Vastgesteld Palenplan Centrum West definitief

Definitief 31 augustus 2023

Vastgesteld Palenplan Centrum West

Gemeente Amsterdam Stadsdeel Centrum

Definitief 31 augustus 2023

Vastgesteld Palenplan Centrum West

Voorwoord In juli heeft stadsdeel centrum besloten om het Palenplan als proef uit te voeren. Het Palenplan is een maatregel tegen de toenemende overlast van doorgaand verkeer in de woonbuurten Haarlemmerbuurt, Noord Jordaan en Grachtengordel West. Op de bruggen over de Brouwersgracht, Blauwburgwal en Prinsengracht worden palen geplaatst. Hierdoor is er geen rechtstreeks autoverkeer meer mogelijk tussen de buurten. Alle straten blijven gewoon per auto bereikbaar, maar bewoners en ondernemers moeten soms een langere route volgen. Ook komt er één verzinkbare paal bij de brug naar de Keizersgracht voor een snelle toegang van nood- en hulpdiensten. Deze diensten kunnen indien nodig ook één of meerdere palen met een sleutel verwijderen. Op advies van de stadsdeelcommissie wordt een proef uitgevoerd voor de duur van een jaar. Daarna beslist het stadsdeel of het Palenplan ook als definitieve maatregel wordt voortgezet. De effecten van het Palenplan zijn uitgebreid onderzocht en in kaart gebracht. Ook zijn de plannen voor consultatie voorgelegd aan de buurt en andere belanghebbenden, waaronder ook de nooden hulpdiensten. Tijdens de proef meten en evalueren we de effecten voor het verkeer en de leefbaarheid in de praktijk. Op basis van de ervaringen in de praktijk, kunnen waar nodig verbeteringen worden doorgevoerd tijdens de proef.

Toelichting bij de definitieve versie: Op 18 juli 2023 heeft het Dagelijks Bestuur van Stadsdeel Centrum het Palenplan Centrum West vastgesteld. Daarbij is besloten om het Palenplan uit te voeren als proef gedurende één jaar, zoals geadviseerd door de stadsdeelcommissie met in acht neming van het advies van de stadsdeelcommissie van 4 juli 2023. Dit stuk is gebaseerd op de volgende documenten: 1. Notitie Palenplan Centrum West, versie 13 juni 2023 2. Advies Stadsdeelcommissie Palenplan Centrum West, versie 4 juli 2023

Gemeente Amsterdam Stadsdeel Centrum

Definitief 31 augustus 2023

Vastgesteld Palenplan Centrum West

Inhoud

1 Inleiding ................................................................................................................. 4 2 Waarom een Palenplan?........................................................................................... 6 3 Om welke concrete maatregelen gaat het? ................................................................ 7 4 Wat zijn de effecten van het plan?............................................................................. 9 4.1 Verkeerscirculatie ..................................................................................................................... 9 4.2 Bereikbaarheid en reistijd ........................................................................................................ 11 5 Informatie over de buurt ........................................................................................ 12 6 Buurtconsultatie ................................................................................................... 15 7 Planning, uitvoering en raakvlakken ....................................................................... 19 8 Advies stadsdeelcommissie, nulmeting, evaluatie en proefperiode ............................ 20 Bijlagen ..................................................................................................................

23 Bijlage 1 Notitie ‘toelichting onderzoek Verkeersmodel Amsterdam’ Bijlage 2 Vergelijkingstabel verkeersintensiteiten Verkeersmodel Amsterdam Bijlage 3 Rapport ‘Reistijdanalyse Palenplan Centrum West’ Bijlage 4 Notitie ‘Reacties Verkeersmaatregelen Centrum West’ Bijlage 5 Advies SDC Centrum – Palenplan Centrum West

Gemeente Amsterdam Stadsdeel Centrum

Definitief 31 augustus 2023

Vastgesteld Palenplan Centrum West

1 Inleiding

Eind 2021 heeft de gemeente samen met vertegenwoordigers van enkele buurtcomités in kaart gebracht welke problemen er worden ervaren in de Westelijke Grachtengordel. Veel bewoners blijken de laatste jaren overlast te ervaren van doorgaand verkeer in de wijk. Het verkeer zoekt via de grachten een snellere route dan de daarvoor bestemde hoofdroutes, zoals de Nieuwezijds Voorburgwal. De gemeente zoekt naar een goede balans tussen leefbaarheid en bereikbaarheid. De inrichting van de openbare ruimte moet zo goed mogelijk worden afgestemd op de functie en het gewenste gebruik van het gebied. Een mogelijke oplossing voor het gebied is het hier voorliggende verkeerscirculatieplan in Centrum West, bekend als het ‘Palenplan’. Met dit plan willen we het volgende bereiken: 1. Impuls voor de leefbaarheid door het tegengaan van doorgaand (sluip) autoverkeer door de woonbuurten. 2. Voorkomen van sluipverkeer door de Noord Jordaan als gevolg van het autoluw inrichten van de Marnixstraat Noord. 3. Minder verkeer over de kwetsbare kademuren in de grachtengordel. 4. Verbeteren van de verkeersveiligheid op de vaak gevaarlijke kruisingen met de Haarlemmerstraat en Haarlemmerdijk. In de kern bestaat het plan uit het strategisch plaatsen van verkeerspalen op de bruggen tussen de drie wijken: Haarlemmerbuurt, Jordaan Noord en Grachtengordel West.

