8. Onderhandelingsdossier - Concept teksten visie en bouwstenen akkoord

Coalitieonderhandelingen Arnhem 2022

Visiedocument, bouwstenen en tekst coalitieakkoord • • • • • • • • • •

• • •

Visiedocument versie 1 (14 april 2022) Visiedocument versie 2 (18 april 2022) Bouwstenen coalitieakkoord sociaal domein (25 april 2022) Bouwstenen coalitieakkoord wonen natuur openbare ruimte mobiliteit (2 mei 2022) Bouwstenen coalitieakkoord duurzaamheid (2 mei 2022) Bouwstenen coalitieakkoord cultuur economie burgerparticipatie (05 mei 2022) Bouwstenen coalitieakkoord veiligheid organisatie Arnhem Oost (13 mei 2022) Bouwstenen coalitieakkoord Afval Dierenwelzijn Milieu duurzaamheid (15 mei 2022) Bouwstenen coalitieakkoord Cultuur evenementen erfgoed EZ burgerparticipatie wijken (15 mei 2022) Bouwstenen coalitieakkoord Kansengelijkheid bestaanszekerheid armoede schulddienstverlening jeugd onderwijs jeugdzorg zorg welzijn sport (15 mei 2022) Bouwstenen coalitieakkoord Wonen stedelijk ontwikkeling natuur openbare ruimte mobiliteit parkeren (15 mei 2022) Concept coalitieakkoord (20 mei 2022) Financiën tekst coalitieakkoord (24 mei 2022)

Arnhem 2030: groen, kansrijk en verbonden In 2030 zijn er voldoende, goede en betaalbare woningen voor alle Arnhemmers. Wachttijden van veertien jaar voor een sociale huurwoning behoren tot het verleden en het is weer mogelijk om door te stromen naar een aantrekkelijke grotere of kleinere woning. Daken zijn voorzien van zonnepanelen en huizen zijn maximaal geïsoleerd om zo min mogelijk gas en elektriciteit te verbruiken. Er zijn flinke stappen gezet om de stad gasvrij te maken. Zo investeren we in een duurzame toekomst voor de huidige en volgende generaties, en houden we de energielasten laag waarmee we energiearmoede blijvend voorkomen. Arnhem is in 2030 nog groener en aantrekkelijker voor mens en dier. Met groene straten en parken die goed zijn voor de biodiversiteit en uitnodigen tot spelen, bewegen en ontmoeting. Er zijn uitstekende voorzieningen voor voetgangers en fietsers, waardoor mensen steeds vaker de auto laten staan. De bereikbaarheid met het openbaar vervoer is van een hoog niveau en voor iedereen toegankelijk. Elke Arnhemmer heeft dezelfde mogelijkheden om zijn, haar of hun ambities waar te maken. Ook als je start met een achterstand. Door de Arnhem-Oost aanpak zijn we er in geslaagd om de tweedeling tussen arm en rijk te doorbreken. Iedereen moet kunnen voorzien in zijn levensonderhoud.

We bieden perspectief op een kansrijke toekomst en investeren in een sterke en circulaire economie om de bestaanszekerheid van onze inwoners te waarborgen. De jarenlange investeringen in de leefbaarheid van de verschillende wijken werpen hun vruchten af. In heel Arnhem is het fijn opgroeien en samenleven. De ongelijkheid die van generatie op generatie wordt doorgegeven, hebben we doorbroken. De buurt waarin kinderen en jongeren wonen en naar school gaan is een veilige plek die hen aanspoort om zich verder te ontwikkelen. Met de integrale aanpak van de pedagogische wijk zorgen we dat jongeren op het rechte pad blijven en niet afglijden naar de criminaliteit. Het is de gemeenschap die hier het verschil maakt. Arnhem is een levendige, kunstzinnige en creatieve stad. Jong en oud kunnen genieten van een uiteenlopend en inspirerend cultureel aanbod dat in de hele stad beschikbaar is. De diversiteit die de amateurkunst en de culturele top ons biedt, werkt versterkend en verbindend. Arnhemmers zijn er in alle opzichten op vooruit gegaan in 2030. We hebben de wooncrisis achter ons gelaten en de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen is fors afgenomen. Het vertrouwen in de politiek is hersteld. Iedereen krijgt dezelfde kansen om het beste uit zichzelf te halen en discriminatie en racisme worden hard aangepakt. Arnhemmers zijn trots op hun stad.

Dit toekomstbeeld is niet zomaar een stip aan de horizon. Het is de optelsom van alle maatregelen en acties die in dit coalitieakkoord staan. Het is niet alleen ambitieus, maar ook hard nodig. De klimaat- en wooncrisis dulden geen stilstand. Daarbij hebben de gevolgen van geopolitieke ontwikkelingen ook hun weerslag op Arnhem. Hoewel onze invloed zich beperkt tot onze stad, is het onze plicht om alles te doen wat in ons vermogen ligt om Arnhem toekomstbestendig

te maken. Dit moet gebeuren vanuit de verschillende thema’s en in samenhang met elkaar. De crises vragen om een integrale crisisaanpak waarbij we tijdelijke of ongebruikelijke maatregelen om snel grote slagen te slaan, niet uit de weg zullen gaan. Wat Arnhem nodig heeft is daadkracht en lef. Dat doen we als bestuur niet alleen. Het Arnhem van 2030 richten we samen met de stad in. Steeds opnieuw zoeken en vinden we de verbinding met bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties, bijvoorbeeld door middel van burgerparticipatie. De gemeente stelt de kaders en doelen vast, die vervolgens stap voor stap samen met de stad worden uitgewerkt. Hierbij is de gemeente in al haar rollen een betrouwbare overheid, die haar afspraken na komt en in contact met de inwoner uitgaat van vertrouwen. Bij het maken van ingewikkelde keuzes neemt de gemeente het voortouw en legt daar verantwoording over af. Door te werken met een wijkgerichte aanpak zorgen we dat iedere wijk de focus en aandacht krijgt die nodig is. Hierbij hebben we oog voor individuele behoeftes in een wijk. Zo zoeken we voortdurend de balans tussen collectieve oplossingen en maatwerk. In Arnhem zijn we solidair met elkaar. Wie het minder breed heeft wordt financieel ondersteund. Dit vraagt een bijdrage van inwoners met meer draagkracht. De sterkste schouders dragen de zwaarste lasten.

Solidariteit gaat niet alleen over het heden, maar ook over de toekomst. We doorbreken generatiearmoede en pakken de klimaatcrisis aan door nu duidelijke en eerlijke keuzes te maken en te investeren in groene en duurzame maatregelen. Dit ambitieuze, groene en sociale Arnhem van 2030 vraagt inzet van ons allemaal. De toekomst van Arnhem maken we samen.

Arnhem 2030: groen, kansrijk en verbonden In een onrustige wereld staat ook Arnhem voor belangrijke beslissingen. De klimaatcrisis, de problematiek op de huizenmarkt en de kloof tussen arm en rijk zijn stuk voor stuk vraagstukken die om krachtige oplossingen vragen. Daarom gaan we de komende jaren, vol optimisme, samen met de stad aan de slag om met lokale maatregelen grote stappen te maken. We zien een 2030 voor ons waarin er veel meer goede en betaalbare woningen voor alle Arnhemmers zijn. Waarin enorme wachttijden voor een sociale huurwoning behoren tot het verleden en waarin het voor mensen weer mogelijk is om door te stromen naar een aantrekkelijke grotere of kleinere woning. Daken zijn voorzien van zonnepanelen en huizen zijn maximaal geïsoleerd om zo min mogelijk gas en elektriciteit te verbruiken. De afhankelijkheid van fossiele brandstoffen is verleden tijd. Er zijn flinke stappen gezet om de stad gasvrij te maken. De schone lucht, de gezonde bodem en de goede waterkwaliteit maken dat mensen in een prettige leefomgeving wonen. Zo investeren we in een duurzame toekomst voor de huidige en volgende generaties, en houden we de energielasten laag waarmee we energiearmoede blijvend tegengaan. Arnhem is in 2030 nog groener en aantrekkelijker voor mens en dier. We behouden en versterken de natuur.

