Voortgang speerpunten Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden 2019-2022

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 14 januari 2022 Armoede en schuldhulpverlening Wethouder Moorman Directie Werk, Participatie en Inkomen, wpi@amsterdam.nl Voortgang speerpunten Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden 20192022

Geachte leden van de gemeenteraad, Het einde van de bestuursperiode nadert. Met deze brief kijken we in hoofdlijnen terug op onze armoede- en schuldenaanpak maar blikken we ook vooruit naar wat nodig is in de toekomst. Met het coalitieakkoord ‘Een nieuwe lente en een nieuw geluid’ zet het college in op het tegengaan van kansenongelijkheid, preventie en het scheppen van perspectief op een betere toekomst. Door structureel budget vrij te maken kon een basis worden gelegd voor de doorontwikkeling van onze aanpak. We willen waar mogelijk voorkomen dat Amsterdammers in armoede- of schulden belanden. Als dat toch gebeurt willen we hen helpen om hier zo snel mogelijk weer uit te komen. In de ‘Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden 2019 – 2022’ en het beleidsplan ‘Op weg naar Schuldenrust 2021-2025’ hebben we de bijbehorende maatregelen uiteengezet. Armoede en schulden komen zelden alleen Armoede en schulden hangen vaak samen met problemen op andere leefgebieden. Voor een effectieve aanpak is dan ook een goede intensieve samenwerking in het sociaal domein nodig. Daarvoor is de combinatie van de portefeuilles armoede, onderwijs en laaggeletterdheid een belangrijke aanjager geweest.

Met het versterken of ontwikkelen van een reeks maatregelen als de kindregelingen, de hulp van maatschappelijke organisaties, het familiepakket en ‘Gezonde financiële start jongeren’ hebben we de kansen voor kinderen en jongeren centraal gesteld. Verderop in deze brief geef ik u een toelichting op de stand van zaken van deze maatregelen. Maatschappelijke opgave is onverminderd groot door gevolgen coronacrisis en de toeslagenaffaire Halverwege deze bestuursperiode werden we geconfronteerd met de coronacrisis, en deze is van grote invloed geweest op onze stad. We hebben in 2021 en 2022 € 11,2 miljoen extra geïnvesteerd1 om schulden te dempen, armoede te verzachten en de ergste nood te ledigen. Tegelijkertijd kregen gemeenten een rol in de hersteloperatie Toeslagenaffaire en werd prioriteit gegeven aan de ondersteuning van gedupeerde ouders. Desondanks zorgt de crisis voor een breuk in onze dalende trend van het aantal en percentage minima2. Ook voor de coronacrisis zagen we al dat huishoudens met lagere inkomens steeds structureel geld tekort komen. Gemeentelijke 1 2

Herstelplan ‘Samen sterker uit de crisis’, d.d. 2 september 2020 Amsterdamse Armoedemonitor 2020, d.d. 29 november 2021

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 januari 2022 Pagina 2 van 11

armoederegelingen zijn hard nodig om minimahuishoudens volwaardig te laten meedoen aan onze samenleving. Dit betekent dat we, ondanks dat we nog geen toename zien van het beroep op schuldhulpverlening, alert moeten zijn en blijven investeren in preventie en vroegsignalering. Verderop in deze brief ligt ik u toe hoe we daar deze bestuursperiode aan hebben gewerkt middels het programma Schuldenrust. Bestaanszekerheid onder druk door toenemende inflatie De inflatie is in 40 jaar niet zo hard gestegen als in de afgelopen maanden en het is onzeker hoe dit de komende tijd verder ontwikkelt. De toegenomen inflatie zet de bestaanszekerheid van lagere inkomensgroepen nog meer onder druk. In het coalitieakkoord van het nieuwe kabinet is een verhoging van het minimumloon opgenomen, maar dit biedt op de korte termijn geen soelaas. De verhoging is relatief beperkt en is pas voorzien vanaf 2024. We zullen de gevolgen van de inflatie als college onder de aandacht blijven brengen bij het kabinet en aandringen op maatregelen. De kredietcrisis heeft laten zien dat schulden lang na-ijlen en mensen vaak pas heel laat hulp zoeken. Perspectief bieden is daarom een kernelement van onze aanpak. Als lokale overheid kunnen we niet alles maar door dichtbij de mensen te staan kunnen we wel degelijk een verschil maken.