Direct autoverkeer tussen de Haarlemmerbuurt en Jordaan Noord en de Grachtengordel is dan niet meer mogelijk, maar de buurten blijven goed bereikbaar via de doorgaande wegen rondom het gebied. Hoewel dit een positief effect heeft op de verkeersdrukte, zijn er ook nadelen voor de bereikbaarheid van auto’s en logistiek. Het belangrijkste nadeel is dat bewoners, ondernemers en logistieke partijen in sommige gevallen een andere route moeten rijden om hun bestemming te bereiken. Dit kan leiden tot een langere reistijd. In de consultatie over het project hebben veel bewoners en ondernemers om die reden hun afkeuring en zorgen over het plan kenbaar gemaakt. Alles overwegende is het dagelijks bestuur van stadsdeel Centrum van mening dat het Palenplan een impuls kan zijn voor een verkeersluwe en leefbare buurt. De effecten van het Palenplan zijn vooraf uitgebreid onderzocht. Toch is er altijd een verschil tussen theorie en praktijk. De gemeente gaat dan ook de effecten in de praktijk meten en evalueren. Naast tellingen, worden hierbij ook de eigen ervaringen van bewoners en ondernemers worden meegenomen. Omdat het plan wordt uitgevoerd met eenvoudige verkeerspalen kunnen verbeteringen in de praktijk gemakkelijk worden doorgevoerd.

4

Gemeente Amsterdam Stadsdeel Centrum

Definitief 31 augustus 2023

Vastgesteld Palenplan Centrum West

Op 4 juli 2023 heeft de stadsdeelcommissie advies uitgebracht dat in meerderheid is aangenomen. Dit advies beoogt een compromis neer te leggen dat recht doet aan voor- en tegenstanders, dat de buurt op een gevoelig en ingrijpend dossier samenbrengt en dat zorgt dat het stadsdeel, bewoners en ondernemers na een jaar inzicht hebben in de (positieve en negatieve) effecten van de verkeersmaatregelen. Conform advies1 van de stadsdeelcommissie zal er een publieke, tussentijdse evaluatie aan de stadsdeelcommissie worden gepresenteerd met een weging van de voor- en naderen van de proef, met daarin ten minste input over en aandacht voor: - De effecten op de verkeersintensiteit in het gebied; - Effecten op het aanvullend OV en nood- en hulpdiensten; - De extra reistijd in de praktijk versus extra reistijd volgens de modellen; - Effecten op het aantal achteruitrijdende auto’s; - Effecten van een mogelijke toename van hardrijdende (elektrisch fiets- en scooterverkeer, zodat eventueel tussentijds hierop maatregelen genomen kunnen worden; Hieronder volgt een toelichting op het Palenplan. De voorstellen zijn voorafgaand aan besluitvorming ook voorgelegd aan de buurt. Hoofdstuk 6 gaat in op de consultatie over het plan. Veel bewoners en ondernemers hebben gereageerd op de plannen.

In het document ‘Reacties Verkeersmaatregelen Centrum West’ (bijlage 4) zijn de meest gestelde vragen, zorgen en reacties opgenomen.

1

Conform advies stadsdeelcommissie

5

Gemeente Amsterdam Stadsdeel Centrum

Definitief 31 augustus 2023

Vastgesteld Palenplan Centrum West

2 Waarom een Palenplan?

Het Palenplan heeft betrekking op een groot deel van het historische stadshart: de grachtengordel en Jordaan ten noorden van de Raadhuisstraat en de Rozengracht en de Haarlemmerbuurt ten zuiden het spoor. Er wordt veel gewoond, maar er zijn ook diverse winkels en ondernemingen. Het gebied heeft bovendien een unieke cultuurhistorische waarde die wordt onderstreept door de status van werelderfgoed door Unesco. De Amsterdamse binnenstad is prachtig, maar soms zijn stappen nodig om dat ook zo te houden. Het wordt steeds drukker in de stad en de openbare ruimte is schaars. De gemeente zoekt daarom altijd naar een goede balans tussen leefbaarheid en bereikbaarheid. De inrichting van de openbare ruimte moet zo goed mogelijk worden afgestemd op de functie en het gewenste gebruik van het gebied. In afgelopen jaren zijn er verschillende grote verkeersingrepen gedaan op de doorgaande wegen rondom het gebied (zoals de ‘knip’ in de Prins Hendrikkade bij het stationsgebied en het instellen van éénrichtingsverkeer op de Nieuwezijds Voorburgwal). Een deel van het verkeer heeft zich verplaatst naar de woonstraten in het gebied omdat dat in veel gevallen simpelweg sneller is dan het rijden over de doorgaande wegen rondom deze buurt (Nieuwezijds Voorburgwal, Raadhuisstraat, Rozengracht, Nassaukade, Haarlemmer Houttuinen).