De groene straten en parken die goed zijn voor de biodiversiteit, nodigen uit tot spelen, bewegen en ontmoeting. Er zijn uitstekende voorzieningen voor voetgangers en fietsers en mensen maken minder gebruik van de auto. We willen dat het openbaar vervoer goed bereikbaar is en voor iedereen toegankelijk. Elke Arnhemmer heeft dezelfde mogelijkheden om zijn, haar of hun ambities waar te maken. Ook als je start met een achterstand. Mede door de ArnhemOost aanpak zijn we er in geslaagd om de tweedeling tussen arm en rijk te doorbreken. Iedere Arnhemmer mag rekenen op voldoende inkomen. We bieden perspectief op een kansrijke toekomst en investeren in een sterke en circulaire economie om de bestaanszekerheid van onze inwoners te waarborgen. De jarenlange investeringen in de leefbaarheid van de verschillende wijken werpen hun vruchten af. In heel Arnhem is het fijn opgroeien en samenleven. De ongelijkheid die van generatie op generatie wordt doorgegeven, hebben we doorbroken. Iedereen krijgt dezelfde kansen om het beste uit zichzelf te halen. Discriminatie en racisme worden hard aangepakt. De buurt waarin kinderen en jongeren wonen en naar school gaan is een veilige plek die hen beschermt, uitdaagt en weerbaar maakt. Alle belangrijke partijen in een wijk vormen samen een stevig netwerk om jonge Arnhemmers heen en bieden hen perspectief.

Het is de gemeenschap die hier het verschil maakt. Arnhem is een levendige, creatieve en kunstzinnige stad. Alle Arnhemmers kunnen genieten van en meedoen aan een uiteenlopend en inspirerend cultureel aanbod dat in de hele stad beschikbaar is. De diversiteit van de amateurkunst, de makers, de instellingen en de culturele top werken versterkend en verbindend.

Dit toekomstbeeld is niet zomaar een mooi vergezicht. Het is de optelsom van alle maatregelen en acties die in dit coalitieakkoord staan. Het is niet alleen ambitieus, maar ook hard nodig. De klimaat- en wooncrisis dulden geen stilstand. Daarbij hebben de gevolgen van internationale politieke ontwikkelingen ook hun weerslag op Arnhem. Hoewel onze invloed zich beperkt tot onze stad, is het onze plicht om alles te doen wat in ons vermogen ligt om Arnhem toekomstbestendig te maken. Dit vraagt om een samenhangende aanpak over de grenzen van beleidsterreinen heen. Een crisisaanpak waarbij we tijdelijke of ongebruikelijke maatregelen om snel grote slagen te slaan, niet uit de weg zullen gaan. Wat Arnhem nodig heeft is daadkracht en lef. Dat doen we als stadsbestuur niet alleen. Het Arnhem van 2030 richten we samen met de stad in. Steeds opnieuw zoeken en vinden we de verbinding met bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. We werken samen met de stad op basis van heldere kaders, die stap voor stap samen met Arnhemmers worden uitgewerkt. Hierbij is de gemeente in al haar rollen een betrouwbare overheid, die haar afspraken na komt en in contact met de inwoner uitgaat van vertrouwen. De gemeente neem de leiding bij ingewikkelde uitdagingen en legt over haar keuzes verantwoording af. Zo werken we aan het herstellen van het vertrouwen in de politiek.

Door te werken met een wijkgerichte aanpak zorgen we dat iedere wijk de focus en aandacht krijgt die nodig is. Hierbij hebben we oog voor specifieke behoeftes in een wijk. Zo zoeken we voortdurend de balans tussen collectieve oplossingen en maatwerk. In Arnhem kijken we naar elkaar om. We zorgen voor Arnhemmers die het nodig hebben en zijn er voor hen. Wie het minder breed heeft wordt ondersteund. Dit vraagt een grotere bijdrage van inwoners en ondernemers met meer draagkracht. Solidariteit gaat niet alleen over het heden, maar ook over de toekomst. We doorbreken armoede die van generatie op generatie wordt doorgegeven. We pakken de klimaatcrisis aan door nu duidelijke en eerlijke keuzes te maken en te investeren in groene en duurzame maatregelen. Als Arnhemmers hebben we veel om trots op te zijn. Dit geeft ons het zelfvertrouwen en de energie om verder te bouwen aan het Arnhem van 2030: ambitieus, groen en sociaal. Dat vraagt om een bijdrage van ons allemaal. De toekomst van Arnhem maken we samen.

Kansengelijkheid en bestaanszekerheid Iedereen in Arnhem heeft recht op een goed leven dat bij hem, haar of hen past. Mogelijkheden om jezelf te kunnen ontwikkelen en het recht op bestaanszekerheid is daarvoor essentieel. Daarbij moet het niet uitmaken in welke wijk je leeft. Alle Arnhemmers moeten mee kunnen doen in de samenleving. Het hebben van werk is daarvoor belangrijk. Of dit nu een betaalde baan, vrijwilligerswerk of mantelzorg is. Arnhem is een eerlijke en sociale stad. De gemeente stimuleert Arnhemmers om aan het werk te gaan en ondersteunt hen bij het vinden van een betaalde baan. Als dit niet lukt, of als dat niet voldoende inkomen oplevert, biedt de gemeente hulp. We zijn solidair met elkaar en bieden ondersteuning als dat nodig is. Want het is belangrijk dat iedere Arnhemmer kan rekenen op voldoende inkomen om van te kunnen rondkomen. We geven op een sociale manier uitvoering aan de Participatiewet door – binnen de wettelijke mogelijkheden – onder andere te werken vanuit vertrouwen, geen tegenprestatie te vragen voor een uitkering en de kostendelersnorm niet toe te passen. De bijstand willen we regelarm gaan uitvoeren. Dit betekent ook dat wie wat wil bijverdienen in de bijstand, daarvoor niet (financieel) wordt benadeeld. In het verlengde daarvan willen we experimenteren met een standaard besteedbaar inkomen of basisinkomen.

Zodra de Rijksoverheid dit mogelijk maakt binnen sociale randvoorwaarden, willen we een pilot gaan draaien. <Mogelijk stukje over wintertoeslag als een nieuwe vorm van bijzondere bijstand en een 13e maand voor bijstandsgerechtigden> afhankelijk van memo organisatie en discussie over wel/ geen generieke regelingen. We geven maximaal uitvoering aan onze verplichting om Arnhemmers zo goed mogelijk te begeleiden naar werk, bijvoorbeeld via opleidingen of passend werk. <Mogelijk stukje over beschut werk/ basisbanen> afhankelijk van memo organisatie. Initiatieven vanuit de stad die bijdragen aan het aan het werk helpen van mensen, stimuleren we. Mensen die werken voor of namens de gemeente Arnhem, willen we meer zekerheid bieden. Werknemers die we nu nog inhuren, willen we zo veel mogelijk in (vaste) dienst nemen. Werknemers die via derde partijen (zoals arbeidsontwikkelbedrijven) bij ons werken, willen we via hun eigen werkgever meer zekerheid geven. Daarnaast willen we als gemeente een voorbeeldrol vervullen als het gaat om het aannemen van mensen die een grotere afstand tot de arbeidsmarkt hebben. We maken ons zorgen over de krapte op de arbeidsmarkt, onder andere over het gebrek aan personeel in techniek, onderwijs en zorg.

Daarom trekken we intensief op met het onderwijs en het bedrijfsleven zodat vraag en aanbod goed op elkaar aansluiten en mensen indien nodig kunnen worden bijgeschoold voor het werk dat beschikbaar is. Arnhem is een studentenstad en we zorgen ervoor dat het voor studenten aantrekkelijk is om tijdens en na hun studie in de stad te wonen en werken.

