Voortgangsrapportage sisg 2023_DEF online beschikbaar.pdf

Voortgangsrapportage 2023 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Amsterdam-Amstelland

Inhoud Introductie3

2

In 1 oogopslag: gezamenlijke ambities (2023-2026)

5

1. Inzet op preventie & vergroten bewustwording

6

2. Toegang tot hulp vergroten

11

3. Deskundigheidbevordering

15

4. ROSA-aanpak

17

Vooruitblik programma SISG 2024

24

Voortgangsrapportage 2023 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Introductie Voor u ligt de voortgangsrapportage 2023 van het programma tegen seksuele intimidatie en seksueel geweld (SISG). Dit rapport laat zien op welke wijze in 2023 is gewerkt aan het beter voorkomen en beschermen van slachtoffers van seksuele intimidatie en seksueel geweld. Welke inzichten zijn opgedaan en wat er de komende jaren nodig is om de problematiek in de stad aan te blijven pakken.

Doel van het programma Vanwege toenemende zorgen over meiden en jonge vrouwen in Amsterdam die te maken hebben met seksueel grensoverschrijdend gedrag, seksuele intimidatie en seksueel geweld is begin 2020 het programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG) gestart. Het was de start van extra inzet op het terugdringen van slachtoffers van seksuele intimidatie en seksueel geweld in al haar verschijningsvormen. Het programma SISG is een veelomvattende aanpak om seksuele intimidatie en seksueel geweld in de stad tegen te gaan, zowel offline als online. Het programma heeft als doel om seksuele intimidatie en seksueel geweld te voorkomen en te stoppen, slachtoffers eerder en effectiever te helpen, meer inzicht te krijgen in de problematiek én Amsterdammers bewuster te maken van het probleem en de hulpmogelijkheden.

3

Om deze doelen te bereiken zet het programma SISG in op de volgende pijlers: 1. Het versterken van de (lokale) samenwerking en het bestaande (hulp)aanbod. 2. Bewustwording vergroten en agenderen van de problematiek. 3. Inzicht in de problematiek vergroten en op basis daarvan innovatieve interventies ontwikkelen. 4. ROSA-aanpak: eerder bereiken, hulp bieden en regie voeren met slachtoffers die complexe SISG-problematiek ervaren.

Intensieve samenwerking Het programma SISG wordt uitgevoerd door het Actiecentrum Veiligheid en Zorg (AcVZ). Het AcVZ is gespecialiseerd in regievoeren in de meest complexe casuïstiek op het snijvlak van veiligheid, zorg en sociaal domein. En creëert in nauwe samenwerking met haar netwerkpartners en op basis van wetenschappelijke inzichten innovatieve beweging op thema’s met bestuurlijke prioriteit op het snijvlak van veiligheid en zorg. Het programma SISG werkt intensief samen met verschillende partners. Bovendien sluit het programma aan op het programma Weerbaar AmsterdamDrugscriminaliteit, de Top600 aanpak en Veilig Alternatief, Masterplan Zuidoost, Aanpak Noord en het Nationaal Programma samen Nieuw-West, programma’s van de afdeling Diversiteit, Regioaanpak

Voortgangsrapportage 2023 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

‘Veiligheid voor Elkaar’ (2020-2024), Schoolveiligheid en de Digitale Stad. Daarnaast werkt het programma SISG nauw samen met allerlei (lokale) zorg- en veiligheidspartners. Het uitgangspunt is om voort te bouwen op bestaande samenwerkingsrelaties en (effectieve) activiteiten, die zo goed mogelijk op elkaar aan te laten sluiten en daarnaast gezamenlijk op te zetten wat (tijdelijk) extra nodig is

Gezamenlijke ambities

de uitdagingen die we nog zien en de gezamenlijke ambities voor de komende jaren (zie p.4).

Leeswijzer In deze voortgangsrapportage leest u over de inspanningen en resultaten van het programma SISG in 2023. Pagina 4 toont in één oogopslag de gezamenlijke ambities voor de resterende drie jaar. De overige hoofdstukken (factheets) geven meer zicht op de omvang van de problematiek in de stad en geven een vooruitblik voor de inspanningen van het programma SISG voor 2024.

Ondanks allerlei verbeteringen, is er nog veel werk te verzetten om met elkaar het gesprek te voeren over seksueel gedrag en instemming. De afgelopen jaren is er in de maatschappij steeds meer bewustzijn over de omvang en ernst van seksueel grensoverschrijdend gedrag, en de noodzaak om hier iets aan te doen. Om iets te betekenen in de aanpak is aandacht voor het onderwerp blijvend nodig. Daarom zijn er in het coalitieakkoord 2023-2026 extra middelen vrijgemaakt voor de aanpak van seksueel geweld. Daarnaast zijn bij de Voorjaarsnota 2023 extra gelden vrijgemaakt voor het bestendigen van de ROSA-aanpak. Dit betekent dat de komende jaren meer ingezet kan worden op het tegengaan van de problematiek in de stad en dat samen met de partners gewerkt kan worden om de beoogde ambities te bereiken. Begin 2023 is met meer dan 40 partners stilgestaan bij de resultaten die de afgelopen jaren samen zijn geboekt, of we op de goede weg zijn,

4

Voortgangsrapportage 2023 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

In 1 oogopslag: gezamenlijke ambities 2023-2026 Amsterdam is een vrije stad waar iedereen veilig zichzelf moet kunnen zijn. Maar de werkelijkheid is regelmatig anders voor slachtoffers van seksuele intimidatie en seksueel geweld, in het bijzonder meiden en vrouwen. Samen met alle betrokken partners van binnen en buiten de gemeente zet het programma SISG zich in om dit te veranderen. De handen worden ineen geslagen om de volgende gezamenlijke ambities te bereiken: 1. De preventie die wordt ingezet past bij de huidige tijdsgeest; 2. Er is een gepaste aanpak voor plegers, inclusief zorgaanbod; 3. De omgeving van een (potentieel) slachtoffer is betrokken; 4. Er wordt optimale hulpverlening ingezet, passend bij de behoefte van het slachtoffer; 5. Professionals zijn voldoende toegerust; 6. Er wordt samengewerkt binnen een stevig netwerk volgens een effectief systeem.

Door alle betrokken partners1 wordt er vanuit zijn eigen rol of expertise ingezet om bovenstaande ambities te bereiken. Het programma SISG vervult de rol van aanjager en verbinder. Alleen samen kunnen we seksuele intimidatie en seksueel geweld nog steviger een halt toeroepen. Een belangrijk doel van de aanpak van seksuele intimidatie en seksueel geweld is voorkomen dat het überhaupt gebeurt. Het programma SISG bouwt daarom voort op de goede preventieve initiatieven die er zijn in Amsterdam. In samenwerking met partners zijn ook nieuwe initiatieven opgezet. De preventieve aanpak richt zich op individuen, professionals, organisaties en de maatschappij als geheel.

1 Onder meer kernpartners van het AcVZ, hulporganisaties en informele partijen die werken aan de aanpak van seksuele intimidatie en seksueel geweld in de stad.

5

Voortgangsrapportage 2023 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

1. Inzet op preventie & vergroten bewustwording Nationaal startsein Orange the World

v.l.n.r.: Robbert Dijkgraaf, Olcay Gulsen en Mariette Hamer (Fotograaf: Tom Feenstra).

ouders bijdragen aan de preventie van seksueel grensoverschrijdend gedrag2. Maar hoe stimuleer je ouders om meer te praten met hun kinderen over dit onderwerp? En welke hulp en ondersteuning schakelen ouders in om te praten over het aangeven en respecteren van grenzen? In 2023 zijn gesprekken gevoerd met groepen ouders. Hieruit blijkt dat ouders behoefte hebben aan opvoedondersteuning, met name op het gebied van online seksueel grensoverschrijdend gedrag. De vele hulpmiddelen die beschikbaar zijn worden niet door alle ouders gevonden. In 2024 wordt daarom de ouderbetrokkenheid gestimuleerd en het beschikbare aanbod dichter bij ouders gebracht.