Met name uit de Westelijke Grachtengordel en de Haarlemmerbuurt komen al jarenlang klachten van bewoners en ondernemers die last hebben van te veel en te zwaar verkeer over de smalle straten en grachten. Bewoners en ondernemers hebben verschillende voorstellen gedaan om het doorgaande verkeer te beperken, maar die hebben tot nu toe nog niet tot duurzame en breed gedragen oplossingen geleid. Het Palenplan bouwt voort op een aantal van die voorstellen. Een belangrijk uitgangspunt is dat we zogenaamde ‘waterbedeffecten’ willen tegengaan door naar het gebied als geheel te kijken. De rijdende en geparkeerde auto neemt relatief veel ruimte in op straat. Deze ruimte gaat ten koste van andere functies in de openbare ruimte, zoals ruimte om te wandelen of te verblijven. In de binnenstad zoeken steeds meer bewoners en bedrijven andere manieren om zich te verplaatsen dan de auto. In het betreffende gebied heeft ongeveer een kwart van de adressen een parkeervergunning op straat. Voorlopig zal de auto belangrijk blijven voor de mobiliteit van een deel van de bewoners en ondernemers. Denk bijvoorbeeld aan mensen die slecht ter been zijn en afhankelijk van aanvullend OV of een taxi, en ondernemers die bevoorraad moeten worden. Aan de andere kant zijn er veel alternatieven voor de auto en heeft de binnenstad een uitgebreid netwerk van openbaar vervoer dat goed bereikbaar is.

6

Gemeente Amsterdam Stadsdeel Centrum

Definitief 31 augustus 2023

Vastgesteld Palenplan Centrum West

Het Palenplan is een relatief eenvoudige oplossing, waarmee het op straat naar verwachting aanzienlijk rustiger zal worden, wat ten goede komt aan de leefbaarheid, de ruimte op straat en de doorstroming van het verkeer. De maatregelen zijn goedkoop en bovendien gemakkelijk aan te passen of omkeerbaar als dat in de praktijk nodig blijkt. En alle locaties blijven gewoon bereikbaar.

3 Om welke concrete maatregelen gaat het?

Het Palenplan bestaat in de basis uit het afsluiten van 9 bruggen voor het autoverkeer. In onderstaande afbeelding zijn de maatregelen weergegeven. In dit hoofdstuk worden de maatregelen verder toegelicht. In de Marnixstraat Noord wordt voorgesteld om eenrichtingsverkeer voor auto’s in te voeren. Het besluit hierover moet nog worden genomen door het college van Burgemeester en Wethouders. Deze besluitvorming volgt later bij het projectbesluit over de herinrichting. Deze ingreep maakt deel uit van een ander project ‘herinrichting Marnixstraat Noord tussen Bloemgracht en Brouwersgracht’ als onderdeel van project Binnenring. Samen met dit project zijn de effecten op de verkeerscirculatie van beide voorstellen onderzocht.

Afbeelding 1 Voorgestelde maatregelen ‘Palenplan’ en ‘Marnixstraat noord’

7

Gemeente Amsterdam Stadsdeel Centrum

Definitief 31 augustus 2023

Vastgesteld Palenplan Centrum West

Het Palenplan is dus een voorstel om in totaal 9 bruggen af te sluiten voor autoverkeer. Er is daarmee geen direct autoverkeer meer mogelijk tussen de Haarlemmerbuurt enerzijds en de Noord Jordaan en Westelijke Grachtengordel (ten noorden van de Rozengracht en NoordJordaan) anderzijds. Deze afsluitingen worden uitgevoerd met (roodwitte) verkeerspalen. Nood- en hulpdiensten kunnen deze palen met een sleutel uit de grond halen, maar voor bewoners en ondernemers in het gebied zijn het vaste afsluitingen. Afbeelding 2 verkeerspaal

