Voortgangsrapportage 7-RRP De Entree.pdf
Tekst van het document
Voortgangsrapportage 7 Regeling Risicovolle Projecten Project De Entree 15 maart 2020 – 31 december 2020 Een bereikbare en aantrekkelijke Entree voor Amsterdam
Gemeente Amsterdam Voortgangsrapportage De Entree, no. 7 – 15 maart 2020 – 31 december 2020
Vooraf
Project De Entree rapporteert in het kader van de Regeling Risicovolle Projecten twee keer per jaar aan het college van B&W en de raad van de gemeente Amsterdam over de voortgang op de opdracht om het gehele gebied voor Amsterdam Centraal Station te vernieuwen.
Figuur 1 Fasering deelprojecten de Entree
Deze zevende voortgangsrapportage presenteert de voortgang, projectbeheersing en kwaliteitsborging van project De Entree, met als peildatum 31 december 2020. Projectteam De Entree
2
Gemeente Amsterdam Voortgangsrapportage De Entree, no. 7 – 15 maart 2020 – 31 december 2020
Inhoudsopgave
Vooraf .............................................................................................................................. 2 Inhoudsopgave .................................................................................................................. 3 Bestuurlijke samenvatting .................................................................................................. 4 1 Voortgang ...................................................................................................................... 6 1.1 Voortgang werkzaamheden ............................................................................................................... 6 1.2 Voortgang herijking.......................................................................................................................... 12 1.3 Voortgang omgevingsmanagement en communicatie ..................................................................... 12 1.4 Voortgang bestuurlijke besluitvorming..............................................................................................13 2 Projectbeheersing ..........................................................................................................15 2.1 Wijzigingen functionele eisen ...........................................................................................................
15 2.2 Wijzigingen in scope ......................................................................................................................... 15 2.3 Planning ........................................................................................................................................... 16 2.4 Financiën...........................................................................................................................................17 2.4.1 Projectresultaat ..............................................................................................................................17 2.4.2 Prognose uitgaven ........................................................................................................................ 18 2.4.3 Prognose inkomsten...................................................................................................................... 18 2.5 Risicobeheersing .............................................................................................................................. 19 3 Kwaliteitsborging, lering en tegenspraak .........................................................................22 3.1 Tegenspraak .....................................................................................................................................
22 3.1.1 Audit naar aanleiding van financiële situatie .................................................................................. 22 3.1.2 Teamontwikkeling ......................................................................................................................... 22 3.2 Samenwerking opdrachtgever-opdrachtnemer ................................................................................ 22
3
Gemeente Amsterdam Voortgangsrapportage De Entree, no. 7 – 15 maart 2020 – 31 december 2020
Bestuurlijke samenvatting Externe audit vanwege oplopen voorzien tekort In VGR 6 stond de financiële prognose op circa € 1 miljoen negatief. In november 2020, tijdens de voorbereiding van VGR 7, kwamen bij het projectteam zorgen aan het licht die betekenen dat de prognose van het tekort op einde werk toe zal nemen. Dit betreft onder andere:
Een fout in het financiële overzicht waarin de Prognose Einde Werk (PEW) werd bijgehouden. Er was in werkelijkheid meer van de risicoreservering uitgegeven dan waarvan in dit overzicht was uitgegaan. Een nieuwe hogere prognose van de aannemer van de proceskosten tot einde werk, die door de gemeente op regiebasis worden vergoed. Hogere proceskosten van de gemeente.
De melding van het projectteam is ambtelijk aanleiding geweest om in december 2020 een externe audit naar de omvang van het tekort, oorzaken en benodigde verbeteringen in gang te zetten, waarvan de wethouder na zijn aantreden de vraagstelling heeft aangevuld. De audit is in twee delen gerapporteerd: 1. nader onderzoek naar omvang tekort en realistische Prognose Einde Werk; 2. onderliggende oorzaken voor het tekort, het feit dat dit niet eerder is opgemerkt en de benodigde verbeteringen. De resultaten van deel 1 vormen de basis voor de financiële stand die gerapporteerd wordt in deze Voortgangsrapportage. Gelijktijdig met deze VGR wordt in een begeleidende raadsbrief, die vergezeld gaat van beide rapporten, ingegaan op de uitkomsten van de audit. Voortgang Project de Entree bevindt zich in de uitvoeringsfase en zet belangrijke stappen in de voortgang. Het is steeds zichtbaarder hoe het eindresultaat er uit gaat zien.
Het vernieuwen van het westelijk deel van het Stationsplein is afgerond. Alle tramhaltes, –sporen en verlichting zijn vervangen, er is nieuwe bestrating van natuursteen aangelegd en er zijn bomen gepland. De Cuyperstrap is klaar en opengesteld voor publiek. Er is veel voortgang bij de bouw van de fietsenstalling Stationsplein. De fundering is aangebracht en de constructieve betonvloer is gestort. Het vernieuwen van tram- en weginfra aan de oostzijde van de Prins Hendrikkade is begonnen. Deze werkzaamheden lopen door tot eind 2021.
De eindmijlpaal blijft gehandhaafd op medio 2023. De meeste werkzaamheden zijn conform werkplanning uitgevoerd, met kleine wijzigingen als gevolg van corona. Het opleveren van het westelijk Stationsplein was twee weken later door vertraagde leveranties van tramwissels en de ingebruikname van de Cuyperstrap ruim twee maanden later door vertraagde leverantie van een update van de veiligheidsinstallaties. Enkele werkzaamheden die oorspronkelijk later zouden plaatsvinden, zijn naar voren geschoven omdat het vanwege corona rustiger was in het gebied. De bouw van de fietsenstalling duurt vijf maanden langer vanwege extra controles door opdrachtnemer en opdrachtgever op het ontwerp van de fundering van de fietsenstalling, vertraging in het plaatsen van de torenkraan, het door opdrachtnemer moeten nemen van maatregelen tegen teveel uitbuiging van de tijdelijke kistdam en het implementeren van scopewijzigingen.
4
Gemeente Amsterdam Voortgangsrapportage De Entree, no. 7 – 15 maart 2020 – 31 december 2020
De belangrijkste werkzaamheden in de komende periode omvatten:
Afbouwen ruwbouw fietsenstalling, gereed voorjaar 2022. Daarna start de afbouw. Vervangen tramemplacement Stationsplein-oost, voorjaar t/m oktober 2021. Herinrichten Prins Hendrikkade Oost (tussen Damrak en Kamperbrug) t/m eind 2021. Consultatie nieuwe ontwerp Prins Hendrikkade west mei-juni 2021 Uitvoeringsbesluit nieuw ontwerp Prins Hendrikkade west najaar 2021 Illuminatie van het stationsgebouw wordt eind 2021 gerealiseerd
De vorige voortgangsrapportages gaven veel toelichting op de ‘herijking’ en de afwikkeling daarvan. Inmiddels zijn de nieuwe contractuele afspraken over de extra scope bijna volledig overeengekomen met de aannemer. Alleen de afspraken over Prins Hendrikkade West zijn nog niet rond. De uitwerking van dit deelgebied werd vanwege beleidswijzigingen eerder ‘bevroren’, en momenteel onderzoeken we de beste manier om dit deelgebied te realiseren (binnen of buiten het contract met de huidige aannemer). Ook was eind december de scope van dit projectdeel nog niet volledig uitgehard, onder meer door ontwikkelingen vanwege Autoluw. Een stabiele scope wordt wel op korte termijn voorzien. Projectbeheersing De volgende projectwijzigingen worden voorbereid: Maatregelen om de veiligheid en beschikbaarheid van de ingang van de fietsenstalling te verbeteren. De belangrijkste zijn: o Aanpassingen opdat het later mogelijk is om een overkapping toe te voegen als dit voor de veiligheid van de rolpaden noodzakelijk blijkt. De overkapping zelf is een separaat project. o Vervanging van de geplande rolpaden door betere rolpaden, omdat er zorgen waren over de veiligheid en beschikbaarheid van de contracteerde rolpaden. Voor deze maatregelen is aanvullende dekking aangevraagd en verleend. De Vervoersregio Amsterdam dekt een deel van de kosten middels co-financiering.
Versterking Kamperbrug (in opdracht en voor rekening van PBK) Uit een herberekening van de landhoofden van de Kamperbrug door het project in opdracht van de beheerder is gebleken dat deze gedeeltelijk versterkt moesten worden om een restlevensduur van 30 jaar te kunnen garanderen. De Entree neemt deze partiele vernieuwing mee in het werk, in opdracht en voor rekening van het Programma Bruggen en Kademuren. Dit is in lijn met de aanbeveling uit de externe audit over hoe om te gaan met verzoeken tot scopewijzigingen. Financiën De peildatum voor deze VGR is 31 december 2020, het moment waarop ook de audit rapporteert. Het gerapporteerde resultaat is gebaseerd op de uitkomsten van de audit. Het projectresultaat is ten opzichte van voorgaande Voortgangsrapportage verslechterd, naar een geprognotiseerd tekort van €23,4 miljoen, bij een prognose uitgaven van €224,6 miljoen en prognose inkomsten van €201,2 miljoen. Voor gedetailleerdere informatie wordt verwezen naar de rapportage van fase 1 van de audit (vertrouwelijke bijlage bij raadsbrief). Risicobeheersing Per peildatum eind 2020 onderscheidt het project de volgende toprisico’s. 1. Project slaagt er onvoldoende in financieel in control te komen 2. Mogelijke scopewijzigingen, aanvullende of nadere invulling van eisen verstoren project en leiden tot extra kosten en uitloop in de planning 3.
Veiligheidsissue ingang fietsenstalling leidt tot vertraging openstelling 4. Tijdige terugkeer van de rederijen naar de middenkom en het opzeggen van de tijdelijke steigers. 5. Planning fietsenstalling is niet stabiel, de eindopleverdatum schuift naar achteren in tijd.
5
Gemeente Amsterdam Voortgangsrapportage De Entree, no. 7 – 15 maart 2020 – 31 december 2020
1 Voortgang
1.1 Voortgang werkzaamheden Project De Entree is sinds 2017 volop in uitvoering. Een groot deel van de werkzaamheden is inmiddels gereed. Ook in de periode van maart tot eind 2020 zijn grote stappen gemaakt in de voortgang van het project. Figuur 1 (zie pagina 2) geeft het projectgebied en de grootste werkzaamheden van De Entree weer. De projectdelen Westertoegang, autovrij maken van de Prins Hendrikkade tussen Martelaarsgracht en Damrak, en het verplaatsen van de rederijen naar de tijdelijke steigers in de Oostkom zijn in 2018 afgerond. Eind 2019 en begin 2020 zijn de grote mijlpalen voor het vernieuwen van de traminfra in 2 fases afgerond met het vervangen van de kruispunten en de traminfra van de Martelaarsgracht en het Damrak met de Prins Hendrikkade. De grootste mijlpaal uit deze rapportage periode is het opleveren van het westelijk deel van het Stationsplein, waar de traminfra en het maaiveld volledig vernieuwd zijn. Het westelijk emplacement is nu overzichtelijker voor reizigers en de haltes zijn verbreed en toegankelijk gemaakt. Ook is de Cuyperstrap, de nieuwe ondergrondse verbinding tussen de stationshal en de metrohal, in gebruik genomen. Reizigers kunnen hierdoor sneller en comfortabeler overstappen tussen metro en trein.
De werkzaamheden voor de ondergrondse fietsenstalling, het vernieuwen van de Prins HendrikkadeOosten en de voorbereidingen voor het vernieuwen van het oostelijk deel van het Stationsplein zijn in deze rapportage periode in volle gang. De Entree in coronatijd De periode van deze Voortgangsrapportage was uniek vanwege de uitbraak van corona. Soms had corona een beperkende invloed op de omgeving en op de uitvoering van project De Entree, maar soms werd het werk juist makkelijker. De belangrijkste waargenomen effecten zijn:
Figuur 2 Minder reizigers, minder bezoekers Foto:
•
Minder reizigers en bezoekers in het stationsgebied. o Soms kon hierdoor met grotere bouwterreinen worden gewerkt, waardoor het werk efficiënter ging. o Een deel van het straatwerk kon eenvoudiger worden uitgevoerd, en kon zo naar voren gehaald worden in de planning. o Aan- en afvoer van materialen kon soms makkelijker, niet alles hoefde via water.
6
Gemeente Amsterdam Voortgangsrapportage De Entree, no. 7 – 15 maart 2020 – 31 december 2020
o
•
•
•
Sommige tijdelijke maatregelen konden vervallen. Zo was een tijdelijk spoor niet nodig en kon direct het definitief spoor worden aangelegd. Verplaatsing gesprekken met belanghebbenden, zowel één-op-één als in groepen, naar online. In de communicatie is meer aandacht geweest voor de thuisblijvers die een andere beleving hebben van de hinder dan de passanten in een gebied. Tegelijkertijd bleven het team van de gemeente en de aannemer zichtbaar op locatie en aanspreekbaar voor de belanghebbenden. Het westelijk tramemplacement is 3 weken later opgeleverd vanwege vertraagde levering van tramwissels uit het buitenland. De Cuyperstrap is volgens planning afgebouwd en op 24 april opgeleverd, maar kon niet meteen in gebruik genomen worden. De leverancier van veiligheidssoftware heeft als gevolg van de crisis cruciale updates uitgesteld, waardoor de veiligheid (nog) niet gegarandeerd was. De trap is uiteindelijk op 6 juli opengesteld. Aanpassing BLVC-plannen (Bereikbaarheid, Leefbaarheid, Veiligheid & Communicatie) Zo zijn looproutes aangepast zodat voldoende afstand gehouden kan worden in de openbare ruimte.
Vernieuwen westelijk deel van het Stationsplein afgerond
Figuur 4 Het hele plein is opgeknapt met nieuwe haltes en bestrating Foto: Frank Doves
Figuur 3 Nieuwe sporen op het Stationsplein worden aangebracht Foto: Frank Doves
In de zomer is de volledige westelijke zijde van het Stationsplein vernieuwd. Gedurende de bouwperiode werden de trams 19 weken lang omgeleid. De start van de werkzaamheden was spannend, omdat deze samenviel met het instellen van de landelijke lockdown. Hierdoor was het onzeker of de bouw ongestoord door zou kunnen gaan. Bovendien was al vrijwel zeker dat de productie en het transport van wissels vanuit Tsjechië als gevolg van beperkingen aldaar zou vertragen. Normaal heeft een vertraging tijdens een buitendienststelling forse impact op de dienstregeling van GVB. Toch kon in overleg met Metro & Tram, GVB en VRA besloten worden de werkzaamheden wel te starten en te accepteren dat de ingebruikname van het emplacement mogelijk enkele weken later zou zijn. Een belangrijke overweging voor de betrokken partijen was om de kans te benutten zoveel mogelijk werkzaamheden uit te voeren in een periode dat het aantal reizigers en passanten laag was. Uiteindelijk werd het emplacement met een beperkte vertraging van twee weken in gebruik genomen. Het afronden van dit werk is een belangrijke mijlpaal voor het project.
7
Gemeente Amsterdam Voortgangsrapportage De Entree, no. 7 – 15 maart 2020 – 31 december 2020
Monumentale iep behouden
Figuur 5 Tijdens het plaatsen van de damwanden wordt zorgvuldig rondom de boom gewerkt Foto: Frank Doves
Kort na de bouw van het centraal station, zo’n 120 jaar geleden, zijn op het voorplein een tiental iepen geplant. Daarvan is er nog één over. Zijn unieke plek, leeftijd en gezondheid maken dat deze boom op de lijst van monumentale bomen staat. Omdat verplanten niet gaat, is het zaak deze boom van schade te vrijwaren. Met diverse technieken zijn de wortels en takken zoveel mogelijk gespaard. Dankzij 3d-animaties konden we vooraf van alle kanten bekijken hoe we onder de boom damwandplanken konden aanbrengen voor de nieuwe kade. Ook hebben boomspecialisten delen van de boom ingepakt om schade door schurende hijskabels te voorkomen. Door een goede samenwerking tussen de boomspecialisten en kraanmachinist, die vakkundig tussen de takken door wist te sturen, bleef de kroon schadevrij, op één afgezette tak na.
Cuyperstrap opengesteld De bouw van de Cuyperstrap is afgerond. Er is anderhalf jaar gewerkt aan de trap. De gevoelige bouwlocatie, in de monumentale hal en boven de Noord/Zuidlijn, maakten dit een technisch uitdagende klus. De inventieve bouwmethode, waarbij gebruik werd gemaakt van een bevroren bouwkuip bleek zeer succesvol. Zonder schade aan de Stationshal of metrotunnel zijn de werkzaamheden exact volgens planning op 24 april afgerond. Na installatie van de (door Corona vertraagd geleverde) beveiligingssoftware kon Wethouder Sharon Dijkstra op 6 juli de snellere en droge route van de Stationshal naar het metrostation openen voor publiek. Deze route sluit straks ook aan op de nog in aanbouw zijnde fietsenstalling.
8
Gemeente Amsterdam Voortgangsrapportage De Entree, no. 7 – 15 maart 2020 – 31 december 2020
Figuur 6 Cuyperstrap in aanbouw Foto: Frank Doves
Figuur 7 Wethouder Dijksma opent de Cuyperstrap Foto: wijnemenjemee.nl
Veel voortgang bij bouw fietsenstalling Bij de bouw van de fietsenstalling Stationsplein is veel voortgang gemaakt. De bouw van de bouwkuip is afgerond, de fundering is aangebracht en de constructieve betonvloer is gestort. Ook wordt er gebouwd aan de tunnel naar de metroverdeelhal. De bouw van de fietsenstalling duurt 5 maanden langer vanwege extra controles door opdrachtnemer en opdrachtgever op het ontwerp van de fundering van de fietsenstalling, vertraging in het plaatsen van de torenkraan, het door opdrachtnemer moeten nemen van maatregelen tegen teveel uitbuiging van de tijdelijke kistdam en het implementeren van scopewijzigingen.
Figuur 8 Het laatste deel van de kistdam wordt vol zand gestort.
9
Gemeente Amsterdam Voortgangsrapportage De Entree, no. 7 – 15 maart 2020 – 31 december 2020
Duikers in bouwkuip fietsenstalling
Figuur 9 Duikers verrichten veel werk in de bouwkuip voor CS Foto: amsterdam.nl
Een opvallend gezicht: duikers in de bouwkuip van de ondergrondse fietsenstalling! De duikers zijn cruciaal voor de precisieklussen onder water, zoals het plaatsen van drainagebuizen die het water onder de nog te storten betonvloer gaan afvoeren. Ook maken deze duikers onder water de damwanden en palen schoon zodat het beton beter hecht. Ze blijven voorlopig nog betrokken, onder meer om bij het storten van het beton continu te controleren of het goed en gelijkmatig wordt verspreid.
