Voortgangsrapportage SISG 2022 DEF.pdf
Tekst van het document
Voortgangsrapportage 2022 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)
Amsterdam-Amstelland
Inhoud Inleiding3
2
Trends en ontwikkelingen in 2022
4
1. Versterken samenwerking en (hulp)aanbod dat er is
6
2. Bewustwording en agendering
10
3. Inzicht en innovatie
13
4. ROSA-aanpak
16
Ambities 2023-2026
25
Voortgangsrapportage 2022 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)
Inleiding Vanwege toenemende zorgen over meiden en jonge vrouwen in Amsterdam die te maken hebben met seksueel grensoverschrijdend gedrag, seksuele intimidatie en seksueel geweld is begin 2020 programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG) gestart. Sindsdien is op verschillende manieren gewerkt aan het voorkomen en het beschermen van (potentiële) slachtoffers van seksuele intimidatie en seksueel geweld. De afgelopen jaren zijn vanuit verschillende invalshoeken inzichten opgedaan over de problematiek en wat er nodig is in de verdere aanpak van SISG-problematiek in de stad. Zo ook in 2022, het derde programmajaar van SISG.
Doel van het programma Het programma SISG is een veelomvattende aanpak om seksuele intimidatie en seksueel geweld in de stad tegen te gaan, zowel offline als online. Het programma heeft als doel om seksuele intimidatie en seksueel geweld beter te voorkomen en te bestrijden, slachtoffers eerder en effectiever te helpen, meer inzicht te krijgen in de problematiek en Amsterdammers bewuster te maken van het probleem en de hulpmogelijkheden. Om deze doelen te bereiken wordt er vanuit het programma SISG ingezet op de volgende pijlers: 1. Het versterken van de (lokale) samenwerking en het bestaande (hulp)aanbod. 2. Bewustwording vergroten en agenderen van de problematiek.
3
3. Inzicht in de problematiek vergroten en op basis daarvan innovatieve interventies ontwikkelen. 4. ROSA-aanpak: eerder bereiken, hulp bieden en regie voeren aan slachtoffers met complexe meidencasuïstiek. Een belangrijk uitgangspunt in de aanpak van het programma SISG is dat de inspanningen van het programma (in)direct bijdragen aan het verbeteren van de omstandigheden van slachtoffers van seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld. Het programma SISG heeft daarom een dynamische opzet en kan waar nodig worden bijgesteld om de grootste impact voor (potentiële) slachtoffers van seksuele intimidatie en seksueel geweld te bereiken.
Intensieve samenwerking Het programma SISG wordt uitgevoerd door het Actiecentrum Veiligheid en Zorg (AcVZ). Het AcVZ is gespecialiseerd in regievoeren in de meest complexe casuïstiek op het snijvlak van veiligheid, zorg en sociaal domein. En creëert in nauwe samenwerking met haar netwerkpartners en op basis van wetenschappelijke inzichten innovatieve beweging op thema’s met bestuurlijke prioriteit op het snijvlak van veiligheid en zorg.
Het programma SISG werkt intensief samen met verschillende partners. Zo wordt er gezorgd voor goede aansluiting op de programma’s Weerbaar Amsterdam, Top600/Top400, Masterplannen, Positief Perspectief, Diversiteit, Regioaanpak Huiselijk Geweld en Kindermishandeling, Schoolveiligheid en de Digitale Stad. Daarnaast werkt het programma nauw samen met allerlei (lokale) zorg- en veiligheidspartners. Het uitgangspunt is om voort te bouwen op bestaande samenwerkingsrelaties en (effectieve) activiteiten, die zo goed mogelijk op elkaar aan te laten sluiten en daarnaast gezamenlijk op te zetten wat extra nodig is.
Leeswijzer In deze voortgangsrapportage wordt teruggeblikt op de inspanningen van het programma SISG. Eerst wordt kort teruggeblikt op de trends en ontwikkelingen in 2022. Vervolgens worden de belangrijkste gerealiseerde inspanningen en de (voorlopige) resultaten in 2022 toegelicht aan de hand van de eerder genoemde (gekleurde) pijlers. Bovendien wordt kort ingegaan op prioriteiten en geplande activiteiten binnen het programma voor 2023. Tot slot worden de ambities en voorlopige plannen van het programma SISG binnen de coalitieperiode 2023-2026 beschreven.
Voortgangsrapportage 2022 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)
Trends en ontwikkelingen in 2022
Landelijke aandacht voor SISG-problematiek In 2022 bleek de urgentie om seksuele intimidatie en seksueel geweld aan te pakken onverminderd actueel. Er was veel media- en politieke aandacht voor dit gevoelige thema, met name over misstanden bij televisieprogramma The Voice of Holland, bij voetbalclub Ajax en bij de studentenvereniging A.S.C./A.V.S.V. Deze misstanden en het maatschappelijke debat dat hierop volgde bevestigde wederom dat (seksueel) grensoverschrijdend gedrag overal in onze samenleving voorkomt. De Rijksoverheid heeft daarom als reactie hierop de ‘Regeringscommissaris seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld’ aangesteld. Bovendien wordt er vanuit de Rijksoverheid een ‘Nationaal actieprogramma seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld’ opgesteld dat bij gaat dragen aan de bewustwording van de problematiek en aan een veilige cultuur. Het programma SISG, de Regioaanpak Huiselijk Geweld en Kindermishandeling en de verschillende organisaties in de stad zullen waar mogelijk bijdragen aan de uitvoering van het actieprogramma.
4
Toenemende vraag naar hulp en expertise in Amsterdam In 2022 was een toename aan meldingen en (hulp)vragen bij verschillende organisaties zichtbaar. Mogelijk kwam dit door de grote hoeveelheid aandacht aan de eerder genoemde misstanden. Zo was er een explosieve groei van hulpvragen zichtbaar bij het Centrum Seksueel Geweld Amsterdam-Amstelland. Dit zorgde voor een risico dat slachtoffers niet direct passende hulp konden krijgen. Ook was er vanuit verschillende organisaties en de stadsdelen in toenemende mate behoefte aan expertise en preventie- en hulpaanbod op het vlak van (online) seksueel grensoverschrijdend gedrag. Het programma SISG werd regelmatig bevraagd om zowel op casuïstiek- als beleidsniveau mee te denken en te adviseren.
Voortgangsrapportage 2022 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)
Speciale aandacht voor jonge vrouwen in kwetsbare omstandigheden Meiden en jonge vrouwen in kwetsbare omstandigheden en de complexiteit van de problematiek die zij ervaren, zijn sinds de start van het programma SISG steeds zichtbaarder geworden. Naast het (herhaald) slachtofferschap van seksueel geweld, is er vaak sprake van problematiek op verschillende leefgebieden (schulden, wonen, opleiding/werk, psychische problematiek, drugsmisbruik, etc.). De problematiek is veelvoorkomend, weerbarstig en complex. Om te voorkomen dat de problemen op casusniveau complexer worden is het noodzakelijk om deze meiden en jonge vrouwen eerder te signaleren en passend te helpen. Samen met de stadsdelen is sinds 2021 hard gewerkt aan de ontwikkeling en bestendiging van een dekkend netwerk in alle stadsdelen: dit is de ROSA-stadsdelenaanpak (voorheen: Netwerkaanpak meiden, zie p.16). Waar signalen eerst niet bij elkaar kwamen en meisjes niet opgemerkt werden, gebeurt dat nu wel. Daarnaast is de ROSA-integraal persoonsgerichte aanpak (ROSA-ipga, zie p.19) opgezet, waar jonge vrouwen met complexe problematiek de nodige begeleiding krijgen om met alle betrokken partijen aan een duurzaam toekomstperspectief te werken.
In de ROSA-aanpak (ROSA-stadsdelenaanpak en ROSA-ipga) weten betrokken organisaties elkaar steeds beter te vinden en kan er vanuit verschillende expertises integraal aan de verbeterde toekomst van de jonge vrouw worden gewerkt.
