2.2 Onderhandelingsdossier - Ambtelijke inbreng - overig

30

PAGINA

Evenementen

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

Stand van zaken specifiek voor Arnhem en de regio Arnhem heeft met haar gevarieerde aanbod een goede naam als evenementenstad opgebouwd en behoort tot de top tien van evenementensteden in Nederland. Evenementen zijn van betekenis voor de stad. Zij dragen bij aan een positief stedelijk imago, bevorderen de economische spin-off en vanuit hun sociaal-maatschappelijke functie de leefbaarheid en sociale cohesie in de stad. Dit maakt Arnhem niet alleen aantrekkelijk om te bezoeken maar ook om te wonen en te ondernemen. De coronacrisis heeft grote impact op de evenementen- en festivalsector en op het welbevinden van de bezoekers. Door de coulante houding van de gemeente Arnhem als het gaat om subsidieverlening lijkt de impact voor niet-commerciële evenementen beperkt. Commerciële evenementenorganisaties hebben het echter zwaar. In hoeverre is ingeteerd op reserves en de gevolgen van COVID-19 op de sector zijn voor 2022 niet te voorspellen. In 2022 vindt in Arnhem het WK Volleybal plaats, de economische en maatschappelijke impact hiervan voor de stad kan (door de situatie in de afgelopen jaren) minder zijn dan vooraf gedacht. Relevante (ontwikkelingen in) wet- en regelgeving en Arnhemse beleidskaders De Evenementenvisie van 2015 legt vast wat voor soort evenementenstad Arnhem wil zijn.

In de visie is onderscheid gemaakt tussen beeldbepalende evenementen, sfeerbepalende evenementen en springplankevenementen. Ook staat in het evenementenbeleid omschreven hoe met de financiering van de verschillende typen evenementen om te gaan en de criteria waarop evenementen worden beoordeeld. De link met topsportevenementen wordt in komende tijd nog verder uitgewerkt. In het beleid zijn voorwaarden opgenomen die bij moeten dragen aan de balans tussen leefbaarheid en levendigheid, hierop volgt in 2022 een verdere uitwerking, waarbij alle belanghebbende worden betrokken. Een voorstel voor aanpassing van de APV ligt bij de raad voor ter besluitvorming. Te verwachten kansen en bedreigingen korte en middellange termijn (1-4 jaar) Duurzaamheid en toegankelijkheid Duurzaamheid en toegankelijkheid zijn voor de evenementenbranche thema’s die steeds belangrijker worden, maar nu nog niet voldoende aandacht van organisatoren hebben. De gemeente Arnhem is hier aanjager in en trekt samen op met Arnhem Aan, Schakel 025 en de culturele sector. Beschikbaarheid locaties Het vinden van een geschikte locatie voor de jaarlijkse voorjaarskermis wordt steeds moeilijker nu het gebied bij Olympus bebouwd wordt. Financiële knelpunten Niet van toepassing.

31

PAGINA

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

Toerisme en recreatie Stand van zaken specifiek voor Arnhem en de regio Toerisme wordt traditioneel gezien als (enkel) een economisch belang; bezoekers geven hun geld uit bij onze ondernemers. Verwachting is dat de bezoekersaantallen naar de toekomst toe toenemen, waarvan ongeveer 70 tot 80 procent van de bezoekers uit eigen gebied komt. In een brede samenwerking tussen overheden en de sector kwam in de afgelopen jaren een nieuwe strategie tot stand: toerisme wordt als middel ingezet om de leefbaarheid in kernen en steden te verbeteren. Toerisme draagt zo bij aan het in stand houden van voorzieningen in centra, zorgt voor een divers banenaanbod, draagt bij aan het welzijn van bezoekers én bewoners en zorgt voor een prettig leefklimaat. Het rechtvaardigt investeringen die ook (vooral) de eigen bewoners ten goede komen en de leefkwaliteit verhoogt. Een voorbeeld is de aanleg van fiets- en wandelnetwerken waar ook toegankelijkheid van groot belang is. In 2018 zorgde de vrijetijdssector voor ruim 1,6 miljard euro aan directe bestedingen in de regio Arnhem - Nijmegen. Bovendien telde de regio in deze sector 26.000 arbeidsplaatsen: de vrijetijdssector was vóór de coronacrisis als werkgever even groot als de landbouwof bouwsector. In 2020 is het aandeel van toerisme en recreatie in de werkgelegenheid in Arnhem gedaald.

Inzet Arnhem en de regio De focus binnen toerisme en recreatie in Arnhem en deze regio ligt op toekomstbestendigheid van de sector in relatie tot het in stand houden van een prettig leefklimaat voor inwoners. Er wordt gezocht naar een nieuwe balans in (toeristische) vraag en aanbod. Er wordt tegelijkertijd ingezet op meer werkgelegenheid, hogere bestedingen, meer bezoekers en herhaalbezoeken én op de optimale balans tussen leefbaarheid, verduurzaming, leefkwaliteit en bezoekersdruk. Respect voor de natuur vormt daarin een randvoorwaarde. De gemeente geeft dit langs drie thematische lijnen vorm: Duurzame gastvrijheid, de verbinding met de Veluwe en herinneringstoerisme (zie ook de factsheet Slag om Arnhem). Enkele ontwikkelingen • Toerisme Veluwe Arnhem Nijmegen, Platform Binnenstad Arnhem en Citymarketing Arnhem hebben de opdracht om de marketing van de stad vorm te geven, ieder vanuit de eigen core business en expertise. In 2021 is gestart met gesprekken over de gedeelde strategie van Arnhem en de omgeving. Dit zal in 2022 verder vorm krijgen. • Voor de coronacrisis is er een onderzoek naar de marktruimte voor hotels uitgevoerd. Toen was de conclusie dat er nog ruimte was in Arnhem en de regio. De crisis heeft de hotelbranche echter zo hard geraakt dat de impact nu nog niet te overzien is. Op dit moment is nog niet te zeggen wat de gevolgen zijn voor de hotelbranche.

• Vakantieparken/ campings: ontwikkelingen in Arnhem Noord rond camping Petersburg en Buitenplaats Koningsweg. • Na de ontwikkeling van de Citystore Arnhem (nieuwe VVV in Eusebius) wordt de aansluiting gezocht met (nog te ontwikkelen) Toeristische Informatiepunten in Arnhem en de regio. • Arnhem, duurzame poort naar de Veluwe: in het tweede kwartaal 2022 wordt met stakeholders in en rondom de stad een masterplan opgesteld: hoe kunnen we de stad beter verbinden aan de Veluwe? Na vaststelling van het masterplan kan in het kader van een regiodeal Veluwe subsidie worden aangevraagd voor uitvoering. Regionale samenwerkingen • Met de start van de Groene Metropoolregio is Duurzaam Toerisme hoger op de agenda gekomen. In 2022 worden richtinggevende projecten gestart (opstellen marketingvisie, inventariseren belevingsgebieden, vormgeven relatie met uitvoeringspartijen). Vanaf 2023 zal dit leiden tot meer uitvoeringsgerichte projecten. • Veluwe op 1/ Veluwe Alliantie: Netwerksamenwerking zonder entiteit en bevoegdheden bestaande uit terreinbeherende organisaties (zoals Natuurmonumenten), belangenbehartigers en 21 gemeenten. De alliantie is gesprekspartner van Rijk en provincie Gelderland. Arnhem is een actieve participant, zowel in de organisatie als op projectniveau. Doel is om natuur en economie in balans te brengen en het gebied toekomstbestendig te ontwikkelen

32

PAGINA

• Veluwezoom: Samenwerking tussen Wageningen, Renkum, Arnhem, Rheden, Rozendaal en Brummen. Op projectniveau krijgt de samenwerking vorm in het belevingsgebied Veluwezoom.

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

Relevante (ontwikkelingen in) wet- en regelgeving en Arnhemse beleidskaders In 2022 zal er een nieuwe strategie Toerisme & Recreatie worden opgesteld die aansluit bij de huidige kijk op de sector. In de afgelopen jaren heeft de gemeente de koers in de regionale samenwerkingsverbanden (mede) uitgezet. Te verwachten kansen en bedreigingen korte en middellange termijn (1-4 jaar) Impact van corona De grootste uitdaging voor de komende jaren is het herstel van de sector tijdens en na corona. De coronacrisis heeft de verwachte groei een (tijdelijke) halt toegeroepen. Het binnenlands toerisme - de belangrijkste markt voor Gelderland – krabbelde in 2021 weer op maar de verschillen binnen de sector zijn groot. De impact op de sector op de lange termijn is nog niet te overzien. Financiële knelpunten Niet van toepassing.

