Agendabundel
Tekst van het document
Bundel - Politieke Avond van 8 februari 2023
Agenda bijlagen Raadskamerindeling PA 8 februari 2023 1.RZ
18.45 uur - 20.00 uur: Uiteenzetting over ondermijnende criminaliteit door Pieter Tops en Henk Ferwerda Fase: informatief Locatie: Raadzaal Behandeladvies 8 februari 2023, informatieve behandeling Behandelresultaat 8 februari 2023, informatieve behandeling Presentatie dhr. Ferwerda op 8 februari 2023, 'Ondermijning en nieuwe aanwas' Rapport Bureau Beke 'Misdadige invloed' over de invloed van criminele netwerken op jongeren in drie Arnhemse wijken
2.LF
18.45 uur - 20.00 uur: Kantorennota 2022-2030 & Visie Werklocaties Arnhem 2040 Fase: informatief & meningsvormend (1) Locatie: Landgoed/Festival Behandeladvies 8 februari 2023, informatieve & meningsvormende (1) behandeling Raadsvoorstel "Vaststellen Kantorennota 2022-2030" Bijlage 1 - Kantorennota Arnhem 2022-2030. Herijking van het kantorenbeleid 2022-2030 voor de gemeente Arnhem; Ecorys, november 2022 Bijlage 2 - Actieplan Kantoren 2022-2025; Gemeente Arnhem, oktober 2022 Raadsvoorstel "Vaststellen Visie Werklocaties Arnhem 2040" Bijlage 1 - Visie Werklocaties Arnhem 2040; Buck Consultants, november 2022 Bijlage 2 - Factsheets Werklocaties gemeente Arnhem; Buck Consultants, november 2022 Schriftelijke bijdrage van H. Vos "Visie Werklocaties 2040", d.d. 07-02-2023 Behandelresultaat 8 februari 2023, informatieve & meningsvormende (1) behandeling
3.WG
18.45 uur - 20.00 uur: Flexwonen Merwedeterrein Fase: meningsvormend (2) Locatie: Walburgis Behandeladvies 8 februari 2023, meningsvormende (2) behandeling motie "Sociaal beheerders voor flexwoningen" (23M03) van de fractie PvdA motie "Eerst duidelijkheid voor en over KW37" (23M04) van de fractie SP motie "Betaalbare koop is beter dan dure huur" (23M05) van de fractie SP motie "Geen tijdelijke bebouwing met flexwoningen maar een leefbare buurt bouwen met echte huizen" (23M06) van de fractie SP motie "Nu is de Hoogkamp aan de beurt voor opvang en niet weer Presikhaaf" (23M07) van de fractie SP Raadsvoorstel "Flexwonen Merwedeterrein" Bijlage 1 - Toelichting verschillen reguliere en uitgebreide procedure Bijlage 2 - Intentieovereenkomst gemeente-woningcorporaties Vivare en Volkshuisvesting Bijlage 3 - Verslag bewonersbijeenkomst 14 april 2022 Sfeerverslag inloopbijeenkomst flexwoningen Merwedeterrein 15 december 2022 Schriftelijke bijdrage van Werkgroep Woonomgeving Presikhaaf 1, d.d. 23-01-2023 Schriftelijke inspraakbijdrage van Werkgroep Woonomgeving Presikhaaf Beantwoording technische vraag PvdA: Concept stedenbouwkundige schets Schriftelijke bijdrage van de heer Veld namens KW37, d.d. 25-01-2023 Brief aan leden van de raad van de Werkgroep Woonomgeving Presikhaaf 1, d.d.
30-1-2023 Flexwonen referenties – Op verzoek van Werkgroep Woonomgeving Presikhaaf 1 toegevoegd aan de stukken d.d. 30 januari 2023
Schriftelijke bijdrage van mevrouw Kho, d.d. 2 februari 2023 Schriftelijke bijdrage van mw. L. Nierop, d.d. 2 februari 2023 Schriftelijke bijdrage Werkgroep Woonomgeving Presikhaaf 1, d.d. 6 februari 2023 Schriftelijke bijdrage KW37, d.d. 6 februari 2023 Behandelresultaat 25 januari 2023, informatieve & meningsvormende (1) behandeling Behandelresultaat 1 februari 2023, 2e meningsvormende (1) behandeling Memo van wethouder Smulders inzake "Toezegging 1270", d.d. 07-02-2023 1. Akoestische onderzoek Merwedeterrein - 20220524 - geanonimiseerd 2. Trillingsonderzoek Merwedeterrein - 20220329 - geanonimiseerd 3. QS Flora en Fauna Merwedeterrein - 20220328 - geanonimiseerd 4. Nader onderzoek ecologie Merwedeterrein - 20221107 - geanonimiseerd 5. Eindrapport CE Merwedeterrein - 20110816 - geanonimiseerd Schriftelijke bijdrage van H. Vos "Visie Werklocaties 2040", d.d. 07-02-2023 Schriftelijke bijdrage mevrouw Kho d.d. 8 februari 2023 Raadskameradvies t.b.v. de besluitvormende behandeling op 15-02-2023 Beantwoording informatievraag Werkgroep Woonomgeving Presikhaaf 1 4 5.RZ
20.00 uur - 20.15 uur: Pauze 20.15 uur - 21.45 uur: Expertmeeting n.a.v. het Agenderingsverzoek Ondermijnende criminaliteit & Raadsvoorstel APV Arnhem aanvullen met artikelen ten behoeve van aanpak ondermijnende criminaliteit Fase: informatief Locatie: Raadzaal Behandeladvies 8 februari 2023, informatieve behandeling Raadsvoorstel "APV Arnhem aanvullen met artikelen ten behoeve van aanpak ondermijnende criminaliteit" Agenderingsverzoek "Ondermijnende criminaliteit" van de fracties CDA, VVD, Arnhem Centraal en SP Raadsbrief "Benchmark gemeentelijke veiligheidsbegrotingen", d.d. 19-07-2022 Bijlage - Benchmark gemeentelijke veiligheidsbegrotingen, TwynstraGudde in opdracht van de gemeente Arnhem Raadsbrief "Subsidieaanvraag plan van aanpak Preventie met gezag", d.d. 28-06-2022 Bijlage - Plan van aanpak Preventie met Gezag in Arnhem-Oost Raadsbrief "Plan van aanpak ondermijnende criminaliteit", d.d. 21-12-2021 Bijlage - Plan van aanpak Ondermijnende criminaliteit Rekenkameronderzoek “De wet van de stimulerende achterstand Onderzoek Ondermijning” d.d. 15-062021 Raadsbrief "Interventieteam Ondermijning Arnhem", d.d. 04-02-2020 Behandelresultaat 8 februari 2023, informatieve behandeling Presentatie dhr. Ferwerda op 8 februari 2023, 'Ondermijning en nieuwe aanwas' Rapport Bureau Beke 'Misdadige invloed' over de invloed van criminele netwerken op jongeren in drie Arnhemse wijken
6.LF
20.15 uur - 21.45 uur: (1) Startnotitie Schaapsdrift & (2) Afhandeling bezwaarschriften Wet voorkeursrecht gemeenten Schaapsdrift e.o. (1) Startnotitie Schaapsdrift - Fase: meningsvormend (1) (2) Afhandeling bezwaarschriften Wet voorkeursrecht gemeenten Schaapsdrift e.o. - Fase: meningsvormend (1) Locatie: Landgoed/Festival Behandeladvies 8 februari 2023, meningsvormende (1) behandeling Raadsvoorstel "Startnotitie Schaapsdrift" Bijlage 1 - Startnotitie Schaapsdrift Bijlage 2 - Communicatie- en participatieplan Schaapsdrift Lijst van deelnemers rondetafelgesprek Raadsvoorstel "Afhandeling bezwaarschriften Wet voorkeursrecht gemeenten Schaapsdrift e.o." Bijlage 1 - Bezwaarschriften - geanonimiseerd
Bijlage 2 - Adviezen van de bezwaarschriftencommissie - geanonimiseerd Bijlage 3 - Lijst met bezwaarmakers - geanonimiseerd Open brief van de heer Van Collem d.d. 25 januari 2023 Handen af van Park Presikhaaf van de Werkgroep Woonomgeving Presikhaaf 1, d.d. 29-1-2023 Schriftelijke bijdrage vereniging Schaapsdrift e.o. d.d. 31 januari 2023 Schriftelijke bijdrage van Peter Broens d.d. 31 januari 2023 Schriftelijke bijdrage van mevrouw Kho d.d. 2 februari 2023 Behandelresultaat 1 februari 2023, informatieve & meningsvormende (1) behandeling Behandelresultaat 8 februari 2023, 2e meningsvormende (1) behandeling 7.WG
