Zienswijzebrief van B&W aan de Vervoerregio.pdf

Gemeente Amsterdam

Datum 12 september 2023 Pagina 1 van 5 Bezoekadres Amstel 1 1011 PN Amsterdam Postbus 202 1000 AE Amsterdam Telefoon 14 020 amsterdam.nl

Retouradres: Postbus 202, 1000 AE Amsterdam

Aan de Vervoerregio T.a.v. portefeuillehouders Financiën G.C.W.M.P. Slegers en Verkeer & Vervoer drs. M. Ruigrok Postbus 626 1000 AP AMSTERDAM

*Z005C6A A417*

Datum

12 september 2023 V&OR/UIT/ Uw kenmerk 020/ Behandeld door M. Voncken, V&OR-FAIR, 06-38601879, m.voncken@amsterdam.nl / Kopie aan Ons kenmerk

Onderwerp

Zienswijze gemeente Amsterdam op de Ontwerpbegroting 2024 – 2027

Geachte mevrouw Ruigrok en heer Slegers, beste Marja en Gerard, Op 16 juni 2023 ontvingen wij de Ontwerpbegroting 2024 – 2027 van de Vervoerregio. De gemeenteraad werd daarbij verzocht om per 15 september 2023 een zienswijze af te geven. In verband met de bestuurlijke planning en aanlevertermijnen als ook het zomerreces, is het niet mogelijk dat de raad al op 15 september een zienswijze verstrekt. Evenals vorige keren geven wij als college daarom een zienswijze af, onder voorbehoud van instemming door de raad. Bij eventuele afwijkende besluitvorming door de gemeenteraad wordt u daarover uiteraard geïnformeerd. Het college heeft met belangstelling kennisgenomen van uw Ontwerpbegroting 2024 – 2027, en complimenteert u hiermee. Hij is inzichtelijk en toont de belangrijkste financiële uitdagingen in de komende jaren. De strategische opgaves en bestuurlijke speerpunten sluiten goed aan bij die van de gemeente Amsterdam. De ontwerpbegroting sluit goed aan op de eerder gemaakte afspraken in de Kaderbrief 2024. De belangrijkste financiële gevolgen van beleidswijzigingen uit onder meer de Kaderbrief 2024 in deze ontwerpbegroting zijn: • De OV-tariefactie voor minima, die in 2023 is vastgesteld vanwege de relatief hoge tariefstijgingen in 2023, • Het opnemen van extra herstelbudget voor het OV (voor 2024 € 15 mln., aflopend tot € 3 mln.

in 2028) om de vervoerders te helpen in deze moeilijke tijden voor het OV,

Gemeente Amsterdam

•

Datum 12 september 2023 Pagina 2 van 5

Het ophogen van het budget voor grote schaalsprongprojecten tot een beschikbaar bedrag van € 370 mln. tot en met 2034, waarmee de Vervoerregio voldoet aan de afspraken met het rijk uit het BO MIRT.

Het zwaartepunt van deze zienswijzebrief ligt bij de gesignaleerde risico’s, diverse punten rondom personeel en de indexering naar prijspeil 2023 . In het vervolg van deze brief gaan we in op: a. Risico´s b. Personeel c. Indexering budgetten prijspeil 2023 d. Hoogte BDU e. Uithoornlijn en MIRT-verkenning f. Overprogrammering g. Samen beleid maken. a. Risico’s 1) Zoals in veel sectoren, kampen ook de vervoerders met een personeelstekort. Dit is een risico voor het uitvoeren van de begroting. Personeelstekorten in het OV kunnen een effect hebben op de uitvoering van de dienstregeling. Dit zal eerder een verlagend effect op de begroting hebben dan een ophogend effect. De verwachting is dat dit probleem niet snel opgelost is. Alle vervoerders leveren extra inspanningen als het gaat om werving en selectie. De Vervoerregio spant zich extra in om samen met vervoerders het OV als aantrekkelijke werkgever te promoten. Vervoerders delen inzichten over de ontwikkelingen en de effecten van de personeelstekorten op de dienstverlening. Worden er nog aanvullende beheersmaatregelen genomen die actief borgen en monitoren dat de doelstellingen uit de begroting ook gehaald worden? 2) Het weerstandsvermogen groeit sterk vanaf 2025. U ziet ook risico’s die een dergelijke reservering rechtvaardigen. In de huidige berekening is uitgegaan van een jaarlijks herhalen van de structurele risico’s.