Ten behoeve van de snelle bereikbaarheid door nood- en hulpdiensten wordt een automatisch verzinkbare paal geplaatst over de Brouwersgracht tussen de Binnen Brouwersstraat en de Keizersgracht. Via een transponder in de voertuigen van de nood- en hulpdiensten wordt deze paal automatisch bediend. De verzinkbare paal komt in het plan vrij vanaf de bestaande locatie op de Blauwburgwal (aan de zuidkant / oneven zijde) waar deze door het palenplan niet meer nodig is. Deze verzinkbare paal kan daarom worden hergebruikt. Door het Palenplan wordt de verkeerscirculatie van auto’s tussen de drie buurten van elkaar gescheiden. In het volgende hoofdstuk wordt dieper ingegaan op de effecten van deze maatregelen. De wijk blijft goed bereikbaar voor bewoners en ondernemers in het gebied en hun bezoekers. Uitgangspunt is dat elke straat in ieder geval via twee of meer routes bereikbaar blijft. Op die manier blijven alle bestemmingen bereikbaar in het geval van een stremming of een blokkade. De meeste straten en grachten voldoen aan dit uitgangspunt. In het noordelijke deel van de grachtengordel zijn aanvullende maatregelen nodig om hieraan te voldoen. Door de huidige rijrichtingen is hier een groter risico dat tijdelijke stremmingen zorgen voor problemen voor het overige verkeer.

Om dit risico te ondervangen worden aanvragen voor bijvoorbeeld verhuizingen of andere stremmingen altijd beoordeeld door de lokale gebiedsregisseur2. Die kan besluiten om een afsluiting tijdelijk op te heffen, zodat het gebied goed bereikbaar blijft. De Brouwersgracht tussen Herengracht en Keizersgracht is aan de oneven zijde (zuidkant) tijdelijk afgesloten voor autoverkeer vanwege de slechte staat van de kademuur. Bij het toepassen van het palenplan is een oplossing nodig om de Herengracht aan de even zijde (bij Basisschool de Burght) bereikbaar te houden voor auto’s. Dat kan door er - gedurende de werkzaamheden aan de Brouwersgracht - tijdelijk een doodlopende straat van te maken met een ruime en veilige keermogelijkheid aan de noordkant van de Herengracht bij de Brouwersgracht.

Afbeelding 4 Tijdelijk doodlopende straat met keermogelijkheid bij Brouwersgracht

2

Conform advies stadsdeelcommissie

8

Gemeente Amsterdam Stadsdeel Centrum

Definitief 31 augustus 2023

Vastgesteld Palenplan Centrum West

In het geval van stremmingen, verhuizingen of omleidingen door het gebied kunnen palen tijdelijk door de gemeente worden uitgenomen. De bereikbaarheidsregisseur beoordeelt dit per situatie. Het stadsloket krijgt een werkinstructie om bij het afgeven van ontheffingen rekening te houden met de bereikbaarheid in het gebied.

4 Wat zijn de effecten van het plan?

Met het Palenplan wordt het naar verwachting een stuk rustiger in de woonbuurten, omdat doorgaand (sluip-) verkeer door de buurt effectief wordt tegengegaan. Dit zal het meest merkbaar zijn op de grachten die nu als alternatieve doorgaande route worden gebruikt. Denk bijvoorbeeld aan de drukke route via de Binnen en Buiten Brouwersstraat richting de Keizersgracht. Of in omgekeerde richting naar de Korte Prinsengracht. Het autoverkeer dat overblijft heeft dan altijd een directe bestemming in het gebied. De kruisingen met de Haarlemmerdijk en Haarlemmerstraat zijn problematisch en soms gevaarlijk door auto’s die de drukke fietsstroom willen kruisen. Het aantal auto’s op deze kruisingen neemt aanzienlijk af en daarmee het aantal (potentiële) verkeersconflicten. Het wordt daarmee veiliger. Het Palenplan zorgt ook voor een verkeerskundige ‘knip’ in het gebied, waardoor het voor autoverkeer niet meer mogelijk is om over de grachten van de ene naar de andere wijk te rijden. Voor bewoners en ondernemers levert dit beperkingen op voor het in- en uitrijden van de wijk. Ook zorgt het voor beperkingen bij het zoeken van een parkeerplaats. In de volgende paragrafen wordt verder ingegaan op de gevolgen voor de verkeerscirculatie en voor de bereikbaarheid en reistijden in het gebied.

4.1 Verkeerscirculatie Om de effecten van het Palenplan en eenrichtingsverkeer in de Marnixstraat Noord in beeld te brengen, hebben we de maatregelen onderzocht met het Verkeersmodel Amsterdam (VMA). Dit is een stedelijk verkeersmodel voor de stad Amsterdam, bedoeld voor strategische weg- en OVstudies. Het onderzoek is gebaseerd op recente tellingen en prognoses van verkeer in de stad. Door simulaties kunnen we zien waar het verkeer gaat toe- en afnemen.