20.15 uur - 21.45 uur: (1) Startnotitie Een nieuwe woonvisie 2023-2028 & (2) Actualisatie Woondeal regio Arnhem-Nijmegen Fase: informatief & meningsvormend (1) Locatie: Walburgis Behandeladvies 8 februari 2023, informatieve & meningsvormende (1) behandeling Raadsvoorstel "Startnotitie Een Nieuwe Woonvisie 2023-2028" Bijlage - Startnotitie / Participatievoorstel 'Een nieuwe woonvisie 2023-2028' Raadsvoorstel "Actualisatie Woondeal regio Arnhem-Nijmegen" Bijlage 1 - Woondeal 2.0 regio Arnhem-Nijmegen Bijlage 2 - Reactienota concept Woondeal 7 december 2022 Bijlage 3 - Notitie “Woningbehoefteontwikkeling Groene Metropoolregio” Bijlage 4 - Factsheet ‘verworvenheden’ Woondeal 1.0 Beantwoording technische vraag PvdA Beantwoording technische vragen Forum voor Democratie Inlichtingenverzoek art. 169 GW van Forum voor Democratie over woondeal 1.0 en de lopende woondeal 2.0 d.d. 7 februari 2023 Behandelresultaat 8 februari 2023, informatieve & meningsvormende (1) behandeling Raadsbrief "Brief aan ontwikkelende en bouwende partijen over de Woondeal 2.0", d.d. 14-02-2023 Bijlage - Brief aan ontwikkelende en bouwende partijen in Arnhem
8 9.RZ
21.45 uur - 22.00 uur: Pauze 22.00 uur - 23.15 uur: Agenderingsverzoek "Recreatief gebruik buitengebied" Locatie: Raadzaal Behandeladvies 8 februari 2023 Agenderingsverzoek "Recreatief gebruik buitengebied" van de fracties VVD, CDA en SP Raadsbrief "Uitvoering Recreatiezoneringsplan bos Schaarsbergen", d.d. 06-12-2022 Bijlage - Recreatiezonering en padenstructuur bos Schaarsbergen Concept Recreatiezonering - Veluwe Concept Recreatiezonering - Veluwe - Conflictkaart Broedvogels Sovon Rapport - Natuurbeheer- en zonerings-maatregelen voor 7 aangewezen vogelsoorten in Natura 2000-gebied Veluwe Schriftelijke reactie Arnhemse Bosfietscoalitie - Beperken toegang bossen voor fietsers Antwoorden op technische vragen d.d. 08-02-2023 Behandelresultaat 8 februari 2023
10.LF
22.00 uur - 23.15 uur: Startnotitie participatie Duurzaam Mobiliteitsplan en Parkeerbeleid Fase: meningsvormend (1) Locatie: Landgoed/Festival Behandeladvies 8 februari 2023, 3e meningsvormende (1) behandeling Raadsvoorstel "Startnotitie participatie Duurzaam Mobiliteitsplan en Parkeerbeleid" Bijlage: Startnotitie participatie Duurzaam Mobiliteitsplan en Parkeerbeleid Bijlage 1 bij startnotitie: Plan van Aanpak Duurzaam Mobiliteitsplan Bijlage 2 bij startnotitie: Plan van Aanpak parkeerbeleid
Schriftelijke inbreng van Arnhems Hart Schriftelijke inbreng van APCG Schriftelijke inbreng van Platform Arnhemse Centrumring Behandelresultaat 25 januari 2023, informatieve & meningsvormende (1) behandeling Verslag Expertsessie Parkeren - Thema Aantrekkelijk vestigingsklimaat Verslag Expertsessie Parkeren - Thema Groene en leefbare wijken voor iedereen Verslag Expertsessie Parkeren - Thema Gastvrije, bereikbare en bruisende binnenstad Behandelresultaat 1 februari 2023, 2e meningsvormende (1) behandeling Memo "Vragen vervolg M1 Startnotitie participatie duurzaam mobiliteitsplan" d.d. 06-02-2023 Behandelresultaat 8 februari 2023, 3e meningsvormende (1) behandeling 11.WG
22.00 uur - 23.15 uur: Startnotitie Fase 2 Gebiedsontwikkeling Nijmeegseweg Fase: meningsvormend (2) Locatie: Walburgis Behandeladvies 8 februari 2023, meningsvormende (2) behandeling amendement "Startnotitie als doorstart" (23A01) van de fracties D66, Volt, VVD, Arnhem Centraal, GroenLinks, en Partij voor de Dieren Raadsvoorstel "Startnotitie Fase 2 Gebiedsontwikkeling Nijmeegseweg" Bijlage 1 - Toekomstvisie Nijmeegseweg: "De weg naar de Toekomst" stedenbouwkundig schetsontwerp Nijmeegseweg Malburgen Bijlage 2 - Startnotitie Gebiedsontwikkeling Nijmeegseweg Fase 2 Schriftelijke inbreng van de Klankbordgroep Nijmeegseweg, d.d. 24-01-2023 Lijst van insprekers Behandelresultaat 25 januari 2023, informatieve & meningsvormende (1) behandeling Schriftelijke bijdrage Klankbordgroep Nijmeegseweg d.d. 31 januari 2023 Behandelresultaat 1 februari 2023, 2e meningsvormende (1) behandeling Schriftelijke bijdrage Klankbordgroep Nijmeegseweg -Reactie concept amendement- , d.d. 07-02-2023 Raadskameradvies t.b.v. de besluitvormende behandeling op 15-02-2023
Agenda bijlagen 1 Raadskamerindeling PA 8 februari 2023
Agenda Politieke Avond 8 februari 2023 Raadzaal
Landgoed/Festival
Walburgis
18.45 uur - 20.00 uur (75)
18.45 uur - 20.00 uur (75)
18.45 uur - 20.00 uur (75)
Uiteenzetting over ondermijnende criminaliteit door Pieter Tops en Henk Ferwerda (i)
Kantorennota 2022-2030 & Visie Werklocaties Arnhem 2040 (i/m1)
Flexwonen Merwedeterrein (m2)
Pauze: 20.00 uur - 20.15 uur Raadzaal
Landgoed/Festival
Walburgis
20.15 uur – 21.45 uur (90)
20.15 uur – 21.45 uur (90)
20.15 uur – 21.45 uur (90)
Expertmeeting n.a.v. het Agenderingsverzoek Ondermijnende criminaliteit & Raadsvoorstel APV Arnhem aanvullen met artikelen ten behoeve van aanpak ondermijnende criminaliteit (i)
(1) Startnotitie Schaapsdrift & (2) Afhandeling bezwaarschriften Wet voorkeursrecht gemeenten Schaapsdrift e.o. (m1)
(1) Startnotitie Een nieuwe woonvisie 2023-2028 & (2) Actualisatie Woondeal regio Arnhem-Nijmegen (i/m1)
Pauze: 21.45 uur - 22.00 uur Raadzaal
Landgoed/Festival
Walburgis
22.00 uur - 23.15 uur (75)
22.00 uur - 23.15 uur (75)
22.00 uur - 23.15 uur (75)
Agenderingsverzoek "Recreatief gebruik buitengebied"
Startnotitie participatie Duurzaam Mobiliteitsplan en Parkeerbeleid (m1)
Startnotitie Fase 2 Gebiedsontwikkeling Nijmeegseweg (m2)
1.RZ 18.45 uur - 20.00 uur: Uiteenzetting over ondermijnende criminaliteit door Pieter Tops en Henk Ferwerda 1 Behandeladvies 8 februari 2023, informatieve behandeling
Titel/onderwerp:
Wijziging Algemene Plaatselijke Verordening ten behoeve van de aanpak van ondermijnende criminaliteit. & Agenderingsverzoek “Ondermijnende Criminaliteit”
Raadsadviseur:
Petra Wielaard
Telefoonnr:
3774836
Van: Portefeuillehouder:
College van B&W Ahmed Marcouch
Ambtenaar: Telefoonnr: E-mailadres:
Simone Roosenboom 377 5244 simone.roosenboom@arnhem.nl
Doel activiteit Toelichting
Informatief Op de agenda staan de volgende twee onderwerpen:
petra.wielaard@arnhem.nl
1. Het raadsvoorstel “Wijziging Algemene Plaatselijke Verordening ten behoeve van de aanpak van ondermijnende criminaliteit”. En 2. Het agenderingsverzoek “Ondermijnende Criminaliteit” van de fracties van het CDA, VVD en Arnhem Centraal en SP. Gezien de samenhang van beide onderwerpen worden ze gelijktijdig behandeld. Het agenderingsverzoek “Ondermijnende Criminaliteit’ De fracties van het CDA, VVD, Arnhem Centraal en SP hebben een agenderingsverzoek ingediend om naar aanleiding van het plan van aanpak “Ondermijnende Criminaliteit’ met meerdere partijen te willen spreken over ontwikkelingen, middelen en handhaving. Het agenderingsverzoek is als bijlage bij dit advies gevoegd, samen met het plan van aanpak en de benchmark veiligheidsbegrotingen waar in het verzoek aan wordt gerefereerd. Het raadsvoorstel “Wijziging Algemene Plaatselijke Verordening ten behoeve van de aanpak van ondermijnende criminaliteit” Met het voorliggend raadsvoorstel vraagt het college de raad om in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) artikelen op te nemen ten behoeve van de aanpak van ondermijnende criminaliteit. Voorgesteld wordt om de burgemeester de bevoegdheid te geven om op grond van een aanwijzingsbesluit gebouwen, gebieden of bedrijfsmatige activiteiten aan te wijzen voor een vergunningsplicht.