De komende jaren staan we voor deze grote maatschappelijke opgave met minder middelen moeten aanpakken. Dit in een context waarin de doelgroep naar verwachting met 10%3 zal toenemen en een hogere inflatie dan in de afgelopen collegeperiode. Hieronder geef ik u op hoofdlijnen de stand van zaken van maatregelen binnen de armoede- en schuldenaanpak die deze bestuursperiode prioriteit hebben gekregen van het college. Via het ‘Jaarverslag schuldhulpverlening 2021’ wordt u dit voorjaar in nader detail geïnformeerd over de belangrijkste trends en sleutelindicatoren. Kansen voor kinderen en jongeren Ieder kind verdient de kans om zich – los van zijn of haar achtergrond – te ontwikkelen tot wie zij of hij kan of wil zijn. Met dit motto uit het coalitieakkoord stelt het college de kansen voor kinderen centraal. In de beleidskader ‘stad met uitzicht’ hebben wij de ambities voor de actielijn kansen voor kinderen en jongeren uitgesproken. Concreet betekent dit meer keuzevrijheid, meer maatwerk en eenvoudigere toegankelijkere regelingen. De stress die vaak gepaard gaat met geldproblemen heeft z’n weerslag op kinderen. Scholen zijn vaak dé plek waar signalen van armoede zichtbaar zijn. Onder de noemer ‘familiescholen’ werken we aan een sterkere integratie van het maatschappelijk werk op scholen; om te beginnen op scholen in wijken met veel armoede.

We werken toe naar een gefaseerde uitbreiding van de aanwezigheid van hulpverlening op scholen zodat ouders straks met al hun vragen over opvoeding of financiële problemen snel door te verwijzen naar de nodige ondersteuning. Kindregelingen De Stadspas is de afgelopen jaren flink doorontwikkeld. Aan het begin van elk schooljaar ontvangen ca 25.000 kinderen van 0 t/m 14 jaar de Kidsgids. De Kidsgids is bedoeld om kinderen op een laagdrempelige manier kennis te laten maken met het cultuureducatie aanbod in de stad 3

Onderzoek OIS

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 januari 2022 Pagina 3 van 11

en staat vol met cursussen dans, theater, muziek en andere disciplines. De kinderen kunnen zich tegen een kleine eigen bijdrage inschrijven bij een van cultuureducatie aanbieders. Stadspas vergoedt het eerste kwartaal van het lesgeld, het resterende lesgeld kan worden aangevraagd bij het Jongerencultuurfonds. Met de stadspas kunnen de kinderen ook de sportcontributie betalen en de vrijwillige ouderbijdrage kan op bijna alle basisscholen worden voldaan. Dit kan een opstap zijn om het gesprek te voeren over bijvoorbeeld onderliggende financiële problematiek. Verder zijn eind 2020 de kindbonnen aangesloten op de Stadspas en heten nu kindtegoed. De pas is nu ook als betaalmiddel te gebruiken. Hierdoor kan de klant het tegoed bij veel meer winkels besteden. Hiermee geven we meer bestedingsvrijheid aan de Stadspasbezitters. Ook kan het eenvoudiger worden gebruikt, want het tegoed wordt automatisch op de pas gezet4. We hebben tevens het kindtegoed voor kinderen op de basisschool verhoogd met 50 euro, gefinancierd vanuit de scholierenvergoeding. Tot slot hebben we in december 2021 voor ruim 25.0000 kinderen eenmalig het kindtegoed verhoogd vanwege de coronacrisis. Maatschappelijke organisaties Sinds de uitbraak van het coronavirus bevinden meer huishoudens zich in een financiële kwetsbare situatie, wat het geduld van veel Amsterdammers op de proef stelt.

Deze crisis heeft kansenongelijkheid tussen kinderen vergroot. Daarom hebben we in 2021 en 2022 extra middelen ingezet voor maatschappelijke initiatieven zoals stichting Leergeld Amsterdam, Stichting SINA en het Jeugdeducatiefonds. Zij kunnen in uiteenlopende situaties snel de noodzakelijke ondersteuning bieden aan kwetsbare kinderen5. Het familiepakket Het bestrijden van kansenongelijkheid tussen kinderen betekent aandacht voor de omgeving en het gezin waar kinderen in opgroeien. Voor scholen met veel leerlingen uit minimahuishoudens hebben we het Familiepakket ontwikkeld. Het Familiepakket bestaat uit verschillende onderdelen:  Inloopspreekuren van de Buurtteams op school  De stadspasvergoeding van de vrijwillige ouderbijdrage  Taallessen voor ouders (Taal en Ouderbetrokkenheid)  Voorlichting over minimaregelingen  De scholierencampagne  één Familiepakket- aanspreekpunt (de relatiemanager Familiepakket) vanuit de gemeente voor de scholen6. De inzet is om de ondersteuning zoveel mogelijk te bundelen en toe te werken naar een integrale gezinsondersteuning die de belangrijkste leefdomeinen bestrijkt. We willen het voor scholen en ouders eenvoudiger maken en de herkenbaarheid en inzetbaarheid van de Buurtteams vergroten.

