Voortgangsrapportage SISG 2024_def.pdf

Voortgangsrapportage 2024 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Inhoud Introductie3

2

1. Inzet op preventie & vergroten bewustwording

4

Factsheet over fysieke seksuele grensoverschrijding in 2023

7

2. Toegang tot hulp vergroten

8

Factsheet over sexting-misbruik in 2023

11

3. Deskundigheidsbevordering

12

4. ROSA-aanpak

14

Vooruitblik programma SISG 2025

23

Voortgangsrapportage 2024 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Introductie Voor u ligt de vierde voortgangsrapportage van het programma tegen seksuele intimidatie en seksueel geweld (hierna: programma SISG). De rapportage gaat in op de gerealiseerde inspanningen en resultaten in 2024 en kijkt vooruit naar de plannen voor het komende jaar.

Doel van het programma Het programma SISG is een veelomvattende aanpak om (online) seksuele intimidatie en seksueel geweld in de stad tegen te gaan. Het programma SISG heeft als doel om seksuele intimidatie en seksueel geweld beter te voorkomen en te bestrijden, slachtoffers eerder en effectiever te helpen, meer inzicht te krijgen in de problematiek en Amsterdammers bewuster te maken van het probleem en de hulpmogelijkheden. Om deze doelen te bereiken wordt er ingezet op de volgende pijlers: • Het versterken van de (lokale) samenwerking en het bestaande (hulp)aanbod. • Bewustwording vergroten en agenderen van de problematiek. • Inzicht in de problematiek vergroten en op basis daarvan innovatieve interventies ontwikkelen. • ROSA-aanpak: eerder bereiken, hulp bieden en regie voeren aan slachtoffers met complexe problematiek.

Wat doet het programma SISG? Het programma SISG ontwikkelt en implementeert aanvullend innovatief aanbod in bewustwording,

3

preventie en hulpverlening. Daarnaast signaleert het programma SISG kansen ter verbetering van de aanpak van SISG-problematiek, en adviseert over structurele inbedding van het aanbod of over het oplossen van systeemfouten. Ook brengt het programma SISG de inzet en de samenwerking met betrokken partners bijeen: zowel op casusniveau als op beleidsmatig niveau. Deze inspanningen hebben impact op het realiseren van de doelen, maar zijn soms lastig te meten en/of in concrete resultaten uit te drukken.

Inzet met grootste impact voor slachtoffers Een belangrijk uitgangspunt is dat de inspanningen van het programma SISG altijd (in)direct bijdragen aan het verbeteren van de omstandigheden van slachtoffers van seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld. Het programma SISG heeft daarom een dynamische opzet en kan waar nodig worden bijgesteld om de grootste impact voor (potentiële) slachtoffers te bereiken.

Intensieve samenwerking met partners Het programma SISG bouwt voort op bestaande samenwerkingsrelaties en (effectieve) activiteiten en zorgt dat die zo goed mogelijk op elkaar aansluiten. Daarnaast wordt er samen met partners gekeken wat (tijdelijk) extra nodig is om maatwerk te leveren. Het programma SISG werkt nauw samen met allerlei (lokale) zorg- en veiligheidspartners.

Bovendien sluit het programma SISG aan op de Top600 aanpak, Veilig Alternatief, Preventie met Gezag, Masterplan Zuidoost, Aanpak Noord, het Nationaal Programma samen Nieuw-West, programma’s van de afdeling Diversiteit, de Regioaanpak ‘Veiligheid voor Elkaar’ (2020-2024), Schoolveiligheid en het programma Online Leefwereld Jongeren.

Uitvoering door Actiecentrum Veiligheid en Zorg Het programma SISG wordt uitgevoerd door het Actiecentrum Veiligheid en Zorg (AcVZ). Het AcVZ is gespecialiseerd in regievoeren in de meest complexe problematiek op het snijvlak van veiligheid, zorg en sociaal domein. En creëert in nauwe samenwerking met haar netwerkpartners, op basis van wetenschappelijke inzichten innovatieve beweging. Dit op thema’s met bestuurlijke prioriteit op het snijvlak van veiligheid en zorg.

Leeswijzer In deze voortgangsrapportage leest u over een aantal concrete inspanningen en resultaten van het programma SISG in 2024. Per onderdeel wordt een vooruitblik gegeven voor de geplande inspanningen in 2025. Tussen de hoofdstukken zijn er factsheets opgenomen waarin de aard en omvang van de problematiek in de stad zichtbaar wordt. Ook zijn door de rapportage verschillende casussen te lezen. Deze zijn gebaseerd op waargebeurde verhalen waarbij de namen zijn gefingeerd.

Voortgangsrapportage 2024 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

1. Inzet op preventie & vergroten bewustwording Overal wordt met partners gewerkt aan het voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag: op straat, in uitgaansgelegenheden, op school en online. Een onderdeel van preventie is het bespreekbaar maken van seksualiteit. Niet alleen om taboes te doorbreken, maar ook om beter en eerder risico’s te signaleren en passend te handelen. Hieronder worden een aantal preventieve inspanningen van het afgelopen jaar uitgelicht.

‘Shame’ voorstellingen over sexting misbruik Met de theatervoorstelling ‘Shame’ van PlayBack zijn in 2024 meer dan 600 leerlingen in praktijk-, vmbo kader- en vmbo basisklassen bereikt. De voorstelling leert leerlingen op een interactieve manier over de gevolgen van ongewenste sexting en geeft advies over wat je kan doen als zoiets jou of een vriend(in) overkomt. Scholen zijn ook gewezen op aanvullend voorlichtingsmateriaal van Qpido en het hulpaanbod bij Helpwanted.

Aanpak Straatintimidatie Sinds 2021 voert het programma SISG de aanpak tegen straatintimidatie uit samen met het landelijke programma Veilige Steden. In de aanpak werken diverse uitvoerende organisaties aan het vergroten van

de veiligheid van in het bijzonder meiden en vrouwen in de openbare ruimte en in het uitgaansleven. Dit doen zij door verschillende trainingen, workshops en interventies te ontwikkelen en verzorgen. Zo heeft Fairspace 23 trainingen gegeven in het herkennen van en ingrijpen bij (seksueel) grensoverschrijdend gedrag. Ruim 900 jongerenwerkers en studenten­ begeleiders hebben hieraan deelgenomen. Stichting Emancipator heeft 6 workshops gegeven gericht op mannen en jongens als onderdeel van de oplossing. Met deze workshops zijn ruim 200 deelnemers bereikt. Deelnemers geven aan dat zij zich meer bewust zijn van grensoverschrijdende situaties en beter weten wanneer en hoe in te grijpen. In de andere hoofdstukken staan meer inspanningen uit de aanpak van straatintimidatie.

Samenwerking hulplijn Helpwanted Naar aanleiding van een motie1 is met het programma Online Leefwereld Jongeren door middel van een pilot gewerkt aan de versterking van de hulplijn Helpwanted2. Het doel van de pilot is om het voor Amsterdamse slachtoffers makkelijker te maken om strafbare- en onrechtmatige content van online (seksueel) grensoverschrijdend gedrag te melden en hulp te krijgen. De pilot

1 Motie 343.23 ‘Stop het circuleren van gewelddadige foto’s en filmpjes onder jongeren’. 2 Helpwanted is een gratis hulplijn voor slachtoffers van online (seksueel) grensoverschrijdend gedrag en geweld, en voor ouders/verzorgers, omstanders en professionals. Helpwanted geeft praktische hulp, persoonlijk advies en helpt als trusted flagger bij het verwijderen van strafbare content.