Toekomstig slachtofferschap voorkomen

Versterken informele organisaties

In 2023 is de samenwerking met het Preventief Interventieteam (PIT) van de gemeente Amsterdam gestart. Het PIT is actief op basisscholen en biedt hulp aan kinderen die een verhoogd risico lopen op problemen in de sociale ontwikkeling. Een team van professionals kijkt samen met ouders/verzorgers en leerkrachten hoe een kind het beste geholpen kan worden. Door de samenwerking hebben collega’s bij het PIT nu meer kennis en handvatten om jonge meiden beter te beschermen tegen (toekomstig) slachtofferschap.

Er wordt toegewerkt naar een omgeving waarin ouders en alle opvoeders elkaar aanvullen zodat kinderen en jongeren seksueel gezond en veilig opgroeien. Van familie en vrienden tot buren en sleutelpersonen binnen gemeenschappen. Daarnaast zijn veel informele organisaties actief die zich medeverantwoordelijk voelen voor hun buurt en de jeugd in de wijk, en hen op een laagdrempelige wijze weten te bereiken. Het programma SISG versterkt deze organisaties door via het Servicepunt Emancipatie een subsidie te verstrekken aan innovatieve projecten die gericht zijn op de omgeving van meiden in kwetsbare omstandigheden. De projecten worden begin 2024 geselecteerd en gaan in 2024 van start.

Geweld tegen vrouwen is onacceptabel. Amsterdam heeft dit onderwerp in 2023 extra in de schijnwerpers gezet door het nationale startsein van Orange the World te geven. Dit is een internationale campagne tegen geweld tegen vrouwen van de Verenigde Naties. Dit jaar is het thema van de campagne ‘veilig, altijd en overal’. Ruim tweehonderd deelnemers hebben een gevarieerd programma in de Rode hoed gevolgd, waarbij specifiek aandacht is besteed aan de rol van mannen en jongens als onderdeel van de oplossing. Ook is speciale aandacht gevraagd voor huiselijk geweld en kindermishandeling. Ervarings­deskundige Ouassima Tajmout voerde met burgemeester Halsema een openhartig gesprek over de impact van online shaming. Regeringscommissaris Mariëtte Hamer en demissionair minister Dijkgraaf deelden het nationaal perspectief op het tegengaan van geweld en de noodzaak om als samenleving hier de schouders onder te zetten. Ambassadeur van Orange the World Olcay Gulsen overhandigde aan hen namens UN Women Nederland en vele vrouwenorganisaties het actieplan geweld tegen vrouwen. Het publiek ging daarnaast met elkaar in gesprek over wat omstanders kunnen doen. Ook zijn verschillende gebouwen in de stad oranje uitgelicht. 2 Smit, K et. al (2022). Waar ligt de grens? Onderzoek naar opvattingen over seksueel (grensoverschrijdend) gedrag onder jongeren en hun ouders/verzorgers. Utrecht: Rutgers.

6

Ouderbetrokkenheid stimuleren Kinderen en jongeren zitten vol vragen over relaties en seksualiteit. Onderzoek wijst uit dat gesprekken met

Voortgangsrapportage 2023 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Bewustwordingscampagne “Stop als zij niet wil” In maart en september 2023 was de campagne “Stop als zij niet wil” in de stad te zien. Het doel van de campagne was om een statement te geven aan (potentiële) plegers van seksueel grensoverschrijdend gedrag: de verantwoordelijkheid om seksueel grensoverschrijdend gedrag te voorkomen ligt bij jou. In combinatie met het gelijktijdig gepubliceerde onderzoek (zie kadertekst) zorgde de campagne voor een sterke boodschap op sociale media, op straat en in de krant. Op sociale media zijn bijna 100.000 impressies en 1479 reacties waarvan 187 comments behaald. Dit laat zien dat het onderwerp leeft en veel is besproken. De campagne maakt onderdeel uit van een breder offensief om (potentieel) plegerschap tegen te gaan.

Onderzoek naar hulpaanbod plegers Als onderdeel van de Regioaanpak ‘Veiligheid voor Elkaar’ (2020-2024) en het programma SISG heeft Regioplan een inventarisatie uitgevoerd naar het huidige hulpaanbod voor plegers3. Uit het onderzoek blijkt welk aanbod er is, welk aanbod ontbreekt en wat de drempels zijn die het inzetten van bestaand aanbod bemoeilijken. De eerste resultaten van het onderzoek bevestigen de noodzaak voor het

ontwikkelen van een effectieve en integrale aanpak als het gaat om (potentiële) plegers van huiselijk geweld, kindermishandeling en/of seksueel geweld. De bevindingen worden meegenomen in de (door) ontwikkeling van een integrale aanpak voor plegers van huiselijk geweld en kindermishandeling en seksueel geweld.

Aard en omvang van straatintimidatie in Amsterdam Elke twee jaar doet de gemeente Amsterdam onder­ zoek naar de aard en omvang van straatintimidatie. De meest recente cijfers4 geven aan dat jonge vrouwen tussen de 15 en 34 jaar het vaakst te maken krijgen met straatintimidatie (72%). Gevolgd door vrouwen tussen de 35 en 49 jaar (50%). Vrouwen hebben op straat het meest te maken met nafluiten (38%), nasissen (28%) en seksuele (28%) of beledigende (31%) opmerkingen. Net als voorgaande jaren komen deze vormen van straatintimidatie vaker voor op drukke plekken in de stad, zoals in het centrum en op uitgaansplekken.

3 Berg, van de B. et al (2023). Versterken integrale aanpak voor plegers van HGKM en seksueel geweld. Regioplan: Regio Amsterdam-Amstelland. 4 Factsheet (2023). Straatintimidatie Amsterdam 2022. Onderzoek en Statistiek, gemeente Amsterdam.

7

Voortgangsrapportage 2023 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Tegengaan straatintimidatie Sinds 2021 wordt de gemeentelijke Aanpak tegen Straatintimidatie uitgevoerd door het programma SISG. Programma SISG trekt hierbij op met het landelijke programma Veilige Steden. Binnen de aanpak wordt met verschillende uitvoerende organisaties samengewerkt aan het vergroten van de veiligheid van (in het bijzonder) meiden en vrouwen in de openbare ruimte en in het uitgaansleven. Ook wordt binnen deze aanpak aandacht besteed aan het voorkomen van daderschap. De betrokken organisaties verzorgen verschillende trainingen, workshops en interventies. Zo heeft Stichting Fairspace 455 omstanders getraind in interventietechnieken. Onder de deelnemers waren veel studenten die vaardigheden hebben geleerd om bij seksuele (straat)intimidatie in te grijpen. Stichting Emancipator richt zich in het bijzonder op mannen en jongens als onderdeel van de oplossing. Dit jaar hebben zij de handen ineengeslagen met de Hogeschool van Amsterdam. Naast workshops voor Social Work studenten heeft dit geleid tot studieopdrachten zoals onderzoek en campagnes op het thema. Deze worden in 2024 voltooid.

en evenementensector. Door middel van de Safer Clubbing training van Sexmatters zijn 300 clubmedewerkers getraind in het bewaken, behouden en creëren van sociale veiligheid. De trainingen gaan in op het herkennen van seksueel ongewenst gedrag en het de-escaleren van ongewenst gedrag. De Nachtburgemeester heeft 11 clubs ondersteund bij het ontwikkelen van een sociaal veiligheidsbeleid. Ook bestuurlijk wordt het thema sociale veiligheid periodiek besproken met Koninklijke Horeca Nederland, Overleg Amsterdamse Clubs en verschillende maatschappelijke organisaties. Doel van dit overleg is om van elkaar te leren, kansen te signaleren en afspraken te maken over het bestendigen van sociale veiligheid in de stad.