5
Hoge nood aan passende opvang-/huisvestingsplekken Steeds zichtbaarder en duidelijker wordt ook de problematiek rondom opvangen woonbehoeften voor jonge vrouwen in zeer kwetsbare omstandigheden die te maken hebben met (herhaald) seksueel geweld. Het gaat daarbij met name om het niet goed kunnen organiseren van tijdige, effectieve en efficiënte woonzorg. In een instabiele woonsituatie blijkt het ook op andere leefgebieden (schuldhulp, behandeling, dagbesteding, etc.) vaak niet te lukken om positieve stappen te zetten. Hierdoor verergeren de problemen van de jonge vrouw: de band met hun (negatief/crimineel) netwerk versterkt, schulden lopen op, bestaande trauma’s worden niet verwerkt en er worden nieuwe trauma’s opgelopen. Dit heeft ernstige gevolgen voor de levens van deze vrouwen. Er moet dus eerst een stabiele woonsituatie worden gecreëerd voordat verder aan een toekomst gewerkt kan worden. Het programma SISG heeft in 2022 meerdere inspanningen gedaan om dit probleem te adresseren. Zo is er ingezet op een pilot met tijdelijke opvangplekken (zie p.11), en zijn er in samenwerking met andere organisatieonderdelen van de gemeente en partners, specifieke knelpunten en oplossingsrichtingen op het gebied van opvang en wonen in kaart gebracht. In 2023 wordt dit aan de verantwoordelijke bestuurders voorgelegd en gezamenlijk opgepakt (zie ook p.11).
Voortgangsrapportage 2022 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)
1. Versterken samenwerking en (hulp)aanbod dat er is In Amsterdam is er de afgelopen jaren al veel kennis, expertise en aanbod ontwikkeld in de aanpak van seksuele intimidatie en seksueel geweld. Dit neemt niet weg dat de betrokken organisaties erkennen dat de problematiek ernstig is en dat het belangrijk is de komende jaren op dit onderwerp nog meer actie te ondernemen. Het programma SISG versterkt daarom (lokale) samenwerking en het (hulp)aanbod, met het doel om seksuele intimidatie en seksueel geweld in de stad gezamenlijk nog beter tegen te gaan.
Aanvullend voorlichtingsaanbod aan jongeren Uit onderzoek naar de behoeften van meiden wordt duidelijk dat er meer aan preventie gedaan moet worden. Zo benadrukken de meiden het belang om meer in te zetten op seksuele vorming en voorlichting over sociale media. Met de theatervoorstelling ‘Shame on You’ van Helpwanted.nl en PlayBack zijn er in 2022 meer dan 250 leerlingen in praktijk-, vmbo kader- en vmbo basisklassen bereikt. Op een interactieve manier worden de gevolgen van ongewenste sexting besproken en advies gegeven over wat je kan doen als zoiets jou of een vriend(in) overkomt. Door de investering van de gemeente Amsterdam en de gemeente Rotterdam is de theatervoorstelling over ongewenste sexting opgenomen in het vaste voorlichtingsaanbod van PlayBack. 1
Rol van ouders vergroten Een ander aandachtspunt uit het behoefteonderzoek is dat ook ouders en andere professionals meer moeten weten over het signaleren en verwijzen naar de juiste hulp. Tijdens de ‘Week van de Mediawijsheid’ (4-11 november 2022) is daarom de campagne ‘In gesprek’ van Qpido opnieuw gelanceerd. De campagne maakt ouders bewust van het belang om met hun kinderen 1 Van straatintimidatie tot seksueel misbruik. Het perspectief van meisjes en jonge vrouwen op seksueel grensoverschrijdend gedrag. DSP-groep (2021).
6
te praten over seksualiteit en online (o.a. (ongewenste) sexting), ouders tips te geven hoe ze dat het beste kunnen doen en waar je hulp kunt zoeken als je dat nodig hebt. Door middel van sociale media zijn ongeveer 30.000 Amsterdammers bereikt en hebben ruim 400 personen naar meer informatie doorgeklikt. De campagneposters en flyers zijn breed verspreid onder scholen in het primair onderwijs, de Ouder- en Kind Teams (OKT’s), buurtteams, huisartsen, OBA’s en stadsdeelkantoren. Deze verwijzen naar de website ingesprek.amsterdam waar ouders meer informatie in het Nederlands, Turks, Arabisch en Engels kunnen vinden.
Aanvullende capaciteit bij het Centrum Seksueel Geweld Als gevolg van de verhoogde maatschappelijke en politieke bewustwording over seksueel geweld (zie p.4) is er in 2022 een explosieve toename zichtbaar in het aantal slachtoffers dat hulp vraagt bij het CSG. Het programma SISG heeft in 2022 bijgedragen aan extra capaciteit bij het CSG Amsterdam-Amstelland om ervoor te zorgen dat Amsterdamse slachtoffers tijdig de hulp ontvangen die zij nodig hebben.
Preventieve hulp aan (potentiële) plegers Het programma SISG heeft een structurele samenwerking met Stop it Now. Stop it Now biedt anoniem, gratis en vertrouwelijk hulp aan (potentiële) kijkers van afbeeldingen van seksueel misbruik van minderjarigen,
Voortgangsrapportage 2022 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)
(potentiële) plegers van kindermisbruik, hun naasten en professionals die te maken hebben met deze doelgroepen. Door anonieme hulpverlening via de hulplijn of chat, wordt (online) seksueel kindermisbruik voorkomen of gestopt. In 2022 zijn in ieder geval elf personen uit (de omgeving van) Amsterdam aangemeld voor een zorgtraject. Vanwege de anonimiteit is de regio waarin iemand woonachtig echter niet altijd duidelijk. In 2022 is er ook een bijeenkomst georganiseerd voor naasten van iemand die (online) seksueel grensoverschrijdend gedrag naar minderjarigen hebben gepleegd.
Samenwerking met hotelbranche De gemeente ontvangt met regelmaat meldingen van overlast in de hotelkamers door jongeren, soms met seksueel grensoverschrijdend gedrag, waarbij af en toe ook minderjarige meisjes worden aangetroffen. Eind 2021 zijn de Koninklijke Horeca Nederland, de politie, het Openbaar Ministerie en de gemeente Amsterdam een pilot gestart om in samenwerking met de Amsterdamse hotelbranche om deze misstanden gezamenlijk tegen te gaan. De pilot laat tot dusver zien dat de hoteleigenaren, de wijkagenten en de gemeente elkaar steeds beter weten te vinden. Op basis van de ervaringen en lessen die in 2022 zijn opgedaan wordt de pilot doorontwikkeld. Zo wordt er onder andere ingezet op de meldingsbereidheid en het vergroten van het vertrouwen tussen de gemeente en de hoteleigenaren. De pilot is verlengd tot en met juni 2023.
7
Gezamenlijke inzet versterken in de stad Om slachtofferschap beter te voorkomen, risico’s nog eerder te kunnen signaleren en vroegtijdig hulp te kunnen bieden aan (potentiele) slachtoffers is het belangrijk om inzicht te krijgen in drempels die hierin worden ervaren door slachtoffers, de omgeving en ook professionals. In november 2022 is een bijeenkomst voor (partner)organisaties georganiseerd om gezamenlijk zicht te krijgen op de ervaren drempels en de mogelijkheden te onderzoeken om deze weg te kunnen nemen. De partnerorganisaties willen meer inzetten op de directe omgeving van meiden en jonge vrouwen: zoals sleutelfiguren in de wijken, culturele gemeenschappen en huisartsen. Door hen meer bewustwording en handelingsperspectieven te bieden kan eerder worden ingegrepen om verergering van de problematiek te voorkomen. In 2023 wordt op basis van deze inzichten kleinschalig geëxperimenteerd om (toekomstig) slachtofferschap eerder te kunnen signaleren, waar nodig sneller door te verwijzen en zo de drempels naar hulp weg te nemen.