Vernieuwen Prins Hendrikkade-oost
Figuur 11 …tot aan Damrak worden kabels en leidingen en straatwerk vernieuwd
Figuur 10 Vanaf Prins Hendrikkade-oost…
In september 2020 is gestart met het vernieuwen van het oostelijk deel van de Prins Hendrikkade (tussen Damrak en Kamperbrug). Hier worden achtereenvolgens kabels & leidingen, tramsporen en weginfra vernieuwd. De eerste fase van de bouw is goed verlopen. Het deel aan de kant van de gevels is per
10
Gemeente Amsterdam Voortgangsrapportage De Entree, no. 7 – 15 maart 2020 – 31 december 2020
februari 2021 gereed. Het tweede deel, waaronder de nieuwe trambaan, zal medio 2021 gereed zijn. De nieuwe rijbaan zal als laatste worden afgemaakt, deze werkzaamheden duren tot eind 2021. Vanwege Maatregel 15 uit Programma Autoluw hebben project Prins Hendrikkade Oost en project De Entree in overleg besloten om de werkzaamheden van project De Entree aan de Prins Hendrikkade tussen de Kamperbrug en de Geldersekade, niet reeds nu uit te voeren, maar deze (grotendeels) te integreren in de werkzaamheden van het project Prins Hendrikkade Oost in het kader van deelproject ‘maatregel 15’. Dit is uitgebreider toegelicht in paragraaf 2.2.
1.2 Voortgang herijking In de vorige voortgangsrapportages is de ‘herijking’ van De Entree veel besproken. Deze herziening in 2018 was nodig omdat bij het uitwerken van het integraal ontwerp conflicterende functionele eisen naar boven kwamen en daardoor een jaar vertraging dreigde te ontstaan. Ook wilde de stad verschillende nuttige en noodzakelijke werkzaamheden zoals het vervangen van ondergrondse voedingskabels voor het tramsysteem en het verhelpen van lekkages in het dak van de metrohal, toevoegen aan de scope van de Entree. Zoals eerder gemeld was de herijking ook aanleiding om de contractuele afspraken over scope en planning met de opdrachtnemer te herzien. In juli 2020 zijn in een convenant nieuwe afspraken vastgelegd over het borgen van de kwaliteit van het werk, het versterken van de samenwerking en meer zekerheid over het behalen van tussenmijlpalen door introductie van een incentive. Fase 1 en 2 van de Herijking zijn inmiddels helemaal opgedragen aan de opdrachtnemer. Fase 3 is nog niet overeengekomen omdat het project voor Prins Hendrikkade-West en Ibisstraat nog onderzoekt of deze deelprojecten het beste door Max Bögl of een andere aannemer gerealiseerd kunnen worden. Een keuze hiervoor (met uitvoerings- en kredietbesluit) wordt in najaar 2021 voorzien, waarmee er zicht is op de totale afronding van de herijking per eind 2021.
In de vorige voortgangsrapportage is gemeld dat de opdrachtnemer ‘scheefte in de financiële situatie’ ervoer. De gemeente heeft een externe accountant gevraagd de mate te beoordelen waarin – over het gehele project bezien – de beloning in lijn is met de inspanning. Dit onderzoek heeft niet geleid tot nadere afspraken met de opdrachtnemer. Daarmee is dit onderwerp afgerond.
1.3 Voortgang omgevingsmanagement en communicatie Over het algemeen blijven ondernemers en omwonenden uit de directe omgeving het project kritisch constructief volgen. Het projectteam steekt veel tijd in het persoonlijke contact met deze belanghebbenden. Mede daardoor is er veel begrip en besef dat het werk en de overlast onvermijdelijk zijn en waardering voor wat er wordt gerealiseerd. Tegelijkertijd gaat het niet altijd vlekkeloos. Het blijft een aandachtspunt om het besef van de impact op de omgeving en het voorkomen van hinder bij iedereen in de bouwketen goed tussen de oren te krijgen. De resultaten van het stakeholdersonderzoek over 2019 bleken minder positief dan dat over het jaar ervoor. Na een constructief gesprek hierover met de klankbordgroep in het voorjaar van 2020 zijn diverse verbeteringen doorgevoerd. Zo is inzichtelijk gemaakt wie waarover gaat, gemeente of aannemer. Aan de wens van sommige partijen, om graag veel eerder informatie over de werkzaamheden te ontvangen, kon gezien de grote dynamiek in planning en voorbereiding helaas maar beperkt tegemoet gekomen worden. De (sociale) media-aandacht voor het project blijft overwegend positief. De opening van de Cuyperstrap viel midden in de corona-periode en is een bescheiden en vooral online feestje geworden. De time-lapse
11
Gemeente Amsterdam Voortgangsrapportage De Entree, no. 7 – 15 maart 2020 – 31 december 2020
van de werkzaamheden waaronder het Prins Hendrikplantsoen, de bouwkuip van de fietsenstalling en het westelijk Stationsplein op https://www.amsterdam.nl/projecten/deentree/ laten zien hoe het gebied zich ontwikkelt. Ze worden veel gedeeld en gewaardeerd.
Figuur 12: De Entree is het eerste project dat de nieuwe "'toen-nu-straks" huisstijl toepast in de bouwhekken
Speciaal voor de grote projecten in de stad heeft de gemeente de huisstijl “toen-nu-straks” opgesteld. De Entree is het eerste project dat ermee werkte en onder meer het noordelijke deel van de bouwkuip is ermee beschut. De mooie panelen met impressies van onder meer de nieuwe fietsenstalling geven een goed beeld van waaraan wordt gewerkt.
1.4 Voortgang bestuurlijke besluitvorming In de rapportage periode besloten college en raad het onderstaande in relatie tot het project. Beantwoording WOB verzoek kosten handhaven monumentale boom Stationsplein West Het project ontving in februari 2020 een WOB-verzoek. De indiener wilde inzage in de kosten die verband houden met het handhaven van de monumentale iep op het Stationsplein West. Ook wilde hij alle correspondentie ontvangen over de boom in de afgelopen vijf jaar. In eerste instantie is de indiener een toelichtingsgesprek aangeboden, dat hij afsloeg. Vervolgens is uitstel overeengekomen vanwege de beperkte capaciteit voor de afhandeling van dergelijke verzoeken. Het verzoek is in oktober inhoudelijk beantwoord. Aangezien van de indiener sindsdien niets is vernomen, is het WOB verzoek afgerond.
Beantwoording raadsadres over ontwerp Stationsplein Sinds april 2018 maakt het Noord-Zuid Hollands Koffiehuys bezwaar tegen het vastgesteld ontwerp van het oostelijk tramemplacement op het Stationsplein. Het Koffiehuys diende in 2020 (opnieuw) een raadsadres in waarin het zijn zorgen over de verkeersveiligheid herhaalde en aangaf zich niet gehoord te voelen.