33

PAGINA

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

Cultuur Stand van zaken specifiek voor Arnhem en de regio Arnhem is een kunst- en cultuurstad met een belangrijke regionale en landelijke positie. De gehele culturele ‘keten’ (educatie, productie, presentatie) is in ruime mate vertegenwoordigd voor alle kunstvormen (toneel, muziek, kleinkunst, dans, beeldende kunst, vormgeving en mode). De keten heeft een brede basis met onder andere amateurkunst en cultuureducatie, een innovatief middensegment van professionele makers en een aantal topgezelschappen. In 2019 werkten 4.930 mensen in de Arnhemse creatieve en culturele sector (4,6 procent). De ambities van de Groene Metropool Regio betekenen ook iets voor het benodigde culturele voorzieningenniveau van Arnhem. Er is en wordt daarom geïnvesteerd in cultuurhuisvesting (Museum Arnhem, Stadstheater, Lauwersgracht Alliantie), het makersklimaat wordt versterkt met ruimte en faciliteiten voor culturele en creatieve ondernemers en er wordt meer ingezet op de impact van kunst en cultuur als maatschappelijk kapitaal. Enkele actuele ontwikkelingen in de stad: Cultuur in Zuid Iets minder dan de helft van de inwoners van Arnhem woont in Arnhem-Zuid. Door de sterke groei van Arnhem-Zuid de afgelopen decennia is ook de vraag gestegen naar ruimte voor ontmoeting en voor bewoners om aan kunst en cultuur te kunnen deelnemen. Dit werd al geconstateerd in de notitie ‘Blik op Zuid’ uit 2019.

En komt terug in het recent vastgestelde Ontwikkelperspectief Kronenburg, specifiek het amendement Cultuurcentrum Zuid, en in de beraadslagingen in het kader van het raadsvoorstel ‘Vervolg Lauwersgracht Alliantie’. Kunst en cultuur zijn in de brede zin in Arnhem Zuid ondervertegenwoordigd. Door ontwikkelingen en kansen meer in onderlinge samenhang te bezien en waar mogelijk verbindingen te leggen, zijn er kansen om meer ruimte voor ontmoeting, kunst, cultuur in Arnhem Zuid te realiseren. Concrete kansen liggen er in de verbinding met Rozet maar ook bij de nieuwe huisvesting van Popcentrum Jacobiberg. Stadstheater / Lauwersgrachtalliantie Met het raadsbesluit ‘Vervolg Lauwersgracht Alliantie’ en het amendement ‘Kleine zaal Stadstheater Bouwen’ is een grote stap gezet voor de vernieuwing van het Stadtheater. Het onderzoek naar de bouw van de kleine zaal loopt (investering en exploitatie). Voor toekomstbestendige huisvesting voor de productiefunctie van Oostpool en Introdans is 250.000 euro per jaar beschikbaar (komt overeen met een eenmalige investering van ca 10 miljoen euro) is meer nodig. Dit vraagt ondersteuning en lobby vanuit de gemeente. In de tijd van ontwikkeling kan programmering en bereik onder druk komen te staan. Sonsbeektentoonstelling Bij de volgende editie in 2024 bestaat Sonsbeek 75 jaar.

In de aanloop naar 2024 zijn er kansen de stad meer aan te haken en al te bouwen aan het stadsprogramma en verbindingen met de wijken. Het belang en impact van Sonsbeek voor de stad en de wens om Sonsbeek groter neer te zetten betekent iets voor de Arnhemse bijdrage. Er ligt tevens een rol voor de gemeente om Sonsbeek te ondersteunen in de lobby onder andere richting Rijk en provincie. Duurzame mode Arnhem heeft nationaal én internationaal hoog aangeschreven modeontwerpers, opleidingen, tentoonstellingen en festivals. Ondernemende modepioniers krijgen een podium en zijn zichtbaar voor publiek. De gemeente participeert actief in verschillende netwerken en energieke coalities, zoals Modepartners 025 en het Gelderse netwerk voor duurzame textiel (GIST). Citymarketing sluit hierbij aan met haar focus op duurzame mode. Via het Uitvoeringprogramma van Modepartners 025 (in afrondende fase) en het Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie Arnhem worden initiatieven een stap verder gebracht. Met als doel het mode-ecosysteem in Arnhem en de regio verder te versterken en op de kaart te zetten. De ambities zijn nauw verbonden aan urgente maatschappelijke vraagstukken en opgaven en dragen bij aan de transitie naar een lokaal, duurzaam en sociaal textielen modesysteem en aan de versterking van het makersklimaat in de stad, de regio en de provincie.

34

PAGINA

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

Relevante (ontwikkelingen in) wet- en regelgeving en Arnhemse beleidskaders Aan de basis van het Arnhemse cultuurbeleid staat de cultuurnota STROOM van 2012. In 2016 heeft een evaluatie plaatsgevonden: Arnhem STROOMt Door. In de actualisatie STROOMversnelling (2020) wordt gericht ingezet op een aantal actiepunten, waaronder: versterking van het makersklimaat, kunst in de openbare ruimte, de verbinding van cultuur en welzijn en cultuur in de wijken. Het Kader Beeldende kunst in de Openbare ruimte is recent vastgesteld. Sinds 2021 is er een Plan van Aanpak Huisvesting Culturele en Creatieve sector met de ambitie om 12.000 m2 permanente werkruimte te realiseren. In regionaal verband wordt samengewerkt binnen de Cultuurregio 025, één van de 15 door het ministerie van OCW erkende landelijke stedelijke cultuurregio’s. Met het ministerie van OCW, Landsdeel Oost en de vijf cultuurregio’s in Landsdeel Oost is een Convenant afgesloten voor de periode 2021-2024. De Cultuurregio 025 heeft een stevige positie gekregen binnen de maatschappelijke opgave ‘Ontspannen Regio’ van de Groene Metropool Regio. Het Transformatievoorstel Cultuurregio 025 vormt hiervoor de basis. De gemeente heeft een wettelijke taak in het in stand houden van een lokale publieke omroep en ontvangt via het gemeentefonds een jaarlijkse bijdrage.

In het regeerakkoord is opgenomen dat de financiering via het gemeentefonds wordt overgeheveld naar landelijke financiering en dat er extra wordt geïnvesteerd. Dit om de onafhankelijkheid van de pers op lokaal niveau beter te waarborgen. Te verwachten kansen en bedreigingen korte en middellange termijn (1-4 jaar) Impact van corona De culturele sector is hard geraakt door de coronacrisis. Door landelijke, provinciale en lokale steunpakketten zijn er nog geen instellingen omgevallen en zijn werknemers vooralsnog behouden. Individuele makers en zzp-ers zijn het hardst geraakt en door allerlei oorzaken maar deels bereikt met de steunpakketten. De (na-ijl)effecten van de crisis zijn naar verwachting ingrijpend en langdurig, zoals herstel van het publieksbereik (en -inkomsten), programmering en planning van producties, interen op reserves waardoor er geen ruimte is voor investeringen, de gevolgen voor de werkgelegenheid en inkomenspositie van werknemers en zzp’ers. Braindrain in de sector is een aandachtspunt, mede in verband met een krappe arbeidsmarkt. Er is ook sprake van dalende aantallen cursisten bij allerlei lessen, een afnemend aantal vrijwilligers en minder Arnhemmers die actief zijn in de amateurkunst. Arnhem-Oost-aanpak De aandacht voor de maatschappelijke impact van kunst en cultuur groeit. Kunst en cultuur maken ook steeds meer onderdeel uit van de Arnhem-Oost-aanpak.

Ze dragen bij aan emancipatie, kansengelijkheid, persoonlijke ontwikkeling van onder andere jongeren en aan een prettige en veilige leefomgeving. Er wordt gewerkt aan het uitvoeringsplan ‘Kunst in Uitvoering’ zijn er kansen om met kunst – en kunstuitingen kwaliteit toe te voegen aan de openbare ruimte, het DNA van een wijk te laten zien of bewoners een gevoel van trots te geven. Transformatie binnenstad De binnenstad transformeert mede door de coronacrisis in een hoger tempo en met een grotere intensiteit van ‘place to buy’ naar ‘place to meet’. De rol en bijdrage van cultuur en kunst(uitingen) daarin zijn van toenemend belang. Zowel waar het gaat om beleving, verbetering van de kwaliteit van de openbare ruimte en invulling van leegstand als in het kader van bredere gebiedsontwikkeling. Dit biedt kans de positie, het gezicht en de eigenheid ten opzichte van vergelijkbare steden en/of winkelgebieden te versterken. Regeerakkoord In het regeerakkoord wordt onderkend dat kunst en cultuur van wezenlijk belang zijn voor de samenleving. Het Rijk gaat investeren in herstel, vernieuwing en groei van de culturele en creatieve sector (170 miljoen euro structureel). Het Rijk zet ook de regiodeals voort. Dit biedt ook kansen voor de culturele sector.

