VVD discussienota Cameratoezicht
Tekst van het document
Gemeente Amsterdam Raadscommissie <1>
R
Discussienota Datum discussienota
21 januari 2022
Onderwerp
Discussienota: “Cameratoezicht in Amsterdam: vaker, sneller en slimmer” Met deze discussienota wil de Amsterdamse VVD een debat in de gemeenteraad initiëren over de inzet van cameratoezicht als ondersteunend instrument om de openbare orde en veiligheid op straat te kunnen waarborgen. De VVD draagt hiervoor 9 voorstellen aan die raadsleden met elkaar kunnen bespreken en waar de burgemeester op kan reageren. De uitkomsten van gesprek gelden als waardevolle input voor een nieuw beleidskader voor cameratoezicht. Met deze discussienota stel ik voor dat de commissie zich uitspreekt over de volgende punten:
1. Schrap de subsidiariteitsvereiste; 2. Verleng de bewaartermijn voor camerabeelden (momenteel 7 dagen) tot de maximale wettelijke termijn van vier weken; 3. Maak grootschalig gebruik van de Live View opties die private camera’s bieden; 4. Maak gebruik van verborgen cameratoezicht; 5. Publiceer beelden van overtredingen en verdachten direct; 6. Zet cameratoezicht vaker in voor leefbaarheids- en verkeersovertredingen; 7. Gebruik drones met camera’s, inclusief de beelden; 8. Stem technische wijzigingen niet langer af met de adviesgroep cameratoezicht; 9. Verdubbel het jaarlijkse budget voor cameratoezicht ten behoeve van de openbare orde en veiligheid. Wettelijke grondslag
Artikel 39a, Reglement van orde voor de gemeenteraad van Amsterdam Discussienota
VVD als voorstander van cameratoezicht De Amsterdamse VVD is al jaren een voorstander van het gebruik van cameratoezicht als instrument om de openbare orde en veiligheid te handhaven.1 Onze fractie heeft door de jaren heen vaak gepleit voor de inzet van cameratoezicht, bijvoorbeeld in de strijd tegen anti-LHBTI-geweld (camera’s bij uitgaansgelegenheden) of om ondernemers te beschermen wiens zaak telkens doelwit was van vernieling en geweld.2 Ook wil de VVD dat er cameratoezicht wordt ingezet op onveilige studentencomplexen.3 Verder heeft de VVD voorgesteld om camera’s in te zetten om leefbaarheidsovertredingen, zoals het dumpen van
1 https://www.vvdamsterdam.nl/gemeenten/342/openbare-orde-en-veiligheid 2 https://www.parool.nl/nieuws/geen-cameratoezicht-bij-hacarmel-en-boi-boi~b491c8e4/ 3 https://www.nhnieuws.nl/nieuws/245499/cameratoezicht-bij-onveilige-campus-ndsm
1
Jaar Afdeling Nummer Datum
2014 1 * *
Gemeente Amsterdam Gemeenteraad
R
Initiatiefvoorstel
afval, aan te pakken.4 Naar aanleiding van een aangenomen initiatiefvoorstel van de VVD zijn de gemeentelijke boa’s inmiddels permanent uitgerust met bodycams.5 Een evaluatie laat zien dat handhavers over het algemeen positief oordelen over de bodycams en dat deze camera’s hun veiligheidsgevoel versterken.6 Bewoners denken er ook zo over: ook voor hen dragen camera’s bij aan een veiliger gevoel op straat.7 Cameratoezicht: én én De VVD kan niet vaak genoeg benadrukken dat cameratoezicht altijd ingezet moet worden als een ondersteunend instrument. Want de stad wordt simpelweg niet veiliger door alleen maar meer camera’s op te hangen. Amsterdam heeft ook dringend meer agenten en handhavers nodig. De VVD pleit daarom voor lokale maatregelen om de tekorten op te vangen en voor een aanhoudende lobby richting het Rijk voor meer agenten en het in dienst nemen van meer handhavers.8 Wel is het zo dat onze dienders met behulp van camera’s effectiever optreden.9 Dat is hard nodig, gelet op de schaarse politie- en handhavingscapaciteit. Juist omdat het tekort aan agenten niet binnen een dag opgelost is, moet Amsterdam wat de VVD betreft vaker, sneller en slimmer camera’s inzetten om de openbare orde te kunnen handhaven. Is Amsterdam een ‘camerastad’? Nee.
