Verslag Collectief Kapitaal Amsterdam (Denise Harleman)

Collectief Kapitaal Amsterdam 2020 - 2023

1 op de 6 mensen in Nederland is bestaansonzeker. Welke verantwoordelijkheid dragen we als burgers voor dit probleem? Hoe zijn we ermee verbonden? En welke rol spelen we in de oplossing? Collectief Kapitaal zoekt het uit!

Wie zijn wij?

Collectief Kapitaal (CK) is een burgerbeweging die strijdt voor een samenleving waarin geen mens hoeft te vechten voor zijn bestaan. Collectief, omdat we bestaanszekerheid zien als een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid. We zijn allemaal onderdeel van een en hetzelfde systeem en dat systeem zorgt tegelijkertijd voor grote verschillen in de uitwerking ervan op onze persoonlijke levens. Dat is onrechtvaardig. Wij onderzoeken hoe onze eigen denkbeelden, overtuigingen en waarden dit systeem in stand houden. Op welke manier zijn we onderdeel van een cultuur waarin sommige mensen stelselmatig worden ondergewaardeerd en minder worden beschermd? Met meer dan 2000 mensen door heel Nederland, mensen met heel verschillende achtergronden en levenservaringen, bouwen we aan een nieuw verhaal. Van onderaf zetten we de samenleving in beweging.

Wat doen we?

In de afgelopen jaren heeft CK verschillende acties ondernomen met als doel een samenleving te organiseren waarin ieder mens bestaanszeker is. In Amsterdam bouwden we een collectief van meer dan 400 Amsterdammers. 100 daarvan zetten zich wekelijks actief in om die beweging van verandering aan steeds meer kracht te laten winnen. Ook gaven we in 2021 structurele, onvoorwaardelijke financiële steun aan vijf Amsterdammers die wonen in Amsterdam-Noord. En in 2023 starten we daar opnieuw mee. Ditmaal ontvangen acht Amsterdammers in Amsterdam-Noord een jaar lang E1.000 gedurende 12 maanden. De collectieve actie(s) die we ondernemen zijn in zekere zin een verbeelding van een ideaal. Met onze actie van het geld inzamelen en herverdelen communiceren we onze wens dat ieder mens recht heeft op een toereikend inkomen. En dat bij dat recht vertrouwen hoort, waardigheid. En met het bouwen van lokale collectieven plaatsen we gemeenschappelijkheid aan de basis van de transitie naar een samenleving waarin geen mens hoeft te vechten voor zijn bestaan.

Wat bedoelen we als we het over bestaanszekerheid hebben?

Bestaanszekerheid gaat over meer dan geld. En omdat we ons realiseren dat de definitie van een probleem ook de oplossing bepaalt, nemen we de ruimte om collectief stil te staan bij en te leren over de betekenis van dit woord. We hebben geen eenduidige definitie maar zijn samen op zoek. Door acties, gesprekken en gezamenlijk onderzoek en leren, proberen we achter de betekenis van bestaanszekerheid te komen. Vaak wordt bestaansonzekerheid begrepen als een individueel tekort aan iets (wonen, inkomen bijvoorbeeld). In 2020 richtten we Collectief Kapitaal (onder andere) op om van geld een

gemeenschappelijk goed te maken, zodat we dat met elkaar konden delen. Door het doen van deze actie, hebben we ervaren dat bestaanszekerheid veel meer is dan de ervaring van een individueel tekort en/of genoeg. Bestaanszekerheid komt ook tot stand in de interactie met anderen. Machtstructuren, negatieve denkbeelden, onwaardige bejegening: het zijn vormen van interactie die een grote invloed hebben op de ervaring van bestaanszekerheid. Bestaanszekerheid is sterk gekoppeld aan de ervaring van bestaansrecht. Een recht dat veel mensen in onze samenleving niet ervaren. Bestaansrecht is dat jij evenveel recht hebt op een veilig leven als een ander. Op een dak boven je hoofd. Op een huis zonder schimmel. Op een gezonde leefomgeving. Bestaansrecht is dat jij niet iedere dag hoeft te bewijzen dat je niet lui bent. En al helemaal geen fraudeur. Bestaansrecht is dat er wordt geluisterd als je praat. Dat je wordt gehoord en gezien voor de waarde die je hebt als mens. Het aanpakken van bestaansonzekerheid vraagt naast een beleidsmatige aanpak ook iets anders van ons. Een spiegel. Hernieuwde aandacht voor de kwaliteit van onze relaties. En de vraag wie we met elkaar wíllen zijn.

Want welke mensen zijn een plek in deze samenleving eigenlijk waard? De antwoorden op die vraag nu vormen de bouwstenen van onze huidige samenleving, die helaas uitgaat van een tweedeling waarin de ene groep de dienst uitmaakt en de ander het gevoel heeft geen recht van bestaan te hebben. En dus zien wij het vormen van een nieuwe gemeenschap als de bron van verandering. Daar – in de samenkomst van mensen die elkaar niet vanzelfsprekend ontmoeten en die elkaar confronteren met denkbeelden over en weer: daar ligt het fundament voor een nieuw verhaal over wie wij als samenleving kunnen zijn.