4

Raadsinformatiebrief: Ontwikkeling Kinderkeuzepakket: Kindtegoed op de Stadspas, d.d. 23 juni 2021 Raadsinformatiebrief: Voortgang coronaoffensief armoede en schulden 2021 en 2022, d.d. 5 oktober 2021 6 Raadinformatiebrief: Armoedebestrijding op school: plan van aanpak Familiepakket ‘Meer kansen voor gezinnen’, d.d. 1 juni 2021 5

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 januari 2022 Pagina 4 van 11

De Buurtteammedewerkers hebben een goed netwerk en kennen de leefwereld van de gezinnen en zijn hierbij toegankelijk en goed te benaderen. In november 2021 zijn er 62 scholen geïnformeerd en op 34 scholen is het familiepakket geïntroduceerd. Het doel is om in het eerste kwartaal van 2022 98 scholen benaderd te hebben. De risico’s rondom eventuele nieuwe coronamaatregelen worden meegenomen in de aanpak. Het benaderen van scholen, uitleg en implementatie van familiepakket kost tijd. De capaciteit van de Buurtteams staat bovendien het afgelopen jaar al onder druk. Daarom hebben we de capaciteit sinds 1 november 2021 versterkt met in totaal 3 relatiemanagers waarvan 1 ook als coördinator fungeert. We zullen ons de komende periode inzetten op het volledig gebruik van het Familiepakket op de scholen die inmiddels al zijn benaderd. De doelstelling is om eind eerste kwartaal 2022 alle scholen met veel leerlingen uit minimagezinnen te bereiken. We zullen rekening houden met de fase waarin scholen zich bevinden en kijken hoe wij scholen hierbij kunnen faciliteren. In de volgende bestuursperiode zien wij als belangrijke aandachtspunt dat een integrale aanpak nodig is én dat de structurele oorzaken van armoede aangepakt moeten worden. We willen hierbij kijken naar alle leefgebieden van het gezin zoals gezondheid, leefstijl, opvoeding, schulden, taal en netwerk.

Gezonde financiële start jongeren De economische gevolgen van de coronacrisis maakt zichtbaar dat jongeren vaak nog een kwetsbare inkomenspositie hebben. Door flex- en/of 0-urencontracten, of via uitzendbureaus werken zij in sectoren die hard worden getroffen, zoals de horeca, de evenementenbranche of de kunstsector. Voor de crisis gaf 34% van de Amsterdamse jongeren tussen de 18 en 34 jaar aan schulden te hebben (OIS). Veel van de financiële problemen ontstaan als gevolg van de financiële verantwoordelijkheden die zij krijgen als ze 18 jaar worden. Het college heeft daarom binnen de actielijn ‘Gezonde financiële start jongeren’ een aantal nieuwe maatregelen ingezet. Jongerenschuldhulpverleners en jongerenadviseurs van de jongerenpunten werken nu intensiever samen: schuldsanering gaat hand in hand met werken aan ontwikkeling en ontplooiing door bijvoorbeeld het hervatten van een studie of stage waardoor er meer perspectief ontstaat op een schuldenvrije toekomst. Ten eerste hebben we in 2020 de aanpak Jongeren Schuldenvrije Start (JSS) gelanceerd. De aanpak richt zich op jongeren met problematische schulden. Jongeren werken onder begeleiding van jongerenschuldhulpverleners en jongerenadviseurs van het Jongerenpunt aan het oplossen van schulden en hun toekomstperspectief.

De tussentijdse resultaten die ik u vorig jaar juni deed toekomen lieten een positief resultaat zien op de beoogde werkzame elementen van de aanpak. Door de inspanningen op de mijlpalen zijn jongeren eerder schuldenvrij. Dit heeft een positief effect op de motivatie van jongeren om aan hun schulden te werken. Door de stabielere situatie en de begeleiding bij hun persoonlijke doelen zijn zij gemotiveerd te werken aan hun toekomstperspectief. Eind september 2021 waren 100 jongeren aangemeld voor een JSS-regeling bij de kredietbank. Over de voortgang van deze aanpak en de eindresultaten over 2021 informeer ik u eind februari 2022. Daarnaast is vanaf het schooljaar 2020-2021 het aantal lessen financiële educatie op het voortgezet onderwijs uitgebreid. Er kunnen meer lessen financiële educatie