Inclusieve buurtschouw

Sociale veiligheid in het uitgaansleven

Het programma SISG ondersteunt stadsdelen in het uitvoeren van inclusieve buurtschouwen en opvolging te geven aan de bevindingen uit de buurtschouw. Tijdens een inclusieve buurtschouw onderzoekt de gemeente samen met bewoners, wijkagenten, winkeliers, straatcoaches en lokale organisaties in de wijk de mogelijke oorzaken van straatintimidatie en uit de buurtschouw volgen oplossingen die specifiek helpend voor de buurt zijn.

Om het nachtleven sociaal veiliger te maken is samengewerkt met Stichting Sexmatters, de Stichting Nachtburgemeester en de horeca-

Naar aanleiding van de buurtschouw in stadsdeel centrum in 2022 zijn dit jaar aanpassingen in de

8

openbare ruimte gedaan. Ook zijn hosts in de uitgaansgebieden getraind om straatintimidatie beter te kunnen signaleren en hoe op een veilige manier in te grijpen. In 2023 zijn buurtschouwen uitgevoerd in stadsdeel Nieuw-West (o.a. Osdorp) en in stadsdeel Noord. De buurtschouw in Osdorp werd door de deelnemers als verrijkend en verbindend ervaren. Stadsdeel Nieuw-West wil in 2024 meer buurtschouwen om straatintimidatie in het stadsdeel beter in beeld te krijgen. In Noord werd onder andere aangegeven dat omstanders vaak niet durven in te grijpen uit angst voor de eigen veiligheid. In 2024 volgen interventies n.a.v. de in 2023 uitgevoerde buurtschouwen.

Voortgangsrapportage 2023 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Vooruitblik Het programma SISG blijft de komende jaren inzetten op preventie en het vergroten van bewustwording. Zo zal er wederom vanuit de aanpak straatintimidatie verschillende trainingen, workshops en interventies worden ingezet om de veiligheid in de openbare ruimte en het uitgaansleven te vergroten. Dit wordt onder andere gedaan op basis van ervaringen van onze samenwerkingspartners en de buurtschouwen in de stadsdelen van afgelopen jaar. Bovendien zal deze kennis worden vergroot door ook in 2024 3 buurtschouwen uit te voeren. In 2024 wordt ook het voorlichtings- en bewustwordingsaanbod over online seksueel geweld vergroot door extra interventies in te zetten. Deze aanpak is gericht op het voorkomen van slachtoffers en plegers. In 2024 versterkt het programma ook informele organisaties door via het Servicepunt Emancipatie een subsidie te verstrekken aan innovatieve projecten die gericht zijn op de omgeving van meiden in kwetsbare omstandigheden. Daarnaast wordt er in 2024 specifiek ingezet op het vergroten van de betrokkenheid van ouders. Door de gehele omgeving van meiden te betrekken, kan slachtofferschap voorkomen worden en kunnen vroege signalen eerder opgepakt worden. Naast de inzet op het voorkomen van slachtofferschap, wordt samen met de Regioaanpak ‘Veiligheid voor Elkaar’ (2020-2024) de integrale plegeraanpak verder ontwikkeld en uitgezet.

Onderdeel van deze plegeraanpak is het vervolg van de campagne met de duidelijke boodschap dat de verantwoordelijkheid om seksueel geweld te voorkomen niet bij het slachtoffer ligt. Daarnaast wordt voortgeborduurd op de aandachtspunten en knelpunten uit de inventarisatie van het huidige aanbod gericht op plegers van huiselijk geweld en kindermishandeling en seksueel geweld.

9

Voortgangsrapportage 2023 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

27

Fysieke seksuele grensoverschrijding

%

Sinds 2021 zijn vragen over (online) seksueel grensoverschrijdend gedrag standaard opgenomen in de vragenlijst van de Veiligheidsmonitor Amsterdam-Amstelland5. In meetjaar 2022 vulden ruim 13.000 Amsterdammers de vragenlijst in. In dit onderzoek komen meerdere vormen van seksuele grensoverschrijding aan bod, waaronder fysieke seksuele grensoverschrijding: tegen de zin aangeraakt worden of vastgepakt worden met seksuele bedoelingen.

29

29 6 %

hiervan is vrouw

% man

bij

12%

zijn biseksuele vrouwen het vaakst slachtoffer

37

%

heeft dit geleid tot emotionele of psychische problemen

3

%

van de Amsterdammers werd in de afgelopen 12 maanden tegen de zin aangeraakt of vastgepakt met seksuele bedoelingen

35% 10

Met

wordt lastig­ gevallen op straat

Bijna

Amsterdammers (18%) is ooit tegen de zin aangeraakt of vastgepakt met seksuele bedoelingen

in uitgaans­ gebied

%

5 Veiligheidsmonitor Amsterdam-Amstelland: Seksuele grens­ overschrijding in Amsterdam. Gemeente Amsterdam (2023).

1 op 5

Lesbische, homoseksuele en biseksuele Amsterdammers worden vaker slachtoffer

van deze Amsterdammers werd hier drie keer of vaker slachtoffer van, dit is een stijging ten opzichte van 2021 (26%)

66% ervaarde het laatste voorval als verkeerd, maar niet als misdrijf. 17% ervaarde het voorval als strafbaar en zag het wel als een misdrijf.

In

8

% van de gevallen werd melding gedaan bij de politie, maar niet altijd aangifte.

21% kende de dader(s)

Jongeren worden vaker slachtoffer, waarvan jonge vrouwen het vaakst

van het laatste voorval

1 op 5 Bij ruim

(21%)

waren de dader(s) vriend(en)/vriendin(nen)

9

%

Het percentage ligt het hoogst onder vrouwen tot 35 jaar

Voortgangsrapportage 2023 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

2. Toegang tot hulp vergroten Slachtoffers van seksuele intimidatie en seksueel geweld ervaren drempels om hun verhaal te delen en hulp te zoeken. Om deze drempels te verlagen streeft het programma SISG naar het vergroten van de toegang tot formele en informele hulpverlening.

Fysieke locatie voor hulp aan slachtoffers Het Centrum Seksueel Geweld Amsterdam-Amstelland (CSG-AA), de Amsterdam-Amstellandgemeenten, de Regionaanpak Veiligheid voor Elkaar (20202024) en het programma SISG hebben zich in 2023 hardgemaakt voor de realisatie van een fysieke locatie voor slachtoffers van seksueel geweld. Op deze locatie werken professionals van verschillende disciplines samen, waardoor op een laagdrempelige manier multidisciplinaire zorg wordt geboden aan slachtoffers van seksueel geweld. Het bieden van deze hulp is van meerwaarde voor zowel slachtoffers, als hulpverleners in de Amsterdam-Amstellandgemeenten. Verschillende organisaties en initiatieven kunnen makkelijker en beter samenwerken, waardoor er meer samenhang ontstaat en slachtoffers van seksueel geweld betere hulp krijgen. Daarbij hoeven slachtoffers niet meer tussen verschillende locaties te reizen en kunnen zij sneller, efficiënter en op een meer traumasensitieve wijze geholpen worden. De opening van de fysieke locatie zal naar verwachting in het voorjaar van 2024 plaatsvinden.