4

bestaat uit een bewustwordingscampagne, extra capaciteit bij de hulplijn, en onderzoek naar het aantal en de soort meldingen die in Amsterdam worden gedaan. De campagne heeft in Amsterdam 9 miljoen impressies op diverse sociale media bereikt, waarop bijna 27.000 is geklikt. Ook was de campagne op ruim 600 plekken op straat en in de horeca zichtbaar. Scholen en maatschappelijke organisaties hebben een zogeheten toolkit met campagnemateriaal ontvangen. In 2025 wordt deze samenwerking vervolgd. De inzichten uit deze pilot worden gebruikt om de structurele aanpak van online grensoverschrijdend gedrag verder vorm te geven.

Illustratie campagne ´Ik bepaal zelf´ door Helpwanted.

Voortgangsrapportage 2024 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Straatintimidatie in de wijk Seksuele straatintimidatie komt overal voor. Het programma werkt met de stadsdelen samen om lokaal meer aanbod te creëren en de bewustwording bij burgers en professionals in de stadsdelen te vergroten. Hieronder twee voorbeelden. Vergroten veiligheidsgevoel in wijken Samen met bewoners, wijkagenten, winkeliers, straatcoaches en lokale organisaties in de wijk zijn tijdens een buurtschouw oorzaken van straatintimidatie onderzocht. Hieruit worden oplossingen aangedragen die helpend zijn voor de buurt, zoals het plaatsen van meer verlichting. In 2024 zijn buurtschouwen uitgevoerd in Holendrecht (Zuidoost), Slotervaart (Nieuw-West) en Westerpark (West). Deze locaties zijn gekozen op basis van ervaren onveiligheidsgevoelens en incidenten. De uitkomsten van de schouwen worden door de stadsdelen omgezet in praktische aanpassingen in de wijken om het veiligheidsgevoel van buurtbewoners te vergroten. Deelnemers gaven ook mee het verrijkend te vinden om hun ervaringen te delen. In gesprek met de buurt In 2024 zijn door BO Diversity verschillende activiteiten georganiseerd om met Amsterdammers op straat het gesprek aan te gaan over straatintimidatie. Zo is er bijvoorbeeld in Nieuw-West met voorbij­

5

gangers gesproken over (de effecten van) straatintimidatie. Dit heeft bijgedragen aan meer bewustwording en kennis op lokaal niveau.

Sociale veiligheid in het veiligheidsplan Horeca Het afgelopen jaar zijn belangrijke stappen gezet om het Amsterdamse uitgaansleven veiliger te maken. Per 1 september 2024 werkt de gemeente Amsterdam met een nieuw veiligheidsplan Horeca, waarin het thema sociale veiligheid expliciet is opgenomen. Met deze wijziging is de branche verplicht om maatregelen te nemen die de sociale veiligheid bevorderen, zoals beter signaleren en ingrijpen bij seksuele intimidatie, discriminatie en (seksueel) grensoverschrijdend gedrag.

Vroegsignalering op basisscholen In 2024 zijn alle medewerkers van het Preventief Interventieteam (PIT) door Qpido getraind in het vroegtijdig herkennen van en hulp bieden bij SISGproblematiek. De training biedt handvatten om toekomstig slachtoffer- en daderschap te voorkomen. Het PIT is actief op 123 basisscholen in Amsterdam en biedt hulp aan kinderen die een verhoogd risico lopen in de sociale ontwikkeling op school en thuis. Het PIT heeft mede hierdoor 27 casussen (peildatum november 2024) gesignaleerd waarbij sprake was van zorgen in de seksuele ontwikkeling en/of (mogelijke) SISG-problematiek. Bij 17 casussen is een PIT-traject ingezet. Bij 10 casussen is besloten dat andere partijen

een passender aanbod hebben t.a.v. de gesignaleerde problematiek, en zijn hiernaartoe overgedragen. De casus hieronder illustreert hoe dit proces eruit ziet.

Voorbeeldcasus: inzet Preventief Interventieteam om erger te voorkomen Anne (11 jaar) uit groep 7 is door de basisschool aangemeld bij het PIT. Op school had zij een negatieve houding waarin ze vaak een grote mond had en anderen (online) pest. Er waren zorgen op verschillende leefgebieden. Volgens Stichting Aanpak Overlast Amsterdam (SAOA) ging ze ook vaak om met oudere jongens (rond 16 jaar). Door de PIT-medewerker waren signalen opgevangen dat er mogelijk sprake was van een verhoogde kwetsbaarheid om slachtoffer van seksueel misbruik te worden. Binnen het PIT-traject wordt Anne nu ondersteunt in een gezonde seksuele ontwikkeling. Zo krijgt zij o.a. les over wensen en grenzen.

Voortgangsrapportage 2024 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Vooruitblik Het voorkomen van seksuele intimidatie en seksueel geweld blijft een prioriteit voor het programma SISG. Samen met de doelgroep, netwerkpartners en afdelingen binnen de gemeente worden kansen gesignaleerd en opgepakt ter verbetering van de aanpak. Zo gaat de samenwerking met Veilige Steden door voor de aanpak van straatintimidatie. Binnen dit netwerk ligt de focus het komende jaar op meer overzicht op alle activiteiten en kortere lijnen naar elkaar, om zo nog meer profijt te hebben van de onderlinge verbinding, samenwerking en kennisdeling. Bovenstaande missie geldt ook voor de stadsdelen. Zij zien de urgentie om op te treden tegen seksuele straatintimidatie, maar worstelen met het vrijmaken van voldoende capaciteit. Om hier verandering in te brengen organiseert het programma in maart 2025 een tweede ideeënatelier: ‘Samen sterk tegen straatintimidatie”. Het doel is om stadsdelen te inspireren en samen kansen te creëren om de veiligheid in de openbare ruimte en in het uitgaansleven te vergroten. Binnen het programma SISG zijn steeds meer inspanningen gericht op jonge (potentiële) plegers. Daarvoor worden de handen ineengeslagen met jongerenorganisaties en onderwijsinstellingen. De focus ligt op gendernormen die bijdragen aan het ontstaan van seksueel grensoverschrijdend gedrag.

Ook worden handvatten geboden aan professionals die werken met jongeren in de forensische jeugdzorg die risico lopen op seksueel grensoverschrijdend gedrag. De samenwerking met scholen en het PIT blijft ook een prioriteit in het kader van vroegsignalering van SISG-problematiek. Via deze preventieve werkwijze kunnen leerlingen waarbij vermoedelijk sprake is van SISG-problematiek, eerder actief bereikt en geholpen worden. Tot slot is er in 2025 blijvend aandacht voor het voorkomen van online seksueel geweld. De samenwerking met het programma Online Leefwereld Jongeren en Helpwanted wordt doorgezet. Een belangrijke focus is de samenwerking met scholen en politie. Daarnaast wordt er samen met verschillende partners onderzocht hoe omstanders van online grensoverschrijdend gedrag meer betrokken kunnen worden. Bijvoorbeeld door zich uit te spreken tegen het gedrag, het slachtoffer te steunen of een melding te maken.