Amsterdam maakt relatief weinig gebruik van cameratoezicht op de openbare orde te handhaven, zowel vergeleken de andere G4-steden als tot vergelijkbare steden in het buitenland, met name het Verenigd Koninkrijk.10 Het aantal inwoners per camera ligt in Amsterdam (1 camera per 3.900 Amsterdammers) lager dan Rotterdam (1 camera per 2.100 Rotterdammers).11 Het hoge aantal bezoekers dat Amsterdam jaarlijks trekt (voor corona, in 2019, 22 miljoen unieke toeristische bezoekers per jaar12) wordt hierbij niet meegewogen.13 Kortom, wanneer er wordt gekeken naar cameratoezicht vanuit de gemeente (ingezet door de burgemeester) voor de handhaving van de openbare orde, dan kan er geconcludeerd worden dat Amsterdam geen ‘camerastad’ is. Is dit aan het veranderen? Dat lijkt er niet op. Het aantal camera’s dat jaarlijks onder de verantwoordelijkheid van de burgemeester is ingezet voor de handhaving van de openbare orde, is licht afgenomen. Zo zijn er in 2018 219 camera’s ingezet, in 2019 waren dit 213 camera’s in en in 2020 nam dit af tot 206 camera’s. Ook het aantal gebieden waar continu cameratoezicht was is gedaald van 28 in 2018 naar 26 in 2020. Wel is het zo dat het percentage van Amsterdams grondgebied
4 https://www.vvdamsterdam.nl/nieuws/23111/vvd-gebruik-bewakingscamera-s-om-afvalovertreders-te-
beboeten 5https://assets.amsterdam.nl/publish/pages/864507/180831_bodycams_voor_amsterdamse_handhavers_op
_straat_rt.pdf 6 https://openresearch.amsterdam/image/2020/5/19/evaluatie_pilot_bodycams.pdf 7 https://assets.amsterdam.nl/publish/pages/751440/overzichtsbrief_cameratoezicht.pdf en
https://www.parool.nl/amsterdam/museumplein-krijgt-cameratoezicht-vanwege-rellen~beecf75c/ 8 https://www.binnenlandsbestuur.nl/Uploads/2019/12/Roeien-met-de-riemen-die-we-hebben.pdf 9 https://www.politieacademie.nl/kennisenonderzoek/kennis/mediatheek/PDF/78158.pdf 10https://assets.amsterdam.nl/publish/pages/738613/cameratoezicht_in_amsterdam_en_andere_grote_sed
en.pdf 11https://assets.amsterdam.nl/publish/pages/738613/cameratoezicht_in_amsterdam_en_andere_grote_sted
en.pdf 12https://openresearch.amsterdam/image/2021/5/16/bezoekersprognose_amsterdam_2018_2021_dd_maart
_2021.pdf 13https://assets.amsterdam.nl/publish/pages/738613/cameratoezicht_in_amsterdam_en_andere_grote_sted
en.pdf
2
Jaar Afdeling Nummer Datum
2014 1 * *
Gemeente Amsterdam Gemeenteraad
R
Initiatiefvoorstel
dat een cameratoezichtgebied heel licht is gestegen, namelijk van 2,8% in 2018 naar (slechts) 3,2% in 2020.14 Steunen Amsterdammers cameratoezicht? Zeker. De meerderheid van de Amsterdammers is al jaren voorstander van cameratoezicht.15 Er is veel draagvlak. Zo was in 2015 maar liefst 72% van de bewoners en bezoekers in cameragebieden voor cameratoezicht.16 In 2019 was 67% van de Amsterdammers voor cameratoezicht. Ook heeft cameratoezicht een aantoonbaar positief effect op het veiligheidsgevoel van bewoners en bezoekers, hetgeen onlangs door de burgemeester is herbevestigd en benadrukt.17 Wat zijn de kosten van cameratoezicht? In Nederland bedroegen de aanschafkosten van cameratoezicht in 2015 gemiddeld € 17.000 per camera. Rechtstreeks uitkijken kost circa € 10.000,- per camera per jaar. Een goedkopere optie waarbij er nauwelijks rechtstreeks wordt uitgekeken is ook mogelijk, voor zo’n €100,per camera per jaar. Volgens het literatuuroverzicht ‘Cameratoezicht in Amsterdam en andere grote steden’ (2015) wijken de kosten in Amsterdam niet substantieel af van het landelijke gemiddelde.18 In 2011 ging men uit van jaarlijks €1,5 miljoen voor het uitkijken van zo’n 2010 camera’s en van zo’n €4 miljoen aan materiaalkosten voor een periode van tien jaar.