11

1-op-1 begeleiding door ervaringsdeskundige hulpverleners In opdracht van het programma SISG heeft de Safe Space Club in 2023 aan 15 vrouwen 1-op1 begeleiding gegeven. Slachtoffers worden ondersteund door ervaringsdeskundige hulpverleners. Als onderdeel van deze opdracht konden slachtoffers ook voor eerstelijnshulpvragen terecht bij The Safe Space Club. Zij krijgen dan advies of een luisterend oor via de telefoon, DM op sociale media of chat. Ook konden de vrouwen ondersteund worden bij het doen van aangifte, bij dokters-afspraken of bij een rechtszaak. Gelijktijdig aan de begeleiding heeft DSP onderzoek gedaan naar de specifieke behoeften van deze doelgroep bij de Safe Space Club. Dit onderzoek wordt begin 2024 gepubliceerd, en de resultaten worden bij de doorontwikkeling van het programma SISG en de realisatie van de fysieke locatie gebruikt.

Wat weten we over de rol van meiden en drugs: • Meiden geven aan dat grensvervaging als gevolg van middelengebruik een belangrijke oorzaak is van seksuele grensoverschrijding, en ook dat drugs worden gebruikt om de nare ervaring (tijdelijk) te verdoven of te vergeten. • Meiden worden vaak als 'kwetsbaar en slachtoffer' aangeduid, maar er is behoefte aan meer begrip van welke rol zij daadwerkelijk spelen. • Sommige meiden gaan van slachtofferschap naar daderschap als gevolg van overlevings­ mechanismen, ronselen, en interesse in dure spullen. • Er is beperkte capaciteit en zicht op meiden­ problematiek, omdat ze minder vaak op straat worden gezien dan jongens en hun problemen minder overlast veroorzaken. • Er is behoefte aan meer aandacht voor de betrokkenheid van (kwetsbare) meisjes en vrouwen in drugscriminaliteit, evenals bewust­ wording en urgentie onder professionals om op deze doelgroep in te zetten.

Meiden weerbaar tegen drugs In 2023 heeft het programma SISG aanvullend onderzoek laten doen naar de verwevenheid tussen middelengebruik en meiden die herhaald seksueel misbruik meemaken. Uit dit onderzoek blijkt dat deze relatie gezien kan worden als een vicieuze cirkel, waarbij middelenmisbruik een risicofactor is voor langdurig seksueel geweld. Ook in de ROSA-casuïstiek is het gebruik van drugs veelvuldig zichtbaar (zie p. 21), en bevestigen partners de noodzaak om het

middelengebruik en –misbruik gelijktijdig aan te pakken. Binnen de ROSA-stadsdelenaanpak en de ROSA-ipga (zie p. 19) wordt er daarom aanvullend preventief- en hulpaanbod ingezet. Daarnaast wordt er samen met gemeentelijke partners, het programma Weerbaar Amsterdam – Drugscriminaliteit en de penitentiaire inrichting Zaanstad onderzocht in welke mate er sprake is van betrokkenheid van

Voortgangsrapportage 2023 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Pilot OpAdem Sinds de start van de onderzoeks-pilot OpAdem in 2021 hebben in totaal 10 meiden een veilig onderkomen gehad en hebben zij vanuit een stabielere woonomgeving aan hun toekomst kunnen werken. De pilot heeft ook bijgedragen aan meer kennis en kunde over hoe hulp en opvang voor meiden en vrouwen er idealiter uitziet. De pilot is gestart met vier tijdelijke opvangplekken bij Kamers met Kansen in samenwerking met de GGD en de afdeling Jeugd & Zorg van de gemeente Amsterdam. Het actieonderzoek is in juni 2023 afgerond en de resultaten worden verwerkt in de eindevaluatie. Vooruitlopend op de eindevaluatie is gebleken dat deze plekken om op adem te komen duidelijk voorzien in een behoefte namelijk: 1. E r wordt geplaatst zonder beschikking, waardoor de hulp snel kan worden ingezet; 2.  Er is specifieke kennis omtrent de achtergrond en bejegening van de meiden aanwezig op locatie. Vanaf de zomer van 2023 tot april 2024 worden drie tijdelijke plekken bij OpAdem behouden en kunnen meiden met dreigende dakloosheid en SISG problematiek hier terecht. In 2024 wordt gewerkt met genoemde partijen om dit initiatief in het bestaande aanbod onder te brengen.

6 Jeugdhulp met verblijf, MOBW, GGZ, Verslavingszorg met verblijf, Vrouwenopvang (Blijf Groep), Dag- en Nachtopvang, de Winterkouderegeling.

12

jonge meiden bij drugsgebruik en/of -handel binnen en buiten de gevangenis. De inzichten kunnen aanleiding geven tot belangrijke implicaties en aanbevelingen voor het hulpverleningsaanbod aan meiden die gebruiken. Zoals het stimuleren van motivatie tot gedragsverandering enerzijds en beheersing anderzijds.

Tijdig passend verblijf voor meiden Sinds de start van het programma SISG is gewerkt aan een inventarisatie om de opvang- en woonbehoeften onder de brede doelgroep (potentiële) slachtoffers van seksueel geweld en het werkveld in kaart te brengen. Eén van de signalen was dat het beschikbare aanbod van opvang binnen de diverse zorgketens6, in veel gevallen niet passend is voor een deel van de doelgroep. Hieronder volgt een korte schets waarom het zo belangrijk is om de problematiek rondom opvang en wonen aan te pakken.

verschillende open en gesloten plekken hebben verbleven. Wanneer een jeugdige 18 jaar wordt heeft dit vaak een ‘knip’ in de zorgverlening als gevolg waarvan de overgang van jeugdhulp naar volwassenenhulp niet altijd optimaal verloopt. Deze meiden hebben vaak geen netwerk om op terug te vallen en hebben dus een hulpvraag inclusief verblijfsvraag. Bij een instabiele woonsituatie blijkt het vaak niet te lukken stappen te zetten richting meer perspectief zoals schuldhulp, behandeling, dagbesteding. Er moet dus eerst een stabiele woonsituatie worden gecreëerd voordat verder aan een aanpak gewerkt kan worden.

Woonproblematiek beter in beeld Vanuit het programma SISG wordt de doelgroep en de problematiek rondom wonen en opvang steeds meer duidelijk. De jonge vrouwen die in de ROSAaanpak begeleid worden, hebben allemaal een woonof verblijfvraag die vaak op minderjarige leeftijd is begonnen. Zij zijn vaak op minderjarige leeftijd uithuisgeplaatst en hebben op de jeugdzorgplekken ‘wangedrag’ vertoond (weglopen, drugsgebruik, seksueel grensoverschrijdend gedrag, crimineel netwerk) waarna zij zijn doorgeplaatst en op Kamer bij OpAdem (foto van Kamers met Kansen)

Voortgangsrapportage 2023 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Vooruitblik

Inspanningen op het gebied van opvang en wonen Het programma SISG heeft in 2023 meerdere inspanningen gedaan om de woonproblematiek te adresseren. Daardoor lukt het steeds beter om de doelgroep in een vroeg stadium toe te leiden naar passend woonaanbod. Zo is er ingezet op een pilot met tijdelijke opvangplekken (zie kadertekst), en zijn er in samenwerking met andere organisatieonderdelen van de gemeente en partners, specifieke knelpunten en oplossingsrichtingen op het gebied van opvang en wonen in kaart gebracht.