Armoede en schulddienstverlening

We willen kansenongelijkheid bij voorkeur oplossen door mensen aan werk te helpen. Als dit niet lukt is er een vangnet. Helaas wordt armoede nog dikwijls van generatie op generatie doorgegeven. En in welke wijk je woont is daarbij te vaak nog een bepalende factor. We willen dit doorbreken en focussen daarbij vooral op kinderen en jongeren. We investeren de komende jaren fors in de Arnhem-Oostaanpak (afhankelijk van afspraak). Hierbij zetten we in op preventie, individuele ontwikkeling en het doorbreken van armoede. We zorgen voor goede inkomensondersteuning. We willen dat bij het toekennen van de armoederegelingen gerekend wordt met het besteedbaar inkomen in plaats van met de bijstandsnorm. Een armoedeval – bijvoorbeeld als mensen meer gaan werken – willen we zoveel als mogelijk voorkomen. Armoedebestrijding, schulddienstverlening en bewindvoering zijn belangrijke taken van de gemeente. We doen dit op een zo eerlijke en sociaal mogelijke manier. Dit maakt de armoedebestrijding niet alleen menselijk maar ook effectief. Om de armoedebestrijding, schulddienstverlening en bewindvoering goed uit te kunnen voeren, is het belangrijk om er weer meer grip op te krijgen. Daarom maken we een plan van aanpak om deze taken waar mogelijk weer binnen onze eigen publieke dienst te organiseren.

<Mogelijk stukje over aanpassen Gelrepas, bijvoorbeeld voor gratis of goedkoop OV> afhankelijk van memo organisatie.

Jeugd en onderwijs Onderwijs is een belangrijke pijler bij het tegengaan van ongelijkheid. Zelfontplooiing van jongeren staat hierbij centraal. Kinderen en jongeren moeten in alle wijken in Arnhem kunnen opgroeien in een gezonde en veilige omgeving waar school een wezenlijk onderdeel van is. Binnen de Arnhem-Oost aanpak is dit één van de cruciale pijlers. Om te voorkomen dat kinderen zonder eten of met ongezond eten op school komen, gaan we gezonde schoolmaaltijden aanbieden op scholen waar dat het hardst nodig is (afhankelijk van afspraak). We zijn voorstander van de ‘brede brugklas’ zodat leerlingen zich optimaal en in hun eigen tempo kunnen ontwikkelen. Met het onderwijs werken wij een plan uit voor verlengde ontwikkeldagen aanvullend op het onderwijsprogramma. Bij al deze plannen staat de ontwikkeling van het kind voorop. Ook voor hoog- en andersbegaafden moet er voldoende onderwijsaanbod in of in de buurt van Arnhem zijn. In Arnhem wonen X kinderen in de leeftijd van vier tot en met achttien jaar. Dat maakt het essentieel dat er voldoende, kwalitatief goede en voor iedereen toegankelijke schoolgebouwen zijn, die optimaal bereikbaar zijn met de fiets en het openbaar vervoer. Daarom komt er één integraal huisvestingsplan (IHP) voor de volledige onderwijshuisvesting en investeren we hier de komende jaren fors in (afhankelijk van afspraak).

Met een integraal IHP kunnen we beter aansluiten op de maatschappelijke opgave in de stad en de verschillende opgaven per wijk. In de huisvesting sturen we op het ontwikkelen van

gebouwen voor middelbare scholen waarbij doorstroming naar de verschillende schooltypen mogelijk is. De school wordt meer dan nu een scharnierpunt in de wijk, waarin niet alleen ontmoeting tussen kinderen en jongeren maar ook tussen buurtgenoten onderling plaatsvindt. Ook na schooltijd gaan we de schoolgebouwen beter benutten, waardoor ze een bredere rol en taak krijgen binnen de gemeenschap. Bij de verdere verduurzaming van Arnhem worden ook schoolgebouwen meegenomen. We gaan de schoolgebouwen vergroenen en energiezuinig maken, met een gezond binnenklimaat en groene schoolpleinen die uitnodigen tot spelen en bewegen. Daar waar scholen (vaker) buiten les te willen geven, moedigen we dat aan en faciliteren we dat waar mogelijk.

Jeugdzorg Jongeren die met problemen worstelen, moeten zo vroeg mogelijk worden geholpen om zwaardere problematiek te voorkomen. Dit gebeurt zo veel als mogelijk in de directe leefomgeving van een kind, zoals op school en in de buurt. We zetten in op preventie door de gezinshulp op maat verder uit te breiden. In de hele stad moet jongerenwerk beschikbaar zijn voor iedere jongeren die daar behoefte aan heeft. We gaan door met suïcidepreventie. Ook willen we in gesprek gaan met jongeren om te komen tot een aanpak om eenzaamheid onder jongeren tegen te gaan. De gemeente is verantwoordelijk voor de jeugdzorg. Kinderen en jongeren met acute en zware problemen moeten snel hulp kunnen krijgen. Wachtlijsten zijn daarbij onwenselijk. Jeugdzorginstellingen moet daarbij keuzes maken en als nodig prioriteren op de wachtlijsten. Als gemeente houden we streng toezicht op wat er met kinderen en jongeren binnen de jeugdzorg gebeurt en pakken we een stevige regierol. Jeugdzorg met verblijf is een ingrijpende maatregel, die vaak niet wenselijk is. Als er geen alternatieven zijn die werken, blijven we jongeren volgen om te bezien of dit de beste plek is of dat er alternatieven mogelijk zijn. Wij verwachten van jeugdzorginstellingen dat zij deze lijn volgen, ook met open afschalen van hulp.

Zorg, welzijn en sport Ouderen moeten oud kunnen worden in hun eigen buurt, omdat dit bijdraagt aan gezondheid en geluk. Elke wijk moet voldoende zorg- en welzijnsvoorzieningen hebben waar Arnhemmers laagdrempelig naar toe kunnen. We willen ervoor zorgen dat ook ouderen die minder mobiel zijn, hun huizen weer uitkomen. We streven naar fysieke en mentale fitheid van onze inwoners en blijven inzetten op Arnhem als dementie-vriendelijke stad. We proberen de (negatieve gevolgen van) marktwerking op de zorg en jeugdzorg tegen te gaan. Dat pleit voor transparante afspraken met zorgaanbieders, waarbij we bureaucratisering zoveel mogelijk willen voorkomen. Tegelijkertijd pakt de gemeente criminele uitwassen keihard aan.

Arnhem moet een stad zijn die jong en oud uitdaagt tot sporten en bewegen. Sporten is immers niet alleen leuk en inspirerend maar ook gezond en verbindend. Daarom investeren we in een groene en toegankelijke openbare ruimte die aantrekkelijk is om te sporten en bewegen, waaronder ook Urban Sports in de buurt. Sportaccommodaties zien we als belangrijke ontmoetingspunten in de wijk. Samen met partners in de stad verbreden we het Arnhemse preventieakkoord. Daarin maken we afspraken over sport en bewegen, voeding, vitaliteit van ouderen en een gezonde leefstijl. Ook gaan we met sportaanbieders in gesprek over het tegengaan van discriminatie.

<Mogelijk stukje over kunstgras> afhankelijk van memo organisatie

Wonen en stedelijke ontwikkeling Wonen is een grondrecht. Iedereen heeft recht op een goede en betaalbare woning. Helaas is dat op dit moment niet het geval. Huurprijzen zijn onbetaalbaar, een huis kopen is voor starters en mensen met een gemiddeld inkomen bijna onmogelijk. De wooncrisis vraagt om een radicale omslag. We zien wonen niet langer als een markt waar het recht van de sterkste geldt en keren terug naar het ideaal van goede volkshuisvesting. Dat betekent dat we als gemeente een veel stevigere regierol gaan nemen en sterker sturen op het gewenste resultaat: goede, betaalbare en duurzame woningen voor alle Arnhemmers. Allereerst is het van belang dat er voldoende woningen worden gebouwd. In lijn met de afspraken in het Stadsakkoord en de Woondeal bouwen we de komende 20 jaar 16.000 woningen. Minimaal de helft van de woningen bouwen we in een betaalbare categorie en een derde van de woningen valt in de categorie sociale corporatiehuurwoningen. Daarbovenop willen we dat er meer studentenwoningen worden gebouwd in Arnhem. Het liefst maken we hierover concrete afspraken met een corporatie die daarin gespecialiseerd is.