9

Gemeente Amsterdam Stadsdeel Centrum

Definitief 31 augustus 2023

Vastgesteld Palenplan Centrum West

De basis van het Verkeersmodel Amsterdam bestaat uit verkeerstellingen, kenmerken van het wegennet en aantallen inwoners en arbeidsplaatsen. Met het model maken we een inschatting van hoe het verkeer gaat rijden. In het onderzoek is uitgegaan van de verkeersituatie in 2025. Er is rekening is gehouden met de opening van de Singelgrachtgarage en de wijzigingen bij het Frederik Hendrikplantsoen. Ook de afsluiting van de Tweede Bloemdwarsstraat en de Akoleienstraat zijn als uitgangspunt meegenomen. Dit is onderdeel van de herinrichting van de Rozengracht. In de praktijk hebben we ook te maken met projecten, zoals de Oranje Loper. Hoofdstuk 7 gaat verder in op projecten in de omgeving en andere raakvlakken.

Afbeelding 5 Modelberekening in het VMA. De groene en rode lijnen zijn de grachten en wegen in het gebied. De groene lijnen laten zien waar het rustiger wordt en de rode lijnen waar drukker.

In bijlage 2 is van een aantal straten weergegeven hoe groot de toe- of afname is van het aantal verkeersbewegingen van motorvoertuigen per etmaal, in de ochtendspits en in de avondspits.

Resultaten Het onderzoek laat zien dat er met de verkeersmaatregelen een afname van autoverkeer verwacht wordt van zo’n 15 tot 25 procent in de Noord Jordaan, Westelijke Grachtengordel en Haarlemmerbuurt. Op de hoofdwegen rondom de buurten en op de wegen waar men de buurt in en uit kan rijden, zal het verkeer toenemen. De verwachting is dat de afname van verkeer in de woonbuurten in de praktijk groter is dan het onderzoek laat zien, omdat steeds meer mensen een alternatief vervoermiddel kiezen. De resultaten laten ook zien dat eenrichtingsverkeer in noordelijke richting van de Marnixstraat tussen de Bloemgracht en Brouwersgracht haalbaar is. Hiermee is een combinatie van fietsstraat (noordelijke richting) met fietspad (zuidelijke richting) mogelijk in de straat. Daarmee ontstaat meer ruimte voor fietsers en voetgangers.

10

Gemeente Amsterdam Stadsdeel Centrum

Definitief 31 augustus 2023

Vastgesteld Palenplan Centrum West

Het Palenplan in combinatie met eenrichtingsverkeer in de Marnixstraat Noord laat zien dat:  Er minder verkeer gaat rijden in de Bloemgracht Haarlemmerbuurt en Westelijke Grachtengordel, een afname van 15 tot 25 procent.  De straten en grachten in en tussen de buurten veel rustiger worden.  Het verkeer op de hoofdwegen rondom de buurten toeneemt: Nassaukade-Nieuwezijds Voorburgwal en Raadhuisstraat/Rozengracht. Ook het verkeer op de wegen waar je de buurt in of uit kunt rijden, neemt toe.  Het Marnixplein een verkeersstroom minder heeft, omdat auto’s niet meer vanaf de Nassaukade via Zaagpoortbrug-Marnixplein naar de Westerstraat kunnen rijden.

Theorie versus praktijk Verkeersmodellen geven een zo goed mogelijke weergave van de werkelijkheid. Ieder model heeft ook beperkingen omdat er altijd aannames gemaakt moeten worden. In de praktijk zien we dat mensen in de binnenstad hun auto steeds vaker verruilen voor een ander vervoersmiddel. Ook kiezen bezoekers er na de ingebruikname van de Singelgrachtgarage Marnix wellicht voor om niet meer met hun auto de buurt in te rijden, mede omdat er minder parkeerplekken op straat beschikbaar zijn. Deze veranderingen zijn moeilijk te voorspellen in het verkeersmodel, waardoor de resultaten mogelijk een hoger autogebruik laat zien dan in de praktijk ervaren zal worden. Conform3 het advies van de stadsdeelcommissie zal er in de halfjaarlijkse evaluatie aandacht zijn voor de verschillen tussen de modellen en de praktijk.

4.2 Bereikbaarheid en reistijd Vooral voor bewoners en ondernemers die in de buurt van de ‘knip’ wonen kan de reistijd toenemen. Uiteraard is dat afhankelijk van de herkomst en bestemming van deze automobilisten. Er is een bereikbaarheidsanalyse uitgevoerd door een gespecialiseerd bureau. In deze analyse is gekeken naar het verschil in reistijd door de afsluitingen van het palenplan van en naar drie bestemmingen te weten: - westelijke richting: Haarlemmerweg - noordelijke richting: Droogbak - zuidelijke richting: Rozengracht In sommige delen van de buurt zorgen de maatregelen voor een toename van de reisafstand en reistijd. Dit is afhankelijk van de locatie in de wijk en de herkomst of bestemming. Veruit het meest ongunstige scenario zien we bij de Keizersgracht nabij de Brouwersgracht met de bestemming Droogbak. Voor heel specifiek deze route kan in de spits de reistijd toenemen met ruim 10 minuten. In de meeste gevallen blijft de extra reistijd beperkt tot enkele minuten. In de Jordaan zien we de grootste toename van reistijd in de Palmgracht (nabij de Brouwersgracht) en in de Tuinstraat en Anjeliersstraat (nabij de Prinsengracht). Hier kan de reistijd volgens het onderzoek toenemen met maximaal 5 minuten.