Doorbraken creëren Begin februari 2023 heeft een bestuurlijke doorbraaksessie plaatsgevonden over de geconstateerde knelpunten op het gebied van opvang en wonen voor meiden. Tijdens deze doorbraaksessie stond het perspectief van de jonge vrouwen en de professionals die hen begeleiden centraal. Er is uitgebreid stilgestaan bij het plaatsingsbeleid, de overgang van 18- naar 18+, en de leefsituatie van meiden aan de hand van ROSA-casuïstiek. Tevens zijn oplossingsrichtingen aangedragen om te werken aan structurele verbeteringen. Samen met Onderwijs, Jeugd, Zorg en Diversiteit (OJZD), verschillende partners van het Bestuurlijk Overleg Maatschappelijke Opvang Jongvolwassenen (MOJ), jeugdhulp en Maatschappelijke Opvang en Beschermd Verblijf (MOBW) werkt het programma SISG samen deze verbeteringen te realiseren.

De focus voor de komende jaren ligt onverminderd op het vergroten van passende hulp en ondersteuning aan slachtoffers. Daarbij is het streven naar de best mogelijke hulpverlening, namelijk dat slachtoffers van seksueel geweld zich gezien, gehoord en begrepen voelen. In 2024 wordt op verschillende manieren hierop ingezet. In 2024 wordt een fysieke locatie voor slachtoffers van seksueel geweld geopend. Op deze locatie werken professionals van verschillende disciplines samen, waardoor op een laagdrempelige manier multidisciplinaire zorg geboden wordt. Slachtoffers, hun sociale netwerk en professionals kunnen hier ook terecht voor vragen of expertise over het onderwerp. Er wordt extra ingezet op de bekendheid van dit fysieke centrum en de diensten die daar aangeboden worden. Daarnaast moet informatie over hulpverlening eenvoudig offline en online gevonden kunnen worden. In 2024 worden hiervoor verschillende initiatieven gestart. Via themabijeenkomsten worden projectleiders ROSA meegenomen in het beschikbare hulpaanbod voor zowel slachtoffers als professionals. Ook wordt nagegaan of er voldoende zicht is bij scholen, buurtteams en Ouder & Kindteams, maar ook informele partners op de mogelijkheden voor hulpverlening. In het kader van opvang en wonen wordt in 2024 gewerkt aan meer zicht en sturing op het stelsel als geheel.

Daarvoor wordt een samenwerkingsoverleg met alle betrokken partners opgetuigd. De resultaten uit de pilot OpAdem en de doorbraaksessies worden nader uitgewerkt met als uitgangspunt: tijdig passend woonaanbod realiseren voor meiden met SISGproblematiek onder de vleugels van ketenpartners in plaats van niet-ingekochte zorg.

13

Voortgangsrapportage 2023 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

6 op 10 Bij

Online seksuele grensoverschrijding Onder online grensoverschrijding vallen ongewenste sexting (ongevraagd doorsturen van seksueel getinte beelden van iemand) en sextortion (het afpersen van iemand met het verspreiden van seksueel getinte foto’s of video’s). Veiligheidsmonitor Amsterdam-Amstelland: Seksuele grensoverschrijding in Amsterdam. Gemeente Amsterdam, (2023)

2%

slachtoffers van ongewenste sexting was ook sprake van sextortion

44% 17

%

van de Amsterdammers geeft aan dat iemand ooit naaktfoto’s of -filmpjes van hem of haar online verspreid heeft of gedreigd heeft dit te doen (ongewenste sexting)

In

van de daders vroeg om geld van de daders vroeg om naaktfoto’s of -filmpjes om het verspreiden van beelden te voorkomen

8%

van de gevallen worden de beelden alsnog verspreid

Dit percentage ligt hoger onder Amsterdammers die ooit tegen de zin aangeraakt of vastgepakt zijn met seksuele bedoelingen

los van of slachtoffers ingingen op het dreigement

Bij

37

In

6%

van de gevallen was een dreigement niet van toepassing omdat het materiaal al was verspreid

20% kende de dader(s)

23

% maakte melding bij politie

Dit percentage ligt veel hoger dan bij tegen de zin aanraken of vastpakken met seksuele bedoelingen

%

heeft dit geleid tot emotionele of psychische problemen 14

Voortgangsrapportage 2023 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

3. Deskundigheidbevordering Het voorkomen en bestrijden van seksueel geweld en seksuele intimidatie drijft op deskundigheid. Daarvoor moet onder andere de taboe op het onderwerp doorbroken worden. Het moet makkelijker worden om over seksualiteit of slachtofferschap te praten, hulp voor een ander te zoeken of aan te bieden, en elkaar (aan) te durven spreken over gewenst en ongewenst seksueel gedrag. Het moet duidelijk worden dat het nooit de schuld van het slachtoffer is. Met relevante partijen in de stad zijn verschillende activiteiten opgezet en tools ontwikkeld die daaraan bijdragen.

jongeren. De handreiking geeft informatie over verschillende online fenomenen, waaronder de verschijningsvormen van online seksueel geweld, en daarbij praktische tips om hier als professional mee om te gaan. Professionals kunnen de handreiking gebruiken als naslagwerk en hulpmiddel voor het vinden van interventies, ontwikkelinstrumenten en bestaande meldpunten.

Samenwerking met online platforms

Professionals kunnen handelingsverlegenheid ervaren wanneer het onduidelijk is of de seksuele ontwikkeling gezond of riskant is. Met financiering vanuit het programma SISG ontwikkelde Qpido ‘Open Qaart’ voor professionals om meningen over seksualiteit en intimiteit bespreekbaar te maken met collega’s, ouders en jongeren. Zo helpt Open Qaart professionals om met een open en onbevooroordeelde houding te praten over onderwerpen als verliefdheid, seks, relaties, grenzen en dwang. Achttien ouder- en kindteams (OKT) hebben deze training van Qpido gevolgd.

In 2023 heeft in de ambtswoning een gesprek over digitale veiligheid met online platforms plaatsge­vonden. Vertegenwoordigers van onder andere Microsoft, Snapchat, Meta, TikTok en Matchgroup waren hierbij aanwezig. Samen met hen is ingegaan op immoreel en schadelijk gedrag online, zoals seksuele grensoverschrijding, rivaliserende jeugd en radicalisering. Ingrijpen bij dergelijke gedragingen is vaak reactief en zelfregulering is niet voldoende. Daarom is een actieve overheid nodig die aan de slag gaat samen met de platforms om burgers beter hiertegen te beschermen. De gemeente Amsterdam heeft tijdens het ambts­woninggesprek een moreel appél gedaan op de online platforms en bekijkt welke stappen gezamenlijk gezet kunnen worden om (jonge) burgers te beschermen en slachtoffers beter bij te staan.

Handreiking over de online leefwereld van jongeren

Behoefteonderzoek naar slachtoffers van online seksueel geweld

Het AcVZ ontwikkelde voor veiligheids- en zorg­ professionals de handreiking ‘Jongline’ over fenomenen, gevaren en kansen in de online leefwereld van

Samen met Qpido, Helpwanted.nl en politie Amsterdam is behoefteonderzoek verricht naar Amsterdamse slachtoffers (10-24 jaar) van online

Deskundigheidsbevordering voor zorgprofessionals

15

JONGLINE

Een handreiking voor veiligheids- en zorgprofessionals over fenomenen, gevaren en kansen in de online leefwereld van jongeren.