<Bouwen doen we bij voorkeur binnen de bestaande stad (inbreiding). We bouwen zeker niet in natuurgebieden en parken. Datzelfde geldt voor ander groen. Een uitzondering daarop kan (landbouw)grond zijn waar de biodiversiteit juist versterkt wordt door naast woningen ook natuur toe te voegen>. afhankelijk van memo organisatie, mogelijk ook concrete locaties noemen. Uiteraard bouwen we klimaatpositief en natuurinclusief. Kansen die er zijn om groen toe te voegen benutten we altijd. Waar we mogelijkheden zien om bestaande plannen te verrijken met meer ambitie, meer woningen of meer groen, maken we dit bespreekbaar. We streven naar levendige wijken waarin mensen met verschillende achtergronden en inkomens elkaar ontmoeten. Om dat te bereiken, willen we het woningaanbod in de verschillende wijken gemengder maken. We sturen hier actief op, waarbij we zorgen dat er geen sprake is van verdringing. Het is een voorwaarde dat mensen die in de desbetreffende wijk wonen, daar gewoon kunnen blijven wonen. Dat betekent dat de komst van duurdere (koop)huizen alleen mogelijk is als het totaal van sociale woningen in een wijk niet afneemt. Bovendien zal met de groei van de stad het totaal aantal sociale corporatiehuurwoningen moeten toenemen en geenszins mag de totale hoeveelheid sociale woningen in de stad afnemen.

We zien onze woningbouwcorporaties als belangrijkste partners in de ontwikkeling van de stad. We zijn blij dat ze naast sociale huurwoningen voortaan ook weer mogen bouwen voor middeninkomens, aangezien de markt hier te vaak faalt. Meer sociale corporatiewoningen voor een grotere doelgroep is ons streven. Zo zorgen we voor sterkere wijken. Samen met onze corporaties zijn we bereid om onorthodoxe maatregelen te nemen om betaalbaar wonen voor veel meer Arnhemmers mogelijk te maken. Daarbij focussen we niet alleen op nieuwbouw maar blijven we ook inzetten op het verbeteren van de kwaliteit van bestaande wijken. Steeds meer mensen hebben behoefte aan andere leef- en woonvormen. In ons woonbeleid is nadrukkelijk ruimte voor bijzondere woonvormen zoals CPO, PO, wooncoöperaties en andere initiatieven uit de samenleving. We staan sympathiek tegenover deze vormen en faciliteren ze, mits dit bijdraagt aan onze woonopgave. <Verder bouwen we zoveel als mogelijk levensloopbestendig.> afhankelijk van memo organisatie. <Om de kansen van starters te vergroten, voeren we startersleningen in.> afhankelijk van memo organisatie over mogelijk helpen starters. <Om doorstroming te bevorderen, willen we de verhuiscoach ook voor koopwoningen beschikbaar stellen.> afhankelijk van memo organisatie.

We vinden het belangrijk dat er voor iedereen in Arnhem een thuis is. Dakloosheid is een steeds groter wordend probleem dat moet worden bestreden. We zien kansen in het housing first principe, waarbij daklozen woonruimte krijgen aangeboden. Uit ervaring blijkt dat het dan makkelijker is om grip te krijgen op hun leven. We maken ons zorgen over de positie van spoedzoekers en kijken of flexwonen daar op korte termijn een oplossing voor kan zijn. Door het tijdelijke karakter hiervan, komen hiervoor mogelijk locaties in beeld die voor permanente woningbouw minder geschikt zijn. Met alleen bijbouwen lossen we zeker op korte termijn de wooncrisis niet op. Daarom vinden we het belang om de vrije huursector te reguleren. Mochten hiervoor extra mogelijkheden komen vanuit Den Haag, dan maken we daar maximaal gebruik van. In de tussentijd zitten we zeker niet stil. <We voeren in de hele stad verhuurdersvergunningen in, zodat malafide verhuurders kunnen worden aangepakt. Bovendien biedt dit ons dit een mogelijkheid om het verduurzamen van particuliere huurwoningen af te dwingen. Ook beschermen we huurders beter door het huurdershuis te versterken en krijgt de ODRA meer budget om te handhaven op misstanden.> afhankelijk van memo’s organisatie. Om onze ambities te realiseren en daarbij minder afhankelijk te zijn van marktpartijen willen we een Stadsontwikkelfonds instellen.

Dit wordt bijvoorbeeld ingezet om onrendabele toppen af te dekken en als cofinanciering voor geld van de Rijksoverheid. Concreet kunnen hier bijvoorbeeld meer sociale huurwoningen door worden gerealiseerd, maatschappelijke functies een plek krijgen of de openbare ruimte worden vergroend. Ook willen we hiermee voorkomen dat projecten in deze crisistijd stilvallen. Dit fonds wordt vanuit verschillende bronnen gevuld. De jaarlijkse positieve resultaten van het grondbedrijf worden erin gestort net als de bijdrage voor bovenwijkse voorzieningen die we bij bepaalde projecten aan projectontwikkelaars gaan vragen. Om hier niet op te wachten en ervoor te zorgen dat het fonds snel van start kan, wordt er eenmalig X BEDRAG <afhankelijk van de onderhandelingen> beschikbaar gesteld. Ook de memo over financiële knelpunten van woningbouwplannen kan hierbij worden betrokken. Om meer te kunnen sturen op de ontwikkeling van de stad, gaan we ook een actiever grondbeleid voeren. Aandachtspunt bij het uitvoeren van alle woningbouwplannen is de ambtelijke capaciteit om deze mogelijk te maken. Deze staat op dit moment enorm onder druk. <Om te voorkomen dat dit we als gemeente zelf de remmende factor zijn, stellen we hiervoor X bedrag beschikbaar.> afhankelijk van memo organisatie en de onderhandelingen Natuur en openbare ruimte Naast de wooncrisis is sprake van een biodiversiteitscrisis.

We zetten vol in op het vergroten en verbinden van onze prachtige natuurgebieden en parken. Hiermee versterken we de leefgebieden van wilde dieren. Binnen de grenzen van de gemeente Arnhem wordt natuurinclusieve landbouw het uitgangspunt. Als pachtcontracten aflopen, stellen we als voorwaarde dat de grond natuurinclusief wordt bewerkt of we houden het in eigen beheer. Gelukkig is Arnhem al een groene stad. Dat is goed voor dieren en veel mensen genieten hier enorm van. Dat betekent niet dat we tevreden kunnen zijn. We willen het groene karakter van Arnhem versterken. De afgelopen jaren hebben we in samenspraak met een aantal wijken wijkgroenagenda’s gemaakt. <De komende jaren krijgt iedere wijk zo’n agenda. We stellen X bedrag beschikbaar voor het opstellen hiervan en het daadwerkelijk uitvoeren van de maatregelen.> afhankelijk van memo organisatie en onderhandelingen Om ervoor te zorgen dat iedere Arnhemmer voldoende groen in de buurt heeft, gaan we een norm van minimaal 48m2 groen per inwoner toepassen. Ook gaan we de 3 – 30 – 300

groennorm hanteren. Dat wil zeggen dat elke inwoner vanuit zijn raam minimaal 3 bomen ziet, er 30% bladerdak in de wijk is en dat er voor iedereen binnen 300 meter van huis een park of een stuk groen van minimaal 1 hectare aanwezig is. In Arnhem hebben we de ambities om te verharding te verminderen, dat betekent dat we in ieder geval de verharding die we niet nodig hebben, willen weghalen. <Dat betekent dat we in de openbare ruimte de verharding weghalen waar dat kan en blijven we ook onze inwoners stimuleren hun tuin zo groen mogelijk in te richten.> afhankelijk van memo organisatie

De openbare ruimte is van iedereen. We waken voor verdere commercialisering van de openbare ruimte omdat het belangrijk vinden dat er voldoende ruimte blijft voor Arnhemmers en bezoekers om elkaar te ontmoeten. Bovendien willen we de openbare ruimte verder vergroenen. Vanuit dit uitgangspunt wordt een nieuw plan opgesteld, waarin ook de beschikbare ruimte voor terrassen en de voorwaarden die daaraan zijn verbonden een plaats krijgt. Om de kwaliteit van de openbare ruimte te vergroten, komt er meer samenhang in groenonderhoud, maaibeleid en zwerfafvalbeleid. <We verhogen de onderhoudsniveaus en er komt meer budget beschikbaar voor groenonderhoud.> afhankelijk van memo organisatie We kiezen ervoor om ons groen ecologischer te gaan beheren en leveren maatwerk om de biodiversiteit te verhogen. <In de groene ader door Schuytgraaf gaan we de natuur versterken en tegelijkertijd toegankelijker maken voor recreatie vanuit de wijk.> afhankelijk van memo organisatie Arnhem loopt in Nederland voorop op het gebied van klimaatadaptatie. Door de klimaatverandering worden de zomers heter, hebben we vaker wateroverlast en meer last van droogte. Daarom gaan we onze stad zo inrichten dat we de gevolgen voor klimaatverandering kunnen opvangen en het leven in de stad prettig en gezond blijft. Klimaatadaptieve maatregelen voeren we zo groen mogelijk uit.