Voortgangsrapportage 2022 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)
Laagdrempelige informatie voor slachtoffers Ook geven de meiden in het onderzoek aan dat zij behoefte hebben aan meer inzicht in het beschikbare hulpaanbod. De stichting ‘Together We Rise’ heeft daarom - in samenwerking met de zedenpolitie, het Centrum Seksueel Geweld (CSG) en Levvel - een interactieve film gemaakt om op een laagdrempelige manier slachtoffers van seksueel geweld, professionals en omstanders te informeren over de keuzemogelijkheden voor hulpverlening. In de film wordt onder andere vertoond waar je hulp kan zoeken en hoe het proces rondom een aangifte er aan toe gaat. De film wordt begin 2023 gelanceerd en wordt door de samenwerkingspartners gebruikt, bijvoorbeeld door het op hun
website te delen. Daarnaast worden fragmenten van de film beschikbaar op YouTube en wordt (een deel van) de interactieve film te zien via de website WTFFF?! van Fonds Slachtofferhulp.
Aanpak Straatintimidatie Sinds 2021 wordt de gemeentelijke Aanpak Straatintimidatie uitgevoerd door het programma SISG. Hiervoor wordt samengewerkt met het landelijke programma Veilige Steden. Binnen de aanpak wordt met verschillende uitvoerende organisaties samen gewerkt aan het vergroten van de veiligheid van (in het bijzonder) meiden en vrouwen in de openbare ruimte en in het uitgaansleven. Ook wordt binnen deze aanpak aandacht besteed aan het voorkomen van daderschap. Voorlichting, workshops en trainingen Veilige Steden partners Qpido, Sexmatters, Fairspace, Stichting Nachtburgemeester en Emancipator hebben voorlichtingen, trainingen en workshops gegeven aan jongeren en docenten op scholen, nieuwkomers, studenten, jongerenwerkers, omstanders, ouders, leden van de LHBTIQ gemeenschap en personeel van horeca en uitgaansgelegenheden. Ruim 7.500 mensen zijn bereikt en is kennis vergroot over onder andere gender, consent, mannelijkheid, seksualiteit, en hoe kan worden bijgedragen aan het voorkomen van seksuele intimidatie en seksueel geweld.
8
Samenwerking stadsdelen Jongerenwerkers geven aan dat zij behoefte hebben aan meer kennisdeling en handvatten om het onderwerp seksualiteit bespreekbaar te maken. Vanuit de aanpak straatintimidatie is hier daarom in samenwerking met stadsdelen extra op ingezet. In o.a. stadsdeel West is door verschillende Veilige Steden partners een themadag georganiseerd voor jongerenwerkers ter deskundigheidsbevordering, kennisuitwisseling en om elkaar beter te kunnen vinden. Bovendien zijn er in drie stadsdelen inclusieve buurtschouwen uitgevoerd (zie p.13). Inspanningen op signalen van meer uitgaansgeweld De nauwere samenwerking tussen de gemeente en partnerorganisaties heeft geleid tot meer zicht op de (ontwikkelingen van de) problematiek en daardoor de mogelijkheid om beter in te zetten op actualiteiten en behoeftes. Een goed voorbeeld hiervan is het toegenomen uitgaansgeweld na de heropening van het nachtleven na een periode van COVID-19 lockdowns. Het werd zichtbaar dat een jonge generatie geen ervaring had met uitgaan, flirten en op een gewenste manier met elkaar omgaan op de dansvloer. Daarbij speelt een rol dat jongeren gedurende de lockdown drank en drugs in een huiselijke setting gebruikten, en minder goed hun grenzen in het uitgaansleven kennen. Mogelijk dat zij daardoor te veel drinken of te veel gebruiken, en minder goed met sociale grenzen kunnen omgaan.
Voortgangsrapportage 2022 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)
Vanuit het programma SISG is meegedacht hoe extra ondersteuning kon worden geboden. Als reactie hierop hebben tien clubs een safer clubbing training ontvangen voor hun personeel en bezoekers, maar de vraag naar trainingen is veel groter. Dit komt ook als gevolg van de COVID-19 lockdowns waardoor er sprake was van personeelswisselingen en personeelstekorten en eerdere kennis verloren is gegaan. Er is ook ingezet op voorlichting bij Amsterdam Dance Event om alle deelnemende clubs meer handvatten te geven om seksuele intimidatie en seksueel geweld tegen te gaan.
Vooruitblik Komende jaren blijft het programma SISG inzetten op de versterking van de samenwerking en het waar nodig aanvullen van het preventie- en hulpaanbod. Een belangrijk uitgangspunt is dat dit aansluit bij de behoeften van (potentiële) slachtoffers van (online) seksueel geweld. Het is daarvoor cruciaal om deze behoeften te bevragen en ervaringsdeskundigen te betrekken. Door middel van een groter en gevarieerder preventieen hulpaanbod worden meer en verschillende (potentiële) slachtoffers van (online) seksueel geweld bereikt. Er zijn veel partijen zijn die een rol (kunnen) spelen in het voorkomen of bestrijden van seksueel geweld. Als alle organisaties elkaar sneller weten te vinden, elkaars expertise inzetten en elkaar bij casuïstiek betrekken, dan komt dit ten goede van tijdige en passende hulp aan slachtoffers. Zo wordt de kans op verergering van trauma kleiner. Komend jaar streeft het programma SISG naar een grotere versterking van deze samenwerking in de stad. Zo wordt samen met partners een expertisecentrum opgericht waar slachtoffers, hun naasten en professionals terecht kunnen voor hulp en advies. Bovendien wordt er in 2023 kleinschalig geëxperimenteerd om juist de directe omgeving van de doelgroep (bijvoorbeeld huisartsen en culturele gemeenschappen) te bereiken, hen bewust te maken van hun rol, en hen handelingsperspectieven te bieden.
Zo kan ook (toekomstig) slachtofferschap worden voorkomen of nog eerder worden gesignaleerd. Komend jaar zal met het de Regioaanpak Huiselijk Geweld en Kindermishandeling verkend worden hoe de plegeraanpak binnen het programma SISG vorm kan krijgen. Het is de ambitie om gezamenlijk tot een sluitend en (bewezen) effectief preventie- en zorgaanbod voor plegers te komen. In 2023 worden de plannen voor de aanpak 2023-2026 verder vormgegeven. Dit gebeurt o.a. in samenwerking met het programma Veilige Steden. Samen met Veilige Steden partners wordt de visie van de aanpak doorontwikkeld en worden gezamenlijk verschillende inspanningen uitgevoerd. Het is de ambitie om meer in te zetten op ouders, studenten en het uitgaansleven.
9
Voortgangsrapportage 2022 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)
2. Bewustwording en agendering Seksuele intimidatie en seksueel geweld is een probleem dat ons allen raakt. Brede maatschappelijke bewustwording, het blijven agenderen van de problematiek en het aanbieden van hulpmogelijkheden zijn belangrijke onderdelen in de aanpak ervan. Het programma SISG draagt daar aan bij door middel van campagnes en andere visuele uitingen voor het brede publiek, en door knelpunten in de aanpak zichtbaar te maken en bij de verantwoordelijken in de aanpak neer te leggen en met oplossingen te komen.
Bewustwordingscampagne ‘het stopt bij jou’ Ongeveer 1 op de 5 leerlingen stuurt een compromitterende (naakt)foto of -filmpje van een medeleerling door aan anderen (18%).2 Door in Amsterdam een boost te geven aan de campagne ‘het stopt bij jou’ van Helpwanted.nl krijgen jongeren op sociale media de boodschap om het materiaal niet door te sturen, een melding te maken of bij een volwassen om hulp te vragen. Door een financiële bijdrage van het programma SISG zijn er in de Week van de Mediawijsheid (4-11 november 2022) meer dan 20.000 jongeren op Snapchat en ruim 6.000 jongeren op Instagram bereikt. 2 Cyberwijs?! Onderzoek naar online gedrag, -incidenten en wijsheid onder Amsterdamse scholieren. NHL Stenden Hogeschool (2021).
10
Film ‘Suni’ over straatintimidatie Jonge filmmakers hebben een film gemaakt over (seksuele) intimidatie, dat op een subtiele manier belicht hoe intimidatie, evenals de acceptatie en impact ervan, sterk is verweven in het dagelijks leven. De film is genomineerd voor het Nederlands Film Festival 2022 en draaide in het najaar van 2022 in verschillende Nederlandse bioscopen. Het programma SISG heeft financieel bijgedragen aan de verspreiding van de film. Door middel van deze film worden onder andere Amsterdammers op een laagdrempelige manier geprikkeld en bewust gemaakt over hoe subtiel (seksuele) intimidatie kan zijn.