Joran de Jong joran.de.jong@amsterdam.nl

Voortgangsrapportage 2023 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Vooruitblik seksueel geweld. Het doel is om meer zicht te krijgen in de redenen waarom slachtoffers wel of juist niet politie en hulporganisaties benaderen. Met deze kennis kunnen mogelijke barrières richting hulp doorbroken worden. Ook geeft het onderzoek meer zicht op een goede bejegening. De uitkomsten van dit onderzoek worden begin 2024 verwacht.

Ambtswoninggesprek SISG In april 2023 heeft een ambtswoninggesprek plaatsgevonden over het tegengaan van seksuele intimidatie en seksueel geweld in de stad. In aanwezigheid van verschillende Amsterdamse bestuurders, de Regeringscommissaris Seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld en veel zorg- en veiligheidspartners is gesproken over de optimale aanpak van seksueel geweld in Amsterdam. Hoe kunnen we de komende periode seksueel geweld nog beter tegengaan en slachtoffers beter helpen? En vooral hoe gaan wij samen hier concreet invulling aan geven. Er zijn afspraken gemaakt over de inspanningen die de partners kunnen leveren en welke kansen zij nog zien voor de komende jaren.

Training voor politie gericht op slachtofferschap Mede naar aanleiding van het ambtswoninggesprek is in samenwerking met de politie en Qpido een training ontwikkeld om de veiligheid van meiden te bevorderen. Tijdens deze training wordt via casuïstiek aandacht besteed aan het vergroten van

16

de kennis bij politie over hoe zij slachtoffers zo goed mogelijk kunnen ondersteunen. Van het moment van vermoedens bij signalering tot en met het eerste contact en doorverwijzing. De training wordt in het eerste half jaar van 2024 door Qpido gegeven aan alle politiedistricten in Amsterdam. Ook wordt de training gegeven aan medewerkers van Stichting Aanpak Overlast Amsterdam en Toezicht en Handhaving Openbare Ruimte. Op een later moment in 2024 worden baliemedewerkers en Intake en Service van de politie nog getraind.

Najaarsdriehoek over seksueel geweld Op verzoek van de driehoek is de najaarsdriehoek in oktober 2023 geheel gewijd aan het onderwerp seksueel geweld. Vanuit het programma SISG is invulling gegeven aan deze middag samen met collega’s van het Openbaar Ministerie en de politie. De driehoek bestond uit drie afzonderlijke presentaties door drie landelijke experts. De sprekers is gevraagd te reflecteren op de mogelijkheden die zij zien voor het beter voorkomen en tegengaan van seksuele intimidatie en seksueel geweld in Amsterdam. Denk hierbij aan het internationale perspectief, opsporing en vervolging, preventie en slachtofferschap. Op basis van alle kennis die in deze sessie is gedeeld vond er een verdiepende discussie plaats waarin best practices zijn gedeeld die in Amsterdam inzetbaar zijn.

Voor professionals die slachtoffers en plegers op hun weg naar hulp ontmoeten, is het noodzakelijk om voldoende kennis en kunde over dit thema te hebben. Zij moeten onder andere in staat zijn de juiste vragen te stellen, oplossingen te bieden en door te verwijzen naar de juiste hulp. Daarom wordt er ook in 2024 geïnvesteerd in deskundigheidsbevordering van professionals. Dit wordt onder andere gedaan door in alle politiedistricten in Amsterdam een training te geven over hoe slachtoffers het beste ondersteund kunnen worden. Daarnaast wordt extra ingezet op een betere uitwisseling van kennis en vaardigheden tussen politie, wijkteams en jongerenwerk, en zorg- en onderwijsprofessionals. Het vergroten van de kennis en deskundigheid over de online leefwereld van jongeren (en de verschillende vormen van online seksueel geweld) is een belangrijke focus in 2024. Hiervoor worden onder andere bijeenkomsten en trainingen georganiseerd in de stadsdelenaanpak, in het onderwijs en in het kader van de vakontwikkeling van regisseurs van het AcVZ. Op basis van het onderzoek naar de behoeften van slachtoffers van online seksueel geweld wordt samen met Qpido, Helpwanted.nl en politie Amsterdam concretere stappen gezet om aan deze behoeften tegemoet te komen. In Amsterdam is er de afgelopen jaren veel kennis, expertise en aanbod ontwikkeld.

Er valt nog winst te behalen om dit aanbod een vaste plek te geven, voor een goede en onderbouwde aanpak. Met de betrokken partners zal het programma SISG zich de komende jaren hard voor maken.

Voortgangsrapportage 2023 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

4. ROSA-aanpak Een van de doelen van het programma is het eerder bereiken en helpen van slachtoffers van seksueel geweld. Daarbij is er speciale aandacht voor meiden en jonge vrouwen met complexe problematiek. Om deze doelgroep te helpen is sinds de start van het programma gewerkt aan de ROSA-aanpak. Deze aanpak bestaat uit twee onderdelen: • ROSA-stadsdelenaanpak; • Integraal persoonsgerichte aanpak (ROSA-ipga) voor jonge vrouwen in de meest complexe omstandigheden (zie p. 19).

ROSA-stadsdelenaanpak In de stadsdelen worden meiden en jonge vrouwen van 13 tot 24 jaar in kwetsbare posities vroegtijdig gesignaleerd en geholpen door de stadsdelen, de politie, zorginstanties en andere partners in de wijk. Gezamenlijk wordt er ingezet op: • Het in een vroeg stadium delen van zorgwekkende signalen en waar nodig daar concrete acties op ondernemen. • Het laten doorstromen van meiden en jonge vrouwen met meervoudige en complexe problematiek op het snijvlak van veiligheid en zorg naar de ROSA-ipga. • Het signaleren van trends en daar indien mogelijk (preventieve) activiteiten op ontwikkelen.

Ontwikkelingen in de stadsdelen

Borging en uitbreiding van de aanpak

Sinds de start van de ROSA-stadsdelenaanpak is toegewerkt naar het uitrollen van de aanpak over alle stadsdelen. Per stadsdeel wordt continu ingezet op het in beeld brengen van de meiden en de problematiek, het vergroten van de bewustwording en de deskundigheid van professionals, en de invoering van een frequente overlegvorm waarbij de professionals signalen en trends delen.

In de Voorjaarsnota zijn aanvullende middelen vrij gemaakt voor de periode 2024-2026. Met deze middelen lukt het om de ROSA-stadsdelenaanpak meer sluitend te krijgen en vrouwen in de meest schrijnende omstandigheden te signaleren en door te stromen naar de ROSA-ipga. De middelen worden ingezet voor de coördinatie en borging van de ROSA-stadsdelenaanpak in zeven stadsdelen, voor deskundigheidsbevordering van betrokken professionals en het preventieve- en hulpaanbod aan de doelgroep op lokaal niveau (zie bijvoorbeeld de training aan politie op p. 16).

Meiden eerder en beter in beeld Waar voorheen signalen niet bij elkaar kwamen en meiden niet opgemerkt werden, gebeurt dat nu wel. Dankzij de aanpak zijn in het afgelopen jaar 63 meiden en jonge vrouwen in zorgelijke omstandigheden eerder gesignaleerd en geholpen. Met de betrokken partijen wordt een plan van aanpak gemaakt en de samenwerking gecoördineerd. Dit met als doel patronen van slachtofferschap te doorbreken, maar ook criminaliteit tegen te gaan. Daarbij wordt onder meer gekeken naar de sociale omgeving, huisvesting, dagbesteding, schulden en verslaving. Vanuit de ROSA-stadsdelenaanpak zijn in 2023 15 jonge vrouwen ingestroomd in de ROSA-ipga. Op de volgende pagina is een weergave te zien met de inzichten per stadsdeel.

