Voortgangsbrief najaar 2022.pdf

Bezoekadres Amstel 1 1011 PN Amsterdam Postbus 202 1000 AE Amsterdam Telefoon 14 020 amsterdam.nl

Retouradres: Postbus 202, 1000 AE Amsterdam

Aan de gemeenteraad

Datum Behandeld door Onderwerp

19 december 2022 Openbare Orde en Veiligheid Voortgang programma Radicalisering en Extremisme voorjaar 2022

Geachte leden van de raad, Hierbij ontvangt u de halfjaarlijkse voortgangsbrief van het programma Radicalisering en Extremisme. Deze brief is een beknopte update op de voortgangsbrief die u over de eerste helft van 2022 heeft ontvangen.1 1. Beeld Amsterdam Zoals gewoonlijk schetsen we de belangrijkste ontwikkelingen ten aanzien van radicalisering en extremisme in Amsterdam. Het dreigingsniveau voor Nederland is momenteel aanzienlijk, oftewel een aanslag in Nederland is voorstelbaar.2 Het dreigingsbeeld is weinig gewijzigd in het afgelopen halfjaar, dat is ook in lijn met wat professionals in Amsterdam waarnemen. Hieronder gaan we in op de voornaamste vormen van extremisme en radicalisering, met daarbij ook informatie over bijzonderheden in Amsterdam en de integrale persoonsgerichte aanpak radicalisering (iPGA-R)3. Anti-overheidsextremisme en radicalisering De coronamaatregelen hebben wantrouwen tegen de overheid blootgelegd en aangewakkerd, resulterend in protest tegen de overheid en overheidsmaatregelen. Hierbij werd gesproken van een activistische bovenlaag en een radicale onderstroom. Met het afschalen van de coronamaatregelen is de voornaamste reden voor het coronaprotest verdwenen, daarmee is volgens de NCTV de activistische groep kleiner geworden.

De meer radicale onderstroom is echter volgens de NCTV nog actief en bestaat uit drie subgroepen: een kleine groep van ongeveer twintig (online) agitatoren, een grote groep die hen aanhangt (tien- tot vijftigduizend mensen) en ad hoc aanhangers (ongeveer honderdduizend mensen).4 Zij richten zich vanuit wantrouwen, woede en onrechtvaardigheidsgevoel tegen de overheid waarbij het soms extremistische vormen aanneemt 1 Commissie Algemene Zaken 29 september jl., https://amsterdam.raadsinformatie.nl/vergadering/1024622 2 DTN 57, 7 november 2022, https://www.nctv.nl/actueel/nieuws/2022/11/07/dreigingsbeeld-nctv-dreiging-in-en-

tegen-nederland-veelzijdiger-en-meer-diffuus 3 Peildatum 1 november 2022. 4 DTN 57, 7 november 2022, https://www.nctv.nl/actueel/nieuws/2022/11/07/dreigingsbeeld-nctv-dreiging-in-entegen-nederland-veelzijdiger-en-meer-diffuus

Gemeente Amsterdam

Pagina 2 van 5 19 december 2022

door bedreigingen naar ambtsdragers en politici. Complottheorieën over onderdrukking door een machthebbende elite spelen hierbij een belangrijke rol, en kunnen volgens de NCTV inspireren tot extremistisch en terroristisch geweld. Er zijn nog steeds demonstraties in Amsterdam die onder de noemer ‘anti-overheidsprotest’ verschillende groepen samenbrengen. Een klein deel van de mensen die deelnemen aan deze demonstraties is ook daadwerkelijk verhard en/of geradicaliseerd en verspreidt bijvoorbeeld complottheorieën. Tekenend voorbeeld hiervan in de afgelopen periode was de later geannuleerde demonstratie van Samen voor Nederland waar de Britse David Icke zou spreken. De staatssecretaris J&V heeft op voordracht van de IND besloten de Brit de toegang tot de Schengenstaten (waaronder Nederland) voor twee jaar te ontzeggen, omdat hij een gevaar zou vormen voor de openbare orde en openbare rust. De heer Icke is tegen dat besluit in bezwaar gegaan. Sinds het afschalen van de coronamaatregelen spelen thema’s als het stikstofbeleid een grotere rol, ook tijdens demonstraties in Amsterdam. Ondanks dat anti-overheidsextremisten en rechtsextremisten aansluiting proberen te zoeken bij het stikstofprotest, is er volgens de NCTV geen sprake van significante samenwerking.

Verschillende Amsterdamse professionals geven aan, net als blijkt uit het DTN, dat deze opkomende fenomenen meer diffuus zijn en soms lastig van elkaar te onderscheiden zijn. Denkbeelden lijken soms in elkaar over te lopen van rechts-extremisten naar anti-overheidsextremisten tot links-extremisme. Er zijn enkele personen in de huidige casuïstiek van de iPGA-R opgenomen vanwege antioverheidsextremisme. Dit aantal is toegenomen ten opzichte van het eerste halfjaar van 2022. Dit is in lijn met de observatie dat deze vorm van extremisme aanwezig blijft in Amsterdam, ondanks het aflopen van de coronamaatregelen. Rechts-extremisme Het zogeheten ‘accelerationisme’ is nog steeds de voornaamste rechts-extremistische dreiging. Deze vorm van rechts-extremisme richt zich op het creëren van chaos door terroristisch geweld met als doel een nationaalsocialistische staat. Er zijn ook Amsterdammers onder de aanhangers van het accelerationisme. Uit het DTN blijkt dat het aantal aanhangers niet lijkt toe te nemen, maar er wel sprake is van verloop waarbij mensen afstand nemen van de beweging, en nieuwe personen aansluiten. Het internet speelt een belangrijke rol bij het ‘ontdekken’ van dit gedachtegoed. Dit maakt dat het complex is om in te schatten wie mogelijk over gaat tot het gebruik van geweld, of bij wie het blijft bij (online) uitingen.

De sluimerende normalisering van de omvolkingstheorie in Nederland kan volgens de NCTV bijdragen aan het gevoel van extremisten in de legitimiteit van hun ideeën. Het accelerationisme en de omvolkingstheorie hebben internationaal geïnspireerd tot aanslagen, met als meest recente voorbeeld de aanslag in Slowakije in oktober 2022. Volgens de NCTV ontmoeten rechts-extremisten elkaar weer vaker op bijeenkomsten, demonstraties en trainingen – soms ook internationaal. Dit beeld wordt niet direct herkend door Amsterdamse professionals. Wel zien we in Amsterdam weer vaker dan voorheen actie en reactie tussen extreem-rechtse en extreem-linkse activisten. In de iPGA-R zijn enkele personen opgenomen vanwege rechts-extremisme. Dit aantal is gelijk gebleven in het afgelopen halfjaar. Het aantal meldingen over deze vorm van extremisme blijft relatief laag, zo zijn er het afgelopen halfjaar twee meldingen over binnengekomen bij het Steunpunt.

Gemeente Amsterdam

Pagina 3 van 5 19 december 2022

Islamitisch extremisme en islamitische radicalisering5 In het meest recente Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland (DTN)6 wordt de Nederlandse jihadistische beweging omschreven als de voornaamste bron van terroristische dreiging, alhoewel de beweging de afgelopen jaren minder actief is geworden en de groei is gestagneerd. De NCTV benadrukt dat de ontwikkeling van de jihadistische beweging in Nederland onvoorspelbaar is, en door mobiliserende gebeurtenissen kan opleven. Amsterdamse professionals geven aan dat het zaak is de aandacht niet te laten ‘verslappen’, omdat er nog steeds een dreiging uitgaat van deze vorm van extremisme. Het op termijn vrijkomen van gedetineerden blijft een aandachtspunt, omdat zij mogelijk in detentie een netwerk hebben opgedaan. Het afgelopen halfjaar7 heeft er geen instroom van personen voor islamitisch extremisme in de iPGA-R plaatsgevonden. Hun aandeel in de iPGA-R blijft ruim twee derde. In het afgelopen halfjaar zijn bij het Steunpunt Radicalisering acht meldingen binnengekomen over islamitisch extremisme. Dit is ongeveer vergelijkbaar met het aantal meldingen uit de vorige voortgangsbrief, en daarmee in lijn met het stabiele dreigingsbeeld rond islamitisch extremisme. In november 2022 zijn twaalf van terroristische misdrijven verdachte vrouwen en hun 28 kinderen opgehaald uit Syrië.

De vrouwen bevinden zich momenteel in voorlopige hechtenis, de kinderen zijn overgedragen aan de Raad voor de Kinderbescherming. Dit betreft ook Amsterdamse uitreizigers. Andere vormen van extremisme Extreemlinkse groeperingen uiten zich overwegend op activistische wijze en blijven qua omvang beperkt. Ook acties vanuit klimaatgroeperingen duidt de NCTV als activistisch. Professionals zien in Amsterdam een toename van een tegenreactie vanuit extreem-linkse groeperingen op mogelijke uitingen van extreem-rechts, bijvoorbeeld in de vorm van tegendemonstraties, maar vooralsnog wordt er geen toename van extremisme waargenomen en blijven deze uitingen gematigd. 2. Voortgang Het merendeel van de activiteiten van het programma worden doorlopend uitgevoerd; het geven van voorlichtingen over het steunpunt in de stad, het faciliteren van trainingen over alle vormen van extremisme via het Rijksopleidingsinstituut Radicalisering8, het ontvangen en afhandelen van meldingen en adviesvragen, het samenbrengen en analyseren van informatie en ontwikkelingen zodat het steunpunt haar taak als kennis- en expertisecentrum naar behoren kan uitvoeren, de organisatie van alle preventieve inzet met de stadsdeel- en jeugdpartners en tenslotte de uitvoering van de casusregie op personen opgenomen in de persoonsgerichte aanpak – radicalisering. Hieronder licht ik een aantal bijzonderheden uit.

Opvolging commissie van toezicht iPGA-R Zoals u weet heeft een commissie van toezicht aanbevelingen gedaan voor de bescherming van de belangen van personen in de iPGA-R.9 Op aanraden van de commissie is het begrip 5 We hanteren de term islamitisch extremisme, de NCTV spreekt soms van jihadisme Wanneer de NCTV geciteerd

wordt, volgen we de door hun gebruikte terminologie. In de praktijk is dat vooral waar het gaat over de ‘jihadistische beweging’ in Nederland 6 DTN 57, november 2022. 7 1 mei t/m 1 november 2022. 8 150 getrainde Amsterdamse professionals in de afgelopen zes maanden 9 Brief: https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/11333182/1/20220314+Raadsbrief+rapport+CvT, rapport: https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/11333184/1/6a__Rapportage_CvT__De_belangen_van_burgers_in_de_iPGA-R_%28december_2021%29

Gemeente Amsterdam

Pagina 4 van 5 19 december 2022

‘geweldsbereidheid’ verder gedefinieerd in het beleidskader waardoor de argumentatie bij instroom beter uitlegbaar is. Ook is de notificatiebrief aangepast zodat betrokkenen nadrukkelijker op hun rechten worden gewezen. Voor de overige juridische aanbevelingen rondom privacy, gegevensbescherming en gegevensverwerking is bij het Actiecentrum Veiligheid en Zorg een jurist aangesteld die deze aanbevelingen opvolging geeft in samenwerking met alle persoonsgerichte aanpakken. Binnen de iPGA-R wordt continu gestreefd naar het verbeteren van de werkwijze en de uitvoering. Sinds het dynamisch beoordelingskader in gebruik is genomen, in 2019, is de dreiging en het fenomeen veranderd. De iPGA-R dient mee te bewegen met deze ontwikkeling en tegelijkertijd ideologieneutraal te zijn. Om aansluiting bij de huidige situatie te garanderen wordt het dynamisch beoordelingskader in 2023 opnieuw onder de loep genomen en waar nodig aangepast of aangevuld. Landelijke ontwikkelingen Het programma werkt nauw samen met diverse rijksoverheden om te komen tot uitvoerbaar beleid en ondersteunende wetgeving. Waar nodig geven we input gebaseerd op de praktijk en delen we onze ervaringen. Zoals in de vorige voortgangsbrief aangegeven trekken we met de G4 op als het gaat om uitvoeringsproblemen bij het intrekken van het Nederlanderschap.