Overigens is het goed op te merken dat er inmiddels zeer geavanceerde systemen in omloop zijn die veel meer technologische mogelijkheden en ook meer kosten met zich meebrengen. Een bekend voorbeeld is het Domain Awareness System in New York City. Is cameratoezicht aan voldoende eisen onderworpen? Wat de VVD betreft wel. Natuurlijk zien sommigen altijd redenen om de overheid te wantrouwen en om cameratoezicht lastiger inzetbaar te maken. Publiek cameratoezicht voor de handhaving van de openbare orde en veiligheid wordt ingezet aan de hand van het Beleidskader Cameratoezicht, dat in 2012 door de burgemeester is vastgesteld na uitvoering overleg met de driehoek, het college, de raad en stadsdeelvoorzitters.19 Dit kader is onder andere gestoeld op de Gemeentewet, de Wet politiegegevens (Wpg) en de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp). Cameratoezicht moet worden getoetst aan proportionaliteit (hoe ernstig is de problematiek) en aan subsidiariteit (kan het gewenste resultaat met andere instrumenten bereikt). Voor elk cameraproject moet een plan van aanpak opgesteld worden door politie en gemeente en de territoriale subdriehoek dient aan de hand van dit plan de burgemeester te adviseren. De evaluatie van cameratoezicht is periodiek en geldt voor alle cameratoezichtgebieden. Deze evaluatie vindt plaats aan de hand van objectieve indicatoren die willekeur uitsluiten.
Voor de verlenging van cameraprojecten is toetsing aan de hand van deze indicatoren een vereiste. Naast de algemene evaluatie die om de 2 jaar wordt uitgevoerd door OIS wordt er bij langlopende projecten waar mogelijk elk kwartaal een toets uitgevoerd. Bij korte 14https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/9986173/1/SV109_21_Beantwoording_schriftelijke_vrag
en_Van_Lammeren_inzet_van_cameratoezicht 15 https://www.regioplan.nl/wp-content/uploads/data/file/rapporten-1700-1799/1750-Evaluatie-
cameratoezicht-Amsterdam-Centrum.pdf 16 https://assets.amsterdam.nl/publish/pages/751440/overzichtsbrief_cameratoezicht.pdf 17 https://www.parool.nl/amsterdam/museumplein-krijgt-cameratoezicht-vanwege-rellen~beecf75c/ 18https://assets.amsterdam.nl/publish/pages/738613/cameratoezicht_in_amsterdam_en_andere_grote_sted
en.pdf 19https://assets.amsterdam.nl/publish/pages/502283/amsterdams_beleidskader_cameratoezicht_defversie.