“We zien dat deze aanpak zich niet beperkt tot een specifiek gebied, maar alle gebieden overstijgt. Hierdoor is samen­ werking tussen partners essentieel om de situatie van waar de meiden zich bevinden snel in kaart te brengen. Dankzij de korte communicatielijnen werken veel organisaties samen, omdat ze erkennen dat ze een gemeenschappelijk doel hebben: namelijk het ondersteunen van meisjes in nood en het bieden van de juiste begeleiding.” Projectleider Nieuw West

17

Voortgangsrapportage 2023 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Inzichten Het afgelopen jaar is hard gewerkt om de verschillende randvoorwaarden te realiseren om de ROSAstadsdelenaanpak uit te breiden. De aantallen in 2023 lopen in vergelijking met 2022 af in verschillende stadsdelen. Dit is het gevolg van aanpassingen en verbeteringen in het werkproces en een intensivering van de samenwerking met partners. Zo zijn er wijzigingen doorgevoerd in de registratie en zijn de instroomcriteria voor ROSA-ipga aangescherpt naar procesregie en consult. Naar verwachting wordt het vertekend beeld tussen de aantallen in 2022 en 2023 rechtgetrokken in de rapportage van 2024. In elk stadsdeel start vanaf 2024 een projectleider ROSA om de stadsdelenaanpak door te ontwikkelen. De inzichten per stadsdeel zijn in de weergave hiernaast te zien.

Aantal vrouwen en meisjes in ROSA-stadsdelenaanpak november 2023

18

Voortgangsrapportage 2023 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

GGD Screening

ROSA-integraal persoonsgerichte aanpak

Ontwikkelingen ROSA-ipga

Sommige jonge vrouwen hebben te maken met zeer complexe (multi-) problematiek: er is bijvoorbeeld sprake van trauma, verslaving, huisvestingsvraag­ stukken, schulden en risicovol seksueel gedrag. Om uit deze veelal uitzichtloze omstandigheden te komen en (herhaald) slachtofferschap van seksueel geweld te voorkomen, hebben deze jonge vrouwen intensieve en vasthoudende hulp en een vertrouwensband nodig om dit te doorbreken.

Het afgelopen jaar is veel tijd en capaciteit gestoken in de borging van de ROSA-stadsdelenaanpak. Dit was nodig om het belangrijkste voorportaal voor de ROSAipga en daarmee toeleiding van jonge vrouwen in de aanpak te verbeteren. Er is een grotere rol weggelegd voor het lokale veld en zijn eerder in staat de negatieve spiraal in complexe situaties te doorbreken. Hierdoor wordt de doelgroep goed geholpen en is het niet altijd noodzakelijk om hulp in te schakelen via een regisseur die de betrokken instantie aanstuurt.

Daarom krijgt een jonge vrouw (18+) met complexe problematiek sinds 2021 een ROSA-regisseur toegewezen die de inzet van betrokken partijen9 coördineert. Samen met de jonge vrouw en alle partners maakt de regisseur een persoonlijk integraal plan van aanpak om aan een duurzaam toekomstperspectief van de jonge vrouw te werken. Door een onbevooroordeelde houding en aan te sluiten bij de leefwereld van de jonge vrouw, bouwt de regisseur een vertrouwensband op. Daarnaast worden ROSA-regisseurs geconsulteerd bij zorgelijke casussen door scholen, zorg-, veiligheids- en partners uit het sociaal domein10. 9 Onder andere: Jeugdbescherming regio Amsterdam, Veilig Thuis, GGD Amsterdam, Centrum Seksueel Geweld, Werk Participatie Inkomen, Levvel/Qpido, meidenwerkorganisaties, Stichting Aanpak Overlast Amsterdam (straatcoaches), zorgcoördinator mensenhandel. 10 De ROSA-regisseurs zijn in samenwerking met het Operationeel team Schoolveiligheid (OTSV) op tien verschillende scholen actief. 11 De meting van het aantal jonge vrouwen in de ROSA-ipga is gedaan t/m november 2023.

19

In 202311 hebben 21 vrouwen in de ROSA-ipga gezeten. Op de volgende pagina’s worden de inzichten uit de casuïstiek verder toegelicht.

Van de 21 vrouwen in regie hebben er in 2023 9 meiden een GGD screening gehad. Een screening geeft inzicht in de zorg- en begeleidingsbehoefte. Daarnaast kunnen zij zo beter worden doorverwezen naar passende zorg. Denk hierbij aan specialistische GGZ, LVB zorgpartijen, SOA poli of begeleiding bij psychosociale problemen. De regisseur krijgt een advies over bejegening van de cliënte en aandachtspunten die van belang zijn bij de begeleiding en het zorgkader. Het screeningsinstrument de GGD is specifiek ontworpen voor ROSA-meiden. De screening is altijd vrijwillig. Momenteel doet de GGD onderzoek naar de uitgevoerde screeningen. Hieruit hopen we de ROSA-doelgroep duidelijker te beschrijven. Daarnaast gaat het onderzoek in op het huidige hulpaanbod en of dit toereikend is voor de doelgroep.

Zichtbaarheid ROSA aanpak In 2023 is gewerkt aan het vergroten van de zicht­­ baarheid van de ROSA-aanpak. Door het geven van presentaties, het aangaan van nieuwe partner­ schappen is de kennis van de aanpak, en welke meerwaarde deze heeft in de complexe casuïstiek met jonge vrouwen, groter geworden. Deze inspanning zien we terug in de mate waarop ROSA regisseurs benaderd worden voor het aanmelden van casuïstiek of voor advies. Een opvallend gegeven uit de cijfers van 2023 is dat in toenemende mate minderjarige meiden instromen in de aanpak en er ook vaker advies wordt ingewonnen over minderjarige meiden.

“Ik kwam in de ROSA-aanpak toen ik bijna 18 jaar werd. Toen was er al veel gebeurd. Alles voelde voorheen als een verplichting. Ik moest gedwongen uit huis, naar een bepaalde school en hulpverlening altijd accepteren. Er werd niet met mij overlegd wat ik nou eigenlijk écht wilde. Met de ROSA-aanpak voelt het vertrouwd. Er wordt echt naar mij geluisterd zonder oordeel. Ze doen wat nodig is en daar vertrouw ik op. Nu woon ik in een tijdelijke opvang en zit ik in het tweede jaar van de opleiding Luchthaven en Toerisme. Zonder ROSA weet ik niet welke kant ik op was gegaan. Ik zie het als meiden in veiligheid brengen en zorg vanuit het hart na een hele nare periode.” Yara, 19 jaar

Voortgangsrapportage 2023 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

11 Alle aangemelde ROSAcasuïstiek wordt gescreend, tenzij in gezamenlijkheid met de GGD anders wordt besloten.

Procesregie Samen met de jonge vrouw en de partijen maakt de ROSAregisseur een persoonlijk integraal plan van aanpak om gezamenlijk te werken aan een beter toekomstperspectief van de jonge vrouw.

Regie naar uitgevoerde screeningen 2023 (n=21)11 1

Ja Gepland, niet aangekomen

Aantal casussen in regie 2023

6

Gepland in 2024

9

21

In overleg Niet aangemeld

1

Papieren screening GGD

1

3

Regie 2023 naar instroomjaar 2022

8

Regie naar leeftijd 2023 (n=21) 5

Regie 2023 naar instroomjaar 2023

13

3

2

3 2

1

Regie 2023 naar uitstroom

20

3

13

14

15

1

1

16

17

1 18

19

20

1 21

22

Voortgangsrapportage 2023 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Op welke thema’s is problematiek gesignaleerd? Onderstaande analyse toont op welke thema’s de personen in de persoonsgerichte ROSAaanpak bij aanvang de meeste problematiek werd vastgesteld. Deze informatie is afkomstig uit de 21 beoordelingskaders van de vrouwen bij ROSA-ipga zijn ingestroomd.