De minister van Justitie en Veiligheid heeft in een reactie aangegeven de knelpunten te herkennen en zal kijken naar versterkingsmogelijkheden van de bestaande aanpak en samenwerkingsstructuren. Ook wordt er gestart met een pilot voor een multidisciplinair landelijk casusoverleg. Een ander onderwerp waar de G4 in hebben meegekeken en input geleverd is de wet ‘regels omtrent gegevensverwerking in de persoonsgerichte aanpak van radicalisering en terroristische activiteiten’. De wet is eind november besproken in de Tweede Kamer en versterkt de juridische basis voor casusregie door gemeenten. We wachten de verdere behandeling af. Lidmaatschap Strong Cities Network Het college heeft ingestemd met lidmaatschap van het stedennetwerk ‘Strong Cities Network’ (SCN).10 Gebeurtenissen in andere landen hebben impact op de manifestatie van radicalisering en extremisme in Amsterdam. Daarom is het - juist bij dit complexe thema - waardevol en gewenst om te leren van andere landen met andere ervaringen en bij te dragen met de eigen opgedane kennis. Te leren over het werk in andere steden helpt ons kritisch te blijven, een spiegel voor te houden en op de hoogte te zijn van mogelijk nieuwe fenomenen. De kennisbehoefte van het programma Radicalisering en Extremisme sluit aan bij het aanbod van het SCN. Het is daarnaast een groot en divers netwerk waar diverse hoofdsteden aan deelnemen.

Afsluitend Door de inspanningen van de afgelopen jaren is het programma in haar huidige vorm goed toegerust op het omgaan met alle vormen van radicalisering en extremisme. Tegelijkertijd zien we dat er ontwikkelingen zijn die mogelijk om een herziening vragen van het beleid. Zo is het antioverheidsextremisme of anti-institutionalisme een breed gedragen sentiment wat is blootgelegd door de coronacrisis. Ondanks dat er in sommige gevallen sprake kan zijn van radicalisering naar extremisme zal dit voor veruit de grootste groep niet opgaan. Tegelijkertijd neemt het aantal incidenten gericht op politici en journalisten, maar ook Joodse of LHBTIQ+ Amsterdammers toe en benadrukt de NCTV dat ook zonder geweld de democratische rechtsorde onder druk kan komen te staan. 10

Zie https://www.amsterdam.nl/bestuur-organisatie/college/burgemeester/speeches/ voor de speech van de burgemeester bij de transatlantic mayoral dialogue op 15 en 16 november 2022.

Gemeente Amsterdam

Pagina 5 van 5 19 december 2022

Dit staat ook in relatie met de digitale wereld, die zoals we weten een grote rol speelt bij alle vormen van radicaliseringsprocessen. Personen komen online in aanraking met extremistisch gedachtegoed of bijvoorbeeld complottheorieën11 en vinden online gelijkgestemden. In digitale netwerken wordt extremistische content gedeeld en verder verspreid. De gemeentelijke aanpak is preventief, we willen voorkomen dat personen overgaan tot extremistisch geweld, een digitale signaleringsfunctie ontbreekt echter op dit moment. Sinds de coronacrisis zijn meer personen, geïnspireerd door complottheorieën, overgegaan tot intimidatie en/of geweld (online én offline) wat in sommige gevallen druk geeft op het functioneren van bestuurders, politici, journalisten en wetenschappers. De komende maanden beraden we ons op de wijze waarop we deze andere vorm van dreiging het hoofd kunnen bieden om bij te dragen aan een veilig Amsterdam voor iedereen. Voor de zomer van 2023 wordt u opnieuw hierover geïnformeerd.

Hoogachtend,

Femke Halsema Burgemeester

11 Complottheorieën over onderdrukking door een machthebbende elite spelen hierbij een belangrijke rol, en

kunnen volgens de NCTV inspireren tot extremistisch en terroristisch geweld (DTN 57).