35

PAGINA

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

In het regeerakkoord is opgenomen dat een bruisende winkelstraat cruciaal is voor de leefbaarheid in dorpen en steden. Het kabinet gaat samen met lokale overheden aan de slag om leegstand tegen te gaan en de samenwerking tussen retail, horeca en cultuur te stimuleren. Financiële knelpunten Vertaling moties/amendementen Cultuur in Zuid. In het kader van het recent vastgestelde Ontwikkelperspectief Kronenburg is amendement 21A78G Cultuurcentrum Zuid aangenomen. Rozet is één van de partijen om hieraan in samenwerking met anderen invulling te geven. Daarbij moet goed worden bezien welke functies het beste waar kunnen landen en wie dat het beste kan doen. Financieel en/of wettelijk onvermijdelijk E-depot Gelders Archief. Regionaal Historisch Centrum (RHC) Gelders Archief is een Gemeenschappelijke Regeling (GR). De minister van OCW heeft aangegeven op termijn (voorzien op 1 januari 2024) uit te willen treden uit dit soort GR’s. Het Rijk wil wel de financiering op niveau houden voor het behoud en beheer van de fysieke rijksarchieven binnen de RHC’s. De digitale rijksarchieven gaan volledig naar het e-depot van het Nationaal Archief. De RHC’s dienen een eigen voorziening op te richten. OCW stelt sec middelen beschikbaar voor de opzet; voor de exploitatie heeft het Gelders Archief een kostenprognose per partner gemaakt.

Dit houdt in dat de partners vanaf 2023 gaan bijdragen aan het e-depot. Voor Arnhem zou dit een extra bijdrage betekenen van € 54.000 vanaf 2023. Over financiële dekking is door het bestuur nog geen besluit genomen. Binnen de begroting van het Gelders Archief wordt een voorziening gemaakt van € 400.000. Daarnaast hoopt men meer partners aan te trekken die gebruik willen maken van het e-depot, waardoor kosten gedeeld kunnen worden. Lopend beleid dat niet (volledig) in de begroting is verwerkt RTV Arnhem / Connect. De Streekomroep Midden Gelderland (RTV Arnhem) is in ontwikkeling en bezig met verdere professionalisering. In 2021 en 2022 is incidenteel € 100.000 verstrekt uit de rijkscoronamiddelen. Voor een goed functionerende omroep zijn structurele middelen nodig. De uitwerking van het landelijk coalitieakkoord en gevolgen voor de toekomstige financiering worden gevolgd. Voor het Arnhems Mediafonds is in september 2021 een 2-jarige pilot gestart (uitvoering amendement). Hiervoor is € 130.000 incidenteel beschikbaar gesteld. Als de pilot slaagt zijn er structurele middelen nodig.

36

PAGINA

Erfgoed

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

Stand van zaken specifiek voor Arnhem en de regio Arnhem behoort met zijn circa 600 rijksmonumenten, meer dan 900 gemeentelijke monumenten en vijf rijksbeschermde en twee gemeentelijk beschermde stadsgezichten tot de top 10 van grote monumentengemeenten. Met Fliegerhorst Deelen ligt daarnaast het grootste gebouwde monumenten van Nederland in Arnhem en sinds juli 2021 beschikt de gemeente met het Romeinse fort in Meinerswijk ook over UNESCO werelderfgoed. Tot en met het derde kwartaal van 2021 heeft de Omgevingsdienst Regio Arnhem (ODRA) 1031 vergunningsaanvragen afgehandeld, waarvan 150 in combinatie met het aspect monumentenzorg. Nog niet alle gebieden in Arnhem zijn intensief bekeken op de aanwezigheid van potentiële monumenten en ook zijn er geïnventariseerde perioden waarbij het nog niet tot eventuele voordracht voor de monumentenstatus is gekomen. Lacunes in het erfgoedbeeld worden mede ingevuld met de actualisatie van de cultuurhistorische waardenkaart die gepland is om in 2022 te starten en de nagenoeg afgeronde actualisatie van de archeologische verwachtingskaart. Ontwikkeling van dergelijk kaartmateriaal is relevant in relatie tot de Omgevingswet en het bijbehorende digitale stelsel en integrale afweging. De huidige waarden- en verwachtingskaarten dateren uit 2009.

Borging van cultuurhistorische waarden vindt plaats via bestemmingsplannen en vergunningverlening, hiervoor wordt een afsprakenkader met de ODRA ontwikkeld. In Arnhem heeft de raad recent besloten het Team Welstand en Monumenten om te zetten naar een gemeentelijke adviescommissie voor omgevingskwaliteit, hiermee voldoet Arnhem aan de vereisten. Beleefbaar erfgoed Erfgoed kan rekenen op toenemende interesse vanuit de samenleving. Het ‘beleefbaar’ maken daarvan in woord en beeld is hierbij een belangrijk onderdeel. Een goed voorbeeld hiervan is de visualisatie van het Romeinse fort in Meinerswijk als onderdeel van de noordelijke Romeinse rijksgrens (‘limes’) met bijbehorende status van UNESCO-werelderfgoed. Arnhem bevat op het gebied van het beleefbaar maken van erfgoed een groot onbenut potentieel. Zo kenmerkt de Veluweflank zich door veel relicten uit de Tweede Wereldoorlog (kansen voor (herdenkings)toerisme) die zich samen met overblijfselen uit de Koude Oorlog in de Rosandepolder en Meinerswijk lenen voor een uniek en boeiend verhaal dat zich samen met het Romeinse verleden over Arnhems gemeentegrenzen uitstrekt. Tastbare bewijzen van het stedelijke verleden bevinden zich in het gemeentelijke archeologiedepot dat medio 2022 verhuist naar Museum Arnhem.

Voor het Arnhems verhaal vanuit archeologische kant wordt hierbij samengewerkt met het Erfgoedcentrum in Rozet waar een ‘archeohotspot’ aanwezig is, maar vondsten vinden ook hun weg naar tentoonstellingen zoals het Gelderse verhaal dat in de Eusebiuskerk verteld gaat worden. De archeohotspot is een archeologisch kenniscentrum waar professionals, vrijwilligers en de geïnteresseerde burger of bezoeker van de stad elkaar kunnen treffen. Actueel vraagstuk bij erfgoed is ook het invulling geven aan de factor duurzaamheid (energiezuinigheid bijvoorbeeld). Kerkenvisie Onder kerken is de afgelopen jaren toenemende mate het vraagstuk van leegstand waar te nemen. Deze kerken kunnen op wijkniveau maatschappelijke relevantie hebben en het kan hierbij ook om monumenten gaan. Om op het vraagstuk van leegstand en herbestemming te anticiperen, behoeften bij kerkbesturen te inventariseren en mogelijkheden in beeld te brengen, wordt in Arnhem samen met stakeholders een kerkenvisie ontwikkeld. Relevante (ontwikkelingen in) wet- en regelgeving en Arnhemse beleidskaders De wet- en regelgeving op het gebied van erfgoed als onderdeel van de leefomgeving komt onder de te implementeren Omgevingswet te vallen.

De uitgangspunten van de Omgevingswet vertalen zich dan ook naar het lokale erfgoedbeleid en de uitvoering daarvan, vooral op het punt van integrale besluitvorming en het kunnen beschikken over digitale beleidsinstrumenten om afwegingen te kunnen maken.

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

Financiële knelpunten Niet van toepassing.

PAGINA

Verstedelijking en verdichting Verstedelijkings- en verdichtingsopgaven kunnen conflicteren met aanwezigheid van cultuurhistorische waarden in gebieden. Anderzijds liggen hier ook kansen voor herbestemming, inspiratie en kunnen ze als identiteits- en betekenisdragers voor ontwikkelingen worden benut. Grootschalige ontwikkelingen in gebieden met veel cultuurhistorische waarden vragen veel van de beschikbare ambtelijke capaciteit.