Vorig jaar heeft de Rekenkamer Arnhem heeft onderzoek gedaan naar de omvang van ondermijning in Arnhem. De raad heeft met het vaststellen van het rapport besloten het college de opdracht te geven om; bij de Kadernota Veiligheid 2022-2025 een integrale visie op te nemen op veiligheid en dit ter besluitvorming voor te leggen aan de raad; een plan van aanpak op te stellen voor de aanpak met ambities en formatie van ondermijning drie maanden na het vaststellen van de Kadernota; een voorstel voor te leggen aan de raad over de wijze van rapportage en monitoring rondom ondermijning.
Eind vorig jaar heeft het college het "Plan van aanpak ondermijnende criminaliteit" ter informatie aan de raad gestuurd. Aan het begin van dit jaar is de raad geïnformeerd over de eerste resultaten van acties het Interventieteam Ondermijning Arnhem en voor het zomerreces heeft de raad kennis kunnen nemen van de subsidieaanvraag voor het plan van aanpak “Preventie met gezag”. Bij deze aanvraag zitten diverse onderzoeksrapporten en de voortgangsrapportage en planning 2022 Breed Offensief Tegen Georganiseerde Ondermijnende Criminaliteit (BOTOC). Op verzoek van de raad heeft het college de benchmark gemeentelijke veiligheidsbegrotingen laten uitvoeren. Deze is voor de zomer aan de raad gestuurd. Voorgesteld resultaat van de bespreking Spreekrecht publiek Behandeladvies
Beslissen of het agenderingsverzoek en raadsvoorstel kan worden doorgeleid naar de meningsvormende (1) fase. Er vindt een gesprek plaats tussen raadskamerleden en de uitgenodigde organisaties en partijen. Informatieve fase Op verzoek van de indieners van het agenderingsverzoek zal er een themabijeenkomst in de vorm van een rondetafelgesprek met experts plaatsvinden. Voorafgaand aan het rondetafelgesprek zullen Pieter Tops (supervisie rekenkameronderzoek 'De wet van de stimulerende achterstand' - onderzoek naar ondermijning (2021)) en Henk Ferwerda (criminoloog, politieonderzoeker en inhoudelijk directeur van Bureau Beke), op uitnodiging, de raadskamer in het algemeen informeren over ondermijning en de rol van de gemeente en in het bijzonder over jonge aanwas en het ondermijningsbeeld van RTL. Naar aanleiding hiervan wordt de raadskamer in de gelegenheid gesteld om vragen te stellen (eerst een ronde vragen gevolgd door een reactie van gastsprekers). Deze uiteenzetting/presentatie zal voorafgaand aan het rondetafelgesprek plaatsvinden. Na de pauze wordt vervolgd met het rondetafelgesprek. De volgende personen hebben bevestigd hieraan deel te zullen nemen: -
Sigrid Planting (Openbaar Ministerie – beleidsofficier) Luc Lenselink (Openbaar Ministerie) Frank van Leeuwen of Gideon Zandstra (Teamchef Politie) Pepijn Boekhorst (operationeel expert ondermijning politie Arnhem Zuid) Marc Teunissen (operationeel expert ondermijning politie Arnhem Noord) Albert Bootsma (RIEC, directeur Oost-Nederland) Maarten de Wever (RIEC, bestuurskundige) Etienne van Koningsveld (voormalig stadsmarinier Spijkerkwartier) Melvin Kolf (Presikhaaf University) Lucas Hubrecht (Vereniging Ondernemers Spijkerkwartier)
NB Tijdens het rondetafelgesprek kan er in verband met privacy niet worden ingegaan op specifieke casuïstiek of geseponeerde zaken. De portefeuillehouder neemt geen deel aan de informatieve fase, maar zal, indien mogelijk, als toehoorder aanwezig zijn. Bijlagen Raadsvoorstel “APV Arnhem aanvullen met artikelen ten behoeve van aanpak ondermijnende criminaliteit” Agenderingsverzoek “Ondermijnende Criminaliteit” van de fracties van het CDA, VVD en Arnhem Centraal Raadsbrief "Benchmark gemeentelijke veiligheidsbegrotingen", d.d. 19-07-2022
Bijlage - Benchmark gemeentelijke veiligheidsbegrotingen, Twynstra Gudde in opdracht van de gemeente Arnhem Raadsbrief "Subsidieaanvraag plan van aanpak Preventie met gezag", d.d. 28-06-2022 Bijlage - Plan van aanpak Preventie met Gezag in Arnhem-Oost Raadsbrief "Plan van aanpak ondermijnende criminaliteit" d.d. 21-12-2021 Bijlage - Plan van aanpak Ondermijnende criminaliteit Rekenkameronderzoek “De wet van de stimulerende achterstand Onderzoek Ondermijning” d.d. 15-06-2021 Raadsbrief "Interventieteam Ondermijning Arnhem", d.d. 04-02-2020
1 Behandelresultaat 8 februari 2023, informatieve behandeling
BEHANDELRESULTAAT Informatieve behandeling 8 februari 2023
Uiteenzetting en rondetafelgesprek bij het agenderingsverzoek “Ondermijnende Criminaliteit” en het raadsvoorstel “APV Arnhem aanvullen met artikelen ten behoeve van aanpak ondermijnende criminaliteit”
Zaaknummer: Portefeuillehouder:
Marcouch
Resultaat van bespreking:
Aanwezig: de raadsleden/fractievolgers Conrad (Forum voor Democratie), Roelen (SP), Loor (D66), Scholten (Volt), Hoogenhout (Partij voor de Dieren), Dayioglu (GroenLinks), Van Plateringen (Burgerbelang Arnhem), Verheij (PVV), Koorn (CDA), Maref (VVD) (deel 1), Eppich (VVD) (deel 2) Groot (Arnhem Centraal), Van Munster (PvdA) (deel 1). De fracties van de ChristenUnie en DENK waren niet vertegenwoordigd bij de bespreking. Deel 1: Uiteenzetting onder voorzitterschap van mevrouw Eppich De heer Pieter Tops (supervisie rekenkameronderzoek 'De wet van de stimulerende achterstand' onderzoek naar ondermijning (2021)) en de heer Henk Ferwerda (criminoloog, politieonderzoeker en inhoudelijk directeur van Bureau Beke), hebben op uitnodiging, de raadskamer geïnformeerd over ondermijning in het algemeen en de rol van de gemeente en in het bijzonder over jonge aanwas en het ondermijningsbeeld van RTL. Naar aanleiding hiervan heeft de raadskamer vragen gesteld aan de gastsprekers. De presentatie en bijdrage is hier terug te kijken.
Deel 2: rondetafelgesprek/expertmeeting onder voorzitterschap van mevrouw Van Munster Op uitnodiging van de indieners van het agenderingsverzoek hebben de volgende personen deelgenomen aan het rondetafelgesprek over ondermijnende criminaliteit; Sigrid Planting (Openbaar Ministerie – beleidsofficier); Luc Lenselink (Openbaar Ministerie); Gideon Zandstra (Teamchef Politie); Pepijn Boekhorst (operationeel expert ondermijning politie Arnhem Zuid); Marc Teunissen (operationeel expert ondermijning politie Arnhem Noord); Maarten de Wever (RIEC, bestuurskundige); Etienne van Koningsveld (voormalig stadsmarinier Spijkerkwartier); Melvin Kolf (Presikhaaf University); Lucas Hubrecht (Vereniging Ondernemers Spijkerkwartier) en Hans-Robert van der Doe (voorzitter Stichting Arnhemse Bedrijventerreinen (StAB). Het rondetafelgesprek is hier terug te kijken. Conclusie Onder dankzegging in de richting van de heer Tops en Ferwerda en alle deelnemers aan het rondetafelgesprek voor hun komst en bijdrage aan de bijeenkomst stellen de voorzitters vast dat de vergadering, en daarmee de informatieve fase, is afgerond. De raadsadviseur,
De voorzitters,
P. Wielaard
N. Eppich M.J.A. van Munster
1 Presentatie dhr. Ferwerda op 8 februari 2023, 'Ondermijning en nieuwe aanwas'
Ondermijningskaart van Nederland
Arnhem en kwetsbaarheid voor ondermijning 5. Arnhem
Op de ranglijst van meest ondermijningsgevoelige gemeenten staat Arnhem op plek 5 (van de 352). ● Inwoners verdacht van ondermijnend delict: plek 7 (1,83%) ● Huishoudens met problematische schulden: plek 9 (11,3%) ● Hoogrisicojongeren: plek 49 (5,8%) ● Wapenhandel: plek 4 (24,1 zaken per 10.000 inwoners) ● Panden in bezit veroordeelde eigenaar: plek 46 (3,6%) Getoond zijn 5 van de 20 indicatoren waarop de Onderwereldkaart is gebaseerd.
Ingroei en rekrutering van jongeren in de georganiseerde criminaliteit
Ingroeimechanismen §
Via sociale verbanden (familie, vrienden en kennissen)
§
Via het werk
§
Via hobby’s en nevenactiviteiten
§
Na negatieve levensloopgebeurtenissen (ontslag, overlijden, stukgelopen relatie)
§
Via rekrutering
Rekrutering van jongeren
LinkedIn van de misdaad
Welke jongeren zijn interessant voor criminele organisaties? §
Iets kunnen
§
Iets durven
§
Bereid zijn iets te doen
§
Betrouwbaar zijn
§
Waardevolle skills hebben
§
Beïnvloedbaar zijn
Risicofactoren voor ingroei en rekrutering
1.
Drugsgebruik
2.
Laag opgeleid zijn
3.
Geen dagbesteding hebben (schoolverlater, geen baan)
4.
Financieel kwetsbaar zijn
5.
Antisociale persoonlijkheidskenmerken hebben
6.
Een gevoel van desillusie hebben
Risicofactoren voor ingroei en rekrutering
7.
Een (werk)omgeving hebben waarin sociale banden met personen in de georganiseerde criminaliteit ontstaan
8.
Bij een (criminele) jeugdgroep (willen) horen
9.
Het idee dat georganiseerde criminele groepen een aantrekkelijke levensstijl leiden, makkelijk en snel geld verdienen
10. In de sociale omgeving zijn georganiseerde criminele groepen actief
11. Tijdens de jeugd of adolescentie zijn geweldsdelicten gepleegd
Aanpak §
Focus op interventies die werken c.q. die inspelen op de risicofactoren die de kans op rekrutering vergroten § Zoals: geen dagbesteding hebben, financiële kwetsbaarheid (schulden), onderdeel zijn van een criminele jeugdgroep of het plegen van geweldsdelicten
§
Speel in op de beschermende factoren die de kans op rekrutering verkleinen § Zoals: een betekenisvolle steunende derde hebben, erkenning krijgen voor talenten of een verandering van omgeving
§
Wees alert op het feit dat sommige jongeren al onderdeel zijn van het LinkedIn van de misdaad!
Producten te downloaden via Wegwijzer Jeugd en Veiligheid •
Onderzoek Do or Don’t - Kennissynthese ingroeimechanismen en rekruteringsprocessen van jongeren in de georganiseerde criminaliteit
•
Stop de in- en doorgroei - Een praktijkscan op interventies die vanuit BOTOC gelden zijn opgestart om doorgroei en rekrutering van jongeren in de criminaliteit te stoppen
•
Kenniskaart houd jongeren uit de georganiseerde criminaliteit
1 Rapport Bureau Beke 'Misdadige invloed' over de invloed van criminele netwerken op jongeren in drie Arnhemse wijken
In dit rapport wordt verslag gedaan van een onderzoek naar de invloed van criminele fluïde netwerken op de jeugd in drie wijken in Arnhem-Oost, te weten Geitenkamp, Malburgen en Presikhaaf.
In het netwerk wordt op basis van delictgedrag, leeftijd en pleegplaatsen een onderscheid gemaakt in de volgende categorieën delictplegers: jonge aanwas, rising stars, criminele locals, harde kern en facilitators. Daarnaast is in de periferie van het netwerk ook de next generation in beeld gebracht. De next generation, jonge aanwas en rising stars worden ondanks hun relatief jonge leeftijd nu al door de misdaad beïnvloed. Op basis van de analyse worden voorstellen gedaan voor een gerichte en concrete aanpak van personen, groepen en fenomenen. Een aanpak die loopt van vroegsignalering tot repressie.
Henk Ferwerda, Joey Wolsink, Nicole Brouwer en Juno van Esseveldt
Op basis van straatinformatie van professionals en systeeminformatie van de politie is een netwerk in beeld gebracht waar jongeren en jongvolwassenen met elkaar verbonden zijn. Het netwerk bestaat uit 484 personen in de leeftijd van 13 tot 65 jaar die crimineel actief zijn. 285 van de personen uit het netwerk komen uit Arnhem waarvan 21 uit de Geitenkamp, 50 uit Malburgen en 43 uit Presikhaaf.
MISDADIGE INVLOED
De gemeente Arnhem wil de komende jaren op diverse manieren de strijd aangaan met de drugscriminaliteit in de stad. Een van de onderdelen van het meerjarenprogramma is de preventieve, proactieve en repressieve aanpak van jongeren in de drugscriminaliteit in drie wijken in Arnhem-Oost.
MISDADIGE INVLOED De invloed van criminele netwerken op jongeren in drie Arnhemse wijken
ISBN 978-94-92255-58-7
Henk Ferwerda Joey Wolsink Nicole Brouwer Juno van Esseveldt www.beke.nl
MISDADIGE INVLOED De invloed van criminele netwerken op jongeren in drie Arnhemse wijken
Henk Ferwerda Joey Wolsink Nicole Brouwer Juno van Esseveldt
Colofon In opdracht van De gemeente Arnhem Programma breed offensief tegen ondermijnende criminaliteit (BOTOC) Oorspronkelijke foto omslag Jakub Brabec on Unsplash Vormgeving Marcel Grotens
Henk Ferwerda, Joey Wolsink, Nicole Brouwer en Juno van Esseveldt
Misdadige invloed De invloed van criminele netwerken op jongeren in drie Arnhemse wijken ISBN 978-94-92255-58-7
Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van de gemeente Arnhem. De verantwoordelijkheid voor de inhoud van het onderzoek berust bij de auteurs. De inhoud vormt niet per definitie een weergave van het standpunt van de gemeente Arnhem. © 2022, Bureau Beke Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteurs. No part of this publication may be reproduced in any form by print, photo print or other means without written permission from the authors.
Inhoud Voorwoord 7 1 Een onderzoek in drie Arnhemse wijken 9 1.1
Waarom een onderzoek in deze drie Arnhemse wijken? 9
1.2 De probleemstelling en opbrengsten 10 11 1.3 Methoden van onderzoek 1.3.1
Deskresearch 11
1.3.2
Samenstellen basislijst straatprinsen 11
1.3.3
Netwerkanalyse 12
1.3.4
Verdiepende interviews 15
15 1.4 Leeswijzer
2 De context 16 2.1
Jeugd- en jongerencriminaliteit: ontwikkelingen en carrières 16
2.1.1
Stoppen of doorgaan met criminaliteit 17
2.1.2
Doorgroeiers in de criminaliteit 19
2.2 Drie wijken in Arnhem-Oost 21 2.2.1
Geitenkamp 22
2.2.2
Malburgen 24
2.2.3
Presikhaaf 27
Overeenkomsten en verschillen tussen drie wijken in Arnhem-Oost 30
2.2.4
3 De netwerkanalyse 34 3.1
Over carrières, rekrutering, categorieën plegers en clusters 34
3.2 Eerste opbrengst: next generation 38 3.3 Het netwerk: een eerste beschrijving 38 3.4 Het netwerk en de categorieën 42 3.5 De clusters binnen het netwerk 46 3.6
Inzoomen op Arnhem en drie wijken in Arnhem-Oost 49
3.7
Inzoomen op de drugsproblematiek in drie wijken in Arnhem-Oost 54
3.7.1
De wijk Geitenkamp 54
3.7.2
De wijk Malburgen 60
3.7.3
De wijk Presikhaaf 65
3.7.4
Resumé 72
75 3.8 Naar een aanpak
4 De balans opgemaakt 79 Referenties 87 Bijlagen
Bijlage 1 – Incidenten naar hoofd- en subcategorieën 97
Bijlage 2 – Criminele netwerkvorming in de rest van Arnhem 99
Voorwoord
In dit rapport wordt verslag gedaan van een onderzoek naar de invloed van criminele fluïde netwerken op de jeugd in drie wijken in Arnhem-Oost, te weten Geitenkamp, Malburgen en Presikhaaf. Achtergrond van het onderzoek is dat de gemeente Arnhem de komende jaren op diverse manieren de strijd aan wil gaan met de drugscriminaliteit in de stad. Een van de onderdelen van het meerjarenprogramma is de preventieve, proactieve en repressieve aanpak van jongeren in de drugscriminaliteit in drie wijken in Arnhem-Oost. Binnen de gemeente leven al langere tijd zorgen over de ondermijnende criminaliteit in de wijken en de invloed die daar mogelijk vanuit gaat op de jeugd. In dit rapport presenteren we een analyse die zicht geeft op een crimineel netwerk waarbinnen verschillende categorieën jongeren en jongvolwassenen in contact staan met criminele structuren in deze wijken en daarbuiten. Het onderzoek is uitgevoerd in opdracht van het programma breed offensief tegen ondermijnende criminaliteit (BOTOC) en staat nadrukkelijk in dienst van de lokale en eventueel bovenlokale aanpak. Voor het onderzoek gebruikten we diverse bronnen. Zo werd bestaande politie-informatie met een nieuwe analysetechniek geanalyseerd, werden open bronnen en literatuur geraadpleegd en werden 24 Arnhemse professionals bij het onderzoek betrokken.
Het betreft frontline professionals vanuit de gemeente, de politie en het straathoek-, meiden- en jongerenwerk. De gesprekken met de professionals waren verhelderend, nuttig en ook leuk. We zijn hen zeer erkentelijk voor hun inbreng en danken hen daarvoor. Een speciaal woord van dank gaat in de eerste plaats uit naar Eddy Klein Hofmeijer, analist in de Politie Eenheid Oost-Nederland voor het uitvoeren van de analyse. Verder zijn wij Ruben Allen, Birgitt Kromkamp, Frederieke Schilling, Paulien Toonen, Bianca van der Weijden en Trudy Witjes van de gemeente Arnhem en Mikel Kleinpenning, Sanne Pothuizen, Eric Wijnhoud en Gideon
Voorwoord 7
Zandstra van de Politie Arnhem veel dank verschuldigd voor het meedenken, aanleveren van informatie en het organiseren van de verschillende bijeenkomsten met professionals. Tot slot bedanken we de leden van de leescommissie voor hun feedback op het manuscript. Het betreft Frank van Leeuwen, Frederieke Schilling, Monique Willemsen-van de Kamp en Gideon Zandstra.
Henk Ferwerda, Joey Wolsink, Nicole Brouwer en Juno van Esseveldt Arnhem, februari 2022
8 Misdadige invloed
1
Een onderzoek in drie Arnhemse wijken
De gemeente Arnhem gaat de komende jaren op diverse manieren de strijd aan met de drugscriminaliteit in de stad. Een en ander is neergelegd in het meerjarenprogramma breed offensief tegen ondermijnende criminaliteit (BOTOC). Een van de onderdelen van het meerjarenprogramma is de preventieve, proactieve en repressieve aanpak van jongeren in de drugscriminaliteit in drie wijken in Arnhem-Oost: Geitenkamp, Malburgen en Presikhaaf. Wanneer we het in dit rapport hebben over de wijken in Arnhem-Oost betreft het deze drie wijken. Binnen de gemeente Arnhem heeft men in het kader van BOTOC behoefte aan een heldere analyse hoe de jongeren op straat zich verhouden tot de criminele structuren in de wijk en daarbuiten. In dit rapport doen we verslag van een onderzoek naar de invloed van criminele fluïde netwerken op de jeugd in de drie Arnhemse wijken.1
1.1 Waarom een onderzoek in deze drie Arnhemse wijken? Binnen de gemeente Arnhem leven al langere tijd zorgen over de ondermijnende criminaliteit in de drie wijken in Arnhem-Oost en de invloed die daar mogelijk vanuit gaat op de jeugd. Een combinatie van sociaaleconomische problematiek in de wijken en de aanwezigheid van criminele structuren (en mogelijk negatieve rolmodellen) maakt jongeren namelijk kwetsbaar voor afglijden naar (georganiseerde) criminaliteit. Dit is de reden dat er vanuit BOTOC in 2021 zes deelprojecten in deze drie wijken zijn opgestart. Dit zijn zowel preventieve als repressieve projecten waarin wordt samengewerkt met onder andere scholen, wijkteams, de politie, het Openbaar Ministerie (OM), het bedrijfsleven, straatcoaches, en jeugden jongerenwerkers.
Een onderzoek in drie Arnhemse wijken 9
Lacune Het ontbreekt tot nu toe echter aan een heldere analyse. Vragen die daarbij gesteld kunnen worden zijn: Hoe verhouden de jongeren op straat zich tot de criminele structuren in de wijk?; Heeft de gemeente samen met haar veiligheidspartners wel de juiste doelgroep in beeld?; Passen de gekozen interventies wel bij deze jongeren wanneer het netwerk om hen heen in beeld is? De gemeente wil derhalve graag in beeld brengen welke negatieve invloed er uitgaat van personen die onderdeel zijn van (bovenlokale) criminele fluïde netwerken: ‘de onzichtbare invloed op het gedrag en de criminele carrièreontwikkeling van jongeren in de wijk’.2 Het in beeld brengen van deze netwerken en de kopstukken (harde kern) en carrièremakers (rising stars) hierbinnen is de basis voor een structurele en effectieve aanpak. De rising stars en de harde kern zijn namelijk voor de jongeren in de wijk te beschouwen als negatieve rolmodellen.
Ambitie De ambitie van dit onderzoek is om inzichtelijk te maken wat de relatie is tussen de overlast en criminaliteit in drie Arnhemse wijken enerzijds en de regionale ondermijnende drugscriminaliteit anderzijds. Op basis van dit beeld wordt nagegaan in hoeverre de bestaande aanpak op problematische jeugd(netwerken) in de wijk, maar ook binnen de persoonsgerichte aanpak (PGA) en de aanpak van ondermijning, afdoende is of bijstelling behoeft.
1.2 De probleemstelling en opbrengsten Voor het onderzoek naar de fluïde criminele netwerken formuleren we de volgende probleemstelling: Hoe is de jeugdcriminaliteit in drie Arnhemse wijken verbonden met en wordt ze beïnvloed door bovenlokale criminele (drugs)netwerken?
10 Misdadige invloed
Uit deze probleemstelling leiden we de volgende concrete onderzoeksvragen af: 1. Hoe ziet het bovenlokale criminele netwerk eruit dat invloed heeft op jongeren in Arnhem-Oost? 2. Welke te onderscheiden categorieën jongeren en ouderen – zoals harde kern, rising stars, criminele locals, jonge aanwas en facilitators – zitten er in het netwerk, wat is hiervan de omvang, wat zijn hun kenmerken en aan welke vormen van criminaliteit maken ze zich schuldig? 3. Welke clusters zijn er binnen het netwerk te onderscheiden en wat zijn hun kenmerken en criminaliteitspatronen? 4. Wat betekent voorgaande voor de aanpak van de harde kern, rising stars, criminele locals, jonge aanwas en facilitators? Voor de uitvoering van dit onderzoek is samengewerkt met een politie-analist uit de Eenheid Oost-Nederland. Hierdoor kent het onderzoek een tweeledige opbrengst. Allereerst is er deze geanonimiseerde onderzoeksrapportage, maar daarnaast is er ook een analyse op naamsniveau die door de politie-analist is overgedragen aan en in beheer is bij het basisteam Arnhem-Noord. Binnen de geldende convenanten kan deze analyse gebruikt worden voor de aanpak. Omdat de onderzoekers alleen gebruik hebben kunnen maken van geanonimiseerde informatie en niet van informatie op persoonsniveau is het in de beschrijving van het netwerk niet mogelijk om in te zoomen op criminele families.3
1.3 Methoden van onderzoek Het onderzoek bestaat uit een aantal onderdelen die hierna worden toegelicht.
1.3.1 Deskresearch Om dit onderzoek en de onderzoeksgroep in een context te plaatsen, analyseerden we open bronnen, notities, registraties van de gemeente en literatuur. We geven op basis van deze bronnen in hoofdstuk 2 een beeld van ontwikkelingen en carrières in de jeugd- en jongerencriminaliteit enerzijds en typeren de wijken Geitenkamp, Malburgen en Presikhaaf – de wijken waar de personen in dit onderzoek een band mee hebben – anderzijds.
1.3.2 Samenstellen basislijst straatprinsen De analyse kent het samenstellen van een primaire namenlijst (basislijst) als startpunt. Om te komen tot een dergelijke lijst is informatie/kennis van betrokken ‘streetlevel functionarissen’ uit de wijken aangevuld met informatie van een
Een onderzoek in drie Arnhemse wijken 11
aantal rechercheurs. Omdat er in dit onderzoek voor gekozen is om de onderzoekers geen kennis te laten nemen van informatie op naamsniveau is deze lijst via de politie overgedragen aan de politie-analist. De basislijst van in totaal 132 personen verdeeld over de drie wijken is samengesteld uit twee bronnen die te typeren zijn als straatinformatie: Straatprinsen of kopstukken: dit zijn de op dit moment crimineel actieve jongeren en jongvolwassenen (vaak vanaf een jaar of 16) uit de wijk die behoren tot de problematische jeugdgroep in de wijk, die veel (criminele) contacten hebben, te beschouwen zijn als informele of formele leiders die zichtbaar zijn of op de achtergrond de touwtjes in handen hebben, die invloed hebben op het gedrag van de jongeren op straat en te zien zijn als de spinnen in het spreekwoordelijke web; Straatprinsen of kopstukken van toen: dit betreft een aantal twintigers en dertigers met hetzelfde profiel als hierboven maar die uit beeld zijn en volgens professionals op de achtergrond nog steeds een rol spelen.