3

Conform advies stadsdeelcommissie

11

Gemeente Amsterdam Stadsdeel Centrum

Definitief 31 augustus 2023

Vastgesteld Palenplan Centrum West

Ook taxi’s, bezorgers en andere logistieke partijen hebben te maken met de gewijzigde circulatie. Omdat de bereikbaarheid gewaarborgd blijft, zullen de taxi’s en logistieke partijen geen hinder ondervinden bij het uitvoeren van hun commerciële activiteiten. Het ophalen en wegbrengen van klanten en het bezorgen van goederen blijft mogelijk. Op sommige trajecten kan er dus wel sprake zijn van een langere route of reistijd. Het rondrijden van taxi’s door de drie buurten zonder bestemming om een klant te kunnen oppikken zal door de maatregelen niet meer mogelijk zijn.

Theorie versus praktijk In gesprekken met bewoners en ondernemers hebben we vernomen dat er zorgen zijn dat de toename van reistijd in de praktijk langer zal zijn dan volgens de berekeningen van de gemeente. De praktijk laat zich vaak niet ‘vangen’ in modellen en berekeningen. Door de palen zijn er minder alternatieven om een bestemming te bereiken. Stremmingen (bijvoorbeeld door een verhuizing of door laden en lossen) zouden dan voor files kunnen zorgen. De verwachting is dat het een stuk rustiger wordt in de wijk, waardoor dit risico beperkt is. Desondanks is dit een belangrijk punt om in de praktijk blijvend te monitoren en te evalueren. Ook hierover zal conform het advies4 van de stadsdeelcommissie in de halfjaarlijkse evaluatie aandacht zijn voor de verschillen tussen de modellen en de praktijk.

5 Informatie over de buurt

Functies in het gebied Het gebied waar het Palenplan een direct effect op heeft betreft de Grachtengordel-West ten noorden van de Raadhuisgracht, Jordaan ten Noorden van de Rozengracht en de Haarlemmerbuurt ten zuiden van het spoor. In de Basisregistraties Adressen en Gebouwen (BAG) zien we hoeveel adressen dit gebied telt en welke gebruiksdoelen (functies) er zijn. Het gebied kent in totaal ongeveer 16.300 adressen. In de onderstaande figuur zijn de verschillende functies in het gebied weergegeven. Een aantal adressen heeft een gecombineerde functie van wonen en een bedrijfsmatige functie. In dit gebied zijn 51 adressen die de functie van garage hebben of waar inpandig geparkeerd kan worden.

4

Conform advies stadsdeelcommissie

12

Gemeente Amsterdam Stadsdeel Centrum

Definitief 31 augustus 2023

Vastgesteld Palenplan Centrum West

Afbeelding 6 Adressen en functies in het gebied van het palenplan

Autobezit Voor het autobezit kijken we naar het aantal parkeervergunningen in de parkeergebieden 2a en 2b. In onderstaande afbeelding is het aantal bedrijfsvergunningen en bewonersvergunningen per gebied weergegeven.

13

Gemeente Amsterdam Stadsdeel Centrum

Definitief 31 augustus 2023

Vastgesteld Palenplan Centrum West

Afbeelding 7 Parkeervergunningen in vergunningengebied 2a (Jordaan-Noord) en 2b (Grachtengordel tot Damrak)

Een indicator voor het autobezit in de buurt is het aantal parkeervergunningen gedeeld door het aantal adressen. Uit de Basisregistraties Adressen en Gebouwen (BAG) herleiden we het totale aantal adressen per gebied en verdelen deze onder naar woonfunctie en overige functies. In onderstaande tabel zijn deze functies per vergunningengebied weergegeven inclusief een berekening van het gemiddelde aantal vergunningen per adres. Een aantal adressen heeft een dubbele functie van wonen in combinatie met een bedrijfsmatige functie. In vergunningengebied 2a (Jordaan Noord): - 12.259 adressen - 10.982 adressen met een woonfunctie* - 1.497 adressen met een andere functie * inclusief adressen met een gecombineerde functie van wonen en een andere functie

In vergunningengebied 2b (Grachtengordel tot het Damrak): - 7.104 adressen - 5.446 adressen met een woonfunctie* - 1.772 met een andere functie * inclusief adressen met een gecombineerde functie van wonen en een andere functie