6

Voortgangsrapportage 2024 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Factsheet over fysieke seksuele grensoverschrijding in 2023 Sinds 2021 zijn vragen over (online) seksueel grensoverschrijdend gedrag standaard opgenomen in de Veiligheidsmonitor Amsterdam-Amstelland3. In 2024 vulden ruim 14.040 Amsterdammers de vragenlijst in. In de rapportage komen twee vormen van seksuele grensoverschrijding aan bod: ongewenst aanraken of vastpakken met seksuele bedoelingen (fysieke seksuele grensoverschrijding) en het ongewenst verspreiden van naaktfoto’s of -filmpjes van anderen (sexting-misbruik). Zie ook pagina 11. 3 Veiligheidsmonitor Amsterdam-Amstelland: fysieke seksuele grensoverschrijding en sexting-misbruik. Gemeente Amsterdam (2024).

Bijna 1 op de 5 Amsterdammers (18%) is ooit tegen de zin aangeraakt of vastgepakt met seksuele bedoelingen. Dit percentage is gelijk aan 2022.

29% vrouw

6% man

23% vond plaats op straat, 35% in een uitgaansgebied Voorvallen vonden in 2023 vooral plaats op straat (23%) of in een uitgaansgebied (35%). Voorvallen vonden in vergelijking met het jaar daarvoor vaker plaats in een uitgaansgebied en minder vaak op straat.

3%

35%

van de Amsterdammers werd in de afgelopen 12 maanden ongewenst aangeraakt of vastgepakt met seksuele bedoelingen.

van deze Amsterdammers werd hier drie keer of vaker slachtoffer van, dit is een stijging ten opzichte van 2022 (26%).

maakte melding 10% bij politie

Van de Amsterdammers die in de afgelopen 12 maanden ongewenst is aangeraakt of vastgepakt met seksuele bedoelingen, ervaarde 64% het voorval als verkeerd, maar niet als misdrijf. 21% ervaarde het voorval als strafbaar en misdrijf. Dat is meer dan in 2022 (17%).

7

7%

van de personen die zich identificeren als LHBTIQ+ heeft fysieke seksuele grensoverschrijding meegemaakt

23%

75%

kende de kende de pleger(s) pleger(s) niet In 1 op de 5 gevallen (20%) was een vriend of vriendin betrokken. In bijna een kwart van de gevallen was een van de pleger(s) een collega (23%), vaker dan in 2022 en 2021.

Jongeren worden vaker slachtoffer, waarvan jonge vrouwen het vaakst

Dit percentage ligt hoger onder non-binaire en bi-plus Amsterdammers. • 14% non-binair • 13% bi-plus vrouwen

36%

Bij heeft dit geleid tot emotionele of psychische problemen Dit aandeel is licht gedaald ten opzichte van voorgaande jaren. Ruim de helft (53%) van de slachtoffers voelde zich naderhand minder veilig en heeft minder vertrouwen in mensen.

6% van de jonge Amsterdammers werd in de afgelopen 12 maanden tegen de wil aangeraakt of vastgepakt met seksuele bedoelingen. Het percentage ligt met 9% het hoogst onder vrouwen in de jongste leeftijdscategorie (tot 35 jaar).

Voortgangsrapportage 2024 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

2. Toegang tot hulp vergroten Een van de doelen van het programma SISG is het versterken van de lokale samenwerking en het bestaande hulpaanbod. Daarbij wordt onder andere gekeken naar de hulpbehoeften, de beschikbaarheid en de vindbaarheid van formele en informele hulp. Dit hoofdstuk gaat in op wat er op dit vlak in 2024 is gedaan.

Eerste fysieke locatie Centrum Seksueel Geweld In het najaar is de fysieke locatie van het Centrum Seksueel Geweld Amsterdam-Amstelland (CSG-AA) geopend. Slachtoffers van seksueel grensoverschrijdend gedrag en geweld uit Amsterdam en de Amstellandgemeenten krijgen nu op één plek multidisciplinaire hulp. Zij hoeven hiervoor nu niet meer naar verschillende locaties. Deze hulp wordt geboden door de casemanagers en forensische artsen van de GGD, slachtofferadvocaten, rechercheurs van het team seksuele misdrijven van de politie (voormalig zedenpolitie), Levvel, BRight GGZ, en met de sociaal pediaters van het UMC Amsterdam. Met de opening is een publiekscampagne op straat en online gelanceerd, zodat slachtoffers, naasten en professionals het fysieke centrum weten te vinden. Het CSG-AA maakt deel uit van een landelijk dekkend netwerk van 16 CSG’s. Dit is de eerste fysieke locatie in Nederland.

1-op-1 begeleiding door ervaringsdeskundige hulpverleners The Safe Space Club heeft in 2024 aan 35 vrouwen 1-op-1 begeleiding gegeven. In vergelijking met 15 vrouwen in 2023 is dat ruim een verdubbeling van het aantal. Ervaringsdeskundige hulpverleners van The Safe Space Club bieden laagdrempelige ondersteuning aan slachtoffers, zoals het omgaan met PTSS, een beter zelfbeeld en psycho-educatie.

Aanpak plegers SISG Om (herhaald) seksuele intimidatie en seksueel geweld te voorkomen, is het nodig om (potentiële) plegers te ondersteunen en patronen te doorbreken. Een onderzoek van Regiopla4 heeft de hulpverleningsketen voor plegers van huiselijk geweld en kindermishandeling en seksueel geweld in beeld gebracht en hiervoor aanbevelingen ter verbetering gemaakt. Samen met de Regioaanpak ‘Veiligheid voor Elkaar’ (2020-2024) worden deze aanbevelingen omgezet in acties.

4 Zie Berg, van de B. et al (2023). Versterken integrale aanpak voor plegers van HGKM en seksueel geweld. Regioplan: Regio Amsterdam-Amstelland.

8

Centrum Seksueel Geweld Amsterdam-Amstelland (CSG-AA). Foto: Sanne Couprie.

Centrum Seksueel Geweld Amsterdam-Amstelland (CSG-AA). Foto: Sanne Couprie.

Voortgangsrapportage 2024 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Verblijf en opvang voor jongvolwassen vrouwen Jongvolwassen vrouwen die slachtoffer zijn van seksueel geweld ervaren knelpunten bij de toegang tot beschermd verblijf5. Dit is problematisch, omdat een veilige plek met passende hulp noodzakelijk is om aan herstel te werken. Ook is de kans op herhaald slachtofferschap groter in een onzekere woonsituatie. Vanuit het programma SISG worden daarom verschillende inspanningen gedaan om de woonproblematiek van jonge vrouwen te adresseren. Er worden bijvoorbeeld vanuit de ROSA-aanpak oplossingsrichtingen gedeeld met betrokken partners wanneer casuïstiek vastloopt op het vinden van passend verblijf. Tegelijkertijd wordt de SISGdoelgroep onder de aandacht gebracht binnen het bredere probleem rondom huisvesting. Dit is van belang omdat 1) dak- en thuisloze jonge vrouwen een ander profiel hebben dan mannen, en 2) omdat woonbeleid hen anders raakt. Tijdelijke ‘OpAdem’ plekken In 2024 is de subsidie6 voor vier OpAdem plekken tot en met 2026 verlengd7. Deze kortdurende

opvangplekken bij Kamers met Kansen zijn ingericht voor jongvolwassen vrouwen met SISGproblematiek. Bij OpAdem kunnen zij snel en zonder beschikking geplaatst worden. Zo verdwijnen zij niet uit het zicht en worden zij sneller richting formele hulp begeleid. Uit de evaluatie blijkt dat deze plekken een belangrijke aanvulling op het hulpaanbod zijn. In 2024 hebben in totaal 7 vrouwen bij OpAdem een veilig onderkomen gehad. SISG-doelgroep in de beleidsplannen beschermd wonen en passend verblijf Samen met Jeugd en Zorg, Begeleid Thuis en Beschermd Wonen wordt er sinds 2021 gewerkt aan het beter vormgeven van verblijf (-18) en opvang (18+) voor slachtoffers van SISG. Zo is de aanpak van dakloosheid onder de SISG-doelgroep opgenomen in de beleidsplannen8 op het gebied van beschermd wonen en passend verblijf. Voor slachtoffers van seksueel geweld betekent dat een uitbreiding van plekken in de dag- en nachtopvang en meer plekken met beschermd verblijf.