1.3.3 Netwerkanalyse De netwerkanalyse is in samenwerking met een politie-analist uitgevoerd en ziet er op hoofdlijnen als volgt uit: op basis van politieregistraties van de afgelopen drie jaar is gekeken wie er in samenhang met de personen op de basislijst staan geregistreerd. 4 Deze informatie is uit de Basisvoorziening Handhaving (BVH) gehaald, middels Blue View. Daarbij wordt gebruikgemaakt van een breed scala aan politiecontacten zoals staandehoudingen, aanhoudingen (w.o. heterdaad), meldingen openbare orde, verkeerscontroles en (voornamelijk) aandachtsvestigingen (registraties n.a.v. verdachte situaties). Het is overigens goed mogelijk dat er dat er nog meer registraties op personen bij de politie bekend kunnen zijn in het systeem van de recherche (Summ-it). Deze gevoelige informatie kon niet gebruikt worden voor dit onderzoek, maar kan in een latere fase – aanpak – eventueel nog toegevoegd worden.
Extended netwerk Voorgaande analyse geeft zicht op een uitgebreid of extended netwerk zoals in figuur 1.1 is weergegeven. Dit netwerk bestaat uit 1.635 personen die in de afgelopen 3 jaar tenminste één keer voorkomen als verdachte of betrokkene in 14.611 registraties bij de politie. Nadere analyse van dit extended netwerk leert dat 66 procent van de personen uit Arnhem komt. Van de resterende personen woont een groot deel in Gelderland, maar er zijn ook diverse personen in het netwerk
12 Misdadige invloed
actief die uit andere delen van het land komen zoals Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Almere. Dit illustreert de landelijke reikwijdte van dit netwerk. Figuur 1.1 – Extended netwerk
Naar een limited netwerk Om het netwerk van 1.635 personen op inhoud in te perken en te komen tot een limited netwerk selecteren we personen die op basis van politiecontacten als actief te beschouwen zijn. Zij hebben in de afgelopen drie jaar minimaal tien politiecontacten, waarbij ze minimaal drie keer als verdachte geregistreerd zijn.
Een onderzoek in drie Arnhemse wijken 13
Het limited netwerk dat is ontstaan, vormt de basis voor een verdiepende analyse. Allereerst zijn de volgende stappen gezet: Alle dubbele entiteiten zijn samengevoegd tot één; Alle NN personen zijn verwijderd5 . Dit levert een limited netwerk op – figuur 1.2 – dat bestaat uit 484 personen. Van deze 484 horen 54 personen tot de basisgroep: de oude en nieuwe straatprinsen. De 484 personen komen in de afgelopen drie jaar in 10.311 politieregistraties voor als verdachte of betrokkene. Het betreft 3.087 registraties als betrokkene en 7.224 registraties in de rol als verdachte. Voor deze personen zijn – naast bijvoorbeeld leeftijd, geslacht en woonbuurt – op basis van bestaande cognos-rapportages die binnen de politie gebruikt worden de volgende gegevens aan de personen in het netwerk toegevoegd: Rapport 4311, antecedenten; Rapport 2134, de actieradius van de door hen gepleegde strafbare feiten. Figuur 1.2 – Limited netwerk
14 Misdadige invloed
De 484 personen in het limited netwerk vormen de basis van de beschrijving van het totale netwerk, de categorieën personen binnen het netwerk en de te onderscheiden subnetwerken c.q. clusters. In hoofdstuk 3 gaan we hier nader op in.
1.3.4 Verdiepende interviews In totaal zijn er meerdere groepsgesprekken en individuele gesprekken gevoerd waar in totaal 24 professionals aan hebben meegewerkt. Het betreft frontline professionals vanuit de gemeente (beleid, veiligheid, leefbaarheid en zorg), de politie (blauw en recherche) en het straathoekwerk, meidenwerk en jongerenwerk. In deze sessies in de wijken en daarbuiten is gesproken over de wijken, de jeugd, de context, de overlast en criminaliteit, en de aanpak.
1.4 Leeswijzer In het vervolg van dit rapport gaan we in hoofdstuk 2 in op de context van dit onderzoek. We gaan kort in op een aantal voor dit onderzoek relevante algemene ontwikkelingen in de jeugd- en jongerencriminaliteit en criminele carrières. Verder geven we een beeld van de wijken Geitenkamp, Malburgen en Presikhaaf omdat dit de wijken zijn waar een deel van de personen uit het netwerk wonen en actief zijn. In hoofdstuk 3 beschrijven we het limited netwerk, de categorieën personen binnen het netwerk en de te onderscheiden subnetwerken c.q. clusters. In het afsluitende hoofdstuk 4 – dat te lezen is als een leesvervangende samenvatting – maken we de balans op en reflecteren we op de analyse en opbrengsten.
Eindnoten 1.
2. 3. 4. 5.
In een aparte notitie is op basis van politie-informatie een beeld gegeven van de betrokkenheid van jongeren uit de drie wijken in Arnhem-Oost bij drugscriminaliteit. Zie hiervoor: van Esseveldt & Ferwerda, 2022. Zie ook Ferwerda, Beke & Bervoets, 2017. Zie bijvoorbeeld Ferwerda, de Graaf, Lesscher & Saadat, 2018. Daarbij wordt gebruik gemaakt van Analist’s Notebook en UCINET. Nomen nescio c.q. ‘naam onbekend’.
Een onderzoek in drie Arnhemse wijken 15
2 De context In dit hoofdstuk staan we stil bij de context van dit onderzoek. Allereerst gaan we in op het onderwerp jeugd- en jongerencriminaliteit waarbij ontwikkelingen en carrières centraal staan. Daarna geven we een beschrijving van de drie onderzochte wijken in Arnhem-Oost, oftewel de context waarin een deel van de jongeren uit dit onderzoek een binding mee hebben.
2.1 Jeugd- en jongerencriminaliteit: ontwikkelingen en carrières Sinds de eeuwwisseling is er sprake van een sterke daling (halvering) van de criminaliteit gepleegd door jongeren en jongvolwassenen1 en van een daling van het aantal problematische jeugdgroepen2. Deze daling heeft overigens vooral betrekking op de offline criminaliteit. Recent onderzoek wijst – na een groot aantal jaren daling – op een stabilisering van de omvang van de jeugdcriminaliteit en van een toename van wapenbezit en geweldsmisdrijven onder jongeren en jongvolwassenen. Gedigitaliseerde vormen van jeugd- en jongerencriminaliteit en cybercrime nemen overigens ook toe. Uit diverse onderzoeken3 komt naar voren dat de daling in de jeugd- en jongerencriminaliteit ons in de eerste plaats overkomen is in de vorm van de ‘Crime drop’ als autonome ontwikkeling in de westerse wereld. Daarnaast zijn er ‘Out of the box’ verklaringen, zoals de afname van het loodgehalte in ons milieu. Dit zou invloed hebben op een afname van afwijkend gedrag van mensen. Ook dient de toename van het smartphonegebruik door jongeren genoemd te worden waardoor het rondhangen op straat (met bijbehorend gedrag) voor een deel vervangen is door digitaal rondhangen. 4 Er zijn ook afgedwongen verklaringen voor de daling van de jeugd- en jongerencriminaliteit die ook opgeld doen voor ons land. Dit zijn onder andere:
16 Misdadige invloed
Stedelijke vernieuwing; Vroegsignalering en de aanpak van risicojeugd en -gezinnen; Ketensamenwerking; Gelegenheidbeperkende en technopreventieve maatregelen; ‘Focused policing’.
‘Focused policing’ lichten we er even uit, want deze categorie afgedwongen verklaringen is zeer relevant voor onderhavig onderzoek. Oorspronkelijk verwees ‘policing’ bij deze categorie naar activiteiten en interventies door de politie.5 Inmiddels betreft het hier ook activiteiten en interventies die door de politie met anderen worden uitgevoerd waarbij de politie niet noodzakelijkerwijs zelf de initiatiefnemer of regisseur is. Kortom, het begrip ‘policing’ is van strikt politiewerk langzamerhand verschoven naar gezamenlijke handhaving. Hoe het ook zij, de grote gemene deler bij ‘focused policing’ is focus, samenwerking, persoons-, doelgroep- en gebiedsgericht. Vanuit onderzoek is bekend dat het aanbrengen van gezamenlijke focus in analyse en een gerichte integrale aanpak op hot times, hot spots, hot groups en hot shots zin hebben in het terugdringen van criminaliteit en overlast.6 In het kader van de aanpak van jeugd- en jongerencriminaliteit zijn de Top X-aanpakken zoals de Top600 in Amsterdam (hot shots) en de aanpak van jeugdgroepen (hot groups) voorbeelden binnen deze categorie. Dit zijn aanpakken waar de politie samen met haar ketenpartners de afgelopen jaren sterk op heeft ingezet.
Onderzoekers7 constateren bijvoorbeeld dat in meer dan de helft (60%) van de door hen bekeken criminele jeugdgroepen sprake is geweest van een integrale aanpak, waarbij duidelijke stappen zijn gezet in de onderlinge samenwerking met positieve resultaten.