Orange the World tegen gendergerelateerd geweld Orange the World is de jaarlijkse internationale campagne van UN Women in de 16 days of activism against gender based violence. Ook dit jaar deed Amsterdam mee aan de campagne. Het startsein werd in de OBA gegeven op de internationale dag tegen geweld tegen vrouwen (25 november 2022). Naast een vertoning van de film Suni en interview met de filmmakers, was er een levendig panelgesprek met veiligheidspartners en maatschappelijke organisaties en het publiek op het thema seksuele straatintimidatie.
Voortgangsrapportage 2022 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)
Bewustwordingscampagne #jijstaatnietalleen Tijdens de 16 days of activism against gender based violence is de campagne #jijstaatnietalleen wederom gelanceerd. Het doel van de campagne is om het bewustzijn onder Amsterdammers over (online) seksuele intimidatie en seksueel geweld te vergroten en om (potentiële) slachtoffers hulp te bieden. In de campagne wordt verwezen naar het telefoonnummer en de chat van het Centrum Seksueel Geweld (CSG). Op sociale media (Instagram, Facebook en Snapchat) zijn meer dan 100.000 jongeren bereikt, waarvan bijna 3.000 jongeren naar meer informatie hebben doorgeklikt. Ook was de campagne zichtbaar op 90 middelbare scholen en mbo’s, in de stadsloketten, in trams en op straat.
Documentaire ‘Wij praten niet’ over slachtofferschap Begin 2022 kwam de documentaire “Wij praten niet” uit. In deze documentaire zijn jongeren gevolgd die in Amsterdam in de opvang voor slachtoffers van structureel seksueel geweld en seksuele uitbuiting verblijven. De documentaire heeft als doel om voor deze vormen van geweld bewustwording te creëren. De gemeente Amsterdam en het CSG hebben meegewerkt aan de totstandkoming en verspreiding van de documentaire. Ook heeft het programma SISG bijgedragen aan een nagesprek in Pakhuis de Zwijger om de Amsterdamse aanpak rondom deze problematiek toe te lichten en
11
het handelingsperspectief voor professionals en burgers te schetsen.
Aansluiting op opvang- en woonbehoeften Sinds de start van het programma SISG is gewerkt aan de inventarisatie van opvang- en woonbehoeften onder de brede doelgroep (potentiële) slachtoffers van seksueel geweld, en de knelpunten die daarbij worden ervaren. Eén van de signalen was dat het beschikbare aanbod in veel gevallen niet passend is voor de doelgroep. In opdracht van het programma SISG heeft het Instituut Publieke waarden (IPW) dit signaal onderzocht en de verschillende knelpunten op het gebied van woonzorg geanalyseerd. Ook zijn oplossingsrichtingen aangedragen. Uit deze verkenning blijkt onder andere dat het inderdaad in veel gevallen niet lukt om tijdig effectieve en efficiënte woonzorg te organiseren. Hoewel er verschillende opvanglocaties in de stad zijn, komt een deel van de SISG-doelgroep vanwege de toegangscriteria en contra-indicaties niet in aanmerking voor deze plekken of wordt (vaak) doorgeplaatst. Begin 2023 wordt met de burgemeester en betrokken wethouders gezamenlijk gereflecteerd op de achtergrond van alle knelpunten en worden de oplossingsrichtingen besproken.
Landelijke agendering Ook op landelijk niveau is er veel aandacht rondom seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel ge-
Voortgangsrapportage 2022 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)
weld (zie p.5). Het programma SISG sluit waar mogelijk aan bij landelijke ontwikkelingen en brengt inzichten vanuit de praktijk en de behoefte van het veld. Zo heeft het programma SISG in 2022 deelgenomen aan een rondetafelgesprek over straatintimidatie in de Tweede Kamer. Hier zijn de verschillende ervaringen en visies gedeeld op het aanpakken van straatintimidatie. Daarnaast wordt met de overige G4 gemeenten landelijk opgetrokken om geplande nationale wetgeving op straatintimidatie daadwerkelijk als een handhaafbaar middel in te kunnen zetten. De verwachting is dat de wetgeving in 2024 in werking zal treden.
Vooruitblik Het programma SISG blijft in 2023 inzetten om Amsterdammers bewust te maken van de SISG-problematiek en de hulpmogelijkheden. Naast het aanvullende preventie- en hulpaanbod voor slachtoffers (zie p.5) zal er meer ingezet worden op de bewustwording van de (in)directe omgeving van slachtoffers. De taboe op het onderwerp moet worden doorbroken: het moet makkelijker worden om over seksualiteit te praten, hulp voor een ander te zoeken of aan te bieden, en elkaar (aan) te durven spreken over (on)gewenst seksueel gedrag. Het moet duidelijk worden dat het nooit de schuld van het slachtoffer is. Een belangrijke inspanning van het programma SISG is aan de hand van praktijkvoorbeelden knelpunten concretiseren en oplossingen aan te dragen met als doel de werkwijze voor jonge vrouwen en slachtoffers van seksueel geweld te verbeteren. Zo wordt er met de bestuurders in 2023 verder gewerkt aan mogelijke oplossingen voor de geconstateerde knelpunten op het gebied van opvang- en woonzorg bij de SISG-doelgroep. Knelpunten op andere thema’s kunnen worden onderzocht, er oplossingen worden gevonden en waar nodig worden deze voorgelegd aan bestuurders. Ook zal het college in 2023 met sociale media platformen spreken over hun maatschappelijke verantwoordelijkheid bij ongewenste of strafbare online uitingen, onder andere bij online seksueel geweld en intimidatie (o.a. shaming en exposing).
In 2023 wordt het nationaal actieprogramma seksueel geweld en seksueel grensoverschrijdend gedrag door de verantwoordelijke ministers gepubliceerd. Het programma SISG, de Regioaanpak Huiselijk Geweld en Kindermishandeling en de verschillende organisaties in de stad zullen waar mogelijk bijdragen aan het actieprogramma.
12
Voortgangsrapportage 2022 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)
3. Inzicht en innovatie Meer inzicht in de (ontwikkelingen van) de problematiek, de behoeften van de doelgroep en het bestaande (hulp)aanbod is nodig om de aanpak van seksuele intimidatie en seksueel geweld op passende wijze in te richten, aan te vullen of bij te sturen. Het programma SISG doet verschillende onderzoeken, verkenningen en pilots om op basis van deze inzichten te bepalen welke (al dan niet innovatieve) inspanningen nodig zijn.
Pilot opvang en wonen Omdat er signalen zijn dat jongvolwassen vrouwen (18+) met SISG-problematiek behoefte hebben aan tijdelijke opvang is onder andere de pilot OpAdem3 in 2021 gestart. Het doel is tweeledig: 1) de pilot biedt een veilige plek om tot rust en op adem te komen, en te kunnen werken aan herstel, en 2) brengt de opvang- en woonbehoeften van de doelgroep nog preciezer in kaart. Er zijn vier kamers beschikbaar. In 2022 zijn er in totaal zes jonge vrouwen tijdelijk opgevangen. De pilot loopt tot de zomer 2023, en in het voorjaar wordt gekeken naar de borging van de tijdelijke opvangplekken. De pilot is onderdeel van meerdere inspanningen die het programma SISG uitvoert om de 3 OpAdem is een samenwerking tussen het programma SISG en de Maatschappelijke Opvang Jongvolwassenen (afdeling Zorg). Vanuit de Centrale Toegang MOJ is de GGD Amsterdam aangehaakt. Kamers met Kansen (Combiwel) is uitvoerend partner.