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 januari 2022 Pagina 5 van 11

worden gegeven in het voortgezet onderwijs. De meeste aandacht gaat uit naar de onderwijssoorten vso, het praktijkonderwijs en het vmbo. Het college wil jongeren informeren over de overgang naar volwassenheid en stuurt daarom vanaf januari 2021 een verjaardagskaart over de veranderingen en verantwoordelijkheden die op hen afkomen en hoe zij hun weg naar hulp kunnen vinden mocht dat nodig zijn. Jaarlijks worden in Amsterdam zo’n 7000 jongeren 18 jaar. Zij krijgen te maken met grote veranderingen, namelijk financiële zelfstandigheid en lopen daardoor een verhoogd risico op financiële problemen. Zij zijn vanaf hun 18e jaar verplicht de premie voor hun zorgverzekering te betalen, zij kunnen rood staan bij de bank en een studielening aangaan bij de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO). Dit brengt een verhoogd risico op betalingsachterstanden en vervolgens schulden met zich mee. De meest voorkomende betalingsachterstanden bij jongeren zijn bij zorgverzekeraars, mobiele providers, maar substantiële informele schulden komen ook regelmatig voor. De verjaardagskaart is een checklist van zaken die jongeren moet regelen als ze 18 jaar worden, zowel financieel als op andere gebieden. De kaart verwijst naar de gemeente site ik word 18 en de app PingPing. De app PingPing biedt jongere een route langs de digitale loketten om hun zaken direct te regelen.

Momenteel wordt de app landelijk uitgerold en samen met andere gemeenten doorontwikkeld als app voor levensgebeurtenissen bij jongeren. Vanaf 1 januari zal de Jongerenschuldhulpverlening overgaan naar de Buurtteams. Deze transitie is aanleiding geweest het actieplan Jongeren en Geld dat samen met de Buurteams is opgesteld. U wordt hier in het voorjaar over geïnformeerd. Aandachtspunten in dit plan zullen liggen op de borging van intensieve jongeren schuldhulpverlening in de Buurtteams; verbinding met de sociale basis; de levensgebeurtenissen van jongeren zoals 18 jaar worden en van begeleid wonen naar zelfstandig wonen; een goede verbinding van budgetcoaches op de MBO scholen en de buurtteams en de doorontwikkeling van de aanpak Jongeren Schuldenvrije Start. Aanpak schuldenrust: voorkomen, klein houden en sneller oplossen De afgelopen periode hebben we geïnvesteerd in de verdere doorontwikkeling van het schuldhulpverleningsproces. Veel Amsterdammers zoeken té laat hulp, bijvoorbeeld omdat ze huiverig zijn voor een lang en zwaar traject. Dat is niet onterecht, want als ze eenmaal hulp zoeken moeten hulverleners vaak werken met gemiddeld 14 schuldeisers. Het is tijdrovend en ingewikkeld om met iedere schuldeiser afzonderlijke afspraken te maken terwijl incassomaatregelen ondertussen doorlopen.

Met het collectief schuldregelen weten we in samenwerking met de aangesloten schuldeisers steeds sneller een schuldregeling tot stand te brengen. De doorlooptijden bij onze gemeentelijke Kredietbank zijn hierdoor ook substantieel gedaald. We zijn er echter nog niet. Het schuldhulpverleningsproces is met name aan het begin nog té bewerkelijk waardoor deze voor veel mensen nog té lang duurt. De volgende stap is om het schuldhulpverleningsproces in de voorbereidingsfase te vereenvoudigen en versnellen zodat mensen ook sneller perspectief krijgen. In het programma schuldenrust werken we met schuldeisers en partners zoals de NVVK aan pilots zoals de Pauzeknop en de renteloze sociale lening aan de doorontwikkeling van het schuldhulpverleningsproces. De lancering van het programma ging direct gepaard met een brede set aan maatregelen:

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 januari 2022 Pagina 6 van 11