5 Beschermd Verblijf vindt plaats in het kader van Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen (MOBW) vanuit de Wet Maatschappelijke ondersteuning (Wmo). 6 Vanuit het Programma Versterking Aanpak Dakloosheid zijn hiervoor gelden beschikbaar gesteld. 7 Van 2021 tot juli 2023 liep de onderzoekspilot OpAdem. De pilot werd uitgevoerd in samenwerking met de GGD, Kamers met Kansen en de afdeling Jeugd & Zorg van de gemeente Amsterdam. 8 Zie Versterking Aanpak Dakloosheid (2023- 2026).

9

Voortgangsrapportage 2024 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Vooruitblik Samen met betrokken partners blijft het programma SISG werken aan optimale hulpverlening die past bij de behoefte van slachtoffers. Met de opening van de fysieke locatie CSG is de verwachting dat slachtoffers uit de regio Amsterdam-Amstelland nog beter geholpen kunnen worden. In 2025 wordt gewerkt aan het vergroten van de naamsbekendheid van het CSG, zodat slachtoffers nog beter de weg naar passende hulp weten te vinden. Daarvoor wordt in ieder geval ingezet op publiekscommunicatie richting slachtoffers, omstanders en professionals, en op de versterking van de samenwerking met informele partijen. Sinds 2024 doet het programma SISG ook inspanningen die bijdragen aan het herstel van plegers. Daarmee wordt (herhaald) slachtofferschap voorkomen. De focus ligt op het ontwikkelen van preventief- en zorgaanbod voor de jonge (potentiële) pleger en het betrekken van hun sociale netwerk. Er wordt bijvoorbeeld samen met de Reclassering onderzocht welke vrijwillige interventies vaker aangeboden kunnen worden aan plegers die in afwachting zijn van hun veroordeling of wegens onvoldoende bewijs niet strafrechtelijk vervolgd kunnen worden. Voor meiden en jonge vrouwen met SISG-problematiek blijft stabiele huisvesting een voorwaarde om stappen te kunnen zetten richting behandeling, dagbesteding en schuldhulp.

Het programma SISG heeft de afgelopen drie jaar veel ervaring en kennis opgedaan over hoe zorg en verblijf voor deze jonge vrouwen er idealiter uitziet. Hieruit valt op te maken dat er een duidelijke behoefte is aan het versterken van de ketenorganisatie en opvangplekken die maatwerk kunnen leveren op het gebied van licht verstandelijke beperkingen, middelengebruik en genderspecifieke zorg. Hier blijft het programma SISG op inzetten. Komend jaar wordt gewerkt aan het realiseren van 6 zelfstandige woningen met 24-uurszorg voor jongvolwassen vrouwen die uitstromen uit de jeugdhulp. In dit kader wordt zoveel mogelijk aangesloten op lopende trajecten zoals de Amsterdamse Maatwerk Methode, Versterking Aanpak Dakloosheid en een innovatiebudget voor zorgaanbieders. Ook is het streven om na 2026 OpAdem plekken te behouden.

10

Voortgangsrapportage 2024 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Factsheet over sexting-misbruik in 2023 Sexting-misbruik9 is het ongevraagd doorsturen van seksueel getinte beelden van iemand. Wanneer een seksueel getinte foto of video wordt gebruikt om het slachtoffer af te persen wordt gesproken van sextortion. 9 Veiligheidsmonitor Amsterdam-Amstelland: fysieke seksuele grensoverschrijding en sexting-misbruik. Gemeente Amsterdam (2024).

Amsterdammers worden zowel online als offline geconfronteerd met seksuele grensoverschrijding

3% geeft aan dat iemand ooit naaktfoto’s of -filmpjes van hem of haar online verspreid heeft of gedreigd heeft dit te doen.

Het aandeel mannen en vrouwen dat sexting-misbruik meemaakten is gelijk.

46%

Los van of slachtoffers ingingen op het dreigement werden in 4% van de gevallen de beelden alsnog verspreid. In 16% van de gevallen was een dreigement niet van toepassing omdat het materiaal al was verspreid.

Dit percentage ligt hoger (7%) onder Amsterdammers die ooit tegen de zin aangeraakt of vastgepakt zijn met seksuele bedoelingen.

Bij heeft dit geleid tot emotionele of psychische problemen

Bij bijna de helft (48%) van de slachtoffers was sprake van sextortion

41%

kende de pleger(s)

2% 2%

Het aandeel slachtoffers van sexting-misbruik dat de pleger(s) kende is sterk toegenomen: 20% in 2022 en 15% in 2021.

Dit percentage is aanzienlijk hoger ten opzichte van 2022 (33%). Ook leidde sexting-misbruik tot meer financiële problemen (7%) dan een jaar eerder.

18%

deed aangifte bij politie Meer dan de helft (55%) van de slachtoffers meldde het voorval, meestal bij familie of vrienden. Dit aandeel ligt lager dan in 2022 (62%).

11

Voortgangsrapportage 2024 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

3. Deskundigheidsbevordering Met verschillende partners en organisaties in de stad zijn trainingen en bijeenkomsten georgani­ seerd en tools ontwikkeld die bijdragen aan deskundigheidsbevordering. Voor professionals, maar ook voor Amsterdammers met (potentiële) slachtoffers en plegers in hun omgeving is het belangrijk om te beschikken over kennis en vaardigheden op dit thema om te signaleren en waar nodig hulp in gang te (laten) zetten.

grensoverschrijdend gedrag te herkennen, (mogelijke) daders van grensoverschrijdend gedrag tijdig en de-escalerend aan te spreken, en slachtoffers op te vangen. Ook geven zij aan dat sociale veiligheid als thema binnen hun organisatie meer besproken wordt. Sexmatters heeft daarnaast aan deelnemende clubs tijdens ADE presentaties gegeven over het tegengaan van discriminatie. Deze inzet is onderdeel van de aanpak straatintimidatie.

Training voor politie gericht op slachtofferschap

Workshops ‘online liefde’ en ‘online identiteit’

In 2024 heeft Qpido aan agenten, straatcoaches en handhavers in Amsterdam trainingen gegeven in het omgaan met slachtoffers van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Tijdens de trainingen hebben de deelnemers theoretische kennis en praktische handvatten gekregen om jongeren die seksueel grensoverschrijdend gedrag meegemaakt hebben beter te kunnen ondersteunen. Uit de evaluatie blijkt dat deelnemers zich zelfverzekerder voelen om de gesprekken met jongeren aan te gaan over dit onderwerp en dat de training concrete handvatten biedt.