13
opvang- en woonproblematiek voor slachtoffers aan te pakken (zie p.4). Tussenevaluatie van de pilot OpAdem Uit de eerste tussenevaluatie blijkt dat de vraag naar tijdelijke opvangplekken groot is. Echter bleek ook dat het door verschillende factoren niet altijd mogelijk was om iemand te plaatsen. Bijvoorbeeld door de krapte op de woningmarkt waardoor ook jonge vrouwen zonder SISG-problematiek werden aangemeld, maar voornamelijk ook omdat de toegangscriteria en contra-indicaties (onnodig) belemmerend werkten. Sinds de tussenevaluatie wordt er meer maatwerk toegepast bij het plaatsingsbeleid. Er wordt meer rekening gehouden met de werkelijke kenmerken van de doelgroep. Dit heeft ertoe geleidt dat alle plekken regelmatig gevuld zijn met slachtoffers met SISG-problematiek, en dat er een extra tijdelijke plek is gecreëerd. Het wordt steeds duidelijker dat deze specifieke doelgroep goed geholpen is met hulp op maat en met extra veiligheidswaarborgen.
Inclusieve buurtschouwen Straatintimidatie In 2022 zijn in samenwerking met stadsdelen Centrum, Nieuw-West en Zuidoost drie inclusieve buurtschouwen ‘straatintimidatie’ uitgevoerd. In gezamenlijkheid met bewoners, lokale organisaties en de gemeente worden de aanbevelingen uit deze buurtschouwen opgevolgd om te veiligheids(beleving) van iedereen in de publieke ruimtes te vergroten. In stadsdeel Nieuw-
West wordt er op straat extra verlichting geplaatst en worden er in 2023 extra trainingen voor jongens en jonge mannen georganiseerd. In stadsdeel Zuidoost is er geëxperimenteerd door aan de inclusieve buurtschouw een weerbaarheid en empowerment training te verbinden. Zo krijgen de meiden uit de buurt gelijk de mogelijkheid om dieper met elkaar in gesprek te gaan over (meegemaakt) seksueel grensoverschrijdend gedrag en hoe hiermee om te gaan.
Lopende onderzoeken in 2022-2023 Om zicht te houden op de behoeften van meiden en jonge vrouwen (waaronder slachtoffers) worden zij regelmatig bevraagd of betrokken bij de ontwikkeling van verschillende inspanningen van het programma SISG. Uit het behoeftenonderzoek4 in 2021 en uit de ROSA-casuïstiek (zie p. 14) komt de verwevenheid van drugsgebruik en -misbruik en SISG-problematiek naar voren. In het najaar van 2022 is daarom een onderzoek gestart waarin een verdiepingsslag wordt gemaakt op deze relatie. In het voorjaar van 2023 wordt dit onderzoek gepubliceerd en worden de vervolgacties, in nauwe samenwerking met het programma Weerbaar Amsterdam, geconcretiseerd. Daarnaast wordt met het onderzoek ‘In beeld’ onder4 Van straatintimidatie tot seksueel misbruik. Het perspectief van meisjes en jonge vrouwen op seksueel grensoverschrijdend gedrag. DSP-groep (2021).
Voortgangsrapportage 2022 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)
zoek gedaan naar behoeften en motieven van Amsterdamse slachtoffers (0-24 jaar) van online seksueel geweld om hulp te zoeken bij de politie of hulpverlenende organisaties. Interviews worden gehouden met slachtoffers, hun ouders en met professionals die direct of indirect met slachtoffers werken. Dit on-
derzoek wordt gedaan in samenwerking met Qpido, Helpwanted.nl en politie Amsterdam. Op basis van de resultaten wordt er in 2023 met betrokken partners gewerkt aan een gedeelde visie om een gezamenlijke interventiestrategie te ontwikkelen.
Vooruitblik Het programma SISG blijft inzichten verzamelen over de problematiek en de behoeften van de doelgroep (potentiële) slachtoffers. Deze inzichten geven immers richting aan de keuze voor inspanningen die nodig zijn om de problematiek blijvend tegen te gaan en slachtoffers op een adequate wijze te helpen. De onderzoeken naar 1) drugsgebruik en -misbruik en SISG-problematiek, en naar 2) behoeften en motieven slachtoffers van online seksueel geweld geven aanknopingspunten die benut worden om de aanpak door te ontwikkelen. Zo wordt het onderzoek over online seksueel geweld gebruikt om met partners in gesprek te gaan over de verschillende inzichten en worden de gezamenlijke prioriteiten vastgesteld voor de komende jaren. Op basis van de ervaringen en inzichten van de buurtschouwen in 2022 worden de buurtschouwen in 2023 doorontwikkeld. Deze inzichten worden ook gebruikt voor de verdere doorontwikkeling van de aanpak straatintimidatie 2023-2026. Bovendien worden in 2023 ook de Veiligheidsmonitor 2022 en de Factsheet straatintimidatie 2022 gepubliceerd.
14
Voortgangsrapportage 2022 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)
Sinds 2021 zijn vragen over (online) seksueel grensoverschrijdend gedrag standaard opgenomen in de vragenlijst van de Veiligheidsmonitor Amsterdam-Amstelland.5 In 2021 vulden in totaal 15.457 Amsterdammers de vragenlijst in.
45
13% in uitgaans gebied
Bijna
(18%)
29 6 %
hiervan is vrouw
% man
bij
40%
heeft dit geleid tot emotionele of psychische problemen
20
%
Amsterdammers onder de 35 jaar werd tegen de wil aangeraakt of vastgepakt met seksuele bedoelingen
18
%
15
54
42
35-54 jarigen
14% 55+
van de Amsterdammers hebben
% te maken met straatintimidatie.
wordt lastig gevallen op straat
5 Veiligheidsmonitor Amsterdam-Amstelland: Seksuele grensoverschrijding in Amsterdam. Gemeente Amsterdam, (2022).
Amsterdammers is tegen de zin aangeraakt met seksuele bedoelingen
8% in of rondom horecagelegenheid
%
In dit onderzoek gaat het om seksueel grens overschrijdend gedrag wanneer iemand aangeeft tegen de zin te zijn aangeraakt of vastgepakt met seksuele bedoelingen.
1 op 5
Lesbische, homoseksuele en biseksuele Amsterdammers hebben relatief vaak te maken met straatintimidatie, namelijk iets meer % dan de helft van hen.
55% ervaarde het laatste voorval als verkeerd, maar niet als misdrijf. 25% ervaarde het voorval als strafbaar en zag het wel als een misdrijf.
89
10% vrouwen 4% mannen maakten online ongewenste ervaringen mee. Ook geven jongere respondenten (tot en met 34 jaar) vaker aan een ongewenste online ervaring te hebben gehad dan respondenten van 35 jaar en ouder (10% tegenover 6%).
ooral jonge vrouwen van 15 V tot en met 34 jaar hebben te maken met straatintimidatie (72%), gevolgd door vrouwen tussen de 35 en 49 jaar (50%).
% van de gevallen wordt niet gemeld bij de politie. Daar zijn verschil lende redenen voor gegeven.
Een kwart van de leerlingen heeft in de afgelopen drie maanden een blootfilmpje van een medeleerling gezien en/of een filmpje waarop een medeleerling wordt gepest of mishandeld. Ongeveer 1 op de 5 leerlingen stuurt zo’n compromitterend filmpje van een medeleerling weer door aan anderen (18%).
4. ROSA-aanpak Een van de doelen van het programma is het eerder bereiken en helpen van slachtoffers van seksueel geweld. Daarbij is er speciale aandacht voor meiden en jonge vrouwen met complexe problematiek. Om deze doelgroep te helpen is sinds de start van het programma gewerkt aan de ROSA-aanpak. Deze aanpak bestaat uit twee onderdelen: • ROSA-stadsdelenaanpak (voorheen Netwerkaanpak). • ROSA-integraal persoonsgerichte aanpak (ROSA-ipga) voor jonge vrouwen in de meest complexe omstandigheden (zie p. 19).
ROSA-stadsdelenaanpak Meiden en jonge vrouwen in kwetsbare posities komen vaak moeizaam of (te) laat in beeld. De urgentie om een gezamenlijke aanpak voor deze doelgroep te hebben wordt gevoeld: ROSA-stadsdelenaanpak is inmiddels in elke stadsdeel actief. In de stadsdelen worden meiden en jonge vrouwen van 13 tot 24 jaar in kwetsbare posities vroegtijdig gesignaleerd en geholpen door de stadsdelen, de politie, zorginstanties en andere partners in de wijk. Gezamenlijk wordt er ingezet op: • Het in een vroeg stadium delen van zorgwekkende signalen en waar nodig daar concrete acties op ondernemen.