37

Te verwachten kansen en bedreigingen korte en middellange termijn (1-4 jaar) ‘Recent erfgoed’ en gebiedsontwikkeling Het Rijk heeft inventarisatieprojecten naar erfgoed uit de Koude Oorlog en de ‘Post 65’-periode opgestart (erfgoed na 1965). Hieruit kan op termijn aanwijzing van monumenten volgen. Van beide onderwerpen is in Arnhem mogelijk veel aanwezig (de Defensiehaven in de Rosandepolder, bunkers en de tankkazematten in Meinerswijk). Voorbeeld van Post 65-erfgoed is de Kemperbergerweg 783 waar het Instituut voor Fysieke Veiligheid is gehuisvest. Aanwijzingen van erfgoed uit genoemde perioden als monument kan samenvallen met (lopende) gebiedsontwikkelingen.

38

PAGINA

Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

Stand van zaken specifiek voor Arnhem en de regio Onder de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) vallen de zorgvormen huishoudelijke ondersteuning, activerend werk, groepsbegeleiding (dagbesteding), individuele begeleiding en woningaanpassingen/hulpmiddelen, vervoersvoorzieningen en doelgroepenvervoer. Ook omvat het beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Deze zorgvormen worden in aparte factsheets behandeld. In Arnhem maken meer dan 9.100 inwoners gebruik van één of meerdere Wmo-voorzieningen (peildatum: december 2021). Daarbij wordt huishoudelijke ondersteuning het vaakst toegekend (ruim 4.800 inwoners), gevolgd door begeleiding (ruim 3.100 inwoners) en vervoersvoorzieningen (ruim 1.900 inwoners). Ouderen doen het vaakst een beroep op de Wmo: • Inwoners van 18-67 jaar: 4,95 procent van de Arnhemse bevolking heeft in het vierde kwartaal 2021 een beroep gedaan op de Wmo. • Inwoners boven 68 jaar: 19,68 procent van de Arnhemse bevolking boven de 68 jaar heeft in het vierde kwartaal 2021 een beroep gedaan op de Wmo. De Wmo-uitgaven bedroegen in 2021 ruim 49 miljoen euro (exclusief Beschermd wonen). Bij de Wmo wordt ingezet op drie lijnen: 1. Zo veel mogelijk zelfstandig leven. 2. Versterken van de sociale basis en sociale netwerken om een onnodig beroep op de zorg te voorkomen. 3. Sturen op het verbeteren van kwaliteit en resultaat van zorg.

Zo veel mogelijk zelfstandig leven De Wmo biedt passende zorg en ondersteuning aan Arnhemmers zodat ze zelfstandig kunnen leven. Daarbij moeten inwoners zoveel mogelijk zelf de regie kunnen houden over hun leven en hun levenskwaliteit kunnen verbeteren of op peil kunnen houden. Hiertoe wordt aan inwoners duurzame, passende, effectieve en efficiënte ondersteuning op maat geboden. Dit gebeurt zo tijdig mogelijk en zo dicht mogelijk bij huis. Daarmee wordt ook de actieve deelname van inwoners aan de Arnhemse samenleving gestimuleerd. Dit sluit goed aan op de integrale visie Sociaal domein in beweging. Versterken van de sociale basis en sociale netwerken om onnodig beroep op zorg te voorkomen Daarbij wordt ingezet op het versterken van de eigen kracht, het sociaal netwerk van inwoners en het benutten van algemene voorzieningen (de sociale basis) in de wijken. Inwoners met zorg blijven zoveel mogelijk thuis wonen met de nodige ondersteuning, of maken eerder de overstap van een instelling naar zelfstandig wonen in de wijk. Sturen op het verbeteren van kwaliteit en resultaat van zorg De kwaliteit van zorg blijft een belangrijk thema. Tijdens de laatste regionale aanbesteding zijn de kwaliteitseisen verhoogd en worden zorgaanbieders intensiever getoetst, zowel op kwaliteit als op rechtmatigheid.

In Arnhem is de toezichtcapaciteit voor het uitvoeren van rechtmatigheidsonderzoeken relatief hoog in vergelijking met andere regiogemeenten. Bij het toezicht op regionaal gecontracteerde aanbieders moeten alle regiogemeenten naar rato een bijdrage leveren aan het toezicht op rechtmatigheid. Arnhem levert nu een relatief hoge bijdrage aan de toezichtcapaciteit op rechtmatigheid, zodat regiogemeenten nu aan zet zijn om extra toezichtcapaciteit te leveren. Hiermee kan het toezicht op slecht presterende aanbieders verder worden geïntensiveerd. Het toezicht op kwaliteit is wel evenredig verdeeld over regiogemeenten. Regionale afspraken over inkoop van zorg Huishoudelijke ondersteuning, (groeps)begeleiding en activerend werk worden ingekocht via de regionale inkooporganisatie Inkoop-SDCG, onderdeel van de MGR-sociaal domein (Modulaire Gemeenschappelijke Regeling). In Arnhem is het maatwerkvervoer apart regionaal aanbesteed (met de regio’s Arnhem en Nijmegen) en wordt sinds september 2016 uitgevoerd door de doelgroepenvervoersorganisatie BVO-DRAN. Bij de gunning van de nieuwe contracten binnen het

Te verwachten kansen en bedreigingen korte en middellange termijn (1-4 jaar) Demografische ontwikkeling: vergrijzing Een relevante ontwikkeling is de vergrijzing. Het aantal ouderen (>75 jaar) in Arnhem neemt de komende jaren fors toe, zowel in aantal als relatief binnen de Arnhemse bevolking. Deze ouderen worden gestimuleerd om zo lang mogelijk in de eigen woning te blijven wonen. Om dit mogelijk te maken wordt een grotere vraag voorzien naar woningaanpassingen (onder andere trapliften) en hulpmiddelen, huishoudelijke ondersteuning, dagbesteding, vervoer en begeleiding. Daarnaast zijn er onvoldoende mogelijkheden voor ouderen om te verhuizen naar voor ouderen aantrekkelijke en geschikte woningen. Deze opgave kent een nauwe relatie met de totale woningopgave in Arnhem. Krapte op de arbeidsmarkt Nu al maar ook voor komende jaren zien we toenemende krapte op de arbeidsmarkt, waaronder in de zorg. Er zal onvoldoende personeel beschikbaar zijn binnen de Wmo om de toenemende zorgvraag op te vangen. In de huishoudelijke ondersteuning en in het doelgroepenvervoer wordt dit probleem nu al zichtbaar. Dit betekent dat de Wmo-zorg hierop in zal moeten spelen en zal moeten transformeren. Er moet gezocht worden naar alternatieve mogelijkheden om kwetsbare inwoners te ondersteunen, bijvoorbeeld vanuit Algemene voorzieningen in de wijk en het sociale netwerk van inwoners.

Daarbij onderzoekt de gemeente nu via een pilot hoe sociale wijkteams zelf meer begeleiding kunnen bieden, zodat sociale netwerken en algemene voorzieningen (de sociale basis) beter en sneller benut kunnen worden. Aanvullend hierop wordt vanuit de wijken de samenwerking tussen de sociale basis en zorgaanbieders gestimuleerd. Waar het niet mogelijk blijkt om de toenemende zorgvraag op te vangen, moet bekeken worden welke kwetsbare inwoners met prioriteit moeten worden ondersteund (wachtlijstbemiddeling). Toenemende zorgvraag leidt tot toenemende zorguitgaven De toenemende zorgvraag door de vergrijzing en de beperkte mogelijkheden op de arbeidsmarkt zal

ONDERWERP

Wetsvoorstel aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams) Meer overstijgend is het wetsvoorstel aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams) dat naar verwachting vanaf 2023 wordt ingevoerd. Deze wet verankert wettelijk de coördinerende taak van het college van B&W en de daarvoor benodigde domein overstijgende verzameling, verwerking en deling van noodzakelijke persoonsgegevens, bijvoorbeeld tussen sociale wijkteams en werk en inkomen. Doel van de Wams is: voorzien in de wettelijke grondslagen die nodig zijn om het domein overstijgend delen van gegevens mogelijk te maken. De Wams legt een aantal verplichtingen en bevoegdheden aan gemeenten op ten aanzien van hulpvragen van cliënten met meervoudige (ernstige) problematiek. Gemeenten krijgen taken in het zorgdragen voor een (regionaal) gemeentelijk meldpunt; uitvoeren van onderzoek op casusniveau bij meervoudige problematiek, informeren van betrokkenen over onderzoeksuitkomsten en het coördineren van de aanpak; overleg met partijen en het organiseren van casusoverleg en het zorgdragen voor coördinatie wat betreft uitvoering van diensten en interventies.