14

Gemeente Amsterdam Stadsdeel Centrum

Definitief 31 augustus 2023

Vastgesteld Palenplan Centrum West

Parkeervergunningen in de gebieden:  In gebied 2a en 2b heeft in beide gevallen 23% van de adressen een parkeervergunning.  In gebied 2a heeft 25% van de adressen met een woonfunctie een bewonersvergunning; Van de adressen met een andere functie heeft 25% een bedrijfsvergunning.  In gebied 2b heeft 20% van de adressen met een woonfunctie een bewonersvergunning; van de adressen met een andere functie heeft 28% een bedrijfsvergunning. Het is belangrijk om op te merken dat er veel mensen in het gebied wonen die zelf geen auto hebben, maar wel een belang hebben bij een goede bereikbaarheid per auto. Dit geldt bijvoorbeeld voor oudere bewoners of mensen met een handicap. Voor ondernemers in het gebied is het belangrijk dat zij goed bereikbaar blijven voor klanten en leveranciers. We zullen in gesprek gaan met bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties om te kijken of maatwerk ondersteuning mogelijk is5.

6 Buurtconsultatie

De gemeente heeft bewoners en ondernemers huis-aan-huis met een tweetalige flyer uitgenodigd voor 3 bijeenkomsten over de voorstellen. In totaal zijn bijna 20.000 uitnodigingen verspreid. Ook zijn posters in de buurt opgehangen om bewoners te wijzen op de bijeenkomsten. Er is een internetpagina gemaakt met informatie over de voorgestelde maatregelen in de Marnixstraat en over het Palenplan (www.amsterdam.nl/verkeersmaatregelen). Bewoners zijn uitgenodigd om hun reactie kenbaar te maken tijdens de bijeenkomsten of via het daarvoor bedoelde emailadres verkeersmaatregelenCW@amsterdam.nl. Deze informatie is opgenomen in de flyer die huis-aanhuis in de buurt is verspreid (en op posters in de buurt).

5

Conform advies stadsdeelcommissie

15

Gemeente Amsterdam Stadsdeel Centrum

Definitief 31 augustus 2023

Vastgesteld Palenplan Centrum West

Afbeelding 8 Verspreidingsgebied flyer verkeersmaatregelen Centrum-West

Voorafgaand aan deze consultatie zijn de plannen ook gepresenteerd in de buurtgesprekken van de Haarlemmerbuurt/Westelijke Eilanden, Jordaan Noord en Zuid en Westelijke Grachtengordel. Deze buurtgesprekken worden meerdere keren per jaar georganiseerd en hebben de vorm van een informatiemarkt, waar diverse ontwikkelingen aan gesprekstafels worden gepresenteerd en besproken. De gemeente heeft alle reacties verzameld en samengevat, zodat het bestuur en de stadsdeelcommissie kennis konden nemen van de vragen en opmerkingen uit de buurt.

Bijeenkomsten Er zijn drie informatiebijeenkomsten georganiseerd. De eerste twee waren fysieke bijeenkomsten in de Noorderkerk (20 maart) en in Boom Chicago (28 maart). Ook was er een digitale informatiebijeenkomst op 3 april. De eerste bijeenkomst in de Noorderkerk is het drukst bezocht met ruim 200 mensen. Er waren veel mensen aanwezig die het niet eens zijn met de plannen en de sfeer was onrustig. Vooral zorgen over een toename van de reistijd en een minder goede bereikbaarheid kwamen duidelijk naar voren. Bij de tweede bijeenkomst waren ongeveer 130 mensen aanwezig. Bij deze avond was meer ruimte voor uitleg van de plannen en voor het bespreken van de verschillende vragen en meningen. De beide avonden hadden een plenair deel en daarnaast de mogelijkheid om met de gemeente aan gesprekstafels verder te praten over de plannen. De digitale informatieavond werd door ongeveer 40 mensen bijgewoond en was bedoeld ter aanvulling van de twee fysieke bijeenkomsten. Ook was het mogelijk om de opname van de digitale bijeenkomst achteraf terug te kijken.

16

Gemeente Amsterdam Stadsdeel Centrum

Definitief 31 augustus 2023

Vastgesteld Palenplan Centrum West

Reacties op de plannen De meeste reacties zijn binnengekomen via het daarvoor bedoelde e-mailadres: verkeersmaatregelenCW@amsterdam.nl (ongeveer 200 reacties). Tijdens de bewonersbijeenkomsten zijn aantekeningen gemaakt van de vragen en reacties en hebben mensen papieren reactieformulieren ingevuld. Ten slotte hebben mensen gemaild of geschreven naar de wethouder, het dagelijks bestuur van stadsdeel Centrum, naar het emailadres van Amsterdam Autoluw of rechtstreeks aan betrokken ambtenaren. De meeste reacties waren van individuele bewoners en ondernemers in het gebied. Een aantal reacties is geschreven namens meerdere bewoners, bewonerscomités of belangenverenigingen. Voor het Palenplan waren dit onder meer reacties van Verkeerscomité Keizersgracht, Werkgroep Fundering, Vereniging Voordestad, klankbordgroep Westelijke Grachtengordel, BIZ Unique. Ook ontving de gemeente een uitgebreide reactie namens zo’n 60 bewoners van de Brouwersgracht, Herengracht en Keizersgracht.