De workshops ‘online liefde’ en ‘online identiteit’ zijn dit jaar door Sexmatters doorontwikkeld, uitgevoerd en geëvalueerd. Tijdens de workshop ‘online liefde’ worden thema’s behandeld zoals online flirten, het plaatsen en (door)sturen van foto’s, en exposen. De workshop ‘online identiteit’ is gericht op onrealistische lichaamsbeelden, online verwachtingen, positieve rolmodellen, online gedrag, cyberpesten en gamen. Jongeren worden door deze workshops meer bewust van de voordelen en de risico’s van sociale media. Ook krijgen ze handvatten om hier op een fijne en veilige manier mee om te gaan. De workshops zijn bedoeld voor jongeren en voor professionals die met jongeren werken. In 2024 hebben 60 jongeren en 11 professionals in het jongerenwerk de workshops gekregen. Volgend jaar worden deze workshops weer ingezet.

Training voor werknemers van uitgaansgelegenheden IVY by Sexmatters heeft aan ruim 700 personen op 35 verschillende uitgaanslocaties in Amsterdam ‘Safer Clubbing’ trainingen gegeven. Het uitgaanspersoneel is daardoor beter in staat om situaties van

12

Kennissessie wet seksuele misdrijven Samen met het Centrum Seksueel Geweld (CSG) en het team seksuele misdrijven van de politie is een Netwerkbijeenkomst ‘Wet Seksuele Misdrijven’ georganiseerd. Bijna 100 professionals van ver­ schillende disciplines hebben meer informatie gekregen over de wet ‘Seksuele Misdrijven’, die op 1 juli 2024 inwerking trad.

Voortgangsrapportage 2024 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Servicepunt Emancipatie en inzet informele partijen 6 informele partijen in de stad zijn versterkt in de rol die zij spelen naar hun netwerk rondom meiden en jonge vrouwen in kwetsbare posities. Het Servicepunt Emancipatie (SPE) heeft hiervoor eenmalig een speerpunt ‘seksuele intimidatie en seksueel geweld’ toegevoegd om hun meerwaarde te vergroten in het voorkomen van SISG-problematiek. Zo hebben Stichting Zusters voor zusters, Stichting Encourager, Buurvrouwennetwerk Gaasperdam, Stichting Pamir en Stichting Human Empowerment op lokaal niveau activiteiten en bijeenkomsten georganiseerd. In 2025 worden deze inspanningen met de partners en het SPE geëvalueerd.

Training van straatcoaches Qpido heeft in 2024 een training ontwikkeld voor medewerkers van Stichting Aanpak Overlast Amsterdam (SAOA). In deze training ligt de nadruk op het beter herkennen van meiden in kwetsbare situaties en het signaleren van (mogelijke) slachtoffers van seksueel geweld, zodat ze op tijd naar de juiste hulp doorwezen worden. Deze training zal in 2025 worden aangeboden aan verschillende interventieteams van SAOA.

13

Vooruitblik Het structureel aanbieden van deskundigheids­ bevordering bij verschillende professionals blijft een essentieel onderdeel van het voorkomen en tegengaan van seksuele intimidatie en seksueel geweld. Professionals moeten in staat worden gesteld signalen te herkennen, adequaat te reageren en te helpen, en/of door te verwijzen. Ook is het belangrijk dat zij beschikken over recente kennis over wet- en regelgeving, effectieve interventies en weten waar zij terecht kunnen voor advies. Het programma SISG blijft deskundigheids­ bevordering aan verschillende professionals uit onder andere de zorg, de strafketen en het onderwijs ontwikkelen en aanbieden. In 2025 worden bijvoorbeeld straatcoaches getraind in het herkennen en doorverwijzen van meiden in kwetsbare situaties en (mogelijke) slachtoffers van seksueel geweld. Ook worden scholen in het voortgezet onderwijs aanvullend ondersteund bij het aanbieden van voorlichting en hun beleid rondom incidenten. Met de Amsterdam Jongerenwerk Academy wordt een module ontwikkeld zodat jongerenwerkers weten hoe ze met jongens in gesprek kunnen gaan over grensoverschrijdend gedrag. Vanuit de aanpak straatintimidatie krijgen professionals en andere omstanders voldoende handvatten om straatintimidatie tegen te gaan.

Voortgangsrapportage 2024 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

4. ROSA-aanpak Binnen de ROSA-aanpak werken meerdere organisaties gezamenlijk aan een beter toekomstperspectief voor meiden en jonge vrouwen (12 tot 27 jaar) die te maken hebben met seksueel grensoverschrijdend gedrag of geweld en andere complexe problematiek. De aanpak bestaat uit twee delen: 1. ROSA-stadsdelenaanpak: lokale partners signaleren en helpen meiden (12 tot 24 jaar) in kwetsbare situaties zo vroeg mogelijk. 2. ROSA-ipga (integraal persoonsgerichte aanpak): een regisseur coördineert de inzet van betrokken organisaties om meiden en jonge vrouwen (tot 27 jaar) gezamenlijk te helpen.

1. ROSA-stadsdelenaanpak Sinds januari 2024 is de ROSA-stadsdelenaanpak in alle zeven stadsdelen bestendigd10. In elk stadsdeel coördineert een projectleider ROSA de afstemming en samenwerking tussen lokale partners, zoals de politie, zorginstellingen en jongerenwerkorganisaties. Periodiek komen zij samen om casuïstiek te bespreken en te bepalen welke (preventieve) acties voor de meiden nodig zijn. In 2024 zijn 167 meiden in de ROSA-stadsdelenaanpak vroegtijdig gesignaleerd en geholpen (zie pagina 15 over de instroom binnen de stadsdelenaanpak). Daarnaast worden de projectleiders door partners uit het stadsdeel geraadpleegd bij zorgelijke casussen. In 2024 is 671 keer om een consult gevraagd (zie pagina 16).

“Door de goede bereikbaarheid van de projectleider kunnen we snel schakelen en afstemmen, wat ervoor zorgt dat de meiden effectief en tijdig geholpen worden.”

De problematiek is uiteenlopend In elk stadsdeel worden zorgwekkende signalen en trends geïdentificeerd. De meiden die zijn gesignaleerd, hebben onder andere te maken met seksueel grensoverschrijdend gedrag of geweld, schoolverzuim en ander risicovol gedrag (zie de tabel op de volgende pagina). De meeste meiden hebben een negatief sociaal netwerk waardoor zij beïnvloed worden. Er zijn signalen van middelengebruik, criminele activiteiten, betrokkenheid bij vechtpartijen, en meiden die regelmatig vermist raken of weglopen. Daarnaast komt het voor dat meiden (bijv. met seksueel beeldmateriaal) gechanteerd of onder druk gezet worden om seksuele of criminele handelingen te verrichten. Doorstroom naar de ROSA-ipga Meiden en jonge vrouwen met meervoudige en complexe problematiek op het snijvlak van veiligheid en zorg kunnen doorstromen naar de ROSA-ipga. In 2024 zijn in totaal 9 vrouwen naar de ROSA-ipga doorgestroomd. Hiernaast illustreert de casus hoe dit in de praktijk gaat.

Professional Levvel, stadsdeel West.