Om hiermee verder te kunnen zetten we het bestaande groenfonds om in een groen- en klimaatadaptatiefonds. <Bovendien stellen we hiervoor X bedrag beschikbaar, zodat we onze ambitieuze vergroeningsplannen kunnen uitvoeren.> afhankelijk van onderhandelingen Mobiliteit en parkeren We stellen een nieuwe mobiliteitsvisie op waarin naast de bereikbaarheid van de stad, het tegengaan van verkeersoverlast en schone lucht het uitgangspunt is. Op dit moment is de luchtkwaliteit op veel plekken in Arnhem slecht. Om deze te verbeteren, staan in ons mobiliteitsbeleid voortaan de voetganger, de fiets en het openbaar vervoer centraal. Het in 2018 extra beschikbaar gestelde bedrag voor autobereikbaarheid, wordt beschikbaar gesteld voor deze doeleinden. <Daarnaast investeren we X in nieuwe fietspaden.> afhankelijk van onderhandelingen. <Er komt een nieuwe fietsbrug over de Rijn.> afhankelijk van memo organisatie De komende jaren wordt de leefbaarheid van het centrum vergroot. In de mobiliteitsvisie komen plannen om het aantal auto’s in en om de binnenstad te verkleinen, overlast te verminderen en doorgaand verkeer fors te beperken. De Rijnkade wordt een wandelpromenade en autovrij.

<We willen de looproute naar de Korenmarkt aantrekkelijk maken via Willemsplein/Nieuwe Plein met een poort.> afhankelijk van memo organisatie In de mobiliteitsvisie wordt breder gekeken naar de verkeersstructuur in en om het centrum waar bij de singels speciale aandacht krijgen. Daar en op andere locaties verminderen we de verkeersoverlast en verbeteren we de luchtkwaliteit door het aantal rijbanen te verlagen van 4 naar 2.

De Milieuzone blijft. Als de Rijksoverheid het mogelijk maakt om strengere normen te stellen, dan volgen we die. Op basis van de luchtkwaliteit wordt in de mobiliteitsvisie gekeken of uitbreiding van het gebied noodzakelijk is. Mocht dit het geval zijn, dan hebben we oog voor mensen die hierdoor worden geraakt en in de problemen komen. Vanuit het belang van luchtkwaliteit en verkeersveiligheid, brengen we de snelheid op wegen waar nu nog 70 km/u geldt terug naar 50 km/uur. In de bebouwde kom wordt de maximumsnelheid teruggebracht naar 30 km/uur met uitzondering van locaties waar dit tot grote problemen met de doorstroming leidt. We zijn enthousiast over ‘leefstraten’ waar de auto te gast is. Mochten er vanuit wijken vragen komen om zo’n leefstraat aan te wijzen en in te richten, maken we dit graag mogelijk. We streven naar meer diversiteit en groen in de binnenstad, zoals in de Steenstraat al een begin mee gemaakt is. In overleg met alle betrokkenen willen we deze straat aantrekkelijker en veiliger maken, waarbij het terugdringen van (auto)verkeersoverlast centraal staat. We vinden het belangrijk dat het openbaar vervoer in Arnhem beter wordt. Om dit te realiseren, gaan we in gesprek met de Rijksoverheid en de provincie. De provincie is concessiehouder én onze partner in de verstedelijkingsstrategie en de woondeal.

Goed openbaar vervoer is in onze ogen noodzakelijk om deze te laten slagen. Het gaat hierbij om vervoer binnen de stad en in de regio, maar zeker ook om de verbinding met bijvoorbeeld Duitsland en de Randstad. <Om de mobiliteit van minima te vergroten, wordt het met de Gelrepas goedkoper/ gratis om het openbaar vervoer te reizen.> afhankelijk van memo organisatie. Om mogelijk te maken dat er rondom knooppunten veel woningen gebouwd kunnen worden, verlagen we de parkeernorm voor nieuwbouwprojecten in de binnenstad en dichtbij een station of ander ov-knooppunt naar 0. Natuurlijk houden we wel rekening met doelgroep waarvoor wordt gebouwd en bestaat de mogelijkheid om per project andere afspraken te maken. <Ook in de rest van de stad wordt de parkeernorm fors verlaagd. Ontwikkelaars stellen voortaan per project een mobiliteitsplan op, waarin ze aangeven hoe ze inzetten op deelvervoer en hoeveel parkeerplekken er daarbovenop mogelijk nog nodig zijn.> afhankelijk van memo organisatie In de binnenstad en in de wijken willen we in overleg met bewoners autoparkeerplaatsen vervangen door fietsparkeerplaatsen en extra groen. Om autoverkeer en filevorming in de binnenstad tegen te gaan komt er een verwijssysteem dat het aantal vrije parkeerplekken aangeeft én willen we transferia in zowel Arnhem Zuid als Arnhem Noord aantrekkelijker maken.

Zo kan het straatparkeren in het centrum worden verminderd.

<In alle wijken/ waar nodig voeren we een parkeervergunningssysteem in waarbij ieder huishouden tegen kostprijs een eerste parkeervergunning kan kopen. De tarieven van een mogelijke tweede of derde vergunning zijn hoger om overlast te beperken en de openbare ruimte te beschermen.> afhankelijk van memo organisatie en discussie daarover. <We verhogen de parkeertarieven naar X bedrag. Wel handhaven we de differentiatie in parkeertarieven, in die zin dat het parkeren goedkoper is op rustige momenten. De opbrengst van deze tariefsverhoging gaat naar (discussie over voeding reserve) > afhankelijk van de onderhandelingen.

Afval Op dit moment produceert een gemiddeld Arnhems huishoudens X kilo afval per jaar. Dat is fors boven de landelijke (VANG-)doelstelling van 30 kilo in 2025 waar ook Arnhem aan gebonden is. We vinden het belangrijk om deze doelstelling te halen én minder restafval past bij onze eigen duurzame ambities. Het terugbrengen van de hoeveelheid restafval doen we samen met de stad. We organiseren in 2022 en 2023 burgerberaden zodat inwoners, bedrijven en maatschappelijke instellingen kunnen meedenken over maatregelen die echt werken. We zetten vol in op preventie, gedragsveranderingen en maken Arnhemmers nog bewuster van hun consumptie en de hoeveelheid afval die dit met zich meebrengt. We maken bedrijven verantwoordelijk voor het schoonhouden van hun omgeving en gaan met hen in gesprek over hun aandeel in de afvalproductie, zoals hun keuze voor verpakkingsmateriaal. Ondertussen monitoren we scherp de resultaten van de maatregelen. Eind 2023 stuurt het college hierover een evaluatie naar de raad. Mocht blijken dat de geboekte voortgang onvoldoende is om ons doel voor 2025 te halen, dan zijn maatregelen noodzakelijk. Hierbij is alles bespreekbaar en liggen alle mogelijke instrumenten en prikkels op tafel, waaronder diftar (gedifferentieerde tarieven) en nascheiding.

De gemeenteraad moet hier naar aanleiding van een voorstel van het college voor de zomer van 2024 een besluit over kunnen nemen. Zo kunnen we indien nodig vanaf 2025 die maatregelen invoeren die nodig zijn om onze doelstelling wél te halen. De afvalstoffenheffing wordt kostendekkend, zodat er geen geld vanuit de algemene middelen meer voor hoeft te worden ingezet. <Bij bespreken tarieven mogelijke uitruil met OZB bezien.> <Inwoners krijgen de mogelijkheid om twee keer per jaar gratis grofvuil te laten ophalen.> afhankelijk van memo organisatie. Dierenwelzijn Natuur krijgt in Arnhem alle ruimte, omdat de natuur op zichzelf waardevol voor mens en dier is. We versterken de ecologische hoofdstructuur en gaan de leefomgeving van planten en dieren verbeteren en vergroten. We hebben speciale aandacht voor de kwantiteit en de diversiteit van de wilde vogelstand. We erkennen de intrinsieke waarde van dieren. Dieren die in het wild leven, laten we zo veel mogelijk met rust. <In dat kader onderzoeken we of het sportvisverbod dat nu al geldt voor een aantal vijvers en parken, kunnen uitbreiden naar andere plekken. Het aantal plekken waar mensen kunnen sportvissen wordt in ieder geval niet uitgebreid.> afhankelijk van ambtelijke memo. We zijn tegen plezierjacht in Arnhem en verbieden dit op onze eigen gemeentegrond.

