kunststoffen, constructie en gebouwen en voedingsmiddelen. Het verminderen van afval en het duurzaam aanbesteden zijn ook twee belangrijke onderwerpen in het actieplan. Ban op plastic Op 6 maart 2020 ondertekende de minister voor Milieu en Wonen, S. van Veldhoven, het Europese Plastic Pact. Dit deed zij samen met een groot aantal Europese landen en koplopers. In 2019 werd het Nederlandse Plastic Pact al ondertekend. Hiermee zetten we op nationale schaal al in op het vergroten van plasticrecycling en -hergebruik, en op het verminderen van onnodig gebruik van plastic.
Dat gebeurt door het bevorderen van circulair design, verantwoord gebruik, recyclingcapaciteit en het gebruik van gerecycled materiaal. Met het Europese Plastic Pact wordt deze effectieve aanpak nu doorgetrokken naar Europees niveau. Er wordt invulling gegeven aan een viertal SDG's en tot doel gesteld dat al het plastic in 2025 volledig herbruikbaar moet zijn.
3.2 Nederland en circulaire economie Omdat Nederland in 2050 een circulaire economie wil hebben heeft het kabinet in 2016 het rijksbrede programma "Nederland circulair in 2050" opgesteld. In dit programma schetst het kabinet hoe we onze economie kunnen ombuigen naar een duurzame, volledig circulaire economie in 2050. Het programma omschrijft wat nodig is om zuiniger en slimmer met grondstoffen, producten en diensten om te gaan. Hierin zijn drie doelstellingen geformuleerd: Bestaande productieprocessen maken efficiënter gebruik van grondstoffen, zodat er minder grondstoffen nodig zijn; Wanneer nieuwe grondstoffen nodig zijn, wordt zoveel mogelijk gebruikgemaakt van duurzaam geproduceerde, hernieuwbare (onuitputtelijke) en algemeen beschikbare grondstoffen. Nieuwe productiemethodes ontwikkelen en nieuwe producten circulair ontwerpen. In vervolg daarop is in 2017 het grondstoffenakkoord11 ondertekend. Dit is ondertekend door 180 partijen uit het bedrijfsleven en door diverse overheden. Hierin staan afspraken om de Nederlandse economie te laten draaien op herbruikbare grondstoffen.
https://ec.europa.eu/environment/circular-economy/ https://ec.europa.eu/environment/circular-economy/pdf/new_circular_economy_action_plan.pdf 11 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2017/01/24/grondstoffenakkoord-intentieovereenkomst-om-te-komen-tottransitieagenda-s-voor-de-circulaire-economie Visie circulair Arnhem Pagina 9 van 22 9
10
Samen hebben deze partijen in 2018 vijf transitieagenda’s12 opgesteld. Hierbij is gekozen voor vijf sectoren en ketens die belangrijk zijn voor onze economie maar die ook het milieu belasten. In zo’n transitieagenda staat hoe de betreffende sector circulair kan worden in 2050 en welke acties daarvoor nodig zijn. Het gaat om de volgende sectoren: Biomassa en voedsel Consumptiegoederen Kunststoffen Maakindustrie Circulaire bouweconomie In 2019 presenteerde het kabinet de ‘Uitvoeringsprogramma Circulaire economie 2019 – 2023’13. Het uitvoeringsprogramma vertaalt de vijf transitieagenda’s naar concrete acties en projecten voor de periode 2019 tot en met 2023. Elk jaar wordt de voortgang besproken en tweejaarlijks wordt een voortgangsrapport opgesteld. Het streven is nog steeds om in 2030 50% minder primaire grondstoffen te gebruiken.
3.3 Provincie Gelderland en circulaire economie De provincie Gelderland heeft zich gecommitteerd aan bovengenoemde nationale doelstellingen. Om Gelderland schoon en groen te houden is minder afval en meer kringloop, recycling en hergebruik nodig. De provincie heeft de ambitie om in 2020 een omslag te hebben ingezet bij Gelderse bedrijven om slim en circulair te werken. Daarnaast wil de provincie zelf het goede voorbeeld geven en bedrijven op weg helpen naar nieuwe circulaire businessmodellen. Gelderland heeft de ambitie uitgesproken om de eerste afvalloze provincie te worden. Om dit te kunnen doen is het noodzakelijk om inzicht te hebben in de huidige grondstofstromen en de verschillende beleidsopties voor een meer circulaire economie. Dit inzicht heeft de provincie vastgelegd in de Circulaire Atlas Gelderland14. De Circulaire Atlas Met de Circulaire Atlas kiest Gedeputeerde Staten voor een brede provinciale aanpak gericht op bedrijven die werken met de grootste grondstofstromen. De provincie stimuleert hiermee bedrijven om substantieel te gaan besparen op grondstoffen en CO2, want een reductie van het grondstofgebruik van 50% vraagt een bijdrage van alle sectoren en partijen. De aandacht richt zich dan ook vooral op sectoren met grote grondstofstromen, zie afbeelding op de volgende pagina.