Voorbeeldcasus: van de ROSA-stadsdelenaanpak naar de ROSA-ipga Shanice (14 jaar) komt bij de straatcoaches in beeld omdat zij op straat overlast veroorzaakt. Zij maken zich zorgen en melden Shanice aan bij de projectleider van de ROSA-stadsdelenaanpak. De jeugdagent die in de stadsdelenaanpak betrokken is, herkent haar. Eerder was ze door de politie aangetroffen in een auto met een meerderjarige man. Er zijn vermoedens dat zij seksuele handelingen bij hem heeft verricht. Daarnaast ziet de politie dat ze regelmatig vermist is, met criminele oudere jongeren contact heeft, en dat de thuissituatie instabiel is. De projectleider meldt Shanice aan bij de ROSA-ipga omdat er ook zorgen zijn over haar veiligheid. De ROSA-regisseur neemt de regie over en stelt een plan van aanpak op waarbij de zorg- en veiligheidspartners hun inzet op elkaar afstemmen. Shanice wordt gekoppeld aan een coach waarmee zij vertrouwelijke gesprekken kan voeren. Ook wordt er hulpverlening ingezet voor haar en haar ouders en blijft de politie met hun in contact staan. Op deze manier probeert de ROSA-regisseur met alle partners het leven van Shanice op orde te krijgen, zodat er gewerkt kan worden aan een duurzaam perspectief.

10 De inzet van de projectleiders is mogelijk gemaakt uit middelen van de Voorjaarsnota 2024-2026.

14

Voortgangsrapportage 2024 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Instroom in de ROSA-stadsdelenaanpak In 2024 zijn 167 meiden in de ROSAstadsdelenaanpak ingestroomd. Zij worden door betrokken partners in de stadsdelen gezamenlijk geholpen.

Instroom naar stadsdeel (n = 167) 10

20

Stadsdeel Centrum 42

Stadsdeel Nieuw-West

18 Type problematiek

Stadsdeel Noord

Aantal

Middelengebruik

37

(vermoedelijk) criminaliteit

41

Overlast

95

Geen dagbesteding

27

Negatief sociaal netwerk

112

Schooluitval

95

Seksueel grensoverschrijdend gedrag

53

Gezinsproblematiek

92

Stadsdeel Oost Stadsdeel West

19

Stadsdeel Zuid Stadsdeel Zuidoost

43

15

Stadsdelen Zuid en Centrum hadden in 2024 minder capaciteit dan de andere stadsdelen, waardoor minder casussen en signalen opgepakt zijn. Het hogere aantal aanmeldingen in stadsdeel Noord is te verklaren door een incident waarbij meerdere meiden betrokken waren.

Instroom naar leeftijd (n = 167) Consult bij de projectleiders ROSA in de stadsdelen 47

50 40 31 27

30

27

20 7 3

2 0

15

11

12

13

14

15

16

17

18

19

6 1 20

Onbekend

9

7

10

Voortgangsrapportage 2024 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

De projectleider ROSA denkt met iedereen mee bij casuïstiek waar zorgen zijn over het welzijn of veiligheid en waar specifieke expertise nodig is. In 2024 was dat 671 keer het geval.

Consult naar stadsdeel (n = 671) 68

116

Stadsdeel Centrum

52

Stadsdeel Nieuw-West Stadsdeel Noord

77

Stadsdeel Oost Stadsdeel West

159

Stadsdeel Zuid 104

Stadsdeel Zuidoost 95

Het hogere aantal aanmeldingen in stadsdeel Noord is te verklaren door een incident waarbij meerdere meiden betrokken waren.

Consult naar leeftijd (n = 671) 150 124 116 120 91 90

47 28

30 2 7 0

16

10

30 17

11 10 8

3 3 1

8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 26

Onbekend

60

0

86

82

Voortgangsrapportage 2024 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Inspelen op signalen en trends in stadsdelenaanpak Per stadsdeel worden verschillende interventies uitgevoerd. Zie hiernaast een greep uit deze interventies.

De bemiddelingspool wordt succesvol ingezet bij verschillende conflicten op school zoals vechtpartijen. Bestaande conflicten tussen meiden worden hiermee gede-escaleerd.

Hotspotlocaties, locaties waar meiden zich vaak in risicosituaties bevinden, zijn beter in kaart gebracht. Met deze informatie wordt de inzet tussen betrokken organisaties zoals jongerenwerk, politie en straatcoach afgestemd. Zo worden meer meiden bereikt.

In stadsdeel West en Nieuw-West zijn bijeenkomsten georganiseerd voor moeders van meiden die zijn opgenomen in de ROSAstadsdelenaanpak. Ze deelden hun ervaringen en uitdagingen met hun dochters, vonden steun bij elkaar en gaven aan behoefte te hebben aan regelmatige bijeenkomsten met elkaar.

De meidenbus staat op hotspotlocaties en rondom scholen in verschillende stadsdelen. Meidenwerkers van verschillende organisaties voeren gesprekken met meiden in hun eigen omgeving. Dit creëert meer passende begeleiding voor de meiden en levert inzicht op in hun leefwereld.

Door lange wachtlijsten bij verschillende organisaties krijgen meiden niet (op tijd) de hulp die ze nodig hebben. Er is afgesproken om per casus naar een tussentijdse oplossing te zoeken, bijvoorbeeld door met preventieve partners (zoals jongerenwerkorganisaties) met managers om tafel te gaan om de casus met urgentie op te pakken.

In stadsdelen Zuidoost, Nieuw-West en West maken vrouwelijke straatcoaches actief contact met meiden op straat. Bij vrouwelijke straatcoaches staan de meiden vaak meer open om in gesprek te gaan. Op deze manier zijn eind 2024 meer meiden in beeld gekomen en aangemeld voor de ROSA-stadsdelenaanpak.

“Door de ROSA-aanpak heb ik weer vertrouwen in de gemeente. Ik ben blij dat jullie aandacht hebben voor mijn dochter en zo actiegericht werken.” Moeder, stadsdeel Nieuw-West.

17

Voortgangsrapportage 2024 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

2. ROSA-integraal persoonsgerichte aanpak Jonge vrouwen (tot 27 jaar) die te maken hebben met seksueel geweld en andere complexe problematiek krijgen in de ROSA-aanpak een regisseur toegewezen. De regisseur coördineert de inzet van alle betrokken partijen11 en werkt samen met de jonge vrouw aan een veilige en zelfredzame toekomst. Dat gebeurt door samen met de jonge vrouw en de betrokken organisaties een op maat gemaakt plan van aanpak te maken. Dit plan bevat concrete stappen zoals het opstarten van hulpverlening, het maken van veiligheidsafspraken en het afstemmen van de samenwerking met andere partners. De belangrijkste doelen van de ROSA-ipga zijn: • Het voorkomen van herhaaldelijk seksueel geweld, maar ook andere strafbare handelingen. • Het vergroten van het gevoel van veiligheid, veerkracht en zelfredzaamheid van jonge vrouwen. In 2024 zijn in totaal 42 jonge vrouwen in regie (geweest). Op de volgende pagina’s is meer informatie te vinden over de vrouwen in de ROSA-aanpak. Consult bij de ROSA-regisseur Naast regievoeren, adviseert de ROSA-regisseur kortstondig bij casuïstiek waar zorgen zijn over het

