Volksinitiatief Eerlijke kansen op sociale huurwoningen

Eerlijke kansen op sociale huurwoningen

Samenvatting In Amsterdam is de kans groter dat je de loterij wint dan dat je – zonder urgentie of voorrang – een sociale huurwoning van een corporatie toegewezen krijgt. Dit is geen toeval, maar het gevolg van jarenlange politieke keuzes van de Gemeente Amsterdam. Door dit beleid is reageren op een sociale huurwoning voor Amsterdammers zonder urgentie of voorrang feitelijk zinloos. Tienduizenden mensen die een woning nodig hebben, vallen hierdoor structureel buiten de boot. Maar deze Amsterdammers – in welke verschijningsvorm dan ook - zijn geen restcategorie. Zij maken deel uit van de fundamenten van ons Mokum. Dit initiatief pleit voor een evenwichtigere verdeling tussen voorrangsgroepen en andere woningzoekenden, waarbij minimaal 25 procent van de vrijkomende zelfstandige corporatiewoningen beschikbaar komt voor Amsterdammers zonder urgentie of voorrang. Niet incidenteel, maar structureel – geldend voor alle stadsdelen en het hele jaar door. Zodat iedereen een eerlijke kans krijgt op een passende woning. Dit initiatief is ingediend door vijf Amsterdammers uit verschillende stadsdelen met verschillende achtergronden, leeftijden en levensverhalen. Wat ons verbindt, is de overtuiging dat het systeem voor de toewijzing van sociale huurwoningen eerlijker moet worden.

1. Inleiding: Het probleem in context De woningmarkt in Amsterdam piept en kraakt, en voor tienduizenden Amsterdammers zonder voorrang- of urgentiestatus is een sociale huurwoning inmiddels onbereikbaar geworden. Van de gemiddeld 8000 zelfstandige sociale huurwoningen van corporaties die jaarlijks vrijkomen, worden er jaarlijks slechts 20 aangeboden aan mensen zonder voorrang of urgentie. Dit is een harde realiteit die tienduizenden Amsterdammers die aangewezen zijn op een sociale huurwoning elke week ervaren. Door de keuzes van de gemeente Amsterdam worden sociale huurwoningen voornamelijk toegewezen aan mensen met een urgentie- of voorrangstatus, waardoor de reguliere Amsterdammer – in welke verschijningsvorm dan ook- wordt buitengesloten1. Wij vinden dit niet langer houdbaar, niet langer uit te leggen en daarmee onacceptabel. Ook deze groep

1

Met reguliere Amsterdammers worden mensen zonder urgentie of voorrang bedoeld.

1

Amsterdammers vormen namelijk het hart van onze stad en verdienen een eerlijke kans op een sociale huurwoning van corporaties.

2. Beleid van de Gemeente Amsterdam: Hoe zijn we hier beland? Om te begrijpen waarom bijna geen sociale huurwoningen naar Amsterdammers zonder voorrang of urgentie gaat, is het belangrijk om naar het beleid van de gemeente Amsterdam te kijken. We belichten twee aspecten. Ten eerste het gevoerde beleid rondom voorrangs- en urgentieregelingen en ten tweede de gevolgen voor de samenstelling van de stad als geheel.

a. Beleid rondom voorrangs- en urgentieregelingen De gemeente Amsterdam heeft jaren geleden een systeem van voorrangs- en urgentieregelingen geïntroduceerd. Dit betekent dat bepaalde woningzoekenden sneller een woning kunnen krijgen – urgentie bij ernstige situaties, voorrang voor specifieke groepen. Hoe terecht het ook is dat sommige groepen voorrang of urgentie krijgen, heeft dit beleid het ongewenste gevolg dat de reguliere woningzoekende Amsterdammer al jaren geen kans maakt. Waar groepen met urgentie en voorrang wel een woning krijgen, is dit voor de reguliere woningzoekende bijna onmogelijk geworden. Dit is vooral problematisch omdat de gemeente Amsterdam bijzonder veel voorrangsen urgentieregelingen kent. In Amsterdam zijn maar liefst 19 urgentieregelingen en 16 voorrangsregelingen. Veel meer dan de omringende gemeenten waarmee Amsterdam een metropoolregio vormt. Door de krapte op de huizenmarkt hebben de voorrangs- en urgentielijsten een zichzelf versterkend effect. De lijsten lopen vol en bijna alle sociale huurwoningen gaan naar mensen met voorrang of urgentie.

b. (On)gedeelde stad Het blijkt bovendien dat door het voornamelijk toekennen van woningen aan mensen met urgentie en voorrang, de tweedeling in de stad wordt vergroot en de sociale balans verder uit evenwicht raakt. Enerzijds zijn er steeds duurdere koopwoningen en vrije sector huur en anderzijds zijn er de sociale huurwoningen van corporaties met mensen in een kwetsbare positie. De middengroepen delven hierbij het onderspit en verdwijnen steeds meer uit de stad. Hierdoor dreigt steeds meer een stad te ontstaan waarin geen middengroepen meer wonen. 2

c. Afsluitend ten aanzien van beleid Dat het toewijzingsbeleid een politieke keuze is, blijkt uit het feit dat beleid door de Gemeenteraad in Amsterdam is vastgesteld. In een interview heeft de voorzitter van de Amsterdamse Federatie van Woningcorporaties (AFWC) de suggestie geopperd om een percentage woningen, bijvoorbeeld een kwart, te reserveren voor mensen zonder voorrang of urgentie. 2 Deze suggestie was, samen met de persoonlijke observaties en ervaring van de initiatiefnemers, de inspiratie voor dit initiatief.