16
• Het laten doorstromen van meiden en jonge vrouwen met meervoudige en complexe problematiek op het snijvlak van veiligheid en zorg naar de ROSA-ipga. • Het signaleren van trends en daar indien mogelijk (preventieve) activiteiten op ontwikkelen.
Voortgang in de stadsdelen Het afgelopen jaar is de ROSA-stadsdelenaanpak geleidelijk over alle stadsdelen uitgerold. Per stadsdeel is ingezet op het in beeld brengen van de meiden en de problematiek, het vergroten van de bewustwording en de deskundigheid van professionals, en de invoering van een frequente overlegvorm waarbij de professionals signalen en trends delen. De stadsdelen zijn op andere momenten in het jaar gestart en zitten in verschillende fases van dit proces. De voortgang en de inzichten per stadsdeel worden op de volgende pagina duidelijk gemaakt.
Eerder en beter helpen van meiden in de stadsdelen Waar voorheen signalen niet bij elkaar kwamen en meisjes niet opgemerkt werden, gebeurt dat nu wel. In totaal zijn door de betrokken partijen inmiddels meer dan 100 meiden in kwetsbare posities gesignaleerd en hebben zij de nodige hulp ontvangen. De hulp bestaat onder andere uit de toeleiding naar school of werk, koppeling van meiden aan een mei-
denwerker of coach, of het organiseren van een gesprek met de politie. Bovendien zijn er tot nu toe veertien jonge vrouwen via de ROSA-stadsdelenaanpak ingestroomd in de ROSA-ipga.
Deskundigheidsbevordering Door de ROSA-stadsdelenaanpak krijgen de organisaties in de stadsdelen meer zicht en grip op de problematiek en op wat er nodig is om jonge meiden beter te helpen. De netwerkpartners acteren gezamenlijk op zorgelijke signalen en trends door bijvoorbeeld het organiseren van (seksuele) voorlichtingen voor groepen meiden of deskundigheidsbevordering van professionals zoals straatcoaches en meidenwerkers.
“We moeten stoppen met de jonge meiden kwetsbaar te noemen. Zij begeven zich in een kwetsbare positie maar zijn zelf niet kwetsbaar!” professional uit Stadsdeel West
Voortgangsrapportage 2022 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)
Inzichten Tot dusver is gebleken dat merendeel van de meiden en jonge vrouwen in beeld komen door overlast op straat, hanggedrag, aantreffen in hotels, middelgebruik, diefstal, politie-registraties, vermissingen en contacten met criminele (vaak oudere) jongens. De inzichten van ROSA-stadsdelenaanpak zijn voor een deel stadsdeel specifiek. In de weergave hiernaast is terug te zien hoeveel meiden en jonge vrouwen zijn opgenomen in de aanpak, in welke fase het stadsdeel zit en welke inzichten stadsdeel specifiek zijn.
Aantal vrouwen en meisjes in ROSA-stadsdelenaanpak september 2022
17
Voortgangsrapportage 2022 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)
Vooruitblik De casuïstiek uit de ROSA-ipga (zie p.20-21) laat zien hoe groot de impact van slachtofferschap van seksueel geweld kan zijn. Als interventies niet tijdig worden ingezet is er een verhoogd risico dat klachten verergeren of chronisch worden, of dat een nieuw trauma6 kan ontstaan. Ook kan het (te) laat inzetten van hulp gevolgen hebben op de verdere sociaal-emotionele ontwikkeling, en worden de omstandigheden waar de vrouwen in verkeren vaak uitzichtloos. Dit maakt ook dat behandeling op een later moment vaak zwaarder is. Deze inzichten bevestigen de noodzaak om meiden en jonge vrouwen eerder te signaleren en te helpen, en daarmee ook de noodzaak van de borging van de ROSA-stadsdelenaanpak om dat daadwerkelijk te kunnen doen. Volgens de samenwerkingspartners levert de ROSA-stadsdelenaanpak een belangrijke bijdrage aan de verbeterde bescherming van en hulp aan meiden en jonge vrouwen in kwetsbare omstandigheden. Daarnaast verbetert de ROSA-stadsdelenaanpak het zicht op wat er verder nog in de stad nodig is om slachtofferschap van seksueel geweld beter tegen te kunnen gaan en te voorkomen. Bovendien is de instroom van de ROSA-ipga, waar de meeste complexe zaken terechtkomen, voor een groot deel afhankelijk van de ROSA-stadsdelenaanpak.
Bij de start van de ROSA-stadsdelenaanpak en de uitbreiding in alle stadsdelen is er met beperkte, tijdelijke middelen een start gemaakt. Het is de nadrukkelijke wens én behoefte van de partners om de ROSA-stadsdelenaanpak na 2022 in alle stadsdelen te continueren. Hierin ligt een uitdaging. De ROSA-stadsdelenaanpak is op dit moment onvoldoende geborgd. Vanuit de begroting van het programma SISG en vanuit het budget van de stadsdelen is het op dit moment niet realistisch om de coördinatie van de ROSA-stadsdelenaanpak te financieren. Naar een oplossing wordt gezocht.
6 Slachtoffermonitor seksueel geweld tegen kinderen 2017-2021. Nationaal Rapporteur (2022).
18
Voortgangsrapportage 2022 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)
ROSA-integraal persoonsgerichte aanpak (ROSA-ipga) Sommige jonge vrouwen hebben te maken met zeer complexe (multi-)problematiek: er is bijvoorbeeld sprake van trauma, verslaving, huisvestingsvraagstukken, schulden en risicovol seksueel gedrag. Om uit deze veelal uitzichtloze omstandigheden te komen en (herhaald) slachtofferschap van seksueel geweld te voorkomen, hebben deze jonge vrouwen intensieve en vasthoudende hulp en een vertrouwensband nodig om dit te doorbreken. Daarom krijgt een jonge vrouw (18+) met complexe problematiek sinds 2021 een ROSA-regisseur toegewezen die de inzet van betrokken partijen7 coördineert. Samen met de jonge vrouw en alle partners maakt de regisseur een persoonlijk integraal plan van aanpak om aan een duurzaam toekomstperspectief van de jonge vrouw te werken. Doordat de ROSA-regisseurs niet loslaten, vasthoudende zorg bieden en terugval verdragen ontstaan gaandeweg nieuwe of actieve hulpvragen waaraan gezamenlijk wordt gewerkt. In 2022 hebben 25 vrouwen voor adviesregie of procesregie in de ROSA-ipga gezeten. Op de volgende pagina’s worden de inzichten uit de casuïstiek toegelicht.
Ervaringen van de jonge vrouwen in regie De jonge vrouwen in regie hebben de wens om aan een duurzaam toekomstperspectief te werken. Zij geven aan dat hen dat zelf niet lukt zonder intensieve begeleiding. Bovendien ervaren zij het als prettig dat de regisseur naast hen blijft staan, geduld met hen heeft, hen niet opgeeft als zij externaliserend gedrag vertonen of een terugval hebben, en overzicht brengt in de praktische zaken die geregeld moeten worden. Bij uitstroom geven de jonge vrouwen aan dat zij, vaak met continuering van reguliereen ambulante hulp, voldoende handvatten hebben om hun leven op de rit te houden.
Ervaringen van betrokken partners De casuïstiek in regie en de ervaringen van betrokken partners uit het eerste jaar van de ROSA-ipga zijn door een extern onderzoeksbureau geanalyseerd. De partners zien meerwaarde in de ROSA-regisseur omdat zij overzicht bewaart, een verbindende rol heeft tussen partners uit het zorg- , veiligheids- en sociaaldomein, en op een laagdrempelige manier vasthoudend contact houdt met de jonge vrouw in kwestie. De ROSA-regisseur wordt gezien als een zeer nodige tijdelijke opschaling, die ook een rol speelt bij borgingsafspraken met partners om de jonge vrouw niet los te laten na haar periode van regie.