Schulden voorkomen - Intensivering Vroegsignalering Een belangrijke maatregel in reactie op de coronacrisis was de intensivering van de aanpak Vroegsignalering. Deze maatregel had als doel om schuldenproblematiek te voorkomen door extra in te zetten op het zo snel mogelijk in beeld krijgen van betalingsachterstanden en daarover in contact te komen. Dit levert resultaat op, want het gemiddelde gesaneerde schuldbedrag was in 2020 €26.755,- en zakt naar verwachting in 2021 tot ongeveer €24.200,-. Hiermee ligt Amsterdam ver onder het landelijke gemiddelde wat tegen de € 40.000,- ligt. Via de Amsterdamse aanpak Vroegsignalering worden er jaarlijks zo’n 25.000 bewoners benaderd en het aantal nieuwe samenwerkingen met schuldeisers blijft stijgen. Sinds de wijziging van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) van 1 januari 2021 zijn er meer dan 57 nieuwe partners (energieleveranciers, zorgverzekeraars en particuliere verhuurders) bijgekomen7 en naar verwachting groeit dit aantal verder door in 2022. De definitieve eindresultaten van de aanpak Vroegsignalering in 2021 ontvangt u via het jaarverslag schuldhulpverlening in het eerste kwartaal van 2022. Een succesfactor is de continuïteit waarmee Amsterdam inzet op Vroegsignalering. De aanpak heeft al meer dan 10 jaar kunnen ontwikkelen en uitbreiden waardoor we in Amsterdam ver vooruit lopen op andere gemeentes.

Volgens onderzoek van Divosa8, uitgevoerd bij 139 gemeenten, lukt het gemiddeld in 17% van de gevallen om contact te leggen op basis van een melding. In Amsterdam ligt dat percentage veel hoger. In het lopende jaar bereiken we ruim boven de 70% van de opgepakte meldingen via de Vroeg Eropaf-aanpak. Dat wil zeggen dat er contact is gelegd met de bewoner en hulp is aangeboden. Slechts 5% van deze groep weigert vervolgens hulp. Deze intensieve aanpak lijkt dus zijn vruchten af te werpen maar daar is ook een bijpassend budget voor nodig, zeker als het aantal samenwerkingspartners en meldingen voorlopig blijft stijgen. Bij de wetwijziging heeft het Rijk geen extra middelen verstrekt aan de gemeenten, terwijl de oplopende meldingen wel tot extra kosten leiden. Voor gemeenten die nog een aanpak Vroegsignalering moeten ontwikkelen is dit een probleem maar ook voor Amsterdam kan dit op termijn tot een knelpunt leiden. Het college zal hier via de VNG en de G4 meer aandacht voor vragen bij het Rijk. Nog een positieve ontwikkeling is de sterke teruggang van woningontruimingen door de nauwe samenwerking met woningcorporaties. Met hen hebben we een sluitende aanpak ontwikkeld om huurachterstanden en huisuitzettingen om financiële redenen zoveel mogelijk te voorkomen. De verwachting is dat we het jaar 2021 afsluiten met ongeveer 35 woningontruimingen van corporaties om financiële redenen.

Dat waren er in 2009 nog 800. Ook de opdrachten tot ontruiming zijn afgenomen en liggen nu rond de 900. Dat is nog maar één derde van het aantal 4 jaar geleden.

7

Tussenstand medio november 2021 Divosa: Monitor Vroegsignalering Schulden

8

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 januari 2022 Pagina 7 van 11

Met Vroegsignalering bieden we proactief hulp aan mensen met betalingsachterstanden. Ondanks de stijgende meldingen bij de gemeente vindt nog niet iedereen de hulp die hij nodig heeft. De gemeente wil optimaal gebruik maken van de experimenteerruimte die de Wgs ons biedt, om betere indicatoren te ontwikkelen voor Vroegsignalering en verschillende doelgroepen in beeld te krijgen. Wij nemen daarom deel aan alle experimenten op gebied van Vroegsignalering. Zo starten we bijvoorbeeld per 1 januari 2022 experimenten met gemeentelijke belastingen en hypotheekschulden. Al vele jaren zijn we extra attent op (het ontstaan van) schulden bij Amsterdammers in de bijstand. Bij een signaal van een klantmanager, van een schuldeiser of bij bankbeslag organiseren we direct een budgetadviesgesprek op uitnodiging van de klantmanager. Jaarlijks spreken we ruim 3000 bijstandsgerechtigden op deze manier voor de eerste keer. Vaak zijn de problemen nog klein en kunnen we die snel oplossen, maar ruim 20% krijgt daarna een schuldhulptraject aangeboden. We willen hiermee de kans op participatie en werk vergroten. Het is dan ook goed om te zien dat het aantal bijstandsgerechtigden met bankbeslag of een CAK-schuld verder is teruggedrongen. Naar aanleiding van de start van de coronacrisis hebben we ook de economisch daklozen bij deze aanpak betrokken.