12
Gemeente Amsterdam Voortgangsrapportage De Entree, no. 7 – 15 maart 2020 – 31 december 2020
De raad stelde op 2 april het adres in handen het college van burgemeester en wethouders ter afdoening. De reactie op het raadsadres is op 4 mei 2020 verstuurd aan het Koffiehuys, met afschrift aan de commissie Raadscommissie Mobiliteit, Luchtkwaliteit en Water (MLW). Het heeft de bezwaren van (de eigenaar het) het Koffiehuys helaas niet weg kunnen nemen, maar het project is in goed overleg met de gebruikers over de uitvoering over werkzaamheden.
Instemming met aanvullend krediet voor de ingang fietsenstalling, PFAS en indexering In zijn vergadering van 16/17 december 2020 stemde de raad in met een aanvullend krediet voor de noodzakelijke maatregelen aan de ingang fietsenstalling Stationsplein en met meerkosten voor PFAS en indexering. De raad gaf zijn akkoord voor een uitvoeringskredieten voor een aantal maatregelen om de veiligheid van de ingang te verbeteren, te weten: extra waarschuwingssignalen, toepassing van rolpaden die beter bestendig zijn tegen weersinvloeden, storingen en vandalisme en een langere levensduur hebben, en wijziging van de afstap onder de rolpaden met verlichting, contrasterende kleuren en een vloerplaat waar geen water op kan staan. Ook accordeerde de raad een uitvoeringskrediet voor het alvast versterken van de constructie van de ingang zodat er in een later stadium (mocht dit nodig blijken) een overkapping kan worden gebouwd. De overkapping zelf wordt als een separaat project opgestart conform Plan en Besluitvorming Infrastructuur (PBI) en maakt daarom geen deel uit van deze VGR. Na opening van de stalling wordt de werking van de rolpaden gemonitord. De uitkomst van deze monitoring wordt meegenomen in een voorstel voor het bestuur om deze overkapping al dan niet te realiseren.
Externe audit vanwege oplopen voorzien tekort In november 2020, tijdens de voorbereiding van deze voortgangsrapportage, kreeg het projectteam zorgen dat de prognose van het tekort op einde werk toe zou nemen. De melding van het projectteam is ambtelijk aanleiding geweest om in december 2020 een externe audit in gang te zetten. Deel 1 van de audit betrof een onderzoek naar de omvang van het tekort en deel 2 gaat in op oorzaken en benodigde verbeteringen. Door de wethouder zijn hier nog bestuurlijke vragen aan toegevoegd. De audit, uitgevoerd door Duff&Phelps en AT Osborne, is in mei 2021 afgerond. De resultaten van deel 1 vormen de basis voor de financiële stand die gerapporteerd wordt in deze Voortgangsrapportage. Om deze resultaten te kunnen verwerken in deze Voortgangsrapportage, wordt de Voortgangsrapportage later aangeboden dan de bedoeling is volgens de Regeling Risicovolle Projecten. Gelijktijdig met deze VGR wordt in een begeleidende raadsbrief, die vergezeld gaat van beide audit rapporten, ingegaan op de uitkomsten van de gehele audit.
13
Gemeente Amsterdam Voortgangsrapportage De Entree, no. 7 – 15 maart 2020 – 31 december 2020
2 Projectbeheersing
2.1 Wijzigingen functionele eisen Ingang fietsenstalling Stationsplein Op basis van praktijkervaringen met soortgelijke, al dat niet-overdekte rolpalen ontstond twijfel over of de ontworpen ingang de fietsenstalling wel voldoende veilig en beschikbaar zou worden. Na consultatie van twee onafhankelijk adviesbureaus en het ophalen van ervaring bij andere stallingen is besloten met diverse maatregelen het ontwerp te verbeteren. Zie hiervoor paragraaf 1.4 onder ‘Instemming met aanvullend krediet voor de ingang fietsenstalling, PFAS en indexering’.
2.2 Wijzigingen in scope Versterken Kamperbrug Voor 2021 staat de vernieuwing van het maaiveld en de brugrand van de Kamperbrug, die de oostzijde van het Stationsplein verbindt met de Prins Hendrikkade, op de rol. Uit een herberekening van de landhoofden van de Kamperbrug door het project in opdracht van de beheerder is echter gebleken dat deze gedeeltelijk versterkt moesten worden om een restlevensduur van 30 jaar voor de brug te kunnen garanderen. De Entree neemt deze partiële vernieuwing mee in het werk, in opdracht en voor rekening van het Programma Bruggen en Kademuren. Dit is in lijn met de aanbeveling uit de externe audit over hoe om te gaan met verzoeken tot scopewijzigingen. Een forse ingreep, die oorspronkelijk geen onderdeel was van de scope. De realisatie hiervan gebeurt tijdens deze zomer wanneer ook het tramemplacement buiten dienst zal zijn. Dit zal er wel toe leiden dat de trams en bussen 4 weken extra geen gebruik kunnen maken van Stationsplein-Oost. N.B. Genoemde werkzaamheden worden uitgevoerd door Max Bögl, maar zijn formeel geen scopewijziging van project De Entree omdat zij in opdracht van en voor rekening van het Programma Kades en Bruggen worden uitgevoerd.
Overdracht maaiveldwerkzaamheden naar project Prins Hendrikkade Oost Maatregel 15 uit Programma Autoluw - éénrichtingsverkeer in voeren op de Oostertoegang – maakt dat het door de Entree gecontracteerde maaiveldontwerp voor het deel van de Prins Hendrikkade tussen Kamperbrug en ODE-brug niet aansluit op deze nieuwe toekomstige situatie. In overleg hebben project Prins Hendrikkade Oost en project De Entree daarom besloten om de werkzaamheden van project De Entree aan de Prins Hendrikkade tussen de Kamperbrug en de Geldersekade, niet reeds nu uit te voeren, maar deze (grotendeels) te integreren in de werkzaamheden van het project Prins Hendrikkade Oost in het kader van deelproject ‘maatregel 15’. De overdracht van de maaiveldwerkzaamheden naar project Prins Hendrikkade Oost wordt gedaan, omdat t.g.v. het Programma Autoluw in het 3e kwartaal van 2022 de Fietsroute IJpleinveer wordt aangelegd en eenrichtingsverkeer op Odebrug / Oostertoegang wordt ingesteld (ook bekend onder Maatregel 15). Dit wordt uitgevoerd als een deelproject van het project Prins Hendrikkade Oost uitgevoerd. Hiermee wordt voorkomen dat een door De Entree aangelegd maaiveld, binnen één tot twee jaar opnieuw, weer moet worden aangepast. Ook betekent dit minder hinder voor de omgeving. Het project onderzoekt nog of er budget kan worden overgedragen van De Entree naar Prins Hendrikkade Oost.
14
Gemeente Amsterdam Voortgangsrapportage De Entree, no. 7 – 15 maart 2020 – 31 december 2020
Onderhandelingen over minderwerk Prins Hendrikkade West Sinds het ‘bevriezen’ van de uitvoering van de definitieve inrichting van Prins Hendrikkade-west, vanwege het raadsbesluit tot invoering van eenrichtingsverkeer op de Nieuwezijds Voorburgwal, zijn er steeds nieuwe ontwikkelingen geweest die ervoor zorgen dat nog altijd niet duidelijk is hoe de nieuwe inrichting eruit moet zien. Eerst speelde het voornemen tot aankoop door de gemeente van Parkeergarage Amsterdam Centraal. Dit leidde mogelijk tot kansen voor gecombineerde ontwikkeling, maar de aankoop ging uiteindelijk niet door. Vervolgens zorgde de Agenda Touringcar voor ontwerpwijzigingen: met het op termijn vervallen van 7 touringcarhaltes in het gebied zou veel ruimte vrijkomen, al is nog onzeker wanneer en onder welke voorwaarden. Ook het voornemen van het Programma Autoluw tot instellen van éénrichtingsverkeer op de Westertoegang leidt tot nieuwe ontwerpvraagstukken voor Prins Hendrikkade-west. De scope van dit onderdeel was eind 2020 nog niet stabiel, maar dit wordt wel op korte termijn voorzien. Daarom zal het projectteam deze werkzaamheden voortzetten, maar wel opnieuw aanbesteden en opdragen aan een andere aannemer. In dit scenario is sprake van minderwerk voor het hoofdcontract van de Entree van Max Bogl en zal het project hiervoor een bedrag terugontvangen.
De hoogte van dit bedrag is onderwerp van onderhandeling en dient nog overeengekomen te worden. Het verschil tussen de ingeschatte teruggaaf en de geraamde kosten voor de herinrichting, ter hoogte van € 1,9 miljoen, is reeds aangevraagd en toegekend in de Begroting 2021.
2.3 Planning De rapportage periode was uniek vanwege de uitbraak van corona. Voor de rapportage periode waren diverse tussenmijlpalen gepland. Deze zijn, met enige wijzigingen vanwege Corona, allen binnen de rapportage periode behaald:
Het vernieuwen van het westelijk deel van het Stationsplein is afgerond. Alle tramhaltes en -sporen zijn vervangen en er is nieuwe bestrating van natuursteen aangelegd. De opleveren vertraagde met twee weken vanwege een latere leveranties van tramwissels uit Tsjechië. De Cuyperstrap was bouwkundig op tijd klaar. De openstelling voor publiek liet twee maanden op zich wachten omdat een update van veiligheidsinstallaties vanwege corona niet volgens planning beschikbaar kwam. Er is veel voortgang bij de bouw van de fietsenstalling Stationsplein. De fundering is aangebracht en onder water is de betonvloer gestort. Hiervoor was wel meer tijd nodig vanwege aanvullende controles van het ontwerp op het voldoen aan de eisen. Het vernieuwen van tram- en weginfra aan de oostzijde van de Prins Hendrikkade kon vanwege een rustige stad tijdens corona enige weken eerder beginnen en boekte meer vooruitgang dan gepland. De oplevering is nu bijna een jaar eerder voorzien, op eind 2021.
In de komende rapportageperiode worden de volgende werkzaamheden uitgevoerd:
Vervangen tramemplacement Stationsplein-oost, voorjaar t/m oktober 2021. Herinrichting Prins Hendrikkade Oost (tussen Damrak en Kamperbrug) t/m eind 2021 Consultatie en aanbesteding Prins Hendrikkade West Ruwbouw fietsenstalling.
De bouw van de fietsenstalling duurt 5 maanden langer vanwege extra controles door opdrachtnemer en opdrachtgever op het ontwerp van de fundering van de fietsenstalling, vertraging in het plaatsen van de torenkraan, het door opdrachtnemer moeten nemen van maatregelen tegen teveel uitbuiging van de tijdelijke kistdam en het implementeren van scopewijzigingen. De fietsenstalling is eind 2022 gereed waarna de beheerder gaat testen waarna de stalling opengesteld kan worden.
15
Gemeente Amsterdam Voortgangsrapportage De Entree, no. 7 – 15 maart 2020 – 31 december 2020
Figuur 13 laat op hoofdlijnen de werkplanning zien met in grijs de planning van VGR6. De planning van de afbouw Fietsenstalling, Prins Hendrikkade-West en Ibisstraat zijn nog slechts indicatief. De planning van de fietsenstalling door Max Bögl laat een oplevering in najaar 2022 zien. De Ibisstraat schuift mee met de fietsenstalling, omdat dit deelproject pas kan starten als er een alternatief is voor fietsrekken in deze straat, wat is voorzien in de fietsenstalling. De communicatie eindmijlpaal blijft gehandhaafd op medio 2023 waarbij dan tevens de Prinshendrikkade West en de Ibisstraat zijn uitgevoerd door een nieuwe aannemer.
Figuur 13 Uitvoeringsplanning De Entree op hoofdlijnen (schematisch, kleuren corresponderen met figuur 1, fasering deelprojecten). In grijs: planning VGR6, peildatum 15 maart 2020.
2.4 Financiën 2.4.1 Projectresultaat Het projectresultaat is ten opzichte van voorgaande Voortgangsrapportage sterk verslechterd, naar een geprognotiseerd tekort van - €23,4 miljoen. Dit verwachte resultaat wordt uitvoerig toegelicht in het rapport van de externe audit naar een realistische prognose einde werk (PEW) die gelijktijdig met deze VGR aan Raad wordt toegezonden.
16
Gemeente Amsterdam Voortgangsrapportage De Entree, no. 7 – 15 maart 2020 – 31 december 2020
Tabel 1: Prognose PEW (afgerond, in miljoenen euro’s)
Prognose projectresultaat einde werk Totaal prognose uitgaven Totaal prognose inkomsten Projectresultaat
VGR 6 (15 maart 2020) 193,7 192,5 -1,17
VGR 7 (31-12-2020) 224,6 201,2 -23,4
Mutatie 30,9 8,7 -22,1
2.4.2 Prognose uitgaven De prognose voor de verwachte uitgaven tot einde werk zijn naar boven bijgesteld. Tabel 1: Prognose uitgaven tot einde werk gecategoriseerd (afgerond, in miljoenen euro’s)
Uitgaven Bouwkosten hoofdcontract Bouwkosten Nevencontracten Engineering – VAT-kosten Overige bijkomende kosten Risicoreservering Kosten instellen Nieuwe Hoofdroutes Totaal
Prognose VGR 6 134,6 8,1 31,0 8,7 10,0 1,3 193,7
Prognose VGR 7 156,3 8,2 36,4 11,4 11,0 1,3 224,6
Mutatie 21,7 0,1 5,4 2,7 * 1,0 0,0 30,9
* Door de vergelijking tussen VGR6 en VGR7 wordt ten onrechte het beeld geschetst dat de benodigde aanvulling van de risicoreservering € 1 miljoen betreft. Dit is echter niet het geval. Door de fout in de financiële systemen werd uitputting van de risicoreservering niet zichtbaar. Voor meer informatie zie de rapportage over fase 1 van de audit.
De voornaamste aanleidingen voor de toename van €30,9 miljoen zijn: Noodzakelijke ophoging van de risicoreservering om onvoorziene zaken en eventuele vertraging op te kunnen vangen; Hogere organisatiekosten van het gemeentelijk team, vanwege een grotere en langere inzet; Hogere organisatiekosten van opdrachtnemer die in regie worden afgerekend, vanwege een grotere en langere inzet; Verwachte, nog op te dragen, contractwijzigingen vanwege tegenstrijdigheden in het contract; Het verschil tussen de verwachte indexatiekosten en de verwachte (aanvullende) dekking daarvoor; Gedeeltelijk niet te innen dekking van derden; Bedragen per post zijn te vinden in de samenvatting van het vertrouwelijke rapport ‘Gemeente Amsterdam – Project Entree Fase 1’.
2.4.3 Prognose inkomsten De geprognotiseerde inkomsten tot einde werk zijn in de afgelopen periode gestegen met € 8,7 miljoen. De voornaamste aanvullingen worden verwacht en zijn grotendeels overeengekomen voor: Gewijzigde scope en ontwerpen (o.a. Prins Hendrikkade West, veiligheid rolpaden en aanpassingen fietsenstalling) Aanvullingen voor prijsontwikkelingen (indexatie) Bij het bepalen van de verwachte inkomsten is voor een aantal posten een voorziening opgenomen. Voor een bedrag van € 2,4 miljoen aan dekking is namelijk niet geheel zeker dat deze ook daadwerkelijk gerealiseerd zal worden. Een nadere toelichting is opgenomen in het auditrapport van het externe onderzoek naar de prognose einde werk.
17
Gemeente Amsterdam Voortgangsrapportage De Entree, no. 7 – 15 maart 2020 – 31 december 2020
Tabel 3: Overzicht prognose inkomsten tot einde werk (afgerond, in miljoenen euro’s)
Dekkingsbronnen Reserves en voorzieningen Onrendabel krediet Stedelijk Mobiliteitsfonds (SMF) Bijdragen VRA (incl. MIRT)* SV / ISV Overige / Bijdragen derden Totaal
Prognose VGR 6 41,8 43,9 24,7 62,3 6,1 13,8 192,5
Prognose VGR 7 43,9 43,9 27,6 63,4 6,1 16,4 201,2
Mutatie 2,1 0,0 2,9 1,1 0,0 2,6 8,7
* De vermelde getallen zijn het inzicht per december 2020. Met VRA zijn in januari en februari gespreksrondes gestart en geldt dat met name het onderwerp indexering mogelijk leidt tot aanpassing van de bedragen
2.5 Risicobeheersing Momenteel is het project midden in de uitvoering. In deze fase vervallen risico’s zodra projectonderdelen worden gerealiseerd, maar kunnen ook (nieuwe) risico’s optreden, soms voorzien, soms onvoorzien. Op standlijn 31 december 2020 zijn de volgende toprisico’s actueel: Toprisico 1 Toelichting
Beheersmaatregelen
Toprisico 2 Toelichting
Beheersmaatregelen
Project slaagt er onvoldoende in financieel in controle te komen Het team werkt met meerdere losstaande systemen waarbij informatie van het ene systeem handmatig overgezet moet worden naar het andere. Hierdoor is het systeem foutgevoelig en was er binnen het team geen gedeeld beeld van de financiële situatie. Door de hoge werkdruk slaagt het team er onvoldoende in om financieel in controle te komen. Het team projectbeheersing wordt in kwalitatieve en kwantitatieve zin uitgebreid. Er is extern advies ingewonnen (d.m.v. een audit) voor. o.a. de financiële controle. De aanbevelingen zullen worden geïmplementeerd. Er is een uitgebreide prognose einde werk gemaakt met een duidelijk onderscheid per kostensoort. Per te onderscheiden kostensoort worden beheersmaatregelen genomen of uitgewerkt om financiële controle te waarborgen. Project sluit aan bij de gehanteerde standaard systemen voor de financiële projectbeheersing. Mogelijke scopewijzigingen, aanvullende of nadere invulling van eisen Nog niet alle projectonderdelen zijn volledig uitgewerkt, waardoor niet uitgesloten kan worden dat we (nogmaals) tegen conflicterende eisen aanlopen. Daarnaast kan (vanwege veranderende omstandigheden) voortschrijdend inzicht ontstaan bij beheerders waardoor zij aanvullende eisen aan het project meegeven. Dit kan gevolgen voor tijd en geld hebben.
Op advies van de auditors wordt een nog strikter ‘nee, tenzij…’ beleid gevoerd voor scopewijzigingen. Binnen het project en met de ambtelijk opdrachtgever wordt strak gestuurd op het zo stabiel mogelijk houden van de scope. Indien aanpassingen noodzakelijk lijken, worden deze parallel aan het project uitgewerkt en voor besluitvorming (inclusief financiering) voorgelegd.
18
Gemeente Amsterdam Voortgangsrapportage De Entree, no. 7 – 15 maart 2020 – 31 december 2020
Toprisico 3 Toelichting
Beheersmaatregelen
Toprisico 4 Toelichting
Beheersmaatregelen
Toprisico 5 Toelichting
Beheersmaatregelen
Veiligheidsissue ingang fietsenstalling leidt tot vertraging eindmijlpaal (RIS-0596) Het kan gebeuren dat de keuze voor een zwaardere tapis roulant leidt tot vertraging van de eindmijlpaal van de stalling, omdat OG+ON geen gezamenlijk punt bereiken over de best haalbare kwaliteit en partijen onvoldoende transparant zijn over de mogelijke oplossingen. Inschakelen begeleiding voor de samenwerking OG+ON Inschakelen expertise op gebied van tapis roulant. Overleg met MB over uiterste datum opdrachtverlening en bijstellen opgave naar: beste tapis roulant die de leverancier kan leveren. Nagaan mogelijkheden extra dekking voor de gewenste extra kwaliteit (o.a. in gesprek met VRA, aanvulling op beginkapitaal veiligheid, risicoreservering). Nagaan tapis roulant elders in Nederland die goed functioneren en daarvan specificaties opvragen. Tijdige terugkeer van de rederijen naar de middenkom en het opzeggen van de tijdelijke steigers (RIS-0551) Het kan gebeuren dat de reders niet tijdig terug kunnen keren naar de definitieve steiger. Programma Varen is hiervoor verantwoordelijk en heeft het projectteam van de Entree gevraagd hierin een rol te spelen. De scope en financiering van deze opgave zijn nog in beweging. Er zijn afspraken gemaakt over de samenwerking en raakvlakken tussen de projecten en hun opgaven.
Verder is er overleg geweest tussen de opdrachtgevers van beiden teams om overeenstemming te bereiken met betrekking tot de dekking van de benodigde kosten. Afstemmingsoverleg tussen betrokken directies, programma PV, Stadsdeel Centrum en project De Entree. Planning fietsenstalling niet stabiel Het kan gebeuren dat de fietsenstalling later wordt opgeleverd, omdat opdrachtnemer te optimistische planningen blijft afgeven en er problemen in de uitvoering optreden. Omdat daar de grootste planningsrisico’s spelen, worden de belangrijke issues m.b.t. afbouw, overdracht en indienstneming in Q1-Q2 kaart gebracht, gebruikmakend van opgedane kennis bij de stallingen Beurs en Leidseplein. De update van de gemeenteplanning op basis van de verwachtingen m.b.t. afbouw, overdracht en indienstneming zal regelmatig zal worden vergeleken met de planning van de ON. Met ON worden regelmatig gemeenschappelijke risicosessies belegd met planning van het halen van de mijlpalen als belangrijk thema.
19
Gemeente Amsterdam Voortgangsrapportage De Entree, no. 7 – 15 maart 2020 – 31 december 2020
Stand van zaken toprisico’s vorige voortgangsrapportage 1. Vernieuwen westelijk tramplacement vertraagt mogelijk Status: vervallen, planning met enige vertraging vanwege Corona gehaald. 2. Ingang fietsenstalling mogelijk onveilig Status: opgetreden. Maatregelen getroffen en gedekt. 3. Mogelijke scopewijzigingen, aanvullende of nadere invulling van eisen Status: actueel, maar wijziging beleid naar strikter ‘nee, tenzij’. 4. Definitieve inrichting Prins Hendrikkade-west leidt tot meerkosten Status: zal optreden, maar beheerst via verleende aanvraag begroting 2021 5. Mogelijk niet voldoende dekking voor vervangen tractievoedingskabels Status: vervallen, na verkrijging aanvullende dekking vanuit Metro en Tram.
20
Gemeente Amsterdam Voortgangsrapportage De Entree, no. 7 – 15 maart 2020 – 31 december 2020
.
3 Kwaliteitsborging, lering en tegenspraak
De Entree valt onder de Regeling Risicovolle Projecten. In deze regeling is speciale aandacht voor kwaliteitsborging, lering en tegenspraak. Het doel hiervan is het aanjagen van reflectie en kritiek, het voorkomen van ‘groepsdenken’ en het leren van fouten en successen van jezelf en anderen. Het programma dat de Entree hiervoor gebruikt, bestaat uit drie onderdelen: het Kwaliteitssysteem (KMS, waar audits een belangrijk onderdeel van zijn), tegenspraak en uit een samenwerkingsplan tussen opdrachtgever en opdrachtnemer.
3.1 Tegenspraak Tijdens de uitvoeringsfase worden verscheidene instrumenten ingezet om tegenspraak te organiseren.
3.1.1 Audit naar aanleiding van financiële situatie In de VGR 6 stond de financiële prognose op circa € 1 miljoen negatief. In november 2020, tijdens de voorbereiding van VGR 7, kwamen bij het projectteam zorgen aan het licht die betekenen dat de prognose van het tekort op einde werk toe zal nemen. De melding van het projectteam is ambtelijk aanleiding geweest om in december 2020 een externe audit naar de omvang van het tekort, oorzaken en benodigde verbeteringen in gang te zetten. De audit is in twee delen uitgevoerd. Deel 1 brengt de omvang van het tekort en een realistische Prognose Einde Werk in beeld en vormt de basis voor deze Voortgangsrapportage. In deel 2 wordt nader ingegaan op onderliggende oorzaken voor het tekort, het feit dat dit niet eerder is opgemerkt en de benodigde verbeteringen. In deze rapportage worden ook maatregelen voorgesteld om de (financiële) projectbeheersing te verbeteren. Over de resultaten van fase 2 wordt u separaat per brief geïnformeerd.
3.1.2 Teamontwikkeling Met het infrakennisnetwerk Neerlands Diep (samenwerking G4 gemeenten, Rijkswaterstaat, Prorail) wordt een ontwikkeltraject gevolgd met deelnemers van andere projecten uit het netwerk. Het traject bestaat uit bijeenkomsten voor leer- en intervisieontwikkelingen, waarbij opdrachtgevende teams zich laten spiegelen door collega’s uit hetzelfde werkveld. Intervisie met vakgenoten biedt een ander perspectief op knelpunten en dilemma’s en helpt om groepsdenken en tunnelvisie te voorkomen.
3.2 Samenwerking opdrachtgever-opdrachtnemer Er is ook structurele aandacht voor de samenwerking tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. Er worden verschillende instrumenten ingezet om een goede samenwerking te realiseren. Als onderdeel van het Convenant hebben opdrachtgever en opdrachtnemer samen een onafhankelijke samenwerkingsbegeleider gezocht. Onder haar begeleiding zijn periodieke bijeenkomsten georganiseerd voor een (sub-)team of ten behoeve van een vraagstuk, waarbij het thema samenwerking centraal staat. Zo zijn in de tweede helft van 2020 zowel een live als online Project Follow Up (PFU) sessie geweest.
21