Dit lijkt niet altijd realistisch omdat risico’s gemitigeerd kunnen worden, zeker na verloop van 1 of 2 jaar. De gemeente Amsterdam werkt met een norm voor de weerstandsratio van 5%. De Vervoerregio werkt met een norm van 40%. Het risicoprofiel van projecten van de Vervoerregio is anders dan dat uit programma ORM van Amsterdam. Het lijkt ons in dit kader goed om nog eens na te denken over wat nu een betrouwbare norm zou kunnen zijn. 3) Om de duurzaamheidsopgave te realiseren zet de Vervoerregio in op volledig emissieloos OV. Hierbij hebben de vervoerders net als de rest van de regio te maken met beperkingen vanuit het stroomnetwerk. Wat betreft de congestie doet u een beroep op de gemeente Amsterdam die de afspraken met netbeheerders maakt om de gezamenlijke belangen te behartigen. De gemeente Amsterdam pak dit op door afspraken te maken met de netbeheerders rondom de uitbreiding van het net. Wij zijn bezig met het maatschappelijk prioriteringskader, een nationaal traject met het rijk en de netbeheerders. Daar geeft Amsterdam input. b. Personeel 1) De totale personele kosten (programma’s plus totaal Stadsregio) bedroegen in de Programmabegroting 2017-2020 € 9,9 mln. (Tabel totale personele capaciteit blz. 57) voor

Gemeente Amsterdam

Datum 12 september 2023 Pagina 3 van 5

2017. In de begroting 2024 bedragen deze kosten € 20,6 mln. (Tabel 21 Formatie - en inhuurbudgetten). De 9,9 mln. uit 2017 is gedurende 7 jaar geïndexeerd met 20% (conform indexering BDU). Ook is er aanwijsbaar € 2 mln. aan taakverschuiving uit de OV-Governance bijgekomen, plus € 2 mln. uit andere aanwijsbare oorzaken (€ 1,5 mln. inzet bij bestuursopdracht 2020 en € 0,5 mln. door uitbreiding van wettelijke taken en verplichtingen, o.a. Wet Lokaalspoor en Algemene verordening gegevensbescherming). Dus: Personele kosten begroting 2017 Indexering 20% Aanwijsbare oorzaken uitbreiding personeel Verwachte personele kosten begroting 2024

€ 9,9 mln. € 2,0 mln. € 4,0 mln. € 15,9

Conform deze grove analyse een stijging van de personele kosten in de begroting 2024 van € 4,7 mln. (€ 20,6 mln. minus € 15,9 mln.). Wettelijke taak van de Vervoerregio is: a) bekostiging OV, b) verstrekken subsidies en c) opstellen algemeen beleidskader. Door stijging van het aandeel aan personele kosten, daalt de resterende ruimte voor a en b. Wij adviseren om dit verschil, zoals dit op het eerste gezicht blijkt, te analyseren voor het opstellen van de definitieve begroting. Hierbij kan ook het overzicht van de verhogingen waartoe de Regioraad heef besloten meegenomen worden. 2) Het bestuursakkoord ‘Stap Vooruit’ geeft invulling aan de ambities van de Vervoerregio om samen te groeien naar een duurzame en goed bereikbare regio. Er is extra budget opgenomen voor personele uitbreiding om de ambities waar te kunnen maken. Daarnaast wordt er binnen de Vervoerregio in transitie ook gekeken naar het afbouwen van taken/organisatieonderdelen. De inventarisatie voor extra capaciteit kwam uit op € 4,6 mln. Vanuit de gedachte om ook te kijken naar het verminderen van taken heeft de Vervoerregio zich zelf een taakstelling van € 1,5 mln. opgelegd. De ‘echte’ stijging bedraagt dus € 3,1 mln. waarvan € 2,6 mln. bestaat uit het structureel maken van eerder opgenomen incidenteel personeel budget.

Wij willen graag adviseren om eerst goed met gemeenten te overleggen of er extra inzet nodig is om ambities uit het bestuursakkoord te kunnen waarmaken. Misschien zit er al voldoende kennis bij individuele gemeenten die ook breder ingezet kan worden. c. Indexering budgetten prijspeil 2023 1) De inflatie is dit jaar lager dan in het voorafgaande jaar, maar nog steeds hoog. Voor de Vervoerregio blijft de indexering aan de inkomstenkant (de Brede Doel Uitkering (BDU) , 6%) (maart 2022 – maart 2023 op basis van cijfers van het CPB) nog steeds achter bij het fors gestegen indexeringspercentage aan de uitgavenkant (in de periode januari 2022 – april 2023 is de GWW-index gestegen met 13,3%). Dit betekent dat de Vervoerregio reëel minder te besteden heeft en, zoals zij zelf aangeeft, keuzes moet maken. Niet alle uitgaven stijgen echter met de hoge GWW-index. De concessies kennen gedeeltelijk een lagere indexatie, datzelfde geldt voor de loonkosten en andere overheadkosten. Voor projecten uit de investeringsagenda is het palet aan afspraken divers. Bij individuele projecten loopt Amsterdam soms risico dat door inflatie de gemaakte afspraken niet volledig gehonoreerd kunnen worden. Omdat veel gemeenten nu bezuinigen op de uitvoering van projecten, is het beschikbare budget voldoende om de aangepaste plannen

Gemeente Amsterdam

Datum 12 september 2023 Pagina 4 van 5

uit te voeren. De Vervoerregio zal dit stevig monitoren en indien nodig – uiteraard in nauw overleg met de gemeenten – afwegingen en keuzes maken. d. Hoogte BDU 1) In het werkgebied van de Vervoerregio wordt Amsterdam geconfronteerd met een sterke stijging van het aantal inwoners, woningen en banen. Deze ontwikkeling zal naar verwachting doorlopen tot 2040. Bij de subsidiëring van projecten uit de BDU is hiermee onvoldoende rekening gehouden. Dit betekent dat de vergoeding per inwoner door de Vervoerregio per jaar daalt. In de ontwerpbegroting zou meer aandacht voor dit aspect wenselijk zijn, aangezien de vraag naar mobiliteit door geschetste ontwikkelingen toeneemt. De financiële middelen daarentegen, zowel bij de Vervoerregio als bij de gemeente (indien sprake is van co-financiering), nemen af. Dit heeft negatieve effecten voor het ontsluiten van woonwijken, exploitatie van het OV, etc.. Amsterdam zou stevig willen inzetten op een gezamenlijke lobby voor verhoging van de BDU. e. Uithoornlijn en MIRT-verkenningen 1) In de Ontwerpbegroting 2023 – 2026 stond voor de Uithoornlijn voor 2024 nog een bedrag begroot aan lasten van 24,0 miljoen. In de Ontwerpbegroting 2024 – 2027 staat voor 2024 een bedrag van 31,7 miljoen.

De lastenstijging wordt met name veroorzaakt door indexatie van het hoofdcontract met de aannemer, daarnaast zijn de kosten voor de OTO fase (Opleiden Trainen en Oefenen van en door GVB trambestuurders) hoger uitgevallen. Wij stellen het op prijs als deze kostenstijging van bijna € 8 mln. wordt toegelicht in de begroting 2024 en aangegeven wordt waaruit de overschrijding betaald wordt. 2) In het AMRI-contract is wel rekening gehouden met areaaluitbreidingen, maar dit is niet vertaald in de budgetreeks. Bij substantiële toename van het areaal maken de Vervoerregio en GVB RIB op basis van een business case bij het uitvoeringsbesluit nadere afspraken over de (financiële) consequenties hiervan. Dit betekent dat bij uitbreidingsinvesteringen naast de investeringssom ook de noodzakelijke beheer en onderhoudskosten gedekt moeten zijn. Grote toekomstige uitbreidingen zijn verlenging Noord-Zuidlijn en het extra metrostation richting ‘sluiten ringlijn’. Beide organisaties staan op het punt om forse financiële verplichtingen voor de voorbereiding hiervan aan te gaan. Uit de opgestelde businesscases blijkt dat de extra reizigersopbrengsten voldoende ruimte bieden om de toekomstige exploitatiekosten, kapitaallasten voor materieel en beheer en onderhoudskosten te dekken. De actualisatie van deze businesscases zal meegenomen moeten worden in de uitwerking van beide uitbreidingen. f.

Overprogrammering 1) In de Ontwerpbegroting 2024 – 2027 is voor 2024 een investeringsbedrag van € 109 miljoen opgenomen. Voor 2024 staat voor € 192 miljoen aan projecten geprogrammeerd in het Uitvoeringsprogramma Mobiliteit. De overprogrammering op begrotingsbasis in 2024 bedraagt dus 76% (192/109). In de begroting 2023 bedroeg dit percentage 21% en in 2022 was dit 23%. Dit is ook zo in 2025 en 2026 maar in mindere mate. In de Ontwerpbegroting 2024 – 2027 staat ook dat de Vervoerregio actief stuurt op programmering en, indien nodig, een overprogrammering hanteert van 15%. Discussies binnen Amsterdam over prioritering en de stabiliteit van programma’s bij de wegbeheerder, dragen ook bij aan de hoge mate van overprogrammering. Ervaring leert

Gemeente Amsterdam

Datum 12 september 2023 Pagina 5 van 5

de Vervoerregio dat veel projecten later worden uitgevoerd. Wij willen u wijzen op het volgende risico. Een te hoge mate van overprogrammering kan leiden tot een te hoge realisatie en dus een dreigend tekort op de begroting. 2) Budgetten voor beheer en onderhoud (AMRI) uit 2022 zijn doorgeschoven naar 2024 omdat de uitvoering hiervan achterloopt. Er wordt geïnvesteerd in het onderhoud in 2023 en 2024 om de achterstand weg te werken. Amsterdam wil als eigenaar van de assets de zekerheid hebben dat de staat van het areaal niet verslechtert. Per kwartaal rapporteert GVB RIB over de voortgang van het onderhoud en de status van het areaal. Daarbij geeft GVB RIB nadrukkelijk aan dat de status van het areaal nog steeds in orde is (beschikbaarheid en veiligheid van het areaal). Wel is het zo dat opnieuw bij de MVPprojecten er achterstand is, waardoor ook in 2023 een onderschrijding verwacht wordt. Oorzaken zijn onderbezetting bij het uitvoerend personeel en vertraagde leveringen van materialen. Omdat de realisatie telkens achterblijft bij de begroting, lijkt het raadzaam om bij deze bestedingen voortaan te gaan werken met overprogrammering, zoals de Vervoerregio dat ook al doet met de ‘reguliere’ investeringsbudgetten. g. Samen beleid maken 1) Partijen werken aan een alternatief Vervoerplan 2024, waarbij niet zozeer financiële knelpunten, maar personeelskrapte de hoofdopgave vormt.

Hierbij wordt minder stevig in het netwerk ingegrepen, en worden minder routes gebundeld. In Q3 wordt meer bekend over de voorstellen voor 2024. De ambities voor de concessie Amsterdam, die zijn opgeschreven in de Concessieverleningsstrategie, omarmt Amsterdam. Spanningsveld blijft de hoge ambities in de Concessieverleningsstrategie en de beschikbare middelen. Wellicht moeten er keuzes worden gemaakt in de inhoudelijke ambities (basis van Concessieverleningsstrategie), of er moet meer geld vrijgemaakt worden voor de concessie GVB Amsterdam (beschikbare middelen). Wij adviseren om de voorstellen voor besteding OV hierbij mee te wegen en goed te kijken waar de financiële middelen nodig zijn. Bovenstaande punten laten zien dat met name bij duurzaamheidsambities, personeel, kostenstijgingen, inkomsten en MIRT-projecten zowel de gemeente Amsterdam als de Vervoerregio voor uitdagingen staan. Wij roepen op om in dit kader steeds de samenwerking te blijven opzoeken. Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd, en zien – waar van toepassing – uit naar uw reactie ten behoeve de behandeling van de Ontwerpbegroting 2024 – 2027 in de Regioraad. Met vriendelijke groet, Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Femke Halsema Burgemeester

Peter Teesink Gemeentesecretaris