2.1.1 Stoppen of doorgaan met criminaliteit In de internationale criminologie bestaan theorieën waarin een relatie wordt gelegd tussen de levensloop van jongeren en hun betrokkenheid bij criminaliteit. Met name Sampson en Laub8 hebben veel onderzoek gedaan naar dit fenomeen en ook invloed gehad op Nederlands onderzoek9. Bekend is het onderscheid tussen het zogeheten opgroei- en signaalgedrag, en het daarmee verband houdende onderscheid tussen desistance (stoppen) en persistance (doorgaan). We lichten een en ander hierna toe.
Stoppen Veruit het leeuwendeel van de jeugdcriminaliteit kan onder opgroeigedrag worden geschaard en neemt af met het ouder worden.10 Naarmate de jaren vorderen,
De context 17
veranderen de sociale bindingen van jonge mensen ten faveure van een conventionele maatschappelijke carrière. Jongerenwerkers geven bijvoorbeeld vaak aan dat ‘woning’, ‘wijf’ ‘werk’ – en tegenwoordig ‘wifi’ – factoren zijn die invloed hebben op het uiteindelijk stoppen met criminaliteit. Onder invloed van de levensloopcriminologie is er tevens aandacht voor deze desistance en de verklarende factoren die daarbij een rol spelen.11 Bij desistance staat het proces van stoppen met crimineel gedrag en het opbouwen van een nieuwe, niet-criminele identiteit centraal.12 Copp, Giordano en Longmore13 concluderen in een recent artikel dat naast gebeurtenissen in de levensloop zoals trouwen en kinderen krijgen, ook cognitieve processen een rol spelen. Zij duiden met name op de zich rijpende identiteit van de jongere crimineel die eveneens een rol speelt bij het stoppen. Het belang van een ontwikkelende identiteit kan moeilijk los worden gezien van tamelijk recente bevindingen in de neurologie. Ook in de neurologie wordt namelijk bevestiging gevonden in het patroon van een afnemende criminaliteit met het vorderen der levensjaren. Alleen komt de neurologie met een biologische verklaring, namelijk de rijping van de hersenen.14 Het puberbrein maakt dat jongeren de gevolgen van hun handelen niet altijd adequaat kunnen inschatten en dat zou mede het opgroeigedrag veroorzaken.
Uit onderzoek van Weijers15, blijkt dat jonge veelplegers lang afwegen of ze zullen doorgaan of stoppen met criminaliteit. Deze uitkomst weerspreekt de tot nu toe dominante theorie uit de criminologie dat jongeren ongemerkt stoppen met criminaliteit. Degenen die willen stoppen, ervaren volgens Weijers dat het oude leven niet meer bij hen past, dat de inkomsten tegenvallen en dat de lol eraf is. Ze zijn de stress zat, zien geen toekomst meer in hun oude levensstijl en voelen zich er te oud voor. Interessant zijn ook de interventies waarin ex-gedetineerden en/of personen die hun criminele carrière vaarwel hebben gezegd (desisters) een belangrijke rol kunnen spelen om actieve daders er toe te bewegen hun criminele carrière vaarwel te zeggen. Er worden hiervoor ook wel termen gebruikt als ´positive role models´, ´peer support´ en ´mentoring projects´.16 Naast de reeds genoemde verklaringen voor het stoppen met criminaliteit, noemt Geenen17 in het rapport ‘Stoppen is afzien’ de betekenis van professionals bij desistance. Net als Rovers18 gaat zij ervan uit dat de kwaliteit van de relatie van professionals en cliënten effect heeft op de resultaten van interventies.
18 Misdadige invloed
Resisters In Nederland heeft met name Adjiembaks (2018) met haar dissertatie ‘(On)gemerkt bijzonder: levensverhalen van resisters en de betekenis van het uitblijven van een criminele carrière’, aandacht geschonken aan resistentie. Het gaat hierbij om het verschijnsel dat personen in een criminele omgeving die blootstaan aan risicofactoren lang niet altijd zelf crimineel worden. Een categorie weet de verleidingen te weerstaan.
Doorgaan Een klein deel van de jongeren en jongvolwassenen gaat door met hun criminele levenswandel, ook als de jaren vorderen. Ouder worden, veranderende bindingen, een rijpende identiteit en het volwassen worden van de hersenen lijken minder of geen effect te hebben op deze categorie. Vaak betreft het hier het aandeel personen dat al tijdens de jonge jaren signaalgedrag liet zien in de vorm van vroege voorspellers van een (aanhoudende) criminele carrière. Voorbeelden daarvan zijn onder andere spijbelgedrag, pestgedrag en het afkomstig zijn uit een zwak sociaal gezin.19 Ook deelname aan een criminele jeugdgroep is een krachtige voorspeller voor een latere criminele carrière. De jeugdgroep is niet zelden een ‘kraamkamer’ voor de georganiseerde criminaliteit.20 Daarbij moet wel opgemerkt worden dat doorgaan bepaald niet hetzelfde is als doorgroeien. Net als in dit onderzoek hebben we ook in eerder onderzoek onderscheid gemaakt tussen de zogeheten criminele locals en de harde kern.21 Bij eerstgenoemde categorie gaat het bij uitstek om vaak oudere, lokale veelplegers die ooit instroomden als jeugdcrimineel. Het betreft niet bepaald de succesvolle criminelen. Vaak gaat het dan om personen die het op meerdere vlakken maar niet lukt om een conventionele carrière op de bouwen.
Hierbij valt te denken aan verslaafde veelplegers of personen die het om diverse redenen maar niet lukt om afscheid te nemen van de criminele levensstijl. Succesvol in crimineel opzicht is wel de harde kern: beroepscriminelen die vaak in georganiseerd verband en bovenlokaal actief zijn. Daarover gaat de volgende paragraaf.
2.1.2 Doorgroeiers in de criminaliteit We beginnen deze paragraaf met een fragment uit een onderzoek naar de impact van illegale vuurwapens.22
De context 19
Mocro Maffia De ‘Mocro Maffia’ vindt haar oorsprong in een jeugdgroep die aan het begin van deze eeuw actief was in de Diamantbuurt in De Pijp in Amsterdam. De groep die zich in haar beginjaren bezighoudt met overlast en intimidatie groeit door richting bedreigingen, overvallen, inbraken en de handel in coke. Door een ruzie in 2012 over een partij coke van 200 kilo die verdween uit de haven van Antwerpen valt de groep uit elkaar en ontstaan er twee groepen. De eerste staat onder leiding van Gwenette Martha en bij de andere stonden Houssine Ait Soussan (alias Hoes of de burgemeester) en Benaouf Adoui aan het roer. Sinds 2012 zijn er over en weer meer dan twintig liquidaties gepleegd die telkens over drugs gaan. Inmiddels zijn er meerdere groepen bij de drugsoorlog van de ‘Mocro Maffia’ betrokken. Moorden leiden tot nieuwe vetes waar broers, neven en (voormalige) vrienden in verwikkeld raken. Semi-automatische en automatische vuurwapens en PGP-Blackberry’s (Pretty Good Privacy) zijn onderdeel van de bedrijfsuitrusting van deze gewelddadige drugscriminelen. De term ‘Mocro Maffia’ is overigens vreemd omdat er niet alleen mannen van Marokkaanse komaf bij betrokken zijn en ze met de aanduiding ‘maffia’ teveel status krijgen. Topcrimineel Gwenette Martha kwam in 2014 om het leven. Hij had maar liefst 80 ‘schotwonden’.
Benaouf Adoui is veroordeeld voor een liquidatie in Antwerpen en zou in 2020 voorwaardelijk in vrijheid komen. Hij blijft echter langer vastzitten omdat men hem linkt aan een verijdelde bevrijdingspoging met een helikopter uit de gevangenis in Roermond, waarna hij is overgeplaatst naar de Extra Beveiligde Inrichting (EBI) in Vught. Hij geldt al jaren als een sleutelfiguur in de aanhoudende oorlog in de onderwereld. Houssine Ait Soussan is op vrije voeten en zit in Marokko en behoort samen met Ridouan Taghi (alias Kleine) en Richard Riquelme (alias Rico de Chileen) tot de belangrijkste erfgenamen.