Ook het bereik van onze minimaregelingen onder deze doelgroep is bijna volledig. Bestaanszekerheid is meer dan het hebben van een bijstandsuitkering. De intensivering van Vroegsignalering heeft naar alle waarschijnlijkheid een bijdrage kunnen leveren om te voorkomen dat er een toename zichtbaar is in het aantal Amsterdammers met problematische schulden tijdens de coronacrisis. Tegelijkertijd zien we wel een stijgende vraag naar informele zorg. Om te voorkomen dat schulden problematisch worden kunnen vrijwilligers een belangrijke rol spelen. Vrijwilligers kunnen preventief een rol vervullen door hulp te bieden bij kleine financiële problemen om zo schulden te voorkomen. Daarnaast kunnen zij gedurende een schuldhulptraject een steuntje in de rug bieden en/of in de nazorg helpen om herhaling te voorkomen. Het is dus belangrijk dat een Amsterdammer met financiële problemen snel gekoppeld kan worden aan een bekwame vrijwilliger indien daar behoefte aan is. Daarnaast levert dit ook veel inzicht en bewustwording op voor de vrijwilliger zelf. Het college wil vanaf 1 januari 2022 actief aan de slag om een impuls te geven aan het Amsterdamse vrijwilligersnetwerk in de financiële ondersteuning van Amsterdammers. In het eerste kwartaal van 2022 wordt een actieplan opgesteld met stedelijke en gebiedsgerichte ontwikkelafspraken.

Het is belangrijk dat Amsterdammers met financiële problemen kunnen rekenen op bekwame informele en laagdrempelige ondersteuning wanneer zij daar behoefte aan hebben. Schulden klein houden – Pilot Pauzeknop Amsterdam is een voorloper bij de ontwikkeling van effectieve maatregelen om schulden klein te houden. Een nieuw instrument waar we als onderdeel van het programma Schuldenrust mee experimenteerden was de Pauzeknop. Het doel van de Pauzeknop is om aan het begin van een schuldhulpverleningsproces zoveel mogelijk rust te creëren. Als de Pauzeknop wordt ingezet stoppen alle incasso- en invorderingsactiviteiten voor een periode van minimaal vier maanden. Dit kan de drempel verlagen om hulp te zoeken en in deze periode kan een hulpverlener de schuldensituatie in kaart brengen en een passende oplossing vaststellen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 januari 2022 Pagina 8 van 11

In 2020 hebben we de Pauzeknop voor 50 Amsterdammers ingezet. De deelnemers hadden gemiddeld 8 schuldeisers en waren vrijwel unaniem positief over het instrument. De eerste ervaringen over de toepassing van de Pauzeknop zijn dat het voor verschillende Amsterdammers een relevant instrument kan zijn. Dat geldt ook voor ondernemers. De ondernemers die aan de pilot deelnamen hadden vaak te maken met administratieve problemen, maar wilden hun betalingsproblemen graag oplossen. Een periode van rust om overzicht te creëren door de inzet van de Pauzeknop droeg daaraan bij. In de praktijk bleek ongeveer twee van de drie schuldeisers met Pauzeknop-verzoeken in te stemmen. In deze pilotfase is gebleken dat het resultaat van een ingezette Pauzeknop toegevoegde waarde heeft. Het proces van uitvoering is daarbij nog erg arbeidsintensief voor de hulpverleners. Het nieuwe instrument vraagt om extra toelichting en schuldeisers moeten nog afzonderlijk benaderd worden met het verzoek om mee te werken. Daarom is het zaak om onze pijlers nu te richten op meer landelijke bekendheid. De Pauzeknop kan pas echt een succes zijn als het instrument breder en door meer schuldeiser wordt toegepast. Het college is daarom voornemens om aanjager te blijven van de Pauzeknop, met als partner de brancheorganisatie NVVK en partijen die soortgelijke pilots uitvoeren.

Gezamenlijk zullen we de doorontwikkeling van de Pauzeknop in gang zetten, zodat we komen tot een landelijk pauzeknop-instrument. De NVVK heeft in het bijzonder mogelijkheden om bij te dragen aan meer bekendheid over het instrument, om afspraken met schuldeisers over medewerking te maken en om aansluiting op een digitale infrastructuur (Schuldenknooppunt) te faciliteren. We gaan daarom op korte termijn in gesprek met relevante betrokkenen en streven ernaar om nog in 2022 een instrument te lanceren dat op landelijke schaal kan worden ingezet. Schulden klein houden – Sociaal werkgeverschap Het college heeft geïnvesteerd in een nieuwe gerichte aanpak om sociaal werkgeverschap te stimuleren. Meer dan de helft (62%) van de werkgevers heeft medewerkers met schulden. Een werknemer met schulden en financiële stress is vaker ziek en minder productief. Werkgevers hebben een sleutelpositie om deze medewerkers te helpen. Dat levert winst op voor de werknemer én voor de werkgever. Als onderdeel van de aanpak Sociaal Werkgeverschap is onder andere een gerichte communicatiecampagne georganiseerd. In samenwerking met vooroplopende werkgevers is een online toolkit ontwikkeld waarmee werkgevers handvatten voor ondersteuningsmogelijkheden krijgen aangereikt en waarmee ze hun medewerkers kunnen informeren over hulpaanbod. Ook zijn er voorlichtingen en trainingen gegeven aan managers.

Met name voor de werkende minima is deze samenwerking met werkgevers van groot belang. Schulden klein houden – De schuldenrustlening De Schuldenrustlening is een speciaal krediet met een lage rente voor een selectieve doelgroep met een schuld die nog klein is: maximaal €5.000,-. Het doel is dat Amsterdammers dankzij de lening een snelle oplossing krijgen voor beginnende betalingsachterstanden. Dat zorgt voor rust, maar is ook waardevol voor schuldeisers. Die houden zo vaak een groter bedrag over dan wanneer iemand een beroep moet doen op een saneringskrediet. Sinds het begin van 2021 is de

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 januari 2022 Pagina 9 van 11

Schuldenrustlening in het werkproces van hulpverleners geïmplementeerd en wordt de lening verstrekt. Er is daarbij extra communicatie verspreid om hulpverleners bekend te maken met het nieuwe product. De eerste belangrijke stappen zijn zodoende gezet en in de komende periode zullen we het gebruik en het resultaat van de lening verder monitoren. Schulden sneller oplossen – Doorontwikkelen collectief schuldregelen De voorbereidingsfase van een schuldhulptraject is zeer tijdrovend. Het college ziet het als belangrijke opgave om deze voorfase te verkorten, zonder dat dit ten koste gaat van de kwaliteit. Daarom is Amsterdam een van de trekkers geweest van collectief schuldregelen. Collectief schuldregelen betekent dat we met zoveel mogelijk schuldeisers afspreken dat zij bij voorbaat akkoord gaan met een minnelijke schuldregeling van de Kredietbank Amsterdam. Dit is een enorme versneller in de schuldhulpverlening. Het aantal schuldeisers dat zich hierbij heeft aangesloten is in de afgelopen jaren flink gegroeid: in 2018 hadden we met 20 schuldeisers afspraken, inmiddels zijn dat er meer dan 40, mede dankzij de inzet van de NVVK. De doorlooptijd om tot een succesvol schuldhulpverleningstraject te komen, vanaf de start van het dossier tot en met de saneringsaanvraag bij de Kredietbank, hebben we daardoor kunnen verkorten van 528 in 2018 tot gemiddeld 439 dagen in 2020.

Naar verwachting zal dat ook in 2021 het geval zijn. Schulden sneller oplossen – uitbreiding schuldhulpverlening aan ondernemers De uitbreiding van schuldhulpverlening aan ondernemers is een speerpunt van het programma Schuldenrust. Onder andere via het actieplan Veerkracht heeft het college daar concrete acties voor ondernomen. Het streven is om schulden voor deze specifieke doelgroep beter en sneller op te lossen. Al voordat de coronacrisis uitbrak was dat een aandachtspunt van het college, maar de urgentie ervan is sindsdien alleen maar toegenomen. Het is waardevol gebleken dat onze aandacht voor deze groep er was en dat we sinds september 2020 zowel zijn gaan samenwerken met een extra gespecialiseerd schuldhulpverleningsbureau9 als dat we de capaciteit bij de afdeling Ondersteuning Ondernemers en de Buurtteams hebben uitgebreid, waarmee we meer deescalerende dienstverlening konden organiseren. Daardoor is er meer capaciteit en flexibiliteit ontstaan om in te spelen op de specifieke hulpvragen van ondernemers. Ook rondden we begin 2020 een onderzoek naar de schuldhulpverlening aan ondernemers af met een klantenreis als resultaat. Op basis daarvan zijn verbeteringen in de reguliere keten doorgevoerd.

Met name de samenwerking tussen de maatschappelijk dienstverleners (Buurtteams), de afdeling Ondersteuning Ondernemers (gemeente) en de gespecialiseerde schuldhulpverlening is geïntensiveerd. Er is op alle fronten meer kennis en er is bijvoorbeeld een warme overdracht tussen de betrokken partijen, inclusief een gezamenlijk driegesprek met de klant, wanneer die behoefte er is.

9

De gespecialiseerde schuldhulpverlening wordt sinds september 2020 verzorgd door Zuidweg & Partners en Kram & Meersma.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 januari 2022 Pagina 10 van 11

Toetreding tot Schuldeiserscoalitie Een laatste mijlpaal die breed bijdraagt aan meer schuldenrust is dat we samen met de gemeente Rotterdam als eerste publieke schuldeiser zijn toegetreden tot de Schuldeiserscoalitie. Als gemeente lopen we hiermee voorop en onze toetreding is een belangrijke stap richting een socialer incassobeleid van onze eigen organisatie. Tegelijkertijd is het een stimulans voor de ontwikkeling van een bredere maatschappelijke beweging die het college belangrijk vindt om te stimuleren. Dat alle aangesloten organisaties, in het bijzonder veel private schuldeisers zoals Bol.com, T-Mobile en Vodafone Ziggo, maar ook semipublieke partijen zoals Achmea, Menzis en CZ, de sociale uitgangspunten van het Ethisch Manifest10 toepassen en onderling steeds meer samenwerken is waardevol. Alleen samen kunnen we het verschil maken om financiële problematiek in een vroeg stadium te signaleren en hulp te bieden zodat curatieve schuldhulpverlening overbodig blijft. Een win-win voor iedereen met geldproblemen én de schuldeisers. Als gemeente blijven we reflecteren op ons eigen incassobeleid met als uitgangspunt dat er voor iedere schuld een oplossing is. Dat doen we zowel binnen het domein van gemeentelijke belastingen als binnen het sociale zekerheidsdomein en in goede onderlinge afstemming.

Over de geïntensiveerde samenwerking tussen Armoedebestrijding en Belastingen en verbeteringen in de dienstverlening die dat opleverde is de raad op 9 september geïnformeerd in de brief Samenwerking Armoedebestrijding en Belastingen. Een mijlpaal was dat we in 2020 door betere data-uitwisseling 1.195 WPI-klanten automatische kwijtschelding konden toekennen. Recentelijk zijn vooral binnen het sociale zekerheidsdomein nieuwe maatregelen doorgevoerd. Het afzien van de preferente positie bij het tot stand komen van een minnelijke regeling en het deelnemen aan collectief schuldregelen zodat minnelijke regelingen sneller tot stand komen zijn waardevol. Over de recente ontwikkelingen wordt de raad nader geïnformeerd bij de bekendmaking van nieuwe beleidsregels Handhaving op 1 februari 2022. Met deze brief hoop ik u voldoende te hebben geïnformeerd over de stappen die gedurende deze bestuursperiode zijn gemaakt om ons armoedebeleid te versterken maar ook over waar voor de volgende bestuursperiode nog een behoefte ligt. Met onze aanpak hebben we beoogd het maximale te doen om minimahuishoudens volwaardig mee te laten doen aan onze samenleving en perspectief te bieden op een armoede- en schuldenvrij bestaan. Corona heeft de Amsterdamse opgave nog zwaarder gemaakt waardoor de verwachting is dat het aantal minima volgend jaar na jaren van een dalende trend weer zal stijgen.

Dat terwijl we bij ongewijzigd beleid, vanaf 2023 te maken krijgen met een structurele teruggang in budget. De bestaanszekerheid van een steeds grotere groep staat onder druk. De sociale zekerheid is niet (meer) toegerust op wat nodig is bij een steeds flexibelere arbeidsmarkt en de veranderende maatschappij. De strakke kaders van

10

Alle organisaties die zijn aangesloten bij de Schuldeiserscoalitie hebben het Ethisch Manifest van de coalitie ondertekend. In dit manifest staan tien uitgangspunten die zoveel mogelijk in de incassopraktijk worden toegepast. Belangrijke overkoepelende uitgangspunten zijn dat de mens centraal komt te staan en dat schuldeisers rekening houden met de persoonlijke situatie van schuldenaren.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 14 januari 2022 Pagina 11 van 11

landelijke wet- en regelgeving en zeker de Participatiewet beperkt de speelruimte van de gemeente. De verwachting is dat landelijke ontwikkelingen ons lokale armoedebeleid de aankomende tijd sterk zullen beïnvloeden. In de volgende bestuursperiode zullen we hier dan ook op moeten anticiperen samen met andere beleidsterreinen zoals inkomen, wonen en zorg. Gezamenlijk zullen we moeten blijven investeren in de armoede- en schuldenaanpak zodat we ook de komende jaren een stad blijven met uitzicht en perspectief.

Hoogachtend, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Armoede en schuldhulpverlening

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl