Voortgangsbrief programma RE najaar 2021 DEF na staf.pdf

Bezoekadres Amstel 1 1011 PN Amsterdam Postbus 202 1000 AE Amsterdam Telefoon 14 020 amsterdam.nl

Retouradres: Postbus 202, 1000 AE Amsterdam

Aan de gemeenteraad

Datum Behandeld door Onderwerp

26 november 2021 Openbare Orde en Veiligheid Voortgang programma Radicalisering en Extremisme najaar 2021

Geachte leden van de raad Hierbij ontvangt u de halfjaarlijkse voortgangsbrief van het programma radicalisering en extremisme. In de vorige voortgangsbrief (juni 2021) heb ik u uitgebreid geïnformeerd over wat we zien aan radicalisering en extremisme in de stad, de strategische uitgangspunten van het programma en de concrete activiteiten die het programma uitvoert. In deze brief geven we een update op het dreigingsbeeld, informeren we u over een aantal resultaten van het afgelopen halfjaar en lichten we tot slot kort toe waar we ons in 2022 op zullen richten. 1. Amsterdam: feiten, cijfers en incidenten Zoals ieder half jaar is er een informatiebeeld Radicalisering en Extremisme opgesteld (oktober 2021). Het doel van het informatiebeeld is het op structurele wijze relevante informatie uit de stad te verzamelen en te analyseren, zodat we waar nodig het beleid kunnen bijsturen. We baseren ons daarbij op gesprekken met professionals uit stadsdelen en partnerorganisaties, informatie vanuit de persoonsgerichte aanpak radicalisering (iPGA-R) en het Steunpunt Radicalisering, het laatste Dreigingsbeeld Nederland Terrorisme (DTN 55) en overige informatie bekend binnen OOV.1 Voor dit informatiebeeld is daarnaast een vragenlijstonderzoek uitgevoerd onder meer dan 100 professionals, in samenwerking met Onderzoek, Informatie en Statistiek (OIS).

Hieronder schetsen we zoals gebruikelijk de situatie per vorm van extremisme. Rechtsextremisme Het beeld wat betreft rechtsextremisme is onveranderd ten opzichte van het informatiebeeld van april 2021. De geweldsdreiging vanuit internationale, online rechtsextremistische netwerken blijft een belangrijk aandachtspunt en de zorgen hierover komen in het nieuwe DTN (55) nog nadrukkelijker naar voren. De NCTV acht een terroristische aanslag vanuit rechtsextremistische hoek nog steeds voorstelbaar, waarbij de dreiging vooral komt vanuit jonge Nederlanders die betrokken zijn bij internationale, online accelerationistische netwerken. De aanhangers van accelerationisme streven ernaar chaos te creëren – bijvoorbeeld door terroristisch geweld – om zo een rassenoorlog te ontketenen en de democratie te vervangen door een witte etnostaat. Opvallend is de (zeer) jonge leeftijd van deze doelgroep en het gegeven dat veel van deze jongeren kampen met psychische en sociale problematiek. 1 Het volledige informatiebeeld wordt vertrouwelijk ter inzage gelegd.

Gemeente Amsterdam

Pagina 2 van 4 18 november 2021

Deze voortgaande verschuiving naar online radicalisering – in gesloten platformen en buiten het zicht van de reguliere signaleringsnetwerken – brengt het vraagstuk mee hoe deze personen tijdig gesignaleerd kunnen worden. In het afgelopen halfjaar kwam – net als vorig halfjaar – één melding binnen over rechtsextremisme bij het Steunpunt Radicalisering. Naar aanleiding van deze melding is een persoon opgenomen in de iPGA-R. Momenteel zijn enkele personen in de iPGA-R opgenomen vanwege signalen van rechtsextremisme. In het afgelopen halfjaar is één incident bekend bij een moskee dat vermoedelijk met antiislamsentimenten te maken had. Het betrof een steen door de ruit van een moskee in stadsdeel West. Anti-islamincidenten zijn niet altijd (rechts-)extremistisch, maar in sommige gevallen is wel een duidelijke relatie met extreemrechtse denkbeelden of groepen te zien. Anti-overheidsextremisme Landelijk is al langere tijd bekend dat een klein deel van de mensen die zich uiten tegen de coronamaatregelen, en de overheid, hierin radicaliseert en overgaat tot extremistisch gedrag, zoals intimidatie, bedreigingen of geweld. Afgelopen halfjaar is voor het eerst een melding binnengekomen bij het Steunpunt Radicalisering over anti-overheidsextremisme en complot denken in relatie tot de coronamaatregelen over een Amsterdammer.

Dit bevestigt dat radicalisering binnen dit thema plaatsvindt, ook in Amsterdam. Tegelijkertijd is in het algemeen de manifestatie van het maatschappelijk ongenoegen in de openbare ruimte rustiger geworden. De laatste maanden hadden demonstraties tegen het coronabeleid in Amsterdam een relatief hoge opkomst, maar verliepen ordelijk en zonder (gewelds)incidenten, zoals we in het vorige informatiebeeld nog wel zagen. Ook waren er in het afgelopen halfjaar minder incidenten zoals vernielingen bij teststraten. Tegelijkertijd zijn er recentelijk nieuwe coronamaatregelen aangekondigd en is het op moment van schrijven nog niet duidelijk wat het effect zal zijn. Het blijft van belang om bij dit thema het onderscheid te maken tussen de brede, gemengde groep actievoerders die zich op democratische wijze uit tegen het coronabeleid, en de radicale onderstroom. Linksextremisme Het beeld rondom linksextremisme en dierenrechten- en milieu-extremisme is het afgelopen halfjaar eveneens onveranderd gebleven. Links protest in Nederland is al geruime tijd vooral activistisch, al benoemt de NCTV in het laatste DTN (55) wel dat enkele extreemlinkse groepen zich beginnen af te zetten tegen activisme en spreken over strijd tegen de staat.

Er zijn in het afgelopen halfjaar geen meldingen binnengekomen bij het Steunpunt Radicalisering met betrekking tot linksextremisme of dierenrechten- en milieu-extremisme. Islamitisch extremisme Zowel de AIVD als de NCTV zien islamitisch extremisme als de belangrijkste bron van (terroristische) dreiging voor Nederland, dit beeld is onveranderd. Zowel landelijk als in Amsterdam is de omvang van deze vorm van extremisme al enkele jaren stabiel. In het afgelopen halfjaar kwamen tien meldingen binnen bij het Steunpunt Radicalisering over zorgen rond een persoon vanwege radicalisering naar islamitisch extremisme – een vergelijkbaar aantal als ten tijde van het vorige informatiebeeld. Tot dusver heeft één melding ook geleid tot opname van een persoon in de iPGA-R. 2. Voortgang 2021 In het afgelopen halfjaar is het programma doorgegaan op de weg zoals beschreven in de brief van juni 2021. Naast de uitvoering van de persoonsgerichte aanpak en het ondersteunen van professionals wanneer zij zorgen hebben over radicalisering, werken we voortdurend aan het vergroten van de bekendheid van het Steunpunt Radicalisering, het faciliteren van trainingen, het onderhouden van contacten in de stad en de samenwerking met het sociale domein. Omdat veel van de inzet van het programma lopende zaken zijn, worden hieronder alleen een aantal concrete resultaten toegelicht.

Gemeente Amsterdam

Pagina 3 van 4 18 november 2021

Privacy en waarborgen De afgelopen maanden is er veel (terechte) aandacht geweest voor de waarborging van de privacy van de personen in de iPGA-R. Hier zijn afgelopen jaren al veel stappen in gezet: er is een convenant voor het verwerken en delen van persoonsgegevens, al het beleid en de bijbehorende werkprocessen worden conform de AVG richtlijnen opgesteld en privacy juristen kijken continu mee met de aanpak. Daarnaast is er recentelijk een Data Protection Impact Assessment (DPIA) uitgevoerd wat inzicht geeft in de privacy risico’s van gegevensverwerking. Hier zijn enkele kleine aanpassingen uit voort gekomen die ook zijn doorgevoerd. En tot slot, zoals u weet is er een Commissie van Toezicht (CvT) opgericht die beoordeelt of zorgvuldig met de belangen van de personen in de aanpak wordt omgegaan. Ook bekijkt de CvT of het uitvoeringskader en de processen op orde zijn en of in de praktijk conform het opgestelde kader en de processen wordt gewerkt. Zij zullen eind 2021 een rapport opleveren, de uitkomsten daarvan worden in de volgende voortgangsbrief met u gedeeld. Onderzoek naar psychische problematiek Er is al langere tijd aandacht voor de rol van psychische problematiek bij personen die overgaan tot extremistisch geweld.).

In het DTN 54 van de NCTV2 werd geconcludeerd dat: “De afgelopen jaren zijn aanslagen in Europa veelal door islamistische en jihadistische alleen handelende daders gepleegd, bij wie extremistisch gedachtegoed soms gepaard kan gaan met psychosociale of psychiatrische problemen”. Ook binnen de persoonsgerichte aanpak hebben we te maken met personen met psychische problemen. Daarom is de UvA gevraagd onderzoek te doen naar de inbedding van psychische problematiek in de iPGA-R. In het onderzoek is gekeken naar de procesmatige inbedding en niet naar individuele casuïstiek. De algemene conclusie is dat er binnen de iPGA-R voldoende aandacht is voor psychopathologie. In lijn van de aanbevelingen nemen we de volgende extra stappen: de kennis van psychische problematiek binnen de regisseurspool wordt vergroot en we zetten in op het versterken van de relatie van het programmateam radicalisering en extremisme met het brede GGZ-veld in Amsterdam. Toekomstbestendige professionaliteit Het professioneel netwerk en het onderhouden van de kennis en expertise van de diverse professionals is een cruciaal onderdeel van de brede aanpak. Het investeren in een structurele en duurzame samenwerking zorgt ervoor dat het vergaren van kennis op het gebied van radicalisering en extremisme ingebed wordt bij uitvoeringsorganisaties én in het onderwijs.

Om ervoor te zorgen dat er nu en in de toekomst voldoende kennis en kunde beschikbaar blijft is een verkenning uitgevoerd. Uit deze verkenning zijn vier actielijnen uit naar voren gekomen: het versterken van de positie van aandachtfunctionarissen, het realiseren van een platform waarin verschillende stakeholders (zoals onderwijsinstellingen en uitvoeringsorganisaties) betrokken bij professionalisering plaats nemen, het opzetten van een leerlijn en het mogelijk creëren van werkkaders voor professionals wanneer die ontbreken. In 2022 starten we met de eerste twee actielijnen; in het platform gaan we samen met de partners aan de slag met de derde en vierde actielijnen. Vragenlijstonderzoek onder professionals In samenwerking met OIS is een uitgevoerd onder meer dan 100 professionals. Doel hiervan was enerzijds op te halen wat professionals tegenkomen op het gebied van radicalisering en extremisme, anderzijds inzicht te krijgen in hoe het programma professionals nog beter kan ondersteunen bij het signaleren van en omgaan met deze problematiek. Informatie vanuit professionals is namelijk van groot belang om het beleid zo nodig bij te sturen. De resultaten van het onderzoek zijn verwerkt in het informatiebeeld van oktober 2021.

2 DTN 54, 14 april 2021

Gemeente Amsterdam

Pagina 4 van 4 18 november 2021

Vooruitblik 2022 De dreiging blijft diffuus en er is meer differentiatie gekomen in de problematiek: risico’s op radicalisering en extremistisch geweld komen vanuit verschillende ideologieën. Dit vraagt van ons dat we blijvende aandacht hebben voor nieuwe ontwikkelingen en kunnen bijsturen waar nodig. We hebben de afgelopen jaren de aanpak verstevigd; zowel op inhoudelijke kennis, als op proces (met name binnen de iPGA-R) als op de verbinding en uitwisseling met professionele partners. We gaan in 2022 door op deze ingeslagen weg. Daarbinnen hebben we twee aanvullende prioriteiten: ten eerste het verder vergroten van de bekendheid van het Steunpunt Radicalisering. We breiden het professionele netwerk verder uit en intensiveren de samenwerking met bestaande partners. Ten tweede zullen we binnen het hele programma specifiek aandacht besteden aan de (vroeg)signalering van verschillende vormen van rechtsextremisme. Aanknopingspunten die hieruit volgen – bijvoorbeeld de noodzaak om nieuwe netwerken aan te boren, het vergroten van de bewustwording of kennis over verschillende vormen van rechtsextremisme – brengen we in de praktijk. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. In het voorjaar van 2022 ontvangt u wederom een voortgangsbericht.

Hoogachtend,

Femke Halsema Burgemeester