3
Jaar Afdeling Nummer Datum
2014 1 * *
Gemeente Amsterdam Gemeenteraad
R
Initiatiefvoorstel
projecten (1 tot 3 maanden) gebeurt dit aan het eind van het project. Hoe kan cameratoezicht effectiever ingezet worden? Het is niet aan de VVD – of aan de raad in zijn geheel – om met een voorstel voor de inzet van cameratoezicht te komen. Dit is immers de bevoegdheid van de burgemeester.20 Wel willen wij 10 voorstellen bespreken in de commissie Algemene Zaken. Het debat hierover zal voldoende ideeën en stof tot nadenken geven, hetgeen gebruikt kan worden om de regels, richtlijnen en uitgangspunten (zoals geformuleerd in het Beleidskader Cameratoezicht, 2012) eens opnieuw tegen het licht te houden en te kijken in hoeverre aanpassingen wenselijk en noodzakelijk zijn. Het vorige beleidskader is immers ook tot stand gekomen na consultering van de gemeenteraad en andere belanghebbenden.21 Hieronder volgen suggesties die wat de VVD betreft overwogen zouden moeten worden bij het actualiseren van het beleidskader.
1. Schrap het subsidiariteitsvereiste. Dit vereiste schrijft voor dat bij de eventuele inzet van cameratoezicht er eerst moet worden aangetoond dat andere maatregelen onvoldoende effect gesorteerd hebben.22 Dit kan er in het slechtste geval toe leiden dat er eerst ernstige incidenten moeten plaatsvinden om de inzet van cameratoezicht te rechtvaardigen. Oftewel: het kalf moet eerst verdrinken, voordat de put gedempt kan worden. Wat de VVD betreft moet in sommige ernstige gevallen de ernst van mogelijke OOV-verstoringen (de proportionaliteit) op zichzelf al voldoende kunnen zijn om cameratoezicht voor een korte duur mogelijk te maken. Kortom: laat proportionaliteit zwaarder wegen dan subsidiariteit en schrap in sommige situaties het subsidariteitsvereiste. 2. Verleng de bewaartermijn voor camerabeelden (momenteel 7 dagen) tot de maximale wettelijke termijn van vier weken. Amsterdam hanteert momenteel een minder langer bewaartermijn dan wettelijk is toegestaan.23 Wat de VVD betreft wordt er een nieuwe afweging gemaakt om deze termijn te verlengen. Hierbij moet worden gekeken of de kosten voor het verlengen van deze termijn opwegen tegen de mogelijke baten, dat wil zeggen: de ‘bijvangst’ (opsporing) die publieke camera’s ten behoeve van de handhaving van de openbare orde doen. 3.
Maak grootschalig gebruik van de Live View opties die private camera’s bieden en stel hiervoor subsidies beschikbaar voor ondernemers. Live view maakt het mogelijk dat de politie live in de meldkamer kan meekijken op het moment dat beelden van private camera’s opgeschakeld worden door particuliere alarmcentrales.24 De VVD is voorstander van deze werkwijze.25 Onze fractie heeft hier 20https://www.burgemeesters.nl/bevoegdheden/cameratoezicht#:~:text=Art ikel%20151c%20bepaalt%20d
at%20de,handhaving%20van%20de%20openbare%20orde.&text=Het%20plaatsen%20van%20de%20c amera's,de%20opsporing%20van%20strafbare%20feiten. 21https://hetccv.nl/fileadmin/Bestanden/Onderwerpen/Cameratoezicht/amsterdam_beleidskader_camerato ezicht.pdf 22 Idem. 23 Idem. 24 https://www.politie.nl/binaries/content/assets/politie/onderwerpen/live-view/liveviewnl-def.pdf 25 https://storage.googleapis.com/caramel-binder207612.appspot.com/uploaded/www.vvdamsterdam.nl/files/5a67190be4717/vvdverkiezingsprogramma
4
Jaar Afdeling Nummer Datum
2014 1 * *
Gemeente Amsterdam Gemeenteraad
R
Initiatiefvoorstel
meermaals in de raad opgeroepen tot pilots en onderzoeken naar een bredere implementatie van deze functie.26 De obstakels die de gemeente eerder signaleerde bij de pilot in Zuidoost (zoals de kosten of de organisatiegraad van ondernemers) zijn niet van toepassing op alle (winkel)gebieden in de stad. Daarom moeten er nieuwe Live View projecten gestart worden die gaan gelden als een vliegwiel. Overigens vindt de VVD dat de gemeente ondernemers doormiddel van subsidies mag ondersteunen om Live View mogelijk te maken, want van alle subsidies die de gemeente versterkt, valt slechts een paar procent onder de subsidiecategorie openbare orde en veiligheid.27 Zeker in gebieden waar winkels vaak beroofd worden mag de gemeente investeren in een veiligere situatie, bijvoorbeeld winkelcentrum Bijlmerplein in Zuidoost.28 4. Maak gebruik van verborgen cameratoezicht. Als de aard, ernst en/of de frequentie van incidenten op een bepaalde locatie erom vraagt moet er wat de VVD betreft ook gebruik gemaakt kunnen worden van verborgen (mini)camera’s, die verdekt en/of gecamoufleerd opgesteld staan. Dit kan de pakkans bij heterdaad vergroten en ook helpen om daders achteraf op te sporen.