In gebieden die niet in ons bezit zijn, proberen we plezierjacht te voorkomen in overleg met de provincie Gelderland en landeigenaren. <Het doden van overlastgevende dieren is wat ons betreft de allerlaatste optie en er moet alles aan gedaan worden om dit te voorkomen. Dat betekent dat er altijd een diervriendelijk alternatief moet worden overwogen.> Afhankelijk van memo organisatie. <Dieren hebben recht op natuurlijk gedrag. Daarom verbieden we de inzet van dieren bij meerdaagse evenementen>. afhankelijk van memo organisatie. (mogelijk naar stuk over evenementen)

De dierenopvang en de dierenambulance verrichten waardevol werk. We vinden het zeer belangrijk dat er een goede huisdierenopvang in de nabije omgeving van Arnhem is. Als gemeente zijn we dan ook graag bereid om hieraan bij te dragen. Minima die in het bezit zijn van een Gelrepas behouden hun 50 procent korting op de dierenartsrekening. Hondenbezitters moeten in elke wijk terecht kunnen op een veilige hondenloslaatplek. We kunnen dierenwelzijn ook versterken via andere beleidsterreinen. <We zijn ons er bijvoorbeeld van bewust dat huiselijk geweld een indicatie kan zijn voor dierenmishandeling en vice versa. Daarom zijn we in contacten met onze inwoners extra alert op beide vormen van mishandeling.> Afhankelijk van ambtelijke memo. Bij lunches of diners die de gemeente organiseert is vegetarisch eten het uitgangspunt. We blijven werken volgens het concept ‘Carnivoor? Geef het door!’, waarmee de sociale norm wordt omgedraaid. Menu’s zijn standaard plantaardig; mensen die vlees of vis willen eten, moeten dat doorgeven. Dit geldt ook voor ontvangsten die partners voor de gemeente organiseren. Bovendien gaan we in gesprek met partijen die aan de gemeente gelieerd zijn en bespreken of zij dit concept ook kunnen doorvoeren. Milieu Het is van het grootste belang voor mens en dier dat de lucht, de bodem en het water kwalitatief goed zijn.

Daarom moeten we voldoen aan de Kaderrichtlijn Water en willen we <in 2030 de normen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) halen. Om dit te bereiken wordt er een Arnhems milieuplan gemaakt, dat deel uitmaakt van de omgevingsvisie en omgevingsplannen. Tevens monitoren we de voortgang van het bereiken van de milieudoelstellingen.> Afhankelijk van ambtelijke memo. <Om ongewenste ontwikkelingen tegen te gaan verstevigen het milieutoezicht (vergunningen, toezicht en handhaving). De Omgevingsdienst krijgt hier extra budget voor.> Afhankelijk van memo organisatie. Als Arnhem zijn we voorstander van een landelijk vuurwerkverbod. We zullen ons hiervoor bij het Rijk hard maken. Tot het zover is, voeren we een lokaal vuurwerkverbod in. Als alternatief voor dit verbod op consumentenvuurwerk, organiseren we een lichtshow of een vuurwerkshow op Oudejaarsavond. We hebben grote zorgen over de overlast die houtstook veroorzaakt. Houtrook is immers ongezond en bij slechte luchtkwaliteit of weersomstandigheden, blijft deze rook langer hangen. Hiervan hebben met name Arnhemmers met longaandoeningen last. Daarom gaan we het stookalert van het RIVM breed onder de aandacht brengen. <We nemen de overlast door houtrook op in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) en gaan handhaven in geval van overlast wanneer het stookalarm van kracht is.> afhankelijk van memo organisatie.

Duurzaamheid en energietransitie De klimaatcrisis vraagt van Arnhem een crisisaanpak. Zeker nu, met de oorlog in Oekraïne en de stijgende energiekosten wordt het alleen maar duidelijker dat we echt niet meer kunnen wachten en snel van fossiele brandstoffen af moeten. We houden vast aan de ambities van het programma New energy made in Arnhem 2020-2030 en grijpen alle kansen aan om de doelstellingen sneller te realiseren.

Het uiteindelijke doel is dat Arnhem in 2050 klimaatneutraal en duurzaam is. De maatregelen die nodig zijn om de doelstellingen te bereiken, werken we via burgerberaden uit in samenspraak met de stad. Onze maatregelen zijn een mix van ondersteunen en grenzen stellen. Bij de uitvoering van de plannen borgen we te alle tijden dat kwetsbare mensen worden ondersteund. Dit is nu extra hard nodig omdat veel inwoners in de knel komen door de stijgende energiekosten. Bij veel maatregelen gaan de kosten voor de baten uit. Wanneer dit voor individuen lastig op te brengen is, helpen we als overheid. Om deze transitie mee mogelijk te maken en voldoende geld voor cofinanciering te hebben, <wordt het klimaatfonds aangevuld met X bedrag.> afhankelijk van de onderhandelingen. We gaan fors inzetten op energiebesparing en isolatie en stellen hiervoor een Arnhems isolatieprogramma op. Ook hierbij richten we ons op Arnhemmers die de ondersteuning het hardst nodig hebben. Hulp via energiecoaches wordt gecontinueerd. Ook gaan we de communicatieaanpak Arnhem Aan verder versterken. We helpen Arnhemmers met verduurzamen door warmtenetten aan te leggen waarbij we de zeggenschap zo veel mogelijk in publieke handen nemen. Dit warmtenet moet betaalbaarheid, duurzaamheid en leveringszekerheid garanderen.

Ook kijken we naar nieuwe mogelijkheden voor financieringsconstructies, waaronder duurzaamheidsleningen, baatbelastingen en gebouwgebonden financiering. We onderzoeken welke nieuwe locaties we geschikt kunnen maken voor het opwekken van wind- en zonne-energie en naar manieren om energie op te slaan. De ontwikkeling van groene waterstof blijven we ondersteunen. In Arnhem werken we niet mee aan nieuwe initiatieven voor biomassa en kernenergie. Met behulp van het bouwbesluit gaan we duurzamere eisen aan nieuwbouwhuizen stellen. <We vinden het van belang dat de bestaande woningvoorraad sneller wordt verduurzaamd en maken hier met corporaties afspraken over.> afhankelijk van memo over labels. We willen dat particuliere verhuurders hun bezit verduurzamen en stellen hiervoor via de Omgevingswet of de verhuurdersvergunning normen. Van bedrijven verwachten wij dat zij ook meewerken aan de verduurzaming van onze stad, daarbij zal de gemeente infomeren, faciliteren, ondersteunen en reguleren. Voor nieuwe grote energieslurpende bedrijven is geen plek in Arnhem, tenzij ze zelf hun eigen energie opwekken. Alle voorstellen die vanuit het college naar de gemeenteraad worden gestuurd, worden voortaan voorzien van een duurzaamheidsparagraaf met klimaattoets.

Hierin wordt opgenomen in hoeverre een voorstel voldoet aan het behalen van de Duurzame Ontwikkelingsdoelen (Global Goals) van de Verenigde Naties. <Om de uitvoeringskracht van de gemeente Arnhem op het gebied van duurzaamheid voldoende slagkracht te geven, stellen we X bedrag beschikbaar voor extra ambtelijke capaciteit.> Afhankelijk van memo organisatie en onderhandelingen.

Cultuur, evenementen en erfgoed Cultuur verbindt Arnhemmers en maakt de stad mooier en aantrekkelijker. We zien graag een bruisend en divers aanbod zodat iedereen van kunst en cultuur kan genieten en kan meedoen, ongeacht achtergrond, leeftijd of inkomen. Met ons cultuurbeleid zetten we in op zowel het topsegment, beginnende makers en breedtekunst en we stimuleren onze culturele topgezelschappen actief om verbinding te zoeken met (beginnende) Arnhemse makers en kleinere organisaties en gezelschappen. We willen hierbij gebruik maken van het platform gericht op culturele samenwerking binnen de regio Arnhem Nijmegen (nu Schakel 025) <afhankelijk van ambtelijke memo over cultuurpijlers>. <We willen meer geld vrij maken voor programmering. Daarbij vinden we het belangrijk dat er voldoende aanbod is op het gebied van literatuur en spoken word. En in tijden van polarisatie zien wij het als noodzakelijk om een stevige debatfunctie in onze stad te hebben.> afhankelijk van financiële bespreking In de openbare ruimte komt meer ruimte voor kunst, bijvoorbeeld street art. Kunst en cultuurinstellingen zijn grote werkgevers in de stad, die we zo goed mogelijk willen faciliteren. De creativiteit en de aanwezigheid van ArtEz is van grote waarde voor onze stad. Met cultuur kunnen we het creatieve en innovatieve karakter van de stad aan elkaar koppelen en versterken.

Daarnaast zoeken we de verbinding met welzijn en het onderwijs. Zowel voor de topgezelschappen als voor de breedtekunst zorgen we voor adequate huisvesting. Ook voor de creatieve sector, waaronder makers, moeten voldoende betaalbare vierkante meters beschikbaar zijn. Als gemeentelijk vastgoed vrijkomt gaan we daarom eerst kijken of dit kan worden ingezet voor maatschappelijke functies, waaronder de creatieve sector. Waar nodig en met een passende businesscase kunnen voor dit doeleinde strategische aankopen worden gedaan. De renovatie van het Stadstheater wordt doorgezet, inclusief kleine zaal. Toneelgroep Oostpool en Introdans zijn aan zet om nieuwe huisvesting voor hun producties te realiseren, waarbij wij het logisch vinden als dat in de nabijheid van het Stadstheater zou zijn. Momenteel is het culturele aanbod niet eerlijk verdeeld over de stad. We vinden dat er te weinig culturele voorzieningen zijn in Arnhem Zuid. Daarom komt er een cultuurcentrum in Zuid ruimte voor cultuureducatie, cultuurparticipatie en presentatie. Met cultuurpartners zoals Rozet en andere betrokkenen wordt een plan gemaakt voor dit nieuwe Cultuurcentrum Zuid. Kronenburg lijkt de meest geschikte locatie hiervoor. Kronenburg ligt op een goed bereikbare locatie en hier komen steeds meer mensen wonen. We vinden het belangrijk dat het cultuuraanbod dan ook meegroeit.

Bij de realisatie van Cultuurcentrum Zuid kijken we nadrukkelijk naar de behoeften van inwoners, voor nu en in de toekomst. <De vestiging van de Jacobiberg in Arnhem Zuid maken we mogelijk.> Afhankelijk van onderhandelingen vanwege financiële gevolgen? Cultuureducatie moet voor elk kind beschikbaar zijn. Muziek in de klas wordt doorgezet en <elk schoolkind in Arnhem moet gratis of met korting naar cultuurvoorstellingen kunnen.> afhankelijk van ambtelijke uitvraag. Bovendien kan cultuureducatie of cultuurdeelname een belangrijk onderdeel zijn van de verlengde schooldag. De Gelrepas blijft beschikbaar om cultuurparticipatie te bevorderen. We vinden het van belang dat evenementen in Arnhem zo divers, inclusief en duurzaam mogelijk zijn en niet ten koste van onze mooie, kwetsbare natuur. Momenteel worden sommige plekken zwaar belast en daarom willen we die plekken beter beschermen en een betere spreiding van evenementen over de stad. <Daarvoor worden locatieprofielen opgesteld, waarin per locatie wordt aangegeven wat de mogelijkheden en voorwaarden zijn

om daar een evenement te houden.> Afhankelijk van ambtelijke memo. <Voor levende dieren is bij een evenement geen plaats.> afhankelijk van ambtelijke memo. <Arnhem kent met de Sonsbeektentoonstelling en State of Fashion twee beeldbepalende, internationale events waar we trots op zijn. Samen met de organisatie van Sonsbeek bekijken we hoe we deze internationaal gerenommeerde tentoonstelling nog meer kunnen versterken. Ook vinden we het belangrijk dat de Sonsbeektentoonstelling bekender wordt bij en toegankelijker voor een grotere groep Arnhemmers. Ook State of Fashion blijven we steunen.> afhankelijk van ambtelijk memo ivm mogelijke financiële consequenties Laagdrempelige en succesvolle evenementen willen we graag behouden. We herijken de subsidieregeling waardoor succesvolle evenementen kunnen vernieuwen met behoud van financiële zekerheid. We zijn tegen vercommercialisering van evenementen wanneer we deze als gemeente subsidiëren. Als er al sprake is van winstoogmerk moet deze zeer beperkt zijn. In navolging op de succesvolle en inspirerende Dutch Design Week in Eindhoven willen we een Dutch Green Week organiseren. Een evenement waar onze eigen inwoners en nationale en internationale bezoekers kunnen zien wat er allemaal mogelijk is op het gebied van herbruikbare energie en klimaatadaptatie. Arnhem heeft erfgoed om te koesteren.

We willen de publieke beleefbaarheid van de stad en ons erfgoed zo groot mogelijk houden. We gaan door met het herdenken van de Tweede Wereldoorlog, waarbij er de komende jaren meer aandacht is voor de rol van het verzet. Bij herdenkingen blijft de link met actuele internationale ontwikkelingen van belang. Ook gaan we meer aandacht besteden aan sporen uit de Koude Oorlog. Door naast de Nederlandse ook de Europese vlag uit te hangen, laten we zien dat Arnhem een Europese stad is. Economische zaken Het oude economische denken heeft haar houdbaarheidsdatum bereikt. Het klimaat staat onder druk en grote groepen in onze samenleving leveren, ondanks een groeiende economie, in op koopkracht en welzijn. Dit moet en kan anders. We laten de oude kijk op economische groei los en staan voor een economie die zorgvuldig omgaat de aarde en mensen. Zo bouwen we samen aan een duurzame toekomst voor de volgende generaties. Ondernemers die bijdragen aan een eerlijke en circulaire economie zijn belangrijke partners van de gemeente. Als gemeente stimuleren we deze ontwikkeling door circulair inkopen de norm te maken. Zo kunnen reststromen worden verminderd en wordt hergebruik gestimuleerd. Door creatieve en verrassende samenwerkingen mogelijk te maken, komen we tot vernieuwende oplossingen en producten. We willen de samenwerking tussen overheid, ondernemers en onderwijs versterken.

Kenniscentra, bijvoorbeeld op het gebied van duurzaamheid, innovatie en mode spelen hier een belangrijke rol in en kunnen nog beter zichtbaar worden. Ondernemerschap is belangrijk voor onze stad. Arnhemse bedrijven zorgen voor werkgelegenheid en innovatie. We willen dat ondernemers niet nodeloos belemmerd worden. Wanneer ondernemers het idee hebben dat regels overbodig zijn, nodigen we ze uit dit te melden bij de gemeente. <We staan open voor maatregelen als Bedrijven Investeringszones en baatbelasting om gebieden een impuls te kunnen geven.> afhankelijk van ambtelijke memo. We hebben allemaal de verantwoordelijkheid om de klimaatverandering een halt toe te roepen. Als gemeente hebben wij daarin een regierol. Dat betekent dat we naast informeren, faciliteren en ondersteunen ook reguleren als dat nodig is om de klimaatdoelen te halen. De werklocaties in onze stad moeten groen, duurzaam en toekomstbestendig zijn. Met de groei van de stad, is het belangrijk dat er voldoende ruimte

is om ook te werken in onze stad. Optimaal ruimtegebruik is daarom het uitgangspunt bij kwaliteitsslag van bedrijventerreinen, waarbij de werkgelegenheid een belangrijke rol speelt. Het is belangrijk dat deze locaties goed bereikbaar zijn met openbaar vervoer, de fiets en te voet. Voor de Arnhemse economie is regionale en Europese samenwerking belangrijk. Intensiever optrekken met Duitse nabijgelegen steden is daarbij logisch. We streven naar betere internationale treinverbindingen in het belang van goede samenwerking en kennisuitwisseling. De Groene Metropoolregio is belangrijk om regionaal samen te werken en af te stemmen en zeker ook voor een steviger positie richting de Rijksoverheid. Daarbij is het – zoals bij veel regionale samenwerkingen – een permanent aandachtspunt hoe de gemeenteraad grip kan houden op wat er besproken en besloten wordt. Arnhem scoort goed op het gebied van recreatie en toerisme. We willen zoveel mogelijk mensen laten genieten van onze stad en het groen en de natuur die Arnhem zo bijzonder maakt, waarbij leefgebieden van dieren niet onder druk mogen komen te staan. Het zou goed zijn wanneer het lukt om toerisme beter over de stad te spreiden door bijvoorbeeld in de citymarketing meer aandacht te besteden aan Arnhem Zuid.