Reactie van nood- en hulpdiensten In verschillende overleggen is integraal overleg gevoerd met de politie, ambulance en brandweer over de effecten van de maatregelen. De zogenaamde ‘aanrijtijd’ (de tijd tussen een melding en het bereiken van de bestemming) is de belangrijkste zorg, met name voor de brandweer en de ambulance. Door een gespecialiseerd bureau zijn de ‘aanval-routes’ doorgerekend tijdens de spits. De verzinkbare paal bij de brug over de Brouwersgracht (tussen de Binnen Brouwerstraat en de Keizersgracht) zorgt ervoor dat de nood- en hulpdiensten het gebied snel kunnen bereiken. Er is regelmatig overleg met de nood- en hulpdiensten om waar nodig de extra rijtijd tot een minimum te beperken, bijvoorbeeld door het toepassen van flexibele overrijdbare palen. Daarnaast wordt elke 3 maanden gerapporteerd6 aan het dagelijks bestuur over de bevindingen van de nood- en hulpdiensten over de bereikbaarheid van het gebied (inclusief de aanrijtijden).

Vragen en antwoorden Veel mensen maken zich zorgen over de toename van reistijd of een slechtere bereikbaarheid van de buurt. In de reacties wordt regelmatig aangegeven dat vaste palen zorgen voor een te grote beperking van de bereikbaarheid van de buurt. Ook zijn er steunende reacties van mensen die blij zijn met de voorstellen en verwachten dat het een stuk rustiger en leefbaarder zal worden in de buurt. De meeste reacties gaan over intelligente toegang. Mensen zien in andere steden verschillende vormen van selectieve toegang met een systeem van camera’s met nummerbord-herkenning en automatische handhaving. In veel reacties wordt naar zo’n systeem verwezen als ideale manier om het doorgaande verkeer te weren. Een dergelijk systeem biedt bewoners, ondernemers en hun bezoekers veel meer bewegingsvrijheid zonder de nadelen van vaste palen op de bruggen. Amsterdam heeft onlangs een proef afgerond met intelligente toegang. Helaas is zo’n systeem op dit moment niet beschikbaar voor toepassing in woongebieden in Amsterdam. In een recente brief aan de gemeenteraad wordt uitgelegd dat eerst een versterking van de keten nodig is (in de 6

Conform advies stadsdeelcommissie

17

Gemeente Amsterdam Stadsdeel Centrum

Definitief 31 augustus 2023

Vastgesteld Palenplan Centrum West

organisatie en in het beheer van het systeem) voordat er ruimte is voor nieuwe maatwerkoplossingen met intelligente toegang.

Verschillende mensen stellen voor om op enkele strategische plekken een verzinkbare paal toe te passen. Hier kleven verschillende nadelen aan. Op deze plekken zou dan wederom een verkeersstroom van bewoners, ondernemers en hun bezoekers ontstaan waarmee de doelstelling van het plan niet wordt gehaald. Verzinkbare palen zijn duur in aanschaf en om te beheren. Door aanrijdingen zijn ook de kosten voor reparaties hoog. Bewoners en ondernemers in het gebied moeten elke twee jaar een ontheffing aanvragen om de verzinkbare palen te passeren. Tenslotte is het complex om dit systeem van ontheffingen te organiseren en administratief te beheren. De stadsdeelcommissie vraagt in haar advies om alvast te onderzoeken7 op welke strategische plekken verzinkbare palen kunnen worden geplaatst als er sprake zal zijn van een lange-termijn invoering van het Palenplan. Dit wordt meegenomen in de eindevaluatie. Hoewel niet iedereen problemen ervaart van verkeer, worden de doelstellingen van het Palenplan over het algemeen breed onderschreven. Mensen maken de afweging tussen de voordelen van een rustige, autoluwe openbare ruimte en de nadelen van de fysieke afscheidingen op de bruggen. De meest gestelde vragen zijn opgenomen in een uitgebreid document met vragen en antwoorden.

Dit document ‘Toelichting Reacties Palenplan en Marnix Noord’ is inmiddels op de gemeentelijke website van het Palenplan opgenomen. Mensen die zich hebben aangemeld voor de informatiebijeenkomsten via verkeersmaatregelenCW@amsterdam.nl zijn per e-mail geïnformeerd dat zij het document kunnen