welzijn of veiligheid en waar specifieke expertise nodig is. Betrokken organisaties zijn in toenemende mate op zoek naar meer informatie en deskundigheid bij (complexe) casuïstiek met problematiek rondom seksuele intimidatie, seksueel geweld en -grensoverschrijdend gedrag. In 2024 heeft de ROSA-regisseur bij 98 casussen geadviseerd. Meer cijfers over deze consulten zijn op de volgende pagina te vinden. Werken in de complexe realiteit Zoals op de volgende pagina’s is te zien, ervaren de jonge vrouwen in de ROSA-aanpak problemen op verschillende leefgebieden. Ook illustreert de casus hiernaast hoe complex het leven van een jonge vrouw er uitziet. Dat maakt ook dat het lastig is om hulp te accepteren of de juiste hulp te vinden. Het is aan de ROSA-regisseur om deze ingewikkelde puzzel voor de betreffende jonge vrouw te laten passen. Dit vraagt ook om een investering in deskundigheids­ bevordering bij en samenwerking(afspraken) tussen betrokken partners. Daarom wordt vanuit de ROSAaanpak weeffouten in het systeem bij de betreffende verantwoordelijken geagendeerd en op passende wijze opgelost. Zowel op casuïstiekniveau als op systeemniveau is daarom een lange adem nodig.

11 HVO-Querido, Jeugdbescherming Amsterdam, Veilig Thuis, Levvel/Qpido, GGD, Politie, een vertegenwoordiger van de Amstellandgemeenten, en verschillende afdelingen (zoals Werk Participatie en Inkomen, en Mensenhandel) en stadsdelen van Gemeente Amsterdam.

18

Voorbeeldcasus: een strijd tegen trauma en verslaving Besma (22 jaar) heeft op jonge leeftijd veel trauma’s ervaren. Haar omgeving, vooral oudere mannen, en het straatleven trekken haar naar buiten. Dit leidt tot mishandeling, drugsgebruik en meer seksuele trauma’s. Er wordt een ROSA-regisseur aan Besma toegewezen en er wordt samen een plan van aanpak opgesteld. Ze woont nu in een woonvoorziening met GGZondersteuning voor trauma- en verslavingszorg. Ook krijgt ze hulp bij haar schulden. De politie is nauw betrokken bij Besma en wil met haar praten over seksuele misbruikzaken. De regisseur probeert Besma te helpen, maar ze weigert elke vorm van hulp. Haar verslaving verergert en Besma verdwijnt vaak. Als ze wel aanwezig is, beïnvloedt ze andere meiden op haar woongroep en lopen ze samen weg. Soms is ze dagenlang onbereikbaar, en wanneer ze terugkomt, is ze verwaarloosd en vermagerd. Ze zegt dat alles goed is, dat ze “met vrienden was“. Uiteindelijk wordt een pijnlijk besluit genomen: Besma verliest haar plek op de woonvoorziening. Ondanks alle hulp, blijft Besma afhoudend. Waar iedereen stopt, blijft de regisseur betrokken en schakelt waar nodig met andere partners. Besma voelt zich onvoorwaardelijk gesteund en de regisseur regelt een nieuwe opvangplek voor haar.

Voortgangsrapportage 2024 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Regie in de ROSA-ipga In 2024 zijn in totaal 42 jonge vrouwen in regie (geweest). Dat is een verdubbeling ten opzichte van vorig jaar (21 vrouwen). Op de volgende pagina wordt dieper ingegaan op de problematiek waar deze jonge vrouwen mee te maken hebben. Jaar

Aantal vrouwen in regie

GGD screening in 2024 (n = 42)

Regie naar leeftijd (n = 42)

7

10

18 Ja, gescreend

12

10

Screening gepland, maar niet gekomen

8

In overleg met GGD niet gescreend

6

6 5

5 4

Gepland in 2025

2024 2023

21

2022

11

Totaal personen in regie 2024

42

Ingestroomd in 2022

6

Ingestroomd in 2023

15

Ingestroomd in 2024

21

19

4

42

3 2

5

2

2 Alle jonge vrouwen in de ROSA-ipga wordt gescreend door een psycholoog van de GGD, tenzij in overleg met de GGD anders wordt besloten. Daarnaast is het in een aantal gevallen lastig om de jonge vrouwen te motiveren voor de screening en komen ze niet opdagen. Voor hen wordt een nieuwe afspraak gemaakt, maar vaak ook zonder succes. Een screening geeft inzicht in de zorg- en begeleidingsbehoefte van de jonge vrouw. De regisseur krijgt een advies over bejegening van de cliënte en aandachtspunten die van belang zijn bij de begeleiding en het zorgkader. Met dit advies kan ook beter worden doorverwezen naar passende zorg. Denk aan specialistische GGZ, SOA poli of begeleiding bij psychosociale problemen.

0

2

2

22

23

1

13

14

15

16

17

18

19

20

21

In de huidige instroomcriteria wordt een leeftijd van 17 jaar gehanteerd. In de praktijk blijkt dat steeds meer meiden van 13 jaar t/m 16 jaar bij de ROSA-ipga worden aangemeld. Dit criterium wordt in 2025 aangepast.

Voortgangsrapportage 2024 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Factsheet over complexe problematiek in 2024 De jonge vrouwen in de ROSA-ipga bevinden zich vaak in kwetsbare, uitzichtloze situaties, waardoor herhaald slachtofferschap van seksueel geweld dreigt. Hieronder wordt de complexe problematiek waarmee deze vrouwen te maken hebben toegelicht12. 12 Deze informatie is gebaseerd op beoordelingskaders over de problematiek op verschillende leefgebieden van de jonge vrouw. De ROSA-regisseur vult het beoordelingskader in op basis van informatie van meerdere partners. De resultaten van het beoordelingskader bepalen of iemand in de ROSA-ipga instroomt.

Relaties met vrienden en kennissen Een aanzienlijk deel van de jonge vrouwen heeft ervaring met ongezonde relaties met vrienden en kennissen.

Financiële situatie 53%

Nagenoeg driekwart (74%) van de vrouwen verkeert in sociaal

isolement of bevindt zich in een sociaal netwerk van criminele vrienden die seksueel grensoverschrijdend gedrag en/of ander risicogedrag aanmoedigen. Een ruime meerderheid van de vrouwen wordt (sterk) beïnvloed door hun vriendenkring. Een deel van deze groep (49%) is zich bewust van deze invloed en wil daar wat aan doen.

Denkpatronen, gedrag, vaardigheden Bij de helft van de vrouwen lukt het niet zich sociaal staande te houden. Dit houdt in dat zij in sociale situaties intenties en gevoelens van anderen niet goed kunnen inschatten. Het merendeel van de vrouwen (70%) handelt in de meeste situaties impulsief. 58% van de vrouwen ontkent dat er problemen zijn die zij niet aankan en legt de oorzaak van problemen volledig buiten zichzelf. 63% van de vrouwen legt oplossingen en verantwoordelijkheid voor oplossing van problemen bij anderen.

20

Ruim de helft (53%) van de jonge vrouwen heeft geen eigen inkomen en is volledig afhankelijk van anderen of illegale praktijken.

Werk en opleiding

65%

werkeloos/ geen opleiding

Een groot deel van de jonge vrouwen heeft problemen met werk en school. Twee derde van de vrouwen is ongemotiveerd voor school en/of werk. 65 procent is werkloos en/of volgt geen opleiding. Een meerderheid (65%) bezit weinig vaardigheden die perspectief bieden op een vaste baan.