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

De wet Bevorderen samenwerking en rechtmatige zorg is in aantocht. Deze wet moet de gegevensuitwisseling over frauduleuze aanbieders tussen opdrachtgevende partijen in het zorgdomein verbeteren, zoals zorgverzekeraars en gemeenten.

PAGINA

Relevante (ontwikkelingen in) wet- en regelgeving en Arnhemse beleidskaders De Wmo is het landelijk kader. Daarbinnen zijn in Arnhem de Wmo-verordening en Wmo-beleidsregels vastgesteld. De beleidsregels ondersteunen sociale wijkteams bij het toewijzen van passende, effectieve en efficiënte Wmo-zorg. In 2022 worden deze beleidsregels geëvalueerd. Ook zijn er Nadere regels, waarin bijvoorbeeld de PGB-tarieven (persoonsgebonden budget) zijn opgenomen.

39

doelgroepenvervoer is afgesproken dat het duurzaamheidsniveau vanaf de start ten minste gelijk is aan het duurzaamheidsniveau van de voorgaande contractperiode. Tevens is ervoor gekozen om gedurende de contractperiode in samenwerking met de vervoerder de transitie naar zero emissie te laten plaatsvinden. Deze transitie is gaande en wordt doorgezet in de nieuwe raadsperiode, de middelen in de begroting zijn vanaf 2024 ontoereikend.

40

PAGINA

naar verwachting leiden tot oplopende zorguitgaven in het kader van de Wmo. Dit betekent dat ook in komende jaren hier passende besluiten over genomen moeten worden.

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

Regeerakkoord In het regeerakkoord is opgenomen dat voor de huishoudelijke ondersteuning opnieuw een inkomensafhankelijke eigen bijdrage wordt ingevoerd. Het huidige abonnementstarief komt daar mee te vervallen. Hoe en wanneer deze wijziging wordt ingevoerd is nog niet bekend, maar de verwachting is dat hiermee de vraag naar huishoudelijke ondersteuning iets zal afnemen. Financiële knelpunten Financieel en/of wettelijk onvermijdelijk Toenemende kosten WMO. De toenemende vergrijzing zorgt o.a. voor een grotere vraag naar huishoudelijke ondersteuning. Bovendien wordt verwacht dat de toenemende krapte op de arbeidsmarkt invloed zal hebben op de zorg, verwachting is dat dit tot tariefstijgingen zal leiden. Ook staan de zorgtarieven onder druk. De vergrijzing zorgt eveneens voor een toenemende vraag naar Woon-, rolstoel- en vervoersvoorzieningen. Voor een deel is het streven om de toenemende zorgvraag op te vangen door het bieden van ondersteuning vanuit algemene voorzieningen (de sociale basis/ welzijn). De verwachting is wel dat dit daarnaast zal leiden tot hogere uitgaven in de Wmo. De transitie naar zero emissie bij doelgroepenvervoer vraagt een investering vanaf 2024. Tevens ontvangt de BVO-DRAN een subsidie van de provincie die afgebouwd wordt naar € 0 in 2024 waardoor de bijdrage van de gemeenten hoger zal worden.

In 2021 is een positief resultaat behaald op doelgroepenvervoer, dit resultaat wordt de komende jaren ingezet ter dekking van de transitie naar zero emissie en de afbouw van de provinciesubsidie.

41

PAGINA

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

Jeugdzorg Stand van zaken specifiek voor Arnhem en de regio Soms lopen kinderen vast in hun ontwikkeling of hebben ouders moeite om hun kinderen te ondersteunen en te stimuleren. Als het netwerk van het kind en vrij toegankelijke voorzieningen geen uitkomst bieden wordt specialistische zorg vanuit de Jeugdwet ingezet. Jeugdzorg kan worden ingezet voor kinderen tot 18 jaar en soms jeugdigen tot 23 jaar (Verlengde Jeugdwet). De zorg kan bestaan uit begeleiding, behandeling, jeugdbescherming, jeugdreclassering en verblijf. In Arnhem ontvangt 10,4 procent van de kinderen van 0-18 jaar een vorm van jeugdzorg. Voor vergelijkbare gemeenten ligt dat percentage op 10,8 procent (bron: waarstaatjegemeente.nl). Het totaal aantal kinderen met een toewijzing jeugdzorg neemt in Arnhem in de afgelopen jaren licht af. In de wijken waar veel hoogopgeleide ouders wonen wordt relatief gezien vaker een beroep gedaan op jeugdzorg dan in andere wijken (bijvoorbeeld het gebied Arnhem-Oost). In Arnhem waren de totale uitgaven jeugdzorg in 2021 49,5 miljoen euro. De Inkooporganisatie Sociaal domein Centraal Gelderland koopt namens de regio specialistische zorg in bij jeugdzorgaanbieders. Vanuit het Rijk komt er steeds meer nadruk te liggen op regionale en bovenregionale samenwerking voor jeugdzorg.

Deze regionale samenwerking staat onder druk, vanwege capaciteitstekort en financiële tekorten bij regiogemeenten. Recent is de Regiovisie op samenwerking en opdrachtgeverschap Centraal Gelderland vastgesteld. Het hoofddoel van de gemeente Arnhem is dat meer kinderen zich ontwikkelen naar zelfstandigheid, waarbij zij waar nodig passende hulp ontvangen. Inzet is daarbij op drie lijnen. 1. Meer kinderen kunnen meedoen aan het dagelijkse leven In lijn met het Jeugdbeleid 2021-2025 ‘Opgroeien in Arnhem: een toekomst vol kansen’ wordt ingezet op voorkomen van problemen in plaats van genezen. Hiervoor zijn goede laagdrempelige voorzieningen nodig in de stad die aansluiten bij de problemen waar kinderen en jongeren tegenaan lopen. Actuele ontwikkeling is dat we meer vraagstukken rond mentale gezondheid zien, ook als effect van corona. Dit uit zich op dit moment nog niet in meer toewijzingen in behandelingen, wel is er een toename van wachttijden en duur van behandeltrajecten (vanwege toegenomen complexiteit). De verwachting is dat het aantal toewijzingen in komende periode zal toenemen. Om deze toename te voorkomen moet er voldoende voorliggend aanbod worden georganiseerd, zodat kinderen met lichte mentale klachten op school of bij de huisarts hulp kunnen krijgen – zonder verwijzing naar (specialistische) jeugdzorg.

Bijvoorbeeld door te investeren in praktijkondersteuners jeugd bij de huisarts of door jongerenwerkers op school waar je terecht kunt met zorgen. En door voor de wachtlijsten GGZ een zorgaccounthouder in te stellen die de schakel tussen het sociaal wijkteam, GGZ-aanbieders en huisartsen is en bemiddelt en adviseert waar de benodigde zorg het snelst kan worden ingezet. Er ligt een link met de inzet op gezond en fit. 2. Meer jeugdigen wonen veilig thuis Bij gezinnen waar het onveilig is, is het streven om er zo vroeg mogelijk bij te zijn om passende hulp te bieden en de veiligheid te herstellen. Hiermee wordt voorkomen dat kinderen uit huis worden geplaatst. Om de veiligheid te herstellen is passende en tijdige hulp nodig. Eind 2019 heeft de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd het landelijke rapport ‘Kwetsbare kinderen onvoldoende beschermd’ gepubliceerd. De boodschap hierin was duidelijk. In het hele land wachten kinderen en gezinnen te lang op de inzet van jeugdbescherming en van passende jeugdhulp. Nadat de Rechtbank een beschermingsmaatregel heeft uitgesproken duurt het soms nog maanden voordat de hulp goed op gang komt. Op basis van eerdere rapportages hierover is de Gelderse Verbeteragenda Jeugdbescherming opgesteld. Hiermee wordt het veiligheidsnetwerk voor kinderen en gezinnen in onveiligheid verbeterd en versneld. Er ligt een link met de inzet op veiligheid. 3.