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2018/01/15/totstandkoming-van-de-transitieagenda-s-uit-hetgrondstoffenakkoord 13 https://www.kidv.nl/8592/uitvoeringsprogramma-circulaire-economie.pdf 14 https://www.gelderland.nl/bestanden/Documenten/Gelderland/06Werk-enondernemen/191125_Circulaire_Atlas_Gelderland.pdf Visie circulair Arnhem Pagina 10 van 22 12
De grootste omvang van grondstofstromen, bevindt zich in de sectoren agrofood en bouw. Samen omvatten deze twee ruim 80% van de grondstofstromen in de provincie. Bij agrofood ligt de focus op aan veeteelt gerelateerde stromen en voedingsmiddelenindustrie. Zo wordt hier gekeken naar het verminderen van voedselverspilling door alternatieve conservering en verpakking van voedselmiddelen. Sectoren met grote grondstofstromen
In de woningopgave is nadrukkelijk aandacht voor circulariteit en het hergebruik van materialen bij woningbouw en weginfrastructuur. Denk hierbij ook aan het hergebruik van en biobased materialen. Bij consumenten ligt de focus op voedselconsumptie en huishoudelijk afval. Circulaire opties zijn hier het verminderen van voedselverspilling, andere dieetkeuzes (eiwittransitie) en betere afvalscheiding. In de maakindustrie wordt de focus gelegd op de kunststof-, papier- en kartonindustrie. Circulaire opties zijn hier beter scheiden en productie van kunststof regranulaat, de productie van gerecyclede producten en de inzet van biobased grondstoffen voor kunststofproducten. Rollen provincie De provincie heeft naast een stimulerende rol ook de mogelijkheid om vanuit haar rol als vergunningverlener, toezichthouder en/of handhaver te sturen op het principe "van afval naar grondstof" en ervoor te zorgen dat belemmeringen in wet- en regelgeving daarin worden weggenomen.
3.4 Regio Arnhem-Nijmegen en circulaire economie In 2018 heeft de regio Arnhem-Nijmegen de prijs gewonnen voor meest circulaire regio van Nederland. Deze prijs werd verkregen voor onder andere de gezamenlijke inkoop van groene energie en samenwerking in de regio die versterkend werkt. Dit zet de regio voort door zich te presenteren als Groene Metropoolregio, waarin het ook gaat om circulaire economie. Vanuit het versterkingsproces Regionale Samenwerking worden vijf opgaven geformuleerd en een van deze opgaven betreft ‘Circulaire regio’. Daarnaast is in regio verband gewerkt aan de tot standkoming van de woondeal, waarin ook ambities en doelstellingen rond circulaire bouw zijn opgenomen. Portefeuillehoudersoverleggen In de portefeuillehoudersoverleggen (PFO) Duurzaamheid en Economie is het thema circulaire economie ook een belangrijk onderwerp: Vanuit het PFO Economie circulaire economie een van de drie ambities. Rond het thema circulaire economie richt het PFO zich daarbij vooral op economische kansen en werkgelegenheid.
Hiervoor wordt onder andere gewerkt aan een manifest om bedrijven te attenderen op de urgentie van circulaire economie in relatie tot de bouw- en infraopgaven, en aan verdergaande eisen op gebied van circulaire economie bij inkooptrajecten vanuit overheden; Het PFO Duurzaamheid richt zich op: o zoveel mogelijk circulaire inkoop (waar mogelijk gezamenlijk); o (hout)bouw en urban mining; o bedrijfsafval. Hiertoe wordt voor het einde van het jaar een regionaal convenant getekend samen met de sectoren bouw en Grond-weg en waterbouw (GWW). Visie circulair Arnhem
Pagina 11 van 22
De regio werkt op dit moment aan een versterking van de regionale samenwerking, welke uiting moet gaan krijgen in een regionale agenda met vijf opgaven. De opgaven Circulaire Regio en productieve regio sluiten mooi aan op de ambitie's die reeds gesteld zijn binnen de pfo's Economie en Duurzaamheid. The Economic Board The economic board richt zich op het profileren en promoten van de regio op de gebieden Food, Health en Energy. Hierbij sluiten ook zij straks mooi aan bij de opgave productieve regio. Hierbij houden zij sterk rekening met het DNA van deze regio. Vanuit hun opgaven Energy en Slimme Duurzaamheid zijn inhoudelijk goede relaties te leggen met de Arnhemse visie voor circulaire economie en de regio opgaven omtrent dit thema.