We vinden het van belang dat citymarketing en de communicatie vanuit de gemeente beter bij elkaar aansluiten en veel meer één verhaal vertellen. In onze communicatie-uitingen, waaronder onze website, moet beter zichtbaar worden wat voor stad we zijn. Daarin past een passende en eigentijdse uitstraling. Burgerparticipatie en wijken Onder andere de lage opkomstcijfers tonen de noodzaak van het vergroten van de betrokkenheid van Arnhemmers bij de gemeentepolitiek. Goed contact met onze inwoners vinden we van het grootste belang. We gaan onze inwoners en andere belanghebbenden snel en vroegtijdig betrekken bij de dingen die we in de stad doen, waarbij vooraf duidelijk moet zijn waarop de inwoners invloed hebben. Hiervoor zetten we een mix van instrumenten in. Per wijk en per onderwerp kijken we wat het beste werkt. We zoeken naar manieren om jongeren beter te betrekken, bijvoorbeeld via een jongerenpanel. Van het bestaande digipanel gaan we vaker gebruik maken. Elk jaar, voordat we beginnen met het opstellen van de perspectiefnota doen we een uitvraag bij onze inwoners naar wat zij belangrijk vinden. Daarnaast zetten we nieuwe vormen van burgerparticipatie in zoals burgerberaden waarbij bijvoorbeeld via loting kan worden gezorgd voor een representatieve afspiegeling.

We willen meer vanuit de bedoelingen van inwoners gaan werken en minder vanuit de wijze waarop onze ambtelijke organisatie is georganiseerd. We kijken hoe wijkbewoners kunnen meebeslissen over besteding van het wijkbudget en faciliteren burgerinitiatieven zo goed mogelijk. <Bewonersondersteuning zetten we voort en ook de komende jaren is hier 800.000 euro voor beschikbaar> afhankelijk van ambtelijke memo en onderhandelingen. <Voor ontmoeten en verbinden stellen we jaarlijks 100.000 euro extra beschikbaar> afhankelijk van onderhandelingen. <Voor succesvol jongerenwerk in de wijken komt structureel budget beschikbaar zodat zij financiële zekerheid hebben om hun belangrijke werk voort te zetten.> afhankelijk van navraag en onderhandelingen.

Leefbaarheid en veiligheid Om onbezorgd en vrij samen te leven, is een veilige omgeving van groot belang. Veiligheid is geen op zichzelf staand thema, maar komt in veel beleidsterreinen terug en is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. We gaan door met de samenwerking die dwars door de verschillende thema’s en domeinen heen is ingezet. Daarbij zetten we in op een veilige buurt, school en thuissituatie en bieden we Arnhemmers die het moeilijk hebben perspectief. Kinderen en jongeren krijgen alle kans om zich volop te ontwikkelen en het beste uit zichzelf te halen, bijvoorbeeld door middel van de pedagogische wijk en de verlengde schooldag. <Wanneer succesvolle initiatieven dreigen te moeten stoppen omdat de financiering van de Rijksoverheid wegvalt, willen we deze in Arnhem zoveel als mogelijk doorzetten.> afhankelijk van ambtelijke memo Per wijk kijken we welke aanpak het meest effectief is, waarbij we overal aandacht hebben voor het tegengaan van huiselijk geweld en woonoverlast. We zetten dus volop in op preventie maar realiseren ons dat handhaving ook nodig is om de leefbaarheid in wijken te waarborgen. Dat betekent dat we criminaliteit zoveel als mogelijk proberen te voorkomen en dat we misdaden zoals uitbuiting, mensenhandel en ondermijning tegelijkertijd hard aanpakken. <in hoofdstuk EZ: We zien sekswerk als gewoon werk en willen de bedrijfstak verder decriminaliseren.

Sekswerkers hebben recht op goede en veilige werkomstandigheden. Tegelijkertijd pakken we uitbuiting en mensenhandel keihard aan.> Boa’s zijn dienstverlenend, maar stellen ook de norm die geldt in onze stad. <Daarom gaan we zowel kwantitatief als kwalitatief in hen investeren. We kiezen voor gerichte scholing en breiden het aantal boa’s verder uit door X boa’s extra in dienst nemen.> afhankelijk van ambtelijke memo en onderhandelingen We pakken (seksuele) intimidatie op straat hard aan. Voorlichting van online criminaliteit, zoals grooming, sexting en fishing, blijft onderdeel van onze aanpak. Etnisch profileren is onacceptabel en we doen er alles aan om dit in Arnhem tegen te gaan. We zijn terughoudend met cameratoezicht. De huidige wietexperimenten zetten we door en indien zich vanuit het Rijk meer proeven aandienen of op een andere manier verdere verruiming mogelijk is, maken we daar gebruik van. Personeel, organisatie en bestuur Onze gemeentelijke organisatie is dienstbaar, klantgericht en beoordeelt vragen en aanvragen met een menselijke blik. We kijken kritisch naar ons taalgebruik en communiceren helder en eenduidig. Wie contact wil met de gemeente over een vraag of een klacht, hoeft niet zelf te zoeken maar wordt naar de juiste contactpersoon begeleid. Als gemeente hebben we een open houding, zijn we toegankelijk en informeren we pro-actief.

Dat geldt voor de gehele organisatie en zeker ook voor het college. Zo staan we midden in de samenleving en sluit onze communicatie aan bij de huidige tijd. Als gemeente betalen we onze facturen op tijd en beantwoorden vragen en informatieverzoeken binnen de afgesproken termijnen. <We vinden Loket Zuid belangrijk en willen dit weer zo snel mogelijk openen.> afhankelijk van memo organisatie Als overheid dienen we de publieke zaak. Hierbij willen we zo veel mogelijk grip hebben of (weer) krijgen op organisatieonderdelen die op afstand zijn gezet en publieke diensten die door derden worden uitgevoerd. Wanneer uit onderzoek

blijkt dat het beter is om deze taken weer in de gemeentelijke organisatie op te nemen, doen we dit. Met de grote opgaven waar we voor staan, ligt onze focus de komende jaren op de uitvoering en het boeken van resultaten. Daarvoor hebben we de ambtelijke organisatie keihard nodig. <We investeren X bedrag in ons personeel zodat we de ambities die we hebben ook kunnen waarmaken.> Tegelijkertijd willen het aantal externe inhuurkrachten fors verminderen; waarbij het inhuren van specifieke expertise of ervaring het uitgangspunt is en we voorkomen dat externe inhuur voor regulier werk wordt ingezet. Om toch snel in te kunnen spelen op nieuwe ontwikkelingen of wisselende behoeftes van de stad, stellen we een interne flexibele schil in. Hiermee kunnen desgewenst ook snel op en af schalen, maar wel op een goedkopere manier waarbij de kennis in de organisatie geborgd wordt. Op deze krappe arbeidsmarkt vinden we het belangrijk om te blijven investeren in de ontwikkeling van onze werknemers. Zo blijven zij altijd over up-to-date kennis en vaardigheden beschikken en wij als gemeente een aantrekkelijke werkgever. Om de verdeling van zorgtaken tussen mannen en vrouwen gelijker te maken, willen we dat de gemeente ruime mogelijkheden voor ouderschaps- en zorgverlof biedt. <Lokale journalistiek is cruciaal voor de controle van de lokale democratie.