Zesde concept raadsinformatiebrief Situatie Oekraine en gemeente Amsterdam.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 8 juli 2022 Wethouder Groot Wassink BMA / projectteam Oekraine

Onderwerp

Gevolgen oorlog in Oekraïne voor Amsterdam

Datum Portefeuillehouder(s):

Geachte leden van de gemeenteraad, De oorlog in Oekraïne duurt nog steeds voort. Zolang als dat nodig is wil Amsterdam een gastvrije stad zijn, waar slachtoffers van oorlogsgeweld een veilige plek vinden. Elke dag komen er nog steeds vluchtelingen uit Oekraïne aan in Amsterdam. De gemeente ontvangt ze in het Humanitarian Service Point (HSPA) op Amsterdam Centraal. Vanuit het HSPA worden vluchtelingen ondergebracht op opvanglocaties door heel Nederland, locaties in de veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland en locaties in de gemeente Amsterdam zelf. De eerste twee maanden is de gemeente vooral bezig geweest om een veilige tijdelijke opvangplek te vinden voor de toestroom van ontheemden uit Oekraïne. In eerdere brieven informeerden wij u over de stappen die het college heeft gezet naar aanleiding van de oorlog in Oekraïne. De laatste voortgangsbrief was van 18 mei jl. Op onderdelen (zoals bijvoorbeeld opvanglocaties) bent u daarna nog geïnformeerd en zijn er raadsvragen beantwoord. Nu ontvangt u weer een verzamelbrief. Inschrijvingen BRP Aanvankelijk waren er achterstanden bij de inschrijvingen in de basisregistratie. Inmiddels zijn die achterstanden ingelopen en zijn er geen wachttijden meer. Er zijn nu ca 4.350 vluchtelingen uit Oekraïne ingeschreven in de BRP. Ruim 3.600 van hen ontvangen leefgeld.

De komende weken verhuizen naar schatting 680 Oekraïners van een hotel naar een andere opvangvoorziening waar ze zelfstandiger kunnen wonen en meer een eigen leven kunnen leiden. Ze gaan bijvoorbeeld zelf voor hun eigen maaltijden zorgen. Deze verhuizingen worden in de BRP verwerkt, zodat het leefgeld kan worden opgehoogd met de voedselcomponent. Tweede Kamerbrief Oekraïne Op 6 juli 2022 stuurde staatssecretaris Van den Burg (asiel) een Kamerbrief met daarin een afschrift van het bestuurlijke afsprakenkader overeengekomen met de VNG en het Veiligheidsberaad over de opvang van ontheemden uit Oekraïne. De huidige juridische basis voor de belegging van de opvangtaakstelling is het staatsnoodrecht, waarvan het kabinet van mening is dat deze niet langer dan strikt noodzakelijk moet gelden. Het kabinet werkt op dit moment aan een nieuwe wettelijke basis. Het bestuurlijke afsprakenkader geldt als basis voor de samenwerking tussen het kabinet en gemeenten en Veiligheidsregio’s, zolang de nieuwe wet nog niet is ingegaan.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 8 juli 2022 Pagina 2 van 8

Hierin is met name de huidige werkwijze bestendigd, waaronder het committeren van Veiligheidsregio’s en gemeenten om het aantal opvangplekken op te schalen van 50.000 naar 75.000, en de toezegging van het Rijk dat de opvang voor gemeenten kostendekkend moet zijn. Kamerbrief en bestuurlijk afsprakenkader, zie onderstaande link: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/07/06/tk-bestuurlijkafsprakenkader-ontheemden-uit-oekraine Opvang en verblijf Oekraïners Elke Veiligheidsregio heeft op 8 maart 2022 van het Ministerie van Justitie en Veiligheid de opdracht gekregen om 2.000 opvangplekken te regelen voor vluchtelingen uit Oekraïne. Voor de gemeente Amsterdam betekent dit 1.640 opvangplekken. Op 2 mei 2022 is het verzoek gekomen vanuit het ministerie van Justitie en Veiligheid om nog 1.000 extra opvangplekken te realiseren in de Veiligheidsregio (streefdatum 23 juni 2022). Uit het veiligheidsberaad van 27 juni 2022 is een nieuw verdeelsysteem gekomen, wat heeft geleid tot een verlaging van de taakstelling van 1.000 naar 914 plekken voor de Veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland. Voor Amsterdam betekent dit een extra 750 plekken. De oude taakstelling van Amsterdam was 2.460 plekken en is verlaagd naar 2.390 plekken. Sinds 9 maart worden bij het HSPA op Centraal Station vluchtelingen uit Oekraïne opgevangen en doorverwezen.

De vluchtelingen uit Oekraïne worden in de gemeente Amsterdam opgevangen op de volgende locaties: • • • • • • • • • • • • • •

Savoy Hotel, Zuid WOW-hotel, Nieuw-West Boot ‘Carissima’1, Oost De Kleine Kapitein, Oost Hart van Weesp, Weesp Vondel Garden, West Botel, Noord Holiday Inn Express, Noord De Boelelaan 2, Zuid Transformatorweg, West King’s Court, Nieuw-West Hotel Beethoven, Zuid Riekerhof, Nieuw-West (middellange termijn) Van Houten Industriepark, Weesp (middellange termijn)

Amsterdam loopt in lijn met de landelijk gestelde taakstelling. Begin juli heeft Amsterdam in totaal 2.100 opvangplekken gerealiseerd. Hiervan zijn zo’n 1.850 plekken als noodopvang in hotels en op boten gerealiseerd en per begin juli zijn er ongeveer 240 opvangplekken voor de middellange termijn (1 – 3 jaar) in getransformeerde gebouwen. Dit aantal zal dit jaar gestaag oplopen tot zo’n 1.000 plekken voor de middellange termijn per eind 2022, naast de opvangplekken in de noodopvang. Van de beschikbare opvangplekken in Amsterdam waren op 6 juli er 1464 bezet (dit zijn er 548 meer dan stond in de vijfde voortgangsbrief dd. 18 mei 2022). Amsterdam kan – gegeven de huidige omstandigheden – tot aan het 1e kwartaal van 2023 de twee taakstellingen van (vooralsnog) 2.390 opvangplekken aan in een combinatie van noodopvang en middellange termijn opvang.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 8 juli 2022 Pagina 3 van 8

Opvang bij particulieren Naast de inspanningen van de gemeente om vluchtelingen uit Oekraïne op te vangen zijn er verschillende particuliere initiatieven met hetzelfde doel gestart. Hierover bent u in de eerdere brieven al geïnformeerd. RefugeeHomeNL heeft opdracht om landelijk gastgezinnen te matchen aan ontheemden uit Oekraïne. Landelijk zijn er 302 gastgezinnen gekoppeld aan 664 ontheemden. In Amsterdam zijn dit 54 gastgezinnen, gekoppeld aan 123 ontheemden (6 juli 2022). Er loopt ook een aantal andere particuliere initiatieven in de stad. Volgens de BRP zijn inmiddels circa 2.475 ontheemden uit Oekraïners bij particulieren opgevangen. Wel ontvangt de gemeente signalen dat een aantal particuliere initiatieven stopt. De ontheemden zullen of naar een ander gastgezin gaan of worden opgenomen in de Gemeentelijke opvang. Opvang voor de middellange termijn Naast de eerste noodopvang worden er locaties voor de middellange termijn ontwikkeld. Ontheemden die in de eerste noodopvang zitten (hotels, boten) kunnen van daaruit geplaatst worden in de eerste semipermanente opvanglocaties. De middellange termijn locaties hebben als doel de ontheemden hogere woonkwaliteit (met onder meer zelfstandig koken) en een zelfredzamer en zelfstandiger positie te geven. De vrijgekomen plaatsen worden weer gevuld met nieuwe instroom van ontheemden.

Begin juli stroomt de eerste groep van zo’n 240 Oekraïners door vanuit zeven noodopvanglocaties naar de locaties Riekerhof in Nieuw-West en naar Van Houten Industriepark in Weesp. In nauwe samenwerking met de zorgaanbieders is bepaald welke Oekraïners hiervoor als eersten in aanmerking kwamen. Er is gekeken naar meerdere factoren, waaronder de geografische binding van een Oekraïner met de omgeving in verband met zorg en/of onderwijs voor kinderen, maar ook naar de samenstelling van de groepen. De komende weken zullen deze twee locaties verder gevuld worden. Naast de Riekerhof en Van Houten Industriepark zijn de Plantage Muidergracht en Sportpark Melkweg in voorbereiding om in respectievelijk september en eind december 2022 open te gaan als semipermanente locatie. Onderwijs In Amsterdam volgen we de lijn van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), dat leerplichtige kinderen zoveel mogelijk terecht komen in het nieuwkomersonderwijs. In het primair onderwijs (po) gaat het om de nieuwkomersscholen en in het voortgezet onderwijs (vo) om de internationale schakelklassen (ISK). In het po is de reguliere lijn dat ouders hun kinderen op een school aanmelden. De po-scholen melden de kinderen vervolgens aan bij het Centraal Meldpunt Nieuwkomers (CMN), het coördinatiepunt voor het nieuwkomersonderwijs op de basisschool.

Het CMN beheert de wachtlijst en zorgt voor de verdeling van leerlingen over de nieuwkomersscholen in de stad. Wanneer kinderen in een Gemeentelijke Opvang Oekraïners (GOO) wonen worden zij centraal door de opvang aangemeld op een school. In het vo kunnen leerlingen zich direct aanmelden bij een ISK. In het nieuwkomersonderwijs leren kinderen in ongeveer een jaar voldoende Nederlands om in het reguliere onderwijs te beginnen. Als daar niet direct plek is komen kinderen op een wachtlijst. Zij

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 8 juli 2022 Pagina 4 van 8

worden dan opgevangen in een reguliere klas, of in een tijdelijke onderwijsvoorziening voor Oekraïense kinderen. Deze tussenvoorzieningen worden conform de ‘Handreiking onderwijs voor kinderen en jongeren uit Oekraïne’ van OCW ingericht en vallen onder een bestaande school. In deze groepen staan Oekraïense leerkrachten voor de klas. Deze mogelijkheid is er uitsluitend voor Oekraïners. Er zijn nu ruim 1000 Oekraïense kinderen en jongeren in Amsterdam. Leerlingen zijn na 3 maanden leerplichtig. 473 van hen staan ingeschreven op een school. Uit de cijfers van het BRP en Leerplicht blijkt dus dat niet alle Oekraïense kinderen en jongeren dus worden ingeschreven in het onderwijs. De afdeling Leerplicht voert deurbezoeken uit om de desbetreffende ouders te informeren over het recht op onderwijs en de mogelijkheden daartoe in Amsterdam. Totaal Oekraïense kinderen in de stad: 0 t/m 4 jaar (niet leerplichtig) 5 t/m 12 jaar 13 t/m 16 jaar

210

Waarvan ingeschreven op school: 22

Waarvan niet ingeschreven op school:

473 266

277 161

n.v.t. (188) 192 105

16 t/m 17 jaar (kwalificatieplicht) Totaal:

71

13

58

1020

473

362 (550 incl. 0-4 jaar)

Afdeling Onderwijs werkt samen met het scholenveld aan een plan van aanpak voor verdere opschaling van het onderwijsaanbod bij een grotere toestroom van nieuwkomers in Amsterdam. De verwachting is dat we bij verdere opschaling moeten gaan kijken naar alternatieve mogelijkheden t.o.v. het huidige systeem. Onder andere door een gebrek aan bevoegde leraren zijn we aan de grens gekomen van wat het onderwijs qua opschaling van nieuwkomersklassen aan kan. Stand van zaken per sector Voorschool/Kinderopvang De instroom is nog steeds stabiel. Kinderen worden opgevangen in reguliere voorschoolgroepen en kinderopvang. Primair nieuwkomersonderwijs en tijdelijk onderwijsprogramma In het primair onderwijs zijn de nieuwkomersklassen sinds begin dit jaar uitgebreid van 600 naar 850 plekken. Er zijn sinds januari 143 Oekraïense kinderen in een nieuwkomersklas begonnen. Op 15 juni 2022 waren van de 220 kinderen op de wachtlijst 131 Oekraïens. Op basis van de verwachte uitstroom van leerlingen naar het reguliere onderwijs zal bij de start van het nieuwe schooljaar voor alle kinderen op de wachtlijst plek zijn in een nieuwkomersklas. Voor Oekraïense kinderen zijn tijdelijke onderwijsvoorzieningen opgezet voor kinderen die op de wachtlijst voor nieuwkomersklassen staan. Het gaat om negen groepen verdeeld over zes scholen. Na de zomer wordt dit uitgebreid met nog twee tot vijf groepen.

In totaal is er na de zomer voor

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 8 juli 2022 Pagina 5 van 8

210 leerlingen plek in een tijdelijke onderwijsvoorziening. In deze klassen geven Oekraïense leerkrachten les aan Oekraïense leerlingen. Voortgezet Onderwijs / Internationale schakelklassen (ISK’s) Voor jongeren van 12 tot 18 geldt dat zij zich bij een van de scholen kunnen aanmelden waar ISK’s worden aangeboden. Sinds januari 2022 zijn ruim 600 leerlingen in de ISK’s gestart, normaal gesproken starten in totaal 800 leerlingen over een heel schooljaar. Het grootste deel is opgevangen op het Mundus college en Montessori Lyceum Oostpoort. Soms worden leerlingen doorgestuurd naar DENISE of het Luca. Doordat de instroom groter is dan gebruikelijk, zijn de leerlingen gefaseerd gestart. Hierdoor konden niet alle leerlingen na aanmelding meteen starten en hebben sommigen enkele weken op een plek moeten wachten. Tot de zomer is het gelukt alle ISK-groepen te huisvesten en voldoende NT2 docenten te werven, ondanks dat dit wel een uitdaging was. Samen met de afdeling Onderwijshuisvesting en Sport en Bos wordt momenteel de situatie na de zomervakantie bekeken. Ook de formatie van NT2 docenten is bijna rond, rekening houdend met eventuele toename van klassen. In een situatie waar de instroom na de zomer nog meer toeneemt kan zowel onderwijshuisvesting als het werven van voldoende leraren wel een knelpunt vormen. In de zomer worden ieder jaar vanuit de ISK’s zomerscholen georganiseerd.

Dit jaar zijn de zomerscholen opengesteld voor alle vluchtelingen, ook degene die nog niet in een ISK gestart zijn. Er zijn 363 jongeren ingeschreven. Middelbaar beroepsonderwijs (mbo) De IKS’s en de ROC’s zijn nauwer gaan samenwerken. Er is een pilot geweest waarbij een groep 16 en 17-jarige ISK-leerlingen sneller naar het mbo is doorgestroomd om ruimte te creëren op de ISK’s. Op maandag 16 mei is een eerste groep van 51 ISK-leerlingen begonnen aan het ROCvA. De groep volgt een aangepaste pré-entreeopleiding in de richting van techniek, retail of logistiek met meer ruimte voor NT2 onderwijs. Deze pré-entreeopleiding wordt na de zomervakantie met 10 weken verlengd, waardoor de leerlingen in februari kunnen instromen in het reguliere entree mbo 1 onderwijs. ROC TOP is bezig een vergelijkbaar traject te ontwikkelen. Daarnaast is er afgesproken dat de ROC’s bij noodzaak beschikbaar blijven voor nieuwe instroom vanuit het ISK. Er wordt momenteel gekeken of er nog een geschikte groep is die ook vroegtijdig kan doorstromen naar het mbo. Deze jongeren zouden bij voorkeur starten in februari en hebben een iets hoger taalniveau (bijv. A1). Mocht het eerder nodig zijn dan staat het ROCvA daar niet onwelwillend tegenover. Voor Oekraïners van 18 jaar en ouder die geen Nederlands spreken is instroom in het mbo nog niet mogelijk.

Aangezien beroepsopleidingen Nederlandstalig zijn, is een minimale taalbeheersing nodig op niveau A2. Statushouders leren normaliter Nederlands voor hun inburgering, voor de Oekraïense studenten geldt dat niet. Potentiële mbo-studenten die 18 jaar of ouder zijn, komen tegelijkertijd niet in aanmerking voor de ISK’s in het vo vanwege hun leeftijd en vanuit het Rijk is er geen bekostiging voor NT2-onderwijs d.m.v. taalschakeltrajecten voor deze groep. Dit knelpunt is en wordt aangekaart in de lobby naar het Rijk.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 8 juli 2022 Pagina 6 van 8

Gevolgen oorlog in Oekraïne voor bedrijven Op 23 mei 2022 heeft onder leiding van Amsterdam Trade & Innovate en in samenwerking met RVO, een informatie- en discussiesessie plaatsgevonden voor bedrijven in de metropoolregio Amsterdam over de gevolgen van de oorlog in Oekraïne. De informatie- en discussiesessie diende twee doelen: 1. Bedrijven informeren over de sancties en de Nederlandse inzet voor de ondernemers, onder leiding van een advocaat gespecialiseerd op dit dossier. 2. In gesprek met ondernemers over hoe de oorlog in Oekraïne hun bedrijf en sector raakt, nu en in de toekomst en verkennen of wij als lokale overheid meer kunnen doen om deze ondernemers te ondersteunen. Er was een diverse groep van ondernemers aanwezig. Van bedrijven die in de export zaten van bijvoorbeeld tuinbouwproducten en melkpoeder tot een scheepsbouwer tot een vertaalbureau. Tijdens de bijeenkomst is o.a. gesproken over het wegvallen van de markt (van zowel Rusland als Oekraïne), uitdagingen op gebied van transport en levering, de behoefte aan financiële hulp en vragen over de onderzoeksplicht. Zowel Amsterdam Trade & Innovate als RVO hebben diverse regelingen toegelicht die mogelijk van nut zouden kunnen zijn voor de aanwezige ondernemers, zoals de subsidieregeling Support International Business (SIB) en SIB Alternatieve markten. Alle informatie te vinden op de website van RVO (RVO.nl).

Amsterdam Trade & Innovate blijft beschikbaar voor bedrijven voor informatie over de gevolgen van de oorlog in Oekraïne. Gas en energie De ontwikkelingen op de energiemarkt volgen zich in snel tempo op. In Duitsland zijn de gevolgen van het dichtdraaien van de gaskraan door Rusland al duidelijk merkbaar. In Nederland hebben we te maken met sterke prijsstijging maar (nog) niet met een acuut energietekort. Bij het ontstaan van een gascrisis waardoor levering niet kan worden voortgezet aan alle afnemers wordt het landelijk bescherm- en herstelplan Gas gevolgd. Dit schrijft voor hoe vraag naar gas kan worden gereduceerd en in welke volgorde afnemers moeten worden afgesloten. Voor de crisisbeheersing is de lijn dat het ministerie van EZK de leiding heeft bij het voorkomen van gastekorten en bij verstoringen in de gasvoorziening. Het ministerie trekt daarin op met de leveranciers en netbeheerders. De veiligheidsregio’s zijn verantwoordelijk voor het bestrijden van acute gevolgen met gevaar voor mens en dier. Hier is geen primaire taak voor de gemeente. De Veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland (VrAA) heeft uitval van de energievoorziening en gaslevering meegenomen in haar risicoprofiel en - analyse en in het crisisplan hoe te handelen in zo’n situatie. Dit gaat om het garanderen van veiligheid en eerste levensbehoeften.

Na de acute fase kunnen er als gevolg van een energiecrisis middel- en langetermijneffecten zijn voor de economie en de maatschappij. Deze zullen dan binnen de gemeente onder de reguliere lijnverantwoordelijkheden worden geadresseerd. NB: hierover hebben de leden Heinhuis, Nadif en Hofland op 16 juni jl schriftelijke vragen gesteld. De volledige beantwoording volgt binnenkort.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 8 juli 2022 Pagina 7 van 8

Ontwikkeling van scenario’s In de vorige brief kondigden we aan scenario’s te ontwikkelen over de instroom en het verblijf van vluchtelingen in Amsterdam en over de economische gevolgen (mede) door de situatie in Oekraïne. Met behulp van de scenario’s wordt de mogelijke impact op Amsterdam ingeschat en worden acties in kaart gebracht die de gemeente nu in gang zou kunnen zetten om zich op die impact voor te bereiden. Scenario’s van de mogelijke ontwikkeling van de vluchtelingenstroom zijn opgesteld. Deze worden gebruikt bij het vormgeven van acties hoe de gemeente zich voor kan bereiden op de impact die de scenario’s met zich mee kunnen brengen en bij gesprekken met het Rijk over gewenste voorzieningen voor de ontheemden. Scenario’s van de mogelijke ontwikkeling van de inflatie, in het bijzonder van energie, grondstoffen en voedsel worden op 30 augustus in het college besproken. Wederopbouw Op 19 mei 2022 organiseerde de vaste commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking van de Tweede Kamer een ronde tafelgesprek over herstel en de wederopbouw van Oekraïne. Het gesprek was ingedeeld in vier blokken: diplomatie, financiering, wederopbouw en samenwerking/partnerschappen. Amsterdam en Rotterdam waren op ambtelijk niveau uitgenodigd om aan het vierde blok gewijd aan samenwerking en partnerschappen deel te nemen.

Aan dat blok nam ook een vertegenwoordiger van de Europese Commissie deel. Aanleiding voor het ronde tafel gesprek was de oproep van president Zelensky in zijn toespraak tot de Kamer op 31 maart 2022 om een getroffen stad te adopteren. Nadere informatie over het gesprek is te vinden op: Rondetafelgesprek herstel en de wederopbouw van Oekraïne: https://www.tweedekamer.nl/debat_en_vergadering/commissievergaderingen/details?id=2022A0 3296 Op 6 juli 2022 is door de regering een brief naar de Tweede Kamer is gestuurd waarin ook de stand van zaken over wederopbouw Oekraïne wordt gegeven (zie de link op pagina 2). Ontwikkelingen opvang Op dit moment zijn er veel ontwikkelingen die gaan over opvang in brede zin: asielzoekers, statushouders, ongedocumenteerden en ontheemden uit Oekraïne en andere landen. Daarover vinden op bestuurlijk niveau gesprekken plaats met leden van het kabinet. Dat gebeurt vanuit Amsterdam, in G4-verband en via de VNG. Zodra deze gesprekken leiden tot concrete uitkomsten zal ik u daarover informeren.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 8 juli 2022 Pagina 8 van 8

Tot slot Uiteraard houdt de gemeente ook contact over de situatie in Oekraïne met andere gemeenten, het Rijk en internationale partners om voorbereid te zijn op verdere ontwikkelingen. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink Wethouder Sociale Zaken, Opvang, Ongedocumenteerden en Vluchtelingen, Democratisering en Vastgoed