Seksualiteit/identiteit 60 procent van de jonge vrouwen zit in een afhankelijkheidsrelatie

die zich kenmerkt door onvrijwilligheid, ongelijkheid en ongelijkwaardigheid, waarbij (vermoedelijk) sprake is van fysiek/seksueel geweld en/of verbaal geweld.

Ruim acht op de tien (84%) vrouwen wordt (incidenteel) gevonden op plekken waar seksueel grensoverschrijdend gedrag en/of seksueel geweld plaatsvindt. Bijna de helft (47%) van de vrouwen heeft veel vluchtige en wisselende seksuele contacten, al dan niet in ruil voor onderdak, drugs of geld.

Wonen Bij de meerderheid van de jonge vrouwen is er sprake van woonproblematiek. Een derde van de meiden dwaalt tussen verschillende vormen van tijdelijke opvang of verblijft bij familie.

Iets meer dan een kwart (28%)

zwerft rond zonder vaste woon- of verblijfplaats, al dan niet geplaatst op een wachtlijst.

Relaties met partners, gezin, familie Bij twee derde (67%) van de vrouwen is er sprake van destructieve relaties. Deze relaties worden gekenmerkt door fysiek, emotioneel of seksueel geweld en zijn meestal van korte duur en oppervlakkige aard.

Voortgangsrapportage 2024 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Consult bij de ROSA-regisseur In 2024 heeft de ROSA-regisseur in 98 casussen geadviseerd, omdat er zorgen waren over het welzijn of veiligheid van de jonge vrouw en waar behoefte was aan specifieke expertise. Vorig jaar ging dat om 35 casussen.

Consult naar type problematiek (n = 98) 74 72

Politiecontacten Seksueel grensoverschrijdend gedrag

90

Negatief sociaal netwerk Geen dagbesteding

41 17

Geen inkomen (werk/uitkering) Schulden

11 26

Middelengebruik Woonvraagstuk

35 0

20

40

60

80

100

Bij een grote meerderheid is sprake van een negatief sociaal netwerk. Ook is er bij meer dan de helft van de meiden sprake van seksueel overschrijdend gedrag en contact met de politie. Problemen met schulden of inkomen komen minder vaak voor; dit aantal is gekoppeld aan het grote aandeel minderjarige meiden die nog niet financieel zelfstandig zijn.

Consult naar leeftijd (n = 98) 20

17

15

13

14

13 10

10

7

5

3 1

0

21

4

5 3

2

3

3

11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24

Voortgangsrapportage 2024 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Vooruitblik Sinds de start van de ROSA-aanpak worden steeds meer meiden en jonge vrouwen met SISGproblematiek eerder gezien en geholpen. De verwachting voor 2025 is dat er 150 tot 200 jonge vrouwen in de stadsdelenaanpak en 50 jonge vrouwen in regie komen. Daarom wordt komend jaar de capaciteit van de projectleiders in alle stadsdelen gelijk getrokken.

“De ROSA-ipga begrijpt heel goed wat de rol van de politie is, en bevordert de samenwerking met zorgpartners.” Politie Zuidoost

“De ROSA-ipga heeft ons echt geholpen in deze casus. Er waren korte lijnen om snel te schakelen. Dat bevordert de samenwerking.” Jeugdprofessional

Komend jaar zal ook in het teken staan van een effectenonderzoek. De effecten op de jonge vrouwen in regie en de professionals die bij haar traject betrokken zijn, worden in kaart gebracht. Bovendien worden de instroomcriteria en gegevensregeling waar nodig aangepast. Voor de aanpak van problemen als online seksueel geweld, verslaving en GGZ-problematiek worden (nieuwe) partners ingeschakeld met een specialisatie zoals bijvoorbeeld Jellinek Arkin Jeugd, Helpwanted en Qpido. Omdat de meiden ook vaak ook buiten Amsterdam vermist raken en/ of gesignaleerd worden, wordt de samenwerking met andere veiligheidshuizen in Nederland geïntensiveerd.

22

Voortgangsrapportage 2024 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Vooruitblik programma SISG 2025 Sinds de start van het programma SISG in 2020 is er met partners veel gerealiseerd om seksuele intimidatie en seksueel geweld in de stad aan te pakken. Met in 2024 als mijlpaal de opening van de eerste fysieke locatie van het Centrum Seksueel Geweld (CSG) Amsterdam-Amstelland. En een verdubbeling van het aantal jonge vrouwen met complexe problemen die door persoonsgerichte regie worden geholpen richting een beter toekomstperspectief.

Doorpakken op ambities De komende jaren blijft de ambitie van het programma SISG om seksueel grensoverschrijdend gedrag te voorkomen de veiligheid van meiden en jonge vrouwen in Amsterdam te vergroten. Het programma SISG brengt daarvoor allerlei partijen bij elkaar, verbetert de samenwerking rond slachtoffers, bevordert deskundigheid van professionals en ontwikkelt en implementeert innovatief aanbod. Het programma SISG verbindt praktijk en beleid met elkaar en betrekt ervaringsdeskundigheid waar dat kan.

De problematiek in beeld Het tijdig signaleren van SISG-problematiek, zowel fysiek als online, en het bespreekbaar maken van het onderwerp is heel belangrijk. Op dit front valt nog veel te winnen. Zo is het aantal Amsterdammers dat te maken heeft (gehad) met fysieke en online seksuele grensoverschrijding nog altijd zorgwekkend. De complexiteit van het vraagstuk wordt extra zichtbaar in de ROSA-aanpak, waarin de afgelopen

23

drie jaar steeds meer meiden en jonge vrouwen met SISG-problematiek in beeld komen. Ook zijn de effecten merkbaar van de maatschappelijke tekorten die drukken op het welzijn van de doelgroep, zoals wachtlijsten in de zorg, arbeidskrapte en woningnood. Dit vraagt creativiteit en doorzettingsvermogen van professionals.

werkwijze van de ROSA-aanpak, nauwe samenwerking tussen alle partners, evaluatie van ingezette interventies en een inventarisatie van alle best practices. Daarna is het in 2026 aan het nieuwe gemeentebestuur om te bepalen hoe de aanpak van seksuele intimidatie en seksueel geweld daarna vorm krijgt.

Toename in meldingen Door de toenemende aandacht voor het onderwerp wordt de komende jaren een stijging verwacht in het aantal meldingen van SISG-problematiek bij verschillende organisaties, waaronder het CSG en de stadsdelen. Oorzaken hiervan zijn onder meer de landelijke inzet vanuit het Nationaal actieprogramma seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld, overheidscampagnes als “met elkaar trekken we de grens”, incidenten die in de media worden uitgelicht, en de komst van de Wet Seksuele Misdrijven (per 1 juli 2024). De grotere aandacht voor het onderwerp draagt hopelijk ook bij aan meer bewustwording en gedragsverandering.

Duurzaam investeren Deze voortgangsrapportage laat opnieuw zien dat de aanpak van SISG-problematiek vraagt om duurzame investeringen in de professionele samenwerking rond het thema. Het programma SISG wordt gefinancierd door de gemeente Amsterdam en loopt nog twee jaar. De komende periode wordt het fundament van de aanpak verder verstevigd, met een professionele

Voortgangsrapportage 2024 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

TOD25001