3.5 Arnhem en circulaire economie Ook in de stad Arnhem gebeurt al veel dat het thema circulaire economie raakt. Enkele voorbeelden zijn: Het opstellen van een Klimaatplan en certificeren voor de zogeheten CO2-prestatieladder. Hiermee proberen we als organisatie zo min mogelijk CO2-uitstoot te realiseren; De Green deal duurzaam GWW 2.0 is ondertekend; We zijn aangesloten bij Stichting bouwcirculair; We zijn lid van de stuurgroep Regio A-N Duurzaam GWW. Door het ondertekenen van een ambitieverklaring en het opstellen van een uitvoeringsprogramma verkennen we de circulaire kansen in de groene leefomgeving met als doel een circulaire regio; Afvalstrategie Arnhem: we zetten in op het voorkomen van afval. Het is dus belangrijk om het thema circulaire economie integraal op te pakken en daarmee ook verbindingen te leggen met de doelen van New Energy made in Arnhem 2020 - 2030, het Klimaatplan en de economische agenda. Om die reden moet circulaire economie dan ook niet benaderd worden als iets nieuws, maar als iets extra's op de doelen die wij als gemeente al nastreven en de maatregelen die wij al uitvoeren. Dit komt onder andere tot uiting in de ambities die zijn gevormd in het aanvullend coalitie akkoord van 2019 maar ook in de vastgestelde 'Herstelagenda' van 2020. Opleidingsinstituten Naast de gemeente werken ook opleidingsinstituten aan circulariteit.
Zo nemen opleidingsinstituten ArtEZ en Van Hall Larenstein dit onderwerp ook mee in de opleidingen. Hogeschool Arnhem Nijmegen biedt een HBO Master circulaire economie. Ook het Maarten van Rossem VMBO is gestart met een praktische leermodule over de circulaire economie. Circulair ondernemen Circulair ondernemen is een van de pijlers waarop de Nederlandse economie in de nabije toekomst steunt. Op deze manier ontdekken bedrijven nieuwe markten en leren ze bestaande markten beter te bedienen. Ook kan hiermee beter op zaken als grondstoffenschaarste worden ingespeeld. Arnhem kent ook al een aantal bedrijven dat zeer actief is op het gebied van circulair ondernemen. Een speciale categorie ondernemingen vormen de zogenaamde ‘impact-first’ of sociale ondernemingen (maatschappelijk verantwoord ondernemen). Dit zijn ondernemingen die werkzaamheden uitvoeren zoals het produceren/assembleren van circulaire producten. Hiermee kunnen zij een doelgroep bedienen die het minder makkelijk heeft op de arbeidsmarkt. Daarmee dragen zij bij aan het oplossen van een maatschappelijk probleem. Daarvoor hebben ze dan ook een werkend businessmodel ontwikkeld. Een voorloper in Arnhem op het gebied van duurzaamheid en Social Enterprise is ‘Slim opgewekt’, actief sinds 2012 en bekroond met tal van awards.
Omdat circulair ondernemen op lokaal en regionaal niveau begint, wil de Rabobank in de regio Arnhem Nijmegen samen met KPMG, MVO Nederland en lokale kennisinstellingen door middel van Visie circulair Arnhem
Pagina 12 van 22
een 'company scan' de belangrijkste hulpbronnen, grondstof- en afvalstromen en gerelateerde duurzaamheidvraagstukken, op zowel regio- als bedrijfssectorniveau, in kaart brengen. Daarnaast worden de mogelijkheden onderzocht om te komen tot innovatieve, duurzame en circulaire oplossingen. Met behulp van company scans kunnen alle circulaire opties in beeld worden gebracht15. Ook heeft Rabobank sinds 2014 de Circulaire Economie Challenge (inmiddels Circulair Ondernemen Challenge) opgezet, waaraan de gemeente Arnhem op dit moment als organisatie meedoet. Kiemt is als netwerkorganisatie, gevestigd in Arnhem, ook zeer actief op het gebied van circulaire economie. Kiemt heeft als doel de energietransitie te versnellen, evenals de transitie naar de circulaire economie, en bevordert het innovatieve ondernemersklimaat. Ze faciliteren, ondersteunen en adviseren ondernemingen, overheid, onderwijs- en onderzoeksinstellingen bij complexe vraagstukken. Dit doen zij onder andere met het programma Circles. In dit programma werken zij onder andere met VNO-NCW en de HAN aan Masterclasses, Challenges en concrete veranderingsprojecten voor MKBbedrijven.