“Sommige meisjes, zoals S., zullen nooit helemaal alleen kunnen en altijd iemand nodig hebben. Ze is totaal onaangepast, al kan je niet anders dan van haar houden. S. zou alleen een gevaar zijn voor zichzelf. Ze zal altijd iemand nodig hebben die geen misbruik zal maken van haar naïviteit en onwetendheid.” betrokken professional
7 Onder andere: Jeugdbescherming regio Amsterdam, Veilig Thuis, GGD Amsterdam, Centrum Seksueel Geweld, Werk Participatie Inkomen, Levvel/Qpido, meidenwerkorganisaties, Stichting Aanpak Overlast Amsterdam (straatcoaches), zorgcoördinator mensenhandel
19
Voortgangsrapportage 2022 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)
Regie naar uitgevoerde screeningen 2022 (n=14)7 1
Verbinding tussen Top600/Top400 en ROSA-ipga
Adviesregie
Ook binnen de Top600 en Top400 komen personen (als slachtoffer en/of pleger) in aanraking met seksuele intimidatie en seksueel geweld. De kennis en het bewustzijn van de Top600- en Top400-regisseurs op dit thema wordt vergroot zodat SISG-problematiek (eerder) gesignaleerd kan worden en de juiste deskundigen erbij betrokken worden. De ervaringen uit de ROSA-aanpak zijn gedeeld in het opleidingsprogramma van de Top600- en Top400-regisseurs en door middel van een themabijeenkomst. Daarnaast kan een ROSA-regisseur aan een Top600- of Top400-regisseur worden gekoppeld als er in de casuïstiek sprake is van SISG-problematiek en er behoefte is aan aanvullende expertise. In 2023 wordt verder verkend hoe de programma’s elkaar kunnen aanvullen en versterken, bijvoorbeeld bij de aanpak van (potentiële) plegers.
Als er bij een specifieke casus specifieke SISG expertise en/of advies van de ROSA-regisseur wordt gevraagd door een convenantpartner van het AcVZ. Dit behelst langduriger contact dan bij consult (zie p.23). Deze casussen worden aangemeld bij het AcVZ loket.
Gepland in 2023
3
Nee i.o.m. de GGD
4
Nee, verhuizing Nee, niet gemotiveerd
5
Regie naar leeftijd 2022 (n=14) 4
Aantal casussen in regie 2022 3
14 Regie 2022 naar instroomjaar 2021
2
2
1
1
13
14
15
16
1
1
0
17
18
19
20
21
7
drugsgebruik
12 Regie 2022 naar uitstroom 8
1
Regie naar type problematiek 2022 (n=14)
Regie 2022 naar instroomjaar 2022 “Het gaat erom dat je bekend bent met het aanbod aan interventies en partners. Je kan het zien als een soort gereedschapskist. Maar het gaat niet alleen om weten wát er beschikbaar is, maar minstens zo belangrijk is, weten hóe je met die gereedschapskist om moet gaan. De ROSA-regisseur heeft de skills, kennis en expertise nodig om de tools uit de kist te kunnen gebruiken.”
Ja
1
9
langdurige hulpverlening
8
huisvestingsproblematiek geen dagbesteding
3
schulden
3 11
politie contacten
8
14
negatief netwerk
14
seks. over. gedrag ouderschap
0
betrokken professional 8 Alle aangemelde ROSA-casuïstiek wordt gescreend, tenzij op advies van de GGD en in gezamenlijkheid anders wordt besloten. Op dit moment is duidelijk dat de werkwijze rondom de screeningen verbeterd kan worden. In 2023 wordt daar aandacht aan besteed.
20
Voortgangsrapportage 2022 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)
Regie naar uitgevoerde screeningen 2022 (n=14)7 Ja
1
Procesregie
7 Alle aangemelde ROSAcasuïstiek wordt gescreend, tenzij op advies van de GGD en in gezamenlijkheid anders wordt besloten. Op dit moment is duidelijk dat de werkwijze rondom de screeningen verbeterd kan worden. In 2023 wordt daar aandacht aan besteed.
Gepland in 2023
2
Samen met de jonge vrouw en de partijen maakt de ROSA-regisseur een persoonlijk integraal plan van aanpak om gezamenlijk te werken aan een beter toekomstperspectief van de jonge vrouw.
Nee i.o.m. de GGD Nee, niet gemotiveerd
6 2
Regie naar leeftijd 2022 (n=14) 3
Aantal casussen in regie 2022
11
2
1
Regie 2022 naar instroomjaar 2021
4
0
0
1
1
0
1
0
1
13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24
Regie naar type problematiek 2022 (n=14)
Regie 2022 naar instroomjaar 2022
9
drugsgebruik
7
11
langdurige hulpverlening
10
huisvestingsproblematiek
8
geen dagbesteding
5
schulden
Regie 2022 naar uitstroom
6
21
1
politie contacten
11
negatief netwerk
11 10
seks. over. gedrag ouderschap
1
Voortgangsrapportage 2022 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)
Vraagbaak in de stad Naast regievoeren, adviseert de ROSA-regisseur bij casuïstiek waar zorgen zijn over het welzijn of veiligheid en specifieke expertise nodig is. Betrokken organisaties zijn in toenemende mate op zoek naar meer informatie en deskundigheid bij (complexe) casuïstiek met problematiek rondom seksuele intimidatie, seksueel geweld en -grensoverschrijdend gedrag. Sinds 2021 hebben de ROSA-regisseurs op meer dan 50 casussen van allerlei scholen9, zorg-, veiligheids- en partners uit het sociaal domein geconsulteerd om bij een zorgelijke casus mee te denken. Als de regisseur ROSA-gerelateerde problematiek constateert, dan kan zij (eenmalig) adviseren of helpen met doorverwijzing naar een reguliere organisatie. In 2022 ging het om 35 zaken, zie ook de visuele weergave op de volgende pagina. Op deze manier draagt het programma SISG bij aan de bewustwording rondom de problematiek, de versterking van de samenwerking en de deskundigheidsbevordering op het gebied van hulp aan jonge vrouwen in kwetsbare situaties. Het programma SISG lijkt met deze werkwijze in een gat te springen. In de ROSAipga wordt opgemerkt dat de betrokken organisaties regelmatig casuïstiek aandragen waarvan de
problematiek te zwaar zijn voor het stadsdeel maar nog te licht voor de ROSA-ipga. Casus ‘tussen wal en schip’ Een minderjarig meisje heeft seksueel geweld meegemaakt, een negatief/crimineel netwerk, en er is een vermoeden is dat zij seksueel grensoverschrijdend gedrag vertoont. In principe is er voldoende zorgperspectief maar het meisje is hier zelf bijvoorbeeld niet aan toe of heeft geen slachtofferbesef. Het stadsdeel consulteert de ROSA-regisseur, en wordt zo met specialistische hulp in contact gebracht. Het lukt het stadsdeel en de zorgpartners echter niet om het meisje in behandeling te krijgen. Het externaliserend en zorgelijke gedrag verergert, en haar problematiek wordt daarmee steeds complexer. Zodanig ernstig dat de verwachting is dat zij op termijn in de ROSA-ipga zal instromen.
“De context schetst heel erg wat we verstaan onder multiproblematiek; iemand die meerdere problemen heeft maar uit een heel warm nest komt, kan een minder urgente casus zijn dan iemand die op weinig leefgebieden problemen heeft maar helemaal geen netwerk.” ROSA-regisseur
In soortgelijke casuïstiek is het zoeken naar een balans en vergt het een nauwe samenwerking tussen de ROSA-ipga, de stadsdelen en de verschillende organisaties in de stad. Hier wordt in 2023 verder op ingezet.
9 De ROSA-regisseurs zijn in samenwerking met het Operationeel Team Schoolveiligheid (OTSV) op tien verschillende scholen actief.