De burgemeester zou in gebieden met verborgen camera’s ook zelf de afweging moeten kunnen maken om waarschuwingsborden – die wijzen op de aanwezigheid van verborgen camera’s – te plaatsen voor een preventieve werking van de camera’s of om dit juist niet te doen, teneinde de pakkans te vergroten. Momenteel is het zo dat cameratoezicht altijd aangekondigd moet worden. Ook worden er nog geen verborgen camera’s gebruikt. Als het de effectiviteit en de pakkans aanzienlijk kan vergroten, dan moet de (onaangekondigde) inzet van verborgen camera’s wat de VVD betreft mogelijk zijn. 5. Publiceer beelden van overtredingen en verdachten zo snel mogelijk. Camerabeelden van verdachten verschijnen vaak pas weken of zelfs maanden nadat het misdrijf heeft plaatsgevonden. Vaak zijn de herinneringen van omstanders tegen die tijd al vervaagd. De VVD wil dat er – binnen de grenzen die de wet Aanwijzing opsporingsberichtgeving stelt29 – sneller dan nu het geval is beelden van (geanonimiseerde) verdachten worden gepubliceerd. Uiteraard met hierbij de oproep dat zij zich bij de politie moeten melden en de waarschuwing dat de nietgeanonimiseerde ook openbaar worden gemaakt wanneer zij zich niet melden. 6. Zet cameratoezicht vaker in voor leefbaarheids- en verkeersovertredingen.
Overtredingen op het gebied van leefbaarheid zoals het verkeerd aanbieden van afval zijn voor veel bewoners een doorn durfenoptimisme-2.pdf 26 Motie nr. 8 van het lid Poot - Live View cameratoezicht, ingediend op 8 november 2018 bij de behandeling
van de Begroting 2019. 27 https://subsidie-feiten.amsterdam.nl/ 28 https://www.nhnieuws.nl/nieuws/293785/opnieuw-telefoonwinkel-overvallen-in-amsterdam-zuidoostvierde-in-korte-tijd 29 https://wetten.overheid.nl/BWBR0040219/2017-12-01
5
Jaar Afdeling Nummer Datum
2014 1 * *
Gemeente Amsterdam Gemeenteraad
R
Initiatiefvoorstel
in het oog. De VVD pleit er al langer voor om cameratoezicht ook in te zetten voor dergelijke overtredingen.30 Hetzelfde geldt voor verkeersovertredingen. De VVD steunt dan ook het plan van verkeerswethouder De Vries om het snorfietsverbod op fietspaden te gaan handhaven. Verkeershandhaving met camera’s is immers aantoonbaar effectief. Kijk bijvoorbeeld naar de camerahandhaving bij de Cuyperspassage (Centraal Station) en bij het Rijksmuseum: de pakkans is hier nagenoeg 100%.31 De VVD wil vaker én structureler gebruik maken van cameratoezicht om verkeers- en leefbaarheidsovertredingen te beboeten. Het liefst ook onaangekondigd en steeds tijdelijk op wisselende locaties. 7. Gebruik drones met camera’s, inclusief de beelden. Drones die zijn uitgerust met camera’s bieden veel overzicht, zijn zeer flexibel en kunnen snel ter plaatse zijn op locaties waar dat nodig is. In tegenstelling tot zogeheten ‘nagelvaste’ camera’s (ook wel statische camera’s genoemd) kunnen drones bepaalde situaties vanuit meerdere invalshoeken bekijken. Ze zijn in staat om bijvoorbeeld escalerende demonstraties nauwgezet te volgen. In Rotterdam hebben drones onlangs het geëscaleerde woonprotest goed kunnen vastleggen.32 Dit protest begon op het Afrikaanderplein en verplaatste zich via de Leuvehaven naar de Baak.