Negatief netwerk De jonge vrouwen verkeren in een sociaal netwerk met negatieve effecten. Denk hierbij aan ongezonde relaties, banden met plegers van seksueel geweld, criminele vrienden of personen die haar sterken in het vertonen van seksueel grensoverschrijdend gedrag en/of ander risicovol gedrag.

19 vrouwen

Bij alle 21 vrouwen

hebben volgens de ROSA-regisseurs een negatief netwerk. Sommige van hen (12) zijn sterk onder de invloed van deze personen.

is er sprake van verstoorde (familie) relaties. Bij 11 van de 21 vrouwen stellen professionals vast dat zij te maken hebben gehad met huiselijk geweld.

18 vrouwen

Bij 20 vrouwen

hebben moeite met het inschatten van sociale situaties. Dit is bijvoorbeeld niet vanuit huis meegegeven of wordt beïnvloed door trauma.

is hun woonomgeving een probleem. Sommige hebben geen woonplek, andere dwalen tussen verschillende vormen van tijdelijke opvang of verblijven bij familie.

17 vrouwen

Bij 18 vrouwen

bezitten weinig vaardigheden die perspectief bieden op een vaste baan.

is vermoedelijk sprake van seksueel wervend gedrag. Bij 12 vrouwen zijn zorgen geuit dat zij gelinkt worden aan afwerkplekken zoals auto’s, parken of hotels.

Een deel (14) van de vrouwen heeft veel moeite met het herkennen van de problemen in hun situatie.

21

Voortgangsrapportage 2023 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Consulten naar stadsdeel/gemeente 2023 (n=57) 11 1 1 2 Amstelveen 5 2 1 2 Assendelft 2

Consult

4

11

Aantal consulten 2023

57

5 6

5

7

SD Centrum SD NW

Hoofddorp

SD Noord

Hoorn

SD Oost

Ouder-Amstel

SD West

Uithoorn

SD Zuidoost

Veenhuizen

SD Zuid

Weesp

Buiten Amsterdam

Onbekend

Consulten naar leeftijd 2023 (n=57) 7

7 6

6 5

6 5

4 3

3 2

1

Bij een grote meerderheid van de 57 consult casussen is er sprake van een negatief netwerk. Ook is er bij meer dan de helft van de meiden sprake van seksueel overschrijdend gedrag en politie contacten. Problemen met schulden of inkomen komen minder vaak voor, dit kan te maken hebben met het grote aandeel van minderjarige meiden.

22

1

1

12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 24 25 onbekend

Consulten naar type problematiek 2023 (n=57) 24

woonvraagstuk

14

drugsgebruik schulden inkomen/werk/uitkering dagbesteding

5 6 10 49

negatief netwerk seksueel overschrijdend gedrag

37

politie contacten

37

Voortgangsrapportage 2023 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Vooruitblik De ROSA-stadsdelenaanpak levert volgens alle betrokkenen in de stadsdelen een belangrijke bijdrage aan de bescherming van en hulp aan meiden en jonge vrouwen in kwetsbare omstandigheden. Bovendien is de wisselwerking tussen de stadsdelenaanpak en ROSA-ipga krachtig: meiden met meer complexe problematiek komen in regie en krijgen de hulp die zij nodig hebben. Met de start van ROSA-projectleiders in de stadsdelen is er in 2024 meer capaciteit om de aanpak rond jonge vrouwen in kwetsbare posities sluitend te krijgen. De verwachting is dat er op jaarbasis tussen de 75 en 100 jonge vrouwen eerder worden gesignaleerd en geholpen. Daarmee is de verwachting ook meer instroom in de ROSA-ipga. Om deze groei op te vangen wordt in 2024 een nieuwe ROSA-regisseur geworven. Met vier regisseurs in totaal is de verwachting dat er rond de 40 jonge vrouwen per jaar in regie komen. Op basis van de lessen uit de casuïstiek, de ervaringen van de partners en de bevindingen uit de externe analyse wordt in 2024 gewerkt aan een aantal verbeterpunten. Zo wordt de ROSA-ipga geëvalueerd en wordt er specifiek gekeken naar het beoordelingskader en de gegevensregeling. Deze evaluatie is zinvol om na te gaan of de huidige selectiemethode toereikend en passend is voor de doelgroep en problematiek. Zo lijkt er een behoefte aanwezig om de ROSA-ipga open te stellen voor jongere meiden.

Ook kan op basis van deze evaluatie indien nodig de gegevensregeling worden herzien. Ook versterkt de ROSA-aanpak het zicht op wat er in Amsterdam nodig is om slachtofferschap van seksueel geweld beter te voorkomen en bestrijden. De trends, ontwikkelingen en uitdagingen in de aanpak bepalen mede de prioriteiten van het programma SISG. Voor het komende jaar blijft het onverminderd belangrijk om in te zetten op een betere bescherming van jonge vrouwen in de online leefwereld, het verstevigen van de samenwerking tussen informele en formele organisaties en het vergroten van de deskundigheid van professionals op dit onderwerp.

23

Voortgangsrapportage 2023 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

Vooruitblik programma SISG 2024 In deze voortgangsrapportage zijn de inspanningen van 2023 inzichtelijk gemaakt. Ook is ingegaan op de gezamenlijke ambities van het college van B&W voor de komende jaren om de problematiek in de stad nog beter aan te kunnen pakken. Met de middelen die voor de komende jaren beschikbaar zijn gesteld kunnen de gezamenlijke ambities goed van start. De plannen en concrete inspanningen voor 2024-2026 worden op dit moment met partners verder vormgegeven. Hierbij wordt rekening gehouden met de belangrijkste inzichten die de afgelopen jaren zijn opgedaan. Alles met het doel om op termijn slachtofferschap beter te voorkomen en tegen te gaan. Zo gaat in 2024 de wet inzake seksuele misdrijven van kracht. De modernisering van de wet is een belangrijke stap in de rechtsbescherming van slachtoffers van seksuele misdrijven en vergt de komende jaren inzet van de strafketen. Naast het strafrecht wordt er vanuit het Nationaal actieprogramma seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld gewerkt aan een brede maatschappelijke cultuurverandering via goede voorlichting en bewustwording. Deze landelijke initiatieven zijn van invloed op de lokale opgaven van Amsterdam en het programma SISG volgt deze ontwikkelingen nauwlettend.

24

Het programma SISG gaat verder op de ingeslagen weg. Een veilige woonplek voor meiden die te maken hebben met dreigende dakloosheid, het tegengaan van (seksuele) straatintimidatie in de gehele stad. Naast het voorkomen van slachtofferschap vormt het voorkomen en tegengaan van plegerschap in 2024 een belangrijk onderdeel van de aanpak. Ook blijft er extra aandacht voor slachtoffers van seksueel geweld online en wordt de ROSA-aanpak het komende jaar verstevigd. Het programma SISG is een plus op de inspanningen van de gemeente en al haar samenwerkingspartners rond het tegengaan van seksueel geweld: het programma brengt partijen bij elkaar, verbetert de professionele samenwerking rond slachtoffers, bevordert deskundigheid van professionals op basis van wetenschappelijke kennis, en ontwikkelt waar nodig zelf extra aanbod of eigen projecten. Hier gaat het programma SISG in 2024 mee verder, vanuit de overtuiging dat regie op deze complexe problematiek alle inzet gezamenlijk verder brengt.

Voortgangsrapportage 2023 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)

VRM24_005