Voorgaand fragment illustreert hoe de – hoogstwaarschijnlijk – zwaarste criminelen van dit moment vanuit groepen jongeren die zich eerst schuldig maakten aan overlast en intimidatie op straat zijn doorgegroeid richting de drugscriminaliteit. Het fragment is heftig, maar gelukkig ook uitzonderlijk. Slechts een kleine groep jongeren – vaak met specifieke kenmerken en opgroeiend in bepaalde contexten –blijkt door te groeien richting High Impact Crimes en richting zware en soms zelfs georganiseerde criminaliteit, zo blijkt uit diverse onderzoeken.23
20 Misdadige invloed
In een recent artikel24 wordt nader ingegaan op deze groep (potentiële) doorgroeiers. Het betreft de jongeren die, soms al heel jong (jonger dan 16 jaar), standaard met echte en/of nepwapens buurtbewoners bedreigen, medepassagiers aanvallen in het openbaar vervoer of een overval (proberen te) plegen op straat, op een benzinestation of een winkel. Deze jongens zijn vaak al enige tijd actief op straat – op typische ‘hot spots’ – met overlast, bedreiging en geweld. Daarnaast vertonen ze wangedrag, spijbelen ze en worden ze weggestuurd van school. Vaak zijn er problemen in de thuissituatie en wordt handel in drugs in het milieu als een voor de hand liggende bron van inkomsten beschouwd. Doorgegroeide criminelen die deel uitmaken van de ‘Mocro Maffia’ zijn hun (negatieve) rolmodellen. De doorgroeiers of rising stars lopen vanwege hun meestal opvallende gebrek aan empathie en besef van de afschuwelijke gevolgen van hun gedrag ernstig risico om snel door te groeien richting criminaliteit als routine, met name richting routineuze gewelddadige misdrijven in het kader van betrokkenheid bij drugscriminaliteit. Daarmee dreigen ze overigens voor zichzelf ook de toegang tot een aangepast, niet crimineel leven verder te blokkeren. De potentiële doorgroeiers zijn enerzijds ‘te groot voor de wijkagent’ en anderzijds ‘te klein voor de recherche’.
Vanuit zorgen om verharding van de jeugdcriminaliteit wordt deze categorie van potentiële doorgroeiers als zeer zorgelijke gezien. Juist hun ‘tussenstatus’ – minder zichtbaar in de wijk en op weg richting de georganiseerde drugscriminaliteit – betekent dat ze door professionals gemakkelijk uit het oog verloren kunnen worden. De politie signaleert deze jongens minder in de wijk omdat hun actieradius groter wordt. Ze plegen hun strafbare feiten namelijk meer regionaal en bovenregionaal. Waar ze ooit onderdeel uitmaakten van een jeugdgroep en begonnen met overlast in de wijk, maken ze nu in de luwte carrière in de zwaardere criminaliteit. In die zin zijn overlastgevende en criminele jeugdgroepen te beschouwen als de ‘kraamkamer van de georganiseerde misdaad’.25
2.2 Drie wijken in Arnhem-Oost Drie wijken in Arnhem-Oost vormen de context waarin een deel van de jongeren uit dit onderzoek een binding mee hebben. Dat is de reden dat we in deze paragraaf achtereenvolgens een schets van de wijken Geitenkamp, Malburgen en Presikhaaf geven. We besluiten met een aantal verschillen en overeenkomsten tussen deze drie wijken in Arnhem-Oost.
De context 21
2.2.1 Geitenkamp De wijk Geitenkamp, in de volksmond ook wel ‘de geitenbult’ genoemd, is ontworpen in 1918 en vernoemd naar een boerderij die voorheen op die plek lag. Ten tijde van het bouwen van de wijk lag deze ver van het stadscentrum af. De wijk is dan ook opgezet als zelfstandige woonwijk met eigen voorzieningen. Centraal in de wijk bevindt zich een marktplein waar van origine verschillende winkels en een café gevestigd zijn. De wijk wordt omschreven als een stadswijk met een dorpsgevoel.26 Geitenkamp ligt in een heuvelachtig gebied waardoor er zich in de wijk grote hoogteverschillen bevinden. Vanwege deze bijzondere ligging en vanwege de bouwstijl uit de jaren 20 en 30 is de wijk aangewezen als beschermd stadsgezicht.27 De wijk Geitenkamp manifesteert zich letterlijk en figuurlijk als een aparte, sterk samenhangende eenheid. Dit komt onder andere vanwege de duidelijke begrenzing van de wijk en het feit dat de meeste gebouwen in een tijdsperiode van tien jaar zijn gebouwd en daarna nooit meer zijn veranderd.28 In tegenstelling tot Presikhaaf en Malburgen, is Geitenkamp géén voormalige ‘Vogelaarwijk’. Wel is Geitenkamp, eveneens als de twee andere wijken, opgenomen in de Arnhem-Oost aanpak.29 In de Arnhem-Oost aanpak staan vijf wijken centraal waar sprake is van sociale problemen in combinatie met overlast en criminaliteit.
Via verschillende initiatieven wordt geprobeerd om de situatie in deze wijken te verbeteren, onder andere op gebieden zoals onderwijs, wonen en veiligheid.30
Demografie In Geitenkamp wonen 3.884 mensen, waarvan het merendeel een Nederlandse achtergrond heeft (73,6%). Ongeveer 10 procent van de inwoners heeft een westerse achtergrond. De overige inwoners hebben een Turkse (3,4%), Surinaamse (2,1%), Antilliaanse (2,0%), Marokkaanse (0,4%) of overige niet-westerse achtergrond (8,5%).31 De wijk wordt dan ook omschreven als een ‘witte volkswijk met weinig allochtonen’.32 De huishoudens bestaan voor iets meer dan de helft uit eenpersoonshuishoudens (53%). Daarnaast zijn er eenoudergezinnen (15%), paren met kinderen (12%) en paren zonder kinderen (20%) in de wijk. De bevolkingsgroei in de wijk is de afgelopen 20 jaar sterk afgenomen. Ongeveer 90 procent van de woningen in Geitenkamp heeft een WOZ-waarde onder de €200.000. Maar liefst 82 procent van de huizen is in het bezit van een woningcorporatie. Mede hierdoor wordt de wijk op de website van de gemeente omschreven als een wijk die als voorbeeld van sociale woningbouw genoemd mag worden.33 Het feit dat de wijk een beschermd stadsgezicht is, kent ook een negatievere kant. Om deze reden mogen de nu relatief kleine huizen namelijk niet worden aangepast
22 Misdadige invloed
door ze bijvoorbeeld samen te voegen of te verbouwen. Dit maakt dat de huizen en daarmee dus de wijk niet interessant genoeg is voor mensen met een hoger inkomen die willen wonen in grotere huizen.34 De sociaaleconomische positie van de inwoners van Geitenkamp is niet altijd even goed. Er is onder andere sprake van laaggeletterdheid, eenzaamheid onder bewoners en schuldenproblematiek. De werkloosheid is hoog en ook de bijstandsdichtheid is op een hoog niveau in de wijk. Zo heeft in 2020 gemiddeld 16 procent van de inwoners tussen de 15 en 64 jaar in Geitenkamp een bijstandsuitkering. Ongeveer 70 procent van deze groep ontvangt de bijstandsuitkering al meer dan drie jaar. Het gemiddelde besteedbaar huishoudensinkomen in de wijk is een stuk lager dan het besteedbaar inkomen dat voor de rest van de stad Arnhem geldt (respectievelijk €25.500 en €37.300). In de wijk is dan ook 24 procent van de huishoudens te omschrijven als een huishouden met een laag inkomen. Dit is twee keer zoveel als het gemiddelde van de stad.35 Veel kinderen groeien op in armoede en er is sprake van generatiearmoede waarbij de armoede van generatie op generatie wordt doorgegeven. Daarnaast wonen veel kwetsbare mensen bij elkaar in de wijk, zoals mensen die begeleid wonen of mensen die een psychische kwetsbaarheid hebben maar weinig begeleiding krijgen.
Daarnaast stellen bewoners dat er ‘vluchtelingen’ uit de andere wijken in Arnhem, waar de goedkopere woningen zijn gesloopt en deze vervangen zijn door duurdere woningen, naar de Geitenkamp zijn toegekomen. Volgens de bewoners veroorzaakt dit extra spanning in de wijk en volgens hen is de Geitenkamp dan ook ‘het afvoerputje van Arnhem’ geworden.36
Leefbaarheid, veiligheid en maatschappelijke participatie Uit een onderzoek naar de veiligheid, leefbaarheid en het welzijn van de bewoners in Arnhem bleek dat de leefbaarheid in de wijk Geitenkamp een relatief lage score krijgt, namelijk een 6,5. De sociale cohesie in de wijk scoort net iets onder het gemiddelde van de stad (respectievelijk 5,3 en 5,7 gemiddeld). In de wijk wordt door de bewoners overlast ervaren door buurtproblemen waarbij verloedering het meeste voorkomt, gevolgd door verkeersoverlast.37 Daarnaast komen ook sociale overlast, vermogensdelicten, dreiging en overige overlast in grotere mate voor in Geitenkamp dan in de stad in zijn geheel.38 Ten opzichte van 2019 is het aantal delicten in de wijk in 2020 met 25 procent gestegen. Het gaat dan bijvoorbeeld om vermogensdelicten en vernielingen.39 Verder is opvallend dat het aandeel inwoners van Arnhem dat negatief is over de ontwikkeling van hun buurt in het afgelopen jaar het hoogste is in Geitenkamp, namelijk 41 procent. Daarnaast zijn er in de wijk relatief veel mensen die verwachten dat de buurt in