Rapport Arnhem Connect 2017 Visie circulair Arnhem 15
Pagina 13 van 22
4. De rol van de gemeente De gemeente kan verschillende rollen aannemen om de nodige invloed uit te oefenen. Een gemeente is het meest effectief als zij opereert binnen haar cirkel van invloed en deze probeert te vergroten door het zoeken van medestanders en partners om stappen mee te zetten. Dat vraagt om durf, creativiteit en een actieve houding. Aan de hand van het sturingsmodel van de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (NSOB) zien we welke rollen er zijn. In het Plan van Aanpak 'Op weg naar een circulair Arnhem' wordt hierop dieper ingegaan.
Sturingsmodel volgens de NSOB
4.1 Presterende overheid Een presterende overheid geeft duidelijk richting, voert regie en geeft advies. Wij zijn zelf initiatiefnemer, opdrachtgever, marktpartij of launching customer en geven daarin het goede voorbeeld. Inkoop- en aanbestedingsbeleid wordt als sturend instrument gebruikt voor het realiseren van de transitieopgaven. Voorbeelden van een presterende overheid zijn circulair inkopen en aanbesteden, beleidskaders opstellen, effectmeting en monitoren.
4.2 Samenwerkende overheid Een samenwerkende overheid stelt het voeren van de dialoog centraal. We pakken de rol van makelaar: faciliteren, verbinden en informatie delen. Gezamenlijk pakken we projecten op en maken we initiatieven van bewoners, bedrijven en anderen mogelijk. Voorbeeld van een samenwerkende overheid is bijvoorbeeld het voeren van bestuurlijke overleggen en het opzetten van een convenant of overeenkomsten, ondersteunen van initiatieven uit de stad en deze zonodig voorzien van cofinanciering en deelname aan samenwerkingsplatformen.
4.3 Rechtmatige overheid De rechtmatige overheid stelt de uitvoering van de wettelijke taak centraal. In deze rol reguleren wij maatschappelijke initiatieven en stellen we kaders voor de uitvoering. We creëren beleidsruimte voor initiatieven (omgevingsvisie) en regelruimte (beperken van onnodige regels en zorgen voor duidelijke regels) om een gelijk speelveld creëren. Visie circulair Arnhem
Pagina 14 van 22
Voorbeeld van een rechtmatige overheid is het voorzien in regels, subsidies, beleidskaders, vergunningen en ontheffingen.
4.4 Responsieve overheid In de rol van responsieve overheid treedt de overheid grotendeels terug, laat ze los en geeft ze ruimte. De gemeente ondersteunt en stimuleert de initiatieven die uit de Arnhemse samenleving komen. Voorbeeld van een responsieve overheid is lobby, marketing en communicatie, kennisdeling en locatieaanwijzing en subsidieverlening.
Visie circulair Arnhem
Pagina 15 van 22
5. Visie op circulaire economie in Arnhem Nederland heeft de ambitie om in 2050 een volledig circulaire economie te hebben. Gemeente Arnhem kan en wil hierin niet achterblijven. Zo biedt een circulaire economie kansen voor een beter milieu, een betere leefomgeving en draagt het bij aan CO2-reductie. Ook biedt een circulaire economie kansen op het gebied van werkgelegenheid en nieuwe bedrijven en industrieën. Daarom is het belangrijk om in actie te komen en de komende jaren een transitie16 door te maken van een lineaire naar een circulaire economie. Allereerst is het belangrijk om ervoor te zorgen dat we allemaal hetzelfde verstaan onder ‘een circulaire economie’. Daarom hanteren we in Arnhem de volgende definitie: "Circulaire economie is het verbinden van economische, sociale en ecologische waarden" Het gaat daarbij om slim ontwerp, bewust gebruik en meer en beter hergebruik. De definitie uitgelegd: Economische waarden: noodzaak voor ondernemers om hun bedrijfsprocessen en producten circulair te maken om zo een toekomstbestendig bedrijf te hebben en houden. Voor het verkrijgen van opdrachten is circulair ondernemen cruciaal in de toekomst. Dit zorg voor een nieuwe of een andere vorm van werkgelegenheid waardoor medewerkers en toekomstige medewerkers via het onderwijs meegenomen moeten worden in deze transitie.