3. Cijfers en data: De werkelijkheid van woningzoekenden in Amsterdam

a. Beschikbare woningen De totale omvang van sociale huurwoningen in de gemeente Amsterdam bedraagt ongeveer 170.000 zelfstandige sociale huurwoningen van corporaties oftewel 35 procent van het totaal aantal woningen. Een percentage dat hoger ligt dan in omringende gemeenten. Hiervan komen er gemiddeld ongeveer 8.000 per jaar beschikbaar. Dit is het jaarlijkse aantal vrijkomende zelfstandige sociale huurwoningen van corporaties in Amsterdam (exclusief wooneenheden voor studenten). Bijna alle 8.000 zelfstandige sociale huurwoningen van corporaties gaan naar mensen met urgentie of voorrang. We zien bovendien dat het aantal beschikbaar gekomen zelfstandige sociale huurwoningen van corporaties na een kleine stijging in 2021 weer is gaan dalen. Een zorgwekkende ontwikkeling.

b. Wachttijden reguliere woningzoeker Woningzoekenden wachten gemiddeld 12 jaar of langer voor ze überhaupt in aanmerking komen voor een sociale huurwoning. 12 jaar geeft echter een vertekend beeld, doordat mensen met urgentie of voorrang worden meegenomen in de berekening van deze wachttijd. Mensen die kort op de wachtlijst staan met urgentie of voorrang halen zo de gemiddelde wachttijd flink naar beneden. Wanneer we kijken naar mensen die geen urgentie of voorrang hebben dan is de wachttijd oneindig lang. De groep die jaarlijks zoekt ligt op ongeveer 122.500. Dit maakt 2

De Telegraaf, gepubliceerd op 2 november 2023.

3

dat als de reguliere woningzoekende geen voorrang of urgentie verkrijgt de kans om ooit een zelfstandige sociale woning van een corporatie te bemachtigen is vrijwel nihil, tenzij je een manier vindt om op de lijst met urgentie- of voorrangsregelingen te komen. Wanneer we inzoomen op de reguliere woningzoeker, dan zien we dat verschillende groepen in de knel zitten. Er bestaan onder andere voorrangsregelingen voor senioren, gezinnen en jongeren. Hierdoor zijn Amsterdammers van 28 jaar en ouder zonder kinderen één van de groepen die in de knel zitten. Deze groep komt pas in aanmerking voor een voorrangregeling als ze minimaal 55 zijn. Zij komen dan in aanmerking voor een seniorenwoning. Als deze groep in een reguliere woning terecht wil komen, dan moeten ze oneindig wachten op een passende woning. Met passend wordt in dit kader een woning bedoeld die passend is qua grootte. Om er zorg voor te dragen dat Amsterdammers een woning krijgen die bij ze past, vindt dit initiatief het van belang dat de passendheidsregels voor wat betreft grootte van toepassing blijven. Zo komen bijvoorbeeld grotere woningen bij gezinnen en kleinere woningen bij alleenstaanden terecht.

4. Urgentie: Geen evenwichtig beleid Voor tienduizenden reguliere woningzoekenden is de huidige situatie uitzichtloos. Ze kunnen of niet huren, of niet doorschuiven naar een passend huis. Deze Amsterdammers zoeken wekelijks op WoningNet en reageren op 2 woningen per week om in ieder geval punten te halen. Elke week weten zij dat ze geen kans maken. Elke week hebben zij weer ijdele hoop. Elke week worden ze geconfronteerd met het huidige beleid en de effecten die het op hun dagelijks leven heeft. De kansen van Amsterdammers zonder urgentie of voorrang worden aanzienlijk beperkt. Zij kunnen in Amsterdam geen gezin stichten, kunnen na een scheiding nergens terecht, kunnen niet bij hun (klein)kinderen of werk in de buurt gaan wonen. Ook voor mensen die al een woning hebben en om persoonlijke redenen naar een andere woning of buurt willen verhuizen is hiervoor geen mogelijkheid. Jaar in, jaar uit, maken zij geen reële kans op een zelfstandige sociale huurwoning van een corporatie. De tijd van nietsdoen, vingerwijzen of nader onderzoek is voorbij. Het is tijd voor actie. Het is tijd voor verandering. Het is tijd voor een eerlijker systeem. Door het gevoerde beleid is de situatie voor veel Amsterdammers uitzichtloos. Dit willen wij veranderen. Wij willen een evenwichtigere verdeling met een eerlijkere balans tussen urgentie- en voorrangsgevallen en reguliere woningzoekenden.

Dit draagt bij aan een rechtvaardige en gezonde stad.

4

5. Het initiatief: Eerlijke kansen op sociale huurwoningen Minimaal 25 procent van de vrijkomende zelfstandige sociale huurwoningen van corporaties wordt gereserveerd voor reguliere Amsterdamse woningzoekenden zonder urgentie of voorrang. Dit percentage wordt gelijkmatig verdeeld over de stadsdelen en periodes in het jaar, zodat iedere Amsterdammer een eerlijke kans krijgt op een passende woning qua grootte en toegankelijkheid. Periodiek wordt bekeken of dit percentage verder omhoog kan.

Contact 25voor020@gmail.com 25voor020 • Instagram photos and videos 25voor020 (@25voor020.bsky.social) — Bluesky 25voor020 (@25voor020) / X

5