Minder kinderen zijn afhankelijk van specialistische zorg & de gemeente ontvangt toereikende Rijksbudgetten Minder kinderen moeten afhankelijk worden van zorg door problemen vroeg te signaleren of liever nog, te voorkomen. Daarom worden steeds meer vormen van laagdrempelige hulp ingezet, zo dichtbij mogelijk voor het kind, waardoor de inzet van specialistische jeugdzorg voorkomen kan

42

PAGINA

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

worden. Om de kinderen die het nodig hebben passende zorg te kunnen bieden is een toereikend budget jeugdzorg nodig vanuit het Rijk. Op landelijk niveau zijn recent stevige gesprekken gevoerd tussen Rijk en VNG over het budget jeugdzorg dat volgens gemeenten niet toereikend is om passende zorg te bieden aan kinderen. In de afgelopen jaren zijn daardoor bij veel gemeenten tekorten ontstaan op de budgetten jeugdzorg. In Arnhem is begin 2020 tijdelijk een Taskforce Jeugd opgezet om met behulp van kostenbesparende maatregelen grip te krijgen op de kosten van jeugdzorg. Het vorige kabinet heeft naar aanleiding van uitspraken van een arbitragecommissie extra middelen jeugdzorg toegekend voor de jaren 2021 en 2022 en toegezegd voor de periode 2023-2028. Gemeenten mochten 75 procenten van deze toegezegde Rijksmiddelen verwerken in hun begroting 2022. In het nieuwe regeerakkoord wordt voor deze periode in lijn met deze toezegging additionele financiering voor jeugdzorg beschikbaar gesteld. Daarover dienen het nieuwe kabinet en het parlement nog wel definitief te besluiten. Ondertussen werken gemeenten en het Rijk aan de Hervormingsagenda Jeugd waarin zij maatregelen vaststellen die de kosten van de jeugdzorg omlaag moeten brengen door inzet van bewezen kosteneffectieve maatregelen.

In deze Hervormingsagenda wordt uitgegaan van 1 miljard aan kostenbesparingen op het totale budget jeugdzorg. In het regeerakkoord is opgenomen dat het Rijk in 2024 100 miljoen en vanaf 2025 500 miljoen extra bezuinigt op het landelijke budget jeugdzorg, bovenop de eerder afgesproken 1 miljard. Op basis van deze extra bezuinigingen heeft de VNG besloten de gesprekken met de staatssecretaris op te schorten, totdat deze extra bezuinigingen van tafel zijn. Relevante (ontwikkelingen in) wet- en regelgeving en Arnhemse beleidskaders Jeugdwet Deze wet biedt de basis voor jeugdzorg. Met de Hervormingsagenda Jeugd (zie ook hierboven) wordt de Jeugdwet geëvalueerd en herzien. Daarbij wordt onder andere ook gekeken naar een striktere afbakening van wat wettelijk onder jeugdzorg wordt verstaan. Jeugdbeleid 2021-2025, Opgroeien in Arnhem: een toekomst vol kansen Op 17 februari van dit jaar heeft de gemeenteraad het nieuwe Arnhemse jeugdbeleid vastgesteld. In dit beleid wordt beschreven welke doelen wij hebben en hoe de gemeente zijn werk doet voor kinderen van 9 maanden tot 27 jaar. Wetsvoorstel aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams) Zie voor toelichting bij de factsheet Wmo.

Te verwachten kansen en bedreigingen korte en middellange termijn (1-4 jaar) Impact van corona Door corona raken meer jongeren in de problemen met hun mentale gezondheid waardoor de vraag naar jeugdzorg kan toenemen. In de laatste kwartalen van 2021 stijgen de kosten met betrekking tot diverse jeugdzorgvormen (o.a. GGZ en Verblijfszorg), nadat in de anderhalf jaar daarvoor de kosten van jeugdzorg en verblijf op stabiel niveau zijn gebleven. Deze kostenstijging vraagt om een nadere analyse. Het kan onder andere samenhangen met de tot op heden uitgebleven inhaalvraag als gevolg van corona. Ook de effecten van de landelijke coronamaatregelen op de jeugd kunnen naar verwachting in de (nabije) toekomst een opwaartse druk op de kosten van de jeugdzorg veroorzaken. Arbeidsmarkt Ook in de jeugdzorg merkt de gemeente de gevolgen van de krappe arbeidsmarkt, waardoor zorgaanbieders hun taken soms onvoldoende uit kunnen voeren. Dit gaat met name om behandeling (GGZ) en jeugdbescherming. Uitstroom uit jeugdzorg met verblijf Veel jongeren uit jeugdzorg met verblijf (veelal niet afkomstig uit onze regio) stromen beschermd wonen in Arnhem in of worden dakloos en maken aanspraak op de maatschappelijke opvang. Het gebrek aan passende woningen is problematisch voor de uitstroom uit jeugdzorg, waardoor vaker Verlengde Jeugdwet wordt ingezet wat zorgt voor extra kosten voor de gemeente.

PAGINA

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

Financiële knelpunten Financieel en/of wettelijk onvermijdelijk Kostenontwikkeling jeugdzorg. Bij diverse vormen van jeugdzorg is sprake van verwachte tariefstijgingen, onder andere Jeugdzorgplus (gesloten jeugdzorg) en dagbehandeling. Deze tarieven zijn onderwerp geweest van (bestuurlijke) besprekingen en onderhandelingen op bovenregionaal en regionaal niveau, en zijn daarmee onvermijdelijk. Zoals aangegeven zijn in de laatste kwartalen van 2021 de jeugdzorgkosten opgelopen. Bovendien wordt verwacht dat de toenemende krapte op de arbeidsmarkt invloed zal hebben op de zorg en zorgtarieven. Volume- en kostenstijgingen onder andere in de GGZ en verblijfszorg hangen mogelijk samen met corona en het effect van de coronamaatregelen. Dit zorgt op termijn voor een nadeel.

43

Arnhem-Oost De Arnhem-Oost aanpak als onderdeel van het nationale programma leefbaarheid en veiligheid stelt zich als doel om binnen een generatie te zorgen dat alle jongeren zich kunnen ontwikkelen en alle bewoners die dat kunnen aan het werk zijn of op een andere manier meedoen aan de samenleving, zich veilig en verbonden voelen en opgroeien in een goede woning en prettige en veilige omgeving. De pijlers dat meer jongeren mee kunnen doen, veilig thuis wonen, minder en meer preventieve zorg krijgen zijn een belangrijk onderdeel om dit ambitieuze doel te bereiken. Het nationale programma voor de 16 meest kwetsbare gebieden in Nederland geeft, naast leerervaring, mogelijkheden voor extra financiering.

44

PAGINA

Beschermd Thuis

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

Stand van zaken specifiek voor Arnhem en de regio Van 2015 tot 2022 was Arnhem centrumgemeente voor beschermd wonen. Deze voorziening is bedoeld voor volwassenen die door problematiek of stoornissen (tijdelijk) niet meer thuis kunnen wonen. Vanaf 2022 is gestart met de doordecentralisatie van beschermd wonen en wordt iedere gemeente zelf verantwoordelijk. Voor het overgangsjaar 2022 is met de regiogemeenten afgesproken dat Arnhem verantwoordelijk blijft voor de uitvoering van beschermd wonen in de regio. Arnhem ontvangt hiervoor budget van het Rijk. Doordat de Wet langdurige zorg (de Wlz) in 2021 werd opengesteld voor mensen met levenslange beperkingen door GGZ-problematiek, is het aantal inwoners dat gebruik maakt van beschermd wonen in 2021 gedaald van ongeveer 1000 naar ruim 500 inwoners begin 2022. De directe zorgkosten voor beschermd wonen bedragen ongeveer 26 miljoen euro. Bij beschermd wonen, een voorziening binnen de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) wordt ingezet op: • Van beschermd wonen naar een beschermd thuis • De aanpak van personen met verward of onbegrepen gedrag en zorg-gerelateerde overlast • Huisvesting van kwetsbare doelgroepen in het kader van de woonproblematiek, gerelateerd aan het thema wonen-zorg Van beschermd wonen naar een beschermd thuis De gemeente werkt aan het doel om beschermd wonen te transformeren naar een beschermd thuis.

Dit houdt in dat mensen met psychische problemen zoveel mogelijk thuis of in de eigen woonplaats kunnen blijven wonen met ambulante ondersteuning. Op 1 januari 2022 zijn gemeenten al gestart met de inhoudelijke doordecentralisatie van beschermd wonen. Iedere gemeente wordt daarbij zelf verantwoordelijk voor het bieden van een beschermd thuis. De gedachte is dat doordecentralisatie een nauwe aansluiting bij lokale voorzieningen en inzet op preventie en herstel beter faciliteert. Deze beweging gaat gepaard met (verplichte) regionale samenwerking; er moeten afspraken gemaakt worden op onder andere financieel, juridisch en organisatorisch gebied. Daarvoor is een regionale kadernota ‘‘Samen aan Zet’’ opgesteld en wordt gewerkt aan regionale samenwerkingsafspraken. Naast de inhoudelijke doordecentralisatie was het streven om per 1 januari 2023 een woonplaatsbeginsel voor beschermd wonen en een daarmee samenhangend nieuw financieel verdeelmodel in te voeren. In februari 2022 werd bekend dat de invoering van het nieuwe verdeelmodel is uitgesteld. De invoering van het nieuwe verdeelmodel hangt samen met de herijking van het gemeentefonds van 2022 naar 2023, waarbij onder andere voor beschermd wonen een financiële verschuiving plaatsvindt van een historisch naar een objectief budget.

Voor deze verschuiving wordt een periode van 10 jaar uitgetrokken, waarbinnen het budget van centrumgemeente Arnhem wordt afgebouwd. Voor de totale regio Arnhem betekent dit een flinke achteruitgang in budget. Daarnaast is ook de invoering van het woonplaatsbeginsel uitgesteld. Dit beginsel houdt in dat de gemeente van herkomst gedurende een aantal jaren moet betalen voor de kosten van beschermd wonen. Dit om te stimuleren dat gemeenten zich extra gaan inspannen om voorzieningen voor beschermd wonen op hun (grond)gebied te ontwikkelen. Hoe dit voor regio van Arnhem wordt uitgewerkt is onderdeel van de regionale afspraken die worden gemaakt. De aanpak van personen met verward gedrag Met de ontwikkeling naar een beschermd thuis is de transformatie ingezet van wonen in instellingen naar wonen ‘in de wijk’. Tegelijkertijd doet deze transformatie zich ook voor in de Wet langdurige zorg (bekostigd door de zorgkantoren) en de Wet forensische zorg (bekostigd door het ministerie van Justitie en Veiligheid). We zien, mogelijk door deze transformatie, een toename van verward gedrag in wijken en meer signalen van aan zorg gerelateerde overlast. De intentie is om meer aan de ‘voorkant’ van de overlast te komen. Niet alleen het aanpakken van de overlast maar veel meer het voorkomen van overlast door inzet van gerichte preventie.

Om dit te bereiken is de samenwerking met het domein veiligheid essentieel, onder andere door toezicht op kwaliteit en rechtmatigheid van zorg. Daarnaast wordt gewerkt aan borging van de Doorbraakmethode van het Instituut voor Publieke

45

PAGINA

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

Waarden. Bij deze methode wordt integraal gekeken naar de problematiek van een inwoner en worden creatieve oplossingen gezocht vanuit verschillende wettelijke kaders. De doorbraakmethode richt zich op de meest complexe situaties. Huisvesting van kwetsbare doelgroepen De vraag naar woningen voor kwetsbare inwoners is groot. Het gaat daarbij niet alleen om inwoners die uitstromen vanuit beschermd wonen maar ook om uitstroom van andere kwetsbare doelgroepen vanuit jeugdzorginstellingen en de maatschappelijke - en vrouwenopvang. Met de corporaties worden afspraken gemaakt over huisvesting van deze kwetsbare doelgroepen, onder andere via afspraken in het stedelijk convenant. Betrokken partners • Regionaal wordt samengewerkt met de gemeenten Rheden, Renkum, Zevenaar, Duiven, Westervoort, Lingewaard, Overbetuwe, Rozendaal, Doesburg. • Daarnaast is er samenwerking tussen Stichting wijkteams Arnhem, Zorgaanbieders, Zorgkantoor, Zorgverzekeraar, VGGM, politie, Rijnstate, Pro Persona, Justitie, Inkoop SDCG, corporaties. Relevante (ontwikkelingen in) wet- en regelgeving, Arnhemse beleidskaders Zie Factsheet Wmo. Wetsvoorstel aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams) Zie voor toelichting bij de factsheet Wmo.

Te verwachten kansen en bedreigingen korte en middellange termijn (1-4 jaar) Regionale afspraken over verdeling gelden Beschermd wonen In de regio Centraal Gelderland vindt nog overleg plaats over de financiële afspraken tussen centrumgemeente Arnhem en de regiogemeenten. Het (landelijke) Transitieteam Beschermd Thuis is gevraagd om te ondersteunen in dit proces en met een voorstel te komen voor mogelijke oplossingsrichtingen. Het streven is om dit traject voor de lokale verkiezingen te hebben afgerond. Op dit moment ligt er een voorlopige regionale begroting waarin de lasten voor Beschermd wonen inzichtelijk zijn gemaakt. Concrete bestuurlijke afspraken over de inbreng van middelen (de baten) in deze begroting moeten nog volgen. Inkoop Beschermd wonen Op dit moment wordt een onafhankelijk onderzoek uitgevoerd naar de verschillende mogelijkheden om de zorg in Arnhem te kunnen organiseren zonder de ongewenste prikkels van marktwerking in de zorg (uitvoering aangenomen motie: “Stop de gevolgen van marktwerking in de zorg”). De uitkomsten worden meegenomen bij de regionale voorbereiding van de nieuwe inkoop/ aanbestedingsronde voor beschermd wonen in de regio Centraal Gelderland. Deze wordt in 2022 uitgevoerd en moet voor 2023 zijn afgerond. Financiële knelpunten Financieel en/of wettelijk onvermijdelijk Objectief verdeelmodel Beschermd wonen.

De herverdeling van de middelen voor beschermd wonen en de doordecentralisatie naar gemeenten zijn van invloed op de inkomsten vanuit het gemeentefonds. Voor de overgang van het historisch naar het objectief verdeelmodel is landelijk een ingroeipad van 10 jaar afgesproken. Het objectief verdeelmodel zou in 2023 worden ingevoerd maar is uitgesteld. Het is op dit moment nog niet bekend wanneer tot invoering wordt overgegaan. Bij de ‘’ontwikkelingen gemeentefonds’’ zal verder op dit onderwerp worden ingegaan.

46

PAGINA

Werk en inkomen

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

Stand van zaken specifiek voor Arnhem en de regio In Arnhem zijn relatief veel mensen afhankelijk van een uitkering in het kader van de participatiewet; op 31 december 2021 waren dat 7.242 Arnhemmers. Een groot deel van de mensen die een uitkering ontvangt, staat al langere tijd langs de kant. Het hoge aantal uitkeringen (en vraagstukken die daarmee gepaard gaan) heeft forse impact op levens van inwoners en gezinnen, op wijken en op de stad als geheel. De laatste twee jaar volgt Arnhem de landelijke trendlijn als het gaat om de bestandsontwikkeling van de bijstand en sinds eind 2020 doet de gemeente het beter dan de landelijke lijn. Arnhem is een stad met een gezond ondernemersklimaat, blijkend uit het relatief hoge vestigingspercentage van bedrijven en aantal banen. Structurele tekorten op de arbeidsmarkt lijken op termijn onvermijdelijk. Hoewel de bedrijvigheid groot is, is er ondertussen toch ook een relatief grote groep inwoners van Arnhem die minder goed kan aansluiten bij wat er gevraagd wordt op de arbeidsmarkt. Ook is in verschillende wijken in Arnhem de participatiegraad (percentage mensen dat kan werken maar niet werkt) relatief laag. Arnhem maakt samen met acht andere gemeenten deel uit van de arbeidsmarktregio MiddenGelderland.

De dienstverlening naar werkgevers (Werkgeversservicepunt) en dossiers als Jeugdwerkloosheid en Banenafspraak worden in regionale samenwerking opgepakt. Het Regionaal Werkbedrijf, ingesteld met de Participatiewet, bestaat uit werkgevers, werknemers (vakbonden), (regio)gemeenten en onderwijs en werkt met een regionale strategische agenda voor de arbeidsmarktregio. In de afgelopen jaren heeft de gemeente toegewerkt naar een integrale aanpak waarbij alle vraagstukken die inwoners hebben rond werk, inkomen, armoede en schulden met elkaar in lijn gebracht worden. Die lijnen sluiten aan bij de visie Sociaal Domein en komen neer op: • Preventie: voorkomen van instroom en uitval • Vroeg erop af, dichtbij en integraal • Perspectief bieden • Nazorg bieden om terugval te voorkomen Preventie: voorkomen van instroom en uitval Insteek is er voor te zorgen dat mensen zo goed mogelijk een plek op de arbeidsmarkt vinden. Dat zij van school naar school of werk gaan en van werk naar werk of school. Zodat zij geen gebruik hoeven te maken van het gemeentelijk vangnet.

Dit betekent intensieve samenwerking met het onderwijs om jongeren in speciaal onderwijs of praktijkonderwijs of MBO 1 en 2 de overstap naar werk te laten maken, inzetten op het voorkomen van jeugdwerkloosheid, samenwerking met het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) en Sociale Verzekeringsbank (SVB) om doorstroom vanuit hen te voorkomen, intensieve inzet op inburgering en statushouders, inzet op ondernemers die het moeilijk hebben of kunnen krijgen. Als inwoners zich toch bij de gemeente melden voor een uitkering is de insteek hen zo snel mogelijk te bemiddelen naar werk. Vroeg erop af, dichtbij en integraal De gemeente staat met haar dienstverlening naast de Arnhemmers. Dat betekent dat de gemeentelijke organisatie Werk en Inkomen (W&I) met gebiedsteams in de wijken aanwezig is, zorgt dat zij inwoners kent en in samenspraak met de inwoners passende stappen bepalen die hen op weg helpen naar (betaald) werk. Alle inwoners met een uitkering zijn in de afgelopen jaren onder de hoede gebracht van een ‘regisseur’, waarbij de insteek is dat contact niet eenmalig is maar blijft. De gebiedsteams werken samen met onder meer de sociale wijkteams en teams leefomgeving aan gebiedsagenda’s, die richting geven aan de gezamenlijke prioriteitsstelling en inzet.

Bij de gebiedsagenda’s wordt zoveel mogelijk ook aansluiting gezocht bij andere ontwikkelingen in de wijk, zoals bijvoorbeeld renovatie-opgaven. Inzet is om inwoners zo laagdrempelig mogelijk te benaderen of mogelijkheden onder de aandacht te brengen. Dat betekent ook samenwerking met partners als religieuze instanties, vrijwilligersorganisaties, professionele partners om hen te informeren en van handvatten te voorzien. Dit gebeurt vanuit het complete aanbod van acties gericht op werk en financiele ondersteuning van inwoners. De kanteling naar gebiedsgericht werken bevindt zich nog in een vroeg ontwikkelingsstadium en vraagt de komende jaren verdere doorontwikkeling.

Wet Inburgering De nieuwe Wet Inburgering is in werking getreden op 1 januari 2022. Het doel van deze wet is dat inburgeringsplichtigen zo snel mogelijk meedoen in Nederland en dat ze daarnaast zo snel mogelijk werk vinden. Met deze nieuwe wet neemt de gemeentelijke rol bij de ondersteuning van inburgeraars toe. Bureau Nieuwkomers voert regie op de uitvoering van de Wet Inburgering en werkt op basis van het actieplan “Meedoen en Thuisvoelen 2019-2022’. Informatiegestuurd werken Met het programma ‘informatiegestuurd Arnhem’ wordt de komende jaren geïnvesteerd in meer en beter datagericht werken. Voor de thema’s werk, armoede en schulden betekent dit dat stuurinformatie en kengetallen beter worden ontsloten in een professionele monitor. In de afgelopen jaren zijn hier flinke stappen in gezet. Te verwachten kansen en bedreigingen korte en middellange termijn (1-4 jaar) Nieuw regeerakkoord Het kabinet kondigt een aantal grote hervormingen op de arbeidsmarkt aan, die de bestaanszekerheid van lage- en middeninkomens versterken en de lasten verlagen. Het kabinet wil werken lonend

ONDERWERP

Relevante (ontwikkelingen in) wet- en regelgeving en Arnhemse beleidskaders Wetsvoorstel aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams) Zie voor toelichting bij de factsheet Wmo.

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

Nazorg bieden om terugval te voorkomen Wanneer inwoners aan het werk gaan, verliest de gemeente ze niet direct uit het oog. De gemeente hanteert namelijk een periode waarin ‘nazorg’ wordt geboden. Dat gebeurt door contact, maar ook door bewust inzetten van ondersteuning bij de financieel/administratieve overgang van uitkering naar (deeltijd) werk. Waar mogelijk wordt gekeken hoe een armoedeval kan worden voorkomen. Zie voor meer informatie de factsheet Armoede.

PAGINA

Het ondersteuningsaanbod aan werkgevers en (kandidaat) werknemers kent een grote mate van complexiteit. In de uitvoering blijkt dat werken vanuit eenvoud en bedoeling meer dan eens schuurt met een systeem dat is ingericht op rechtmatigheid. Dit is een proces dat ook de komende jaren verdere ontwikkeling vraagt. In de hele aanpak wordt intensief gekeken wat bij inwoners speelt en welke belemmeringen mogelijk weggenomen moeten worden. De verwachting is dat komende jaren steeds intensievere en langduriger ondersteuning nodig is om mensen stappen te laten zetten richting werk en om hen vervolgens (met publieke ondersteuning) duurzaam uit te laten uitstromen.

47

Perspectief bieden De gemeente Arnhem werkt samen met een groot aantal partijen om inwoners te ondersteunen bij het zetten van stappen richting (betaald) werk of participatie in de samenleving. Meteen bij aanmelding voor bijstand worden inwoners door W&I ondersteund bij het vinden van betaald werk. Dit gebeurt in samenwerking met Randstad in ‘Baanbrekend aan de poort’. Personen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt worden met de inzet van de vele aanbieders van Activerend Werk geholpen basale werknemersvaardigheden op te doen onder begeleiding. De werkzaamheden kunnen variëren en de begeleiding op de vloer wordt hierop afgestemd. Scalabor is de partner waar inwoners terecht kunnen voor een arbeidsontwikkelarrangement en bemiddeling naar (begeleid) betaald werk. Scalabor is ook de partner waar het werk voor Arnhemmers met een Sociale Werkvoorziening (SW)-dienstverband wordt georganiseerd. Het Werkgeversservicepunt Midden – Gelderland (WSP) is de regionale ingang voor werkgevers, waar zij zo eenduidig mogelijk en zonder schotten ondersteund worden. Arnhemmers die vrij snel naar werkgevers kunnen, worden vanuit het WSP bemiddeld. Het Leerwerkloket biedt mogelijkheden voor alle Arnhemmers die zich oriënteren op werk of (om)scholing, ook in het kader van een Leven Lang Ontwikkelen.

Afgelopen jaren is vanuit het Werkinvesteringsfonds ingezet op nieuwe initiatieven om mensen richting werk te ondersteunen, vooral om nog beter zicht te krijgen op ‘wat werkt’. De arbeidsmarkt vraagt van de gemeentelijke samenwerkingspartners (vooral WSP en Scalabor) voortdurend aanpassing van de dienstverlening. Daarnaast zet Arnhem, samen met netwerken als Inclusief Midden-Gelderland, in op het verder stimuleren van inclusief werkgeversschap in de stad.

48

PAGINA

INFORMATIEDOSSIER GEMEENTERAAD 2022-2026

ONDERWERP

maken en personeelstekorten in vitale sectoren opvangen. Het gaat onder meer om het hervormen van de arbeidsmarkt, re-integratie en het aanpakken van armoede en schulden, afspraken over het minimumuurloon, uitbreiding van het aantal beschut werkplekken en verruiming van de bijverdiengrenzen in de Participatiewet. Het kabinet schrijft verder dat, samen met gemeenten, ervoor wordt gezorgd dat mensen die langdurig in de bijstand zitten, actief worden benaderd en ondersteund en gestimuleerd worden naar werk. Uitgangspunten: de eigen actieve rol van uitkeringsgerechtigden, werken vanuit vertrouwen en ruimte voor maatwerk. Het kabinet schrijft verder dat de kostendelersnorm wordt gewijzigd, zodat inwonende jongvolwassenen tot 27 jaar niet langer hiervoor meetellen. Impact corona Door corona zien we dat een aantal kwetsbare groepen nog kwetsbaarder is geworden op de arbeidsmarkt. Om de effecten van de coronacrisis voor de (middel)lange termijn voor deze groep te verzachten is het Actieplan Werk opgesteld. De uitvoering van het Actieplan Werk is gericht op ondersteuning van groepen die door de effecten van de coronacrisis worden geraakt. Met name jongeren, nieuwkomers, ondernemers en mensen die al langer aan de kant staan. Investeren in behoud van en begeleiding naar werk en/of scholing staan hierbij centraal.