Sociale waarden: hier gaat het primair om werkgelegenheid met speciale aandacht voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt. Secundair: andere sociale effecten zoals armoede en sociale cohesie en SDG's als gezondheid, veiligheid, scholing e.d.. Ecologische waarden: circulaire economie leidt tot minder gebruik van schaarse grondstoffen en in veel gevallen ook tot een lagere CO2-uitstoot. Dit draagt bij aan klimaatadaptatie en een gezonde leefomgeving. "Het gaat daarbij om slim ontwerp, bewust gebruik en meer en beter hergebruik". We willen voorkomen dat we de kosten voor behoud van onze huidige levenstandaard leggen bij het milieu en daardoor bij toekomstige generaties. De zoektocht naar een balans tussen het toepassen van hernieuwbare grondstoffen en materialen, waarbij gebruik gemaakt wordt van budgetten gebaseerd op een lineaire economie, vraagt om een transitie. Die transitie zetten we hiermee in gang. In het Plan van Aanpak “Op weg naar een circulair Arnhem” wordt dit concreet gemaakt.
5.1 Groeiende circulaire ambities Arnhem volgt de ambities van het Rijk en de provincie Gelderland om in 2050 volledig circulair te zijn. Om in 2050 een volledig circulaire economie te hebben, richten we ons op de volgende vier Arnhemse ambities: 1. Het stimuleren van bestaande en nieuwe bedrijven in innovatie en circulariteit; 2. Het reduceren van gebruik van nieuwe grondstoffen (verlengen van de levensduur, efficiënt en duurzaam grondstoffenverbruik, grondstoffen opnieuw te gebruiken en grondstoffen te recyclen); 3. Het creëren van extra werkgelegenheid; 4. Vanzelfsprekend geeft de gemeente hierbij zelf het goede voorbeeld bij inkoop en aanbestedingen.
Een transitie is een structurele verandering van de maatschappij, die het resultaat is van op elkaar ingrijpende en elkaar versterkende grootschalige technologische, economische, ecologische, sociaal-culturele en institutionele ontwikkelingen. Een transitie is een procesinnovatie die een (deel van de) maatschappij compleet verandert en als vernieuwing de grenzen van organisaties overstijgt. In termen van milieuefficiëntie impliceert een transitie een verandering met een factor 15 tot 20. (Bron: Ministerie van VROM Begrippen rijksoverheid duurzaam bouwen en verbouw) 16
Visie circulair Arnhem
Pagina 16 van 22
In de transitie naar een circulaire economie beginnen we klein, vooral vanuit de presterende en samenwerkende overheid. Met de wetenschap dat niet alles in één keer kan en dat we ook hier moeten samenwerken, faciliteren en pionieren. We verwachten dat we gedurende de transitie op sommige vlakken meer afstand kunnen nemen en ook een meer responsieve én rechtmatige rol in kunnen nemen. Om zo uiteindelijk in 2050 een volledig circulaire economie te hebben. Groeien in stappen Er zijn een aantal stappen te nemen om uiteindelijk in 2050 een volledig circulaire economie te hebben. De huidige situatie is niet toereikend om de uiteindelijke doelen te behalen. De volgende stap is pragmatisch inzetten op een Circulair Arnhem voor een periode tot en met 2023. Hoe we hier uitvoering aan geven, staat beschreven in het Plan van Aanpak (zie bijlage). Eind 2023 volgt een evaluatie om te beoordelen hoe we er op dat moment voorstaan. Op basis daarvan wordt bekeken hoe we verdere invulling kunnen geven aan de volgende stappen, namelijk: circulair Arnhem inclusief afvalscheiding en toewerken naar ketenwerking. Om zo door te groeien naar het hoogste niveau: de doelstelling van 2050. De gemeente moet verschillende rollen aannemen om zo veel mogelijk binnen onze cirkel van invloed te handelen én resultaten te bereiken. Welke rol wanneer aangenomen wordt, verschilt per onderwerp en activiteit.