22
Voortgangsrapportage 2022 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)
Consulten naar stadsdeel/gemeente 2022 (n=35) 1 11
Consult
10
1
2 3 3
Aantal consulten 2022
9
35
Utrecht
SD Zuid
Uithoorn
SD Centrum
Amstelveen
SD Noord
SD Oost
SD Zuidoost
SD Nieuw-West
SD West
4
Consulten naar leeftijd 2022 (n=35) 11
6
3 1
2
2
2
2
0
2
1
0
1
1
1
12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 27 30
Bij een grote meerderheid van de 35 casussen is er sprake van een negatief netwerk, seksueel grensoverschrijdend gedrag en contact met de politie. In enkele gevallen is er sprake van schuldenproblematiek en ouderschap als bepalende factor voor hulpverlening.
Consulten naar type problematiek 2022 (n=35) 10
drugsgebruik
22
langdurige hulpverlening
17
huisvestingsproblematiek
14
geen dagbesteding schulden
3 23
politie contacten
31
negatief netwerk
28
seks. over. gedrag ouderschap
23
1
Voortgangsrapportage 2022 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)
Vooruitblik Mede door de ROSA-ipga is het aantal meiden en jonge vrouwen in kwetsbare omstandigheden en de ernst van de problemen waar zij mee kampen zichtbaarder geworden. Steeds meer meiden worden bij de ROSA-ipga aangemeld en geholpen om aan een positief toekomstperspectief te werken. De ROSA-ipga lijkt daarmee in te spelen op een behoefte in de stad. Dat blijkt onder andere uit de toename van het aantal aanmeldingen, de toenemende hulpvragen uit het veld voor consultering op casuïstiekniveau, en de roep om deskundigheidsbevordering op het onderwerp. Bovendien is in alle gevallen op casusniveau vooruitgang zichtbaar. De jonge vrouwen in regie (ROSA-ipga) hebben de wens om aan een duurzaam toekomstperspectief te werken en geven aan dat hen dat zelf niet lukt zonder intensieve vasthoudende begeleiding van de ROSA-regisseur. Het Amsterdamse college van burgemeester en wethouders gelooft in de meerwaarde van deze persoonsgerichte manier van werken, en de werking wordt ook door de betrokken partners beaamd. Op basis van de lessen uit de casuïstiek, de ervaringen van de partners en de bevindingen uit de externe analyse wordt komend jaar gewerkt aan een aantal verbeterpunten. Er wordt onder andere ingezet op de zichtbaarheid van de ROSA-ipga bij partners in de stad en de registratie ten behoeve van de monitoring van de aanpak.
Ook de goede samenwerking tussen de partners uit de zorg, veiligheids- sociaaldomein blijft cruciaal. Een geleidelijke en gezonde groei van de aanpak is nodig om een belangrijk fundament in de stad neer te zetten. Jaarlijks kunnen ongeveer 40 jonge vrouwen in de ROSA-ipga worden opgenomen.
24
Voortgangsrapportage 2022 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)
Ambities 2023-2026 De aanpak van seksueel geweld en (straat)intimidatie staat in het coalitieakkoord 2023-2026 als prioriteit genoemd. De komende jaren zijn middelen beschikbaar gesteld om de aanpak hiervan uit te kunnen voeren en op onderdelen uit te breiden. In deze voortgangsrapportage zijn in de eerste plaats de inspanningen van 2022 inzichtelijk gemaakt, en wordt er kort ingegaan op de plannen voor 2023 en verder. De ambities, voorlopige plannen en concrete inspanningen voor 2023-2026 worden op dit moment met partners vormgegeven. Hierbij wordt rekening gehouden met de belangrijkste inzichten die de afgelopen jaren zijn opgedaan uit de casuïstiek en van de samenwerkingspartners. Alles met het doel om op termijn slachtofferschap beter te voorkomen en tegen te gaan. Het programma SISG zal zich in ieder geval op de volgende thema’s inzetten:
Uitbreiding van de ROSAaanpak
Verwevenheid online leefwereld
Doorbreken van taboes
Inzetten op de directe omgeving
De ROSA-aanpak wordt bestendigd en uitgebreid. Jaarlijks kunnen ongeveer 40 vrouwen in regie geholpen worden. Er wordt ingezet op duurzame samenwerking met de stadsdelen. Zo kan er op casuïstiekniveau meer worden bereikt, en kunnen de ROSA-regisseurs waar nodig aanvullend meedenken. Idealiter worden binnen de ROSA-stadsdelenaanpak tussen de 150 en 200 jonge vrouwen op jaarbasis gesignaleerd en geholpen. Ook wordt er ingezet op een intensivering van de samenwerking met het onderwijs.
Er is blijvende extra aandacht voor de online leefwereld van jongeren, en de risico’s die daarmee worden vergroot om seksueel geweld mee te maken. Het programma SISG zal met partners meer (innovatieve) initiatieven ter preventie en hulp/begeleiding ontwikkelen en aanbieden. Sociale media platforms worden aangesproken op hun verantwoordelijk-heid. En in gezamenlijkheid met partners wordt er gewerkt aan de ontwikkeling en uitvoering van een gedeelde visie om dit probleem effectiever aan te pakken.
De taboe op het onderwerp moet worden doorbroken: het moet makkelijker worden om over seksualiteit te praten, hulp voor een ander te zoeken of aan te bieden, en elkaar (aan) te durven spreken over (on) gewenst seksueel gedrag. Het moet duidelijk worden dat het nooit de schuld van het slachtoffer is. Hiervoor is een cultuurverandering nodig, door het inzetten op bewustwording en het bieden van positieve handelingsperspectieven. Het programma SISG zet hier de komende jaren wederom op in.
Er is een noodzaak om meer inzetten op de directe omgeving van meiden en jonge vrouwen. Door hen meer bewustwording en handelingsperspectieven te bieden kan eerder worden ingegrepen om verergering van de problematiek te voorkomen. In 2023 wordt kleinschalig geëxperimenteerd om de directe omgeving te bereiken, hen bewust te maken van hun rol, en hen handelingsperspectieven te bieden. Zo kan ook (toekomstig) slachtofferschap worden voorkomen, nog eerder worden gesignaleerd en de drempel naar hulp worden verlaagd.
Meer op de volgende pagina >
25
Voortgangsrapportage 2022 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)
Veiligheid in de publieke ruimte
Voldoende opvang- en woonplekken
In 2023 wordt gezamenlijk met de Veilige Steden partners de visie van de aanpak straatintimidatie doorontwikkeld, en worden gezamenlijk verschillende inspanningen uitgevoerd. De samenwerking met het landelijke programma Veilige Steden wordt verlengd. Het is de ambitie om meer in te zetten op ouders, studenten en het uitgaansleven. Daarnaast zullen inclusieve buutschouwen onderdeel uitmaken van de aanpak.
De problematiek rondom onvoldoende passend opvang- en woonplekken blijft een aandachtspunt voor de periode 2023-2026. In 2023 wordt dit aan de verantwoordelijke bestuurders voorgelegd en gezamenlijk opgepakt. Ook wordt er gekeken naar de borging van de tijdelijke opvangplekken die in de pilot OpAdem beschikbaar waren gemaakt.
26
Verwevenheid drugsgebruik
Aanpak van plegers
Uit zowel onderzoek als bestaande SISG-casuïstiek lijkt er een sterke verwevenheid te zijn tussen drugsgebruik en -misbruik en SISG-problematiek. Dit wordt ook bevestigd door de samenwerkingspartners. De komende periode wordt meer inzicht verkregen op deze relatie, en worden op basis van deze inzichten en in samenwerking met het programma Weerbaar Amsterdam vervolgacties geconcretiseerd en uitgevoerd.
Vanaf 2023 zal het programma SISG ook gericht zijn op de aanpak van (potentiële) plegers. Alleen op deze manier kan er een daadwerkelijk verschil worden gemaakt in de voorkoming van seksueel geweld. Het is immers nooit de schuld van het slachtoffer. Samen met partners wordt verkend op welke manieren het programma SISG kan bijdragen aan de plegeraanpak. Een onderdeel hiervan is een bewustwordingscampagne gericht op (potentiële) plegers en omstanders.
Voortgangsrapportage 2022 Programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG)
VRM23_016