De ontstaansgeschiedenis van Collectief Kapitaal 2020: Initiatiefnemer Denise Harleman broedt op een plan om meer solidariteit vorm te geven in de huidige samenleving. Solidariteit gaat bij Collectief Kapitaal niet over helpen. Het gaat niet over de kloof overbruggen of zorgen dat mensen ‘ aansluiting’ kunnen vinden bij ‘de rest’. Onze solidariteit gaat over het leren begrijpen dat er een relatie is tussen jouw eigen positie en die van de ander. Dat we ons ervan bewust worden dat onze levens verschillen en dat we toch veel met elkaar gemeen hebben. 2021: 100 mensen geven geld waarmee 5 mensen in Amsterdam gedurende 8 maanden 1000 euro per maand krijgen. Iedereen die zich aansluit, gaat met elkaar in gesprek hoe deze actie ‘inkomen delen precies uitgevoerd moet worden. Er wordt een bedrag gereserveerd om de acties mogelijk te maken en de organisatie op poten te krijgen. Om de beweging te vergroten wordt de publiciteit gezocht. 2022: 1000 mensen geven geld om 8 mensen in Amsterdam en 8 mensen in Rotterdam gedurende een jaar 1000 euro in de maand te geven. Het landelijk initiatief wordt omgezet naar plaatselijke collectieven in deze steden. Er worden nieuwe collectieven opgezet in Leeuwarden, Arnhem en Utrecht. 2023: CK kent 3000 betrokkenen: burgers uit heel Nederland, professionals, praters en activisten.

Ruim 400 van hen wonen in Amsterdam en steunen CK financieel en actief, 100 van hen op maandelijkse en wekelijkse basis. Ze zijn georganiseerd in cirkels (zoals Cirkel Koers, Cirkel Kennisontwikkeling, Cirkel Kennismaking) en stadsberaden waarbinnen wordt gesproken over de acties en de daarmee onlosmakelijk verbonden denkbeelden.

Resultaten

“Ik geloof (inmiddels) niet meer dat bestaansonzekerheid iets is, waar men zelf invloed op heeft en dus ook zelf kan bestrijden. In dat opzicht is bestaanszekerheid/welvarendheid ook maar iets wat je overkomt. Sommige mensen hebben gewoon dikke pech en dat beseffen veel rijke mensen niet. Bestaans(on)zekerheid gaat vaak over van generatie op generatie. Mijn kijk op de problemen van anderen is daardoor veranderd en dat komt zeker door Collectief Kapitaal.” “Het klinkt misschien gek, maar ik heb onbewust toch gehad dat ik het een taak van de overheid vond om te zorgen voor burgers. Je betaalt immers belasting, dus zij moeten dan ook maar een uitkering of toeslag geven als dat nodig is en je daar recht op hebt. En nog steeds is dat natuurlijk waar. Maar daarnaast kan er ook iets bestaan van mens tot mens. Ik experimenteer met geven en niks terug te krijgen en iets ontvangen, zonder daarbij iets terug te geven. Dit is geïnspireerd door Collectief Kapitaal. Omdat ik wil zien wat dat met mij doet en met de relatie tussen mij en de ander.” “Ik begon aan Collectief Kapitaal wonend in een opvang voor vrouwen samen met mijn kinderen. Ik had verschillende baantjes - soms meerdere op 1 dag. Ik heb lang op straat geleefd en zou mijn leven als ‘rauw’ beschrijven. Na acht maanden Collectief Kapitaal heb ik voor het eerst ervaren hoe een leven zonder bestaansonzekerheid eruit kan zien.

Ik voelde mij van betekenis. Een betere moeder. Nu ben ik verhuisd naar een woning van mezelf samen met mijn dochters en heb een baan bij de NS gevonden. Ik denk nog iedere week terug aan Collectief kapitaal. Hier heb ik voor het eerst het gevoel gehad dat ik recht hebt om te bestaan.” “Ik ben mij bewuster geworden van mijn eigen oordelen. En ik gedraag mij daardoor anders. Ik besloot mijn huis niet te verkopen aan de hoogste bieder, maar aan iemand die er baat bij had om in deze wijk te kunnen blijven wonen.”

Toekomst

Collectief Kapitaal is een voorstel in beweging. Een gezamenlijk zoeken naar antwoorden door middel van reflectie en actie rondom bestaanszekerheid, solidariteit en collectiviteit. Wij hebben geleerd dat het zoeken naar wat we delen, helpt om voorbij een dominant narratief te komen dat in Nederland gemeengoed is geworden. Het één-op-één koppelen van kwetsbaarheid aan een bepaalde bevolkingsgroep. Mensen zijn namelijk niet kwetsbaar door hun capaciteiten, inborst en/of gebrek aan netwerk alleen. Mensen zijn ook kwetsbaar omdat ze het minst beschermd worden of zelfs actief worden beschadigd door het beleid dat wordt gevoerd. En…daarin zijn we verbonden. De actie is nu gericht op geld en op de organisatie van mensen in cirkels en steden. Straks zal de focus verschuiven en zullen de acties niet alleen gaan over geld delen, maar ook over onze collectieve voorzieningen. De acties zijn onlosmakelijk verbonden met het collectieve leren in de plaatselijke cirkels en zullen daarom van stad tot stad verschillen. Ons doel is om eerst de organisatie stevig te verankeren in vijf steden alvorens uit te breiden naar andere gebieden.

Verankeren betekent samen zoeken en leren hoe we loskomen van het denken in kwetsbaren en gevestigden, en toewerken naar actie, taal en beleid vanuit de gedeelde overtuiging dat een samenleving waarin mensen dagelijks moeten vechten voor hun bestaan ten einde moet komen. Het collectief vormt in onze ogen het onvoorwaardelijke fundament van bestaanszekerheid. Het belang van zoeken naar wat we delen, maakt dat we ons steeds meer gaan realiseren dat we elkaar nodig hebben. Op basis van die erkenning willen we bouwen aan een nieuwe wereld en daarvoor samen de strijd aangaan. Voor meer informatie: www.collectiefkapitaal.nl.