Drones hebben dit kunnen volgen en het geweld dat plaatsvond kunnen vastleggen.33 In Amsterdam is het aantal demonstraties de afgelopen jaren flink toegenomen.34 Ook is het vaker voorgekomen dat demonstraties uitliepen op geweld. Drones zorgen dat de overheid in geval van dergelijke situaties overzicht heeft en snel kan anticiperen in het geval van escalatie. Amsterdam moet vaker gebruik gaan maken van drones in dergelijke situaties. De VVD wil dat videobeelden van overtredingen snel gedeeld worden om daders op te sporen en tevens om een krachtig preventief signaal af te geven dat toekomstige rel schoppende demonstranten of voetbalvandalen ontmoedigt. 8. Stem technische wijzigingen niet langer af met de adviesgroep cameratoezicht. Volgens het huidige beleidskader cameratoezicht dienen technische wijzigingen bij een cameraproject afgestemd te worden met de adviesgroep cameratoezicht. Wat de VVD betreft zouden wijzigingen die slecht technisch van aard zijn geen advies behoeven als dit de operationele inzet en het gebruik van camera’s vereenvoudigt. 9. Verdubbel het jaarlijkse budget voor cameratoezicht ten behoeve van de openbare orde en veiligheid.
Momenteel is er strikt genomen geen gemaximeerd aantal camera’s (ten behoeve van handhaving de OOV) in de stad, maar vanwege het maximale budget van 0,9 miljoen dat hier jaarlijks beschikbaar voor is, komt dit in de praktijk wel neer op een 30 https://www.vvdamsterdam.nl/nieuws/23111/vvd-gebruik-bewakingscamera-s-om-afvalovertreders-te-beboeten 31 https://www.parool.nl/nieuws/geen-genade-voor-scooter-die-door-fietstunnel-onder-cs-rijdt~b50acb05/ 32
https://www.telegraaf.nl/nieuws/101855792/politie-verspreidt-dronebeelden-van-woonopstand-in-rotterdam
33 https://www.youtube.com/watch?v=fqJTdLeJxYo 34
https://www.trouw.nl/binnenland/van-klimaatmars-tot-coronaprotest-nederlanders-gaan-steeds-vaker-de-straatop~b397c93b/
6
Jaar Afdeling Nummer Datum
2014 1 * *
Gemeente Amsterdam Gemeenteraad
R
Initiatiefvoorstel
maximaal aantal in te zetten camera’s (voor de handhaving van de OOV). Dit kan ervoor zorgen dat er keuzes gemaakt moeten worden die men eigenlijk niet zou moeten maken. Het handhaven van de openbare orde en veiligheid moet centraal staan. Een verdubbeling van het jaarlijkse budget voorkomt dat er telkens afwegingen gemaakt moeten worden geld en handhaving van de openbare orde en veiligheid.
Stukken Meegestuurd
N.v.t.
Ter inzage gelegd
Het lid van de gemeenteraad van Amsterdam
C. Martens van de VVD
* De sterretjes worden door de Griffie ingevuld In te vullen door het raadslid/de fractie: 1.
naam van desbetreffende raadscommissie;
2.
datum indienen;
3.
tekst discussienota;
4.
naam/namen van raadslid/-leden incl. initialen.;
5.
naam fractie;
6.
eventuele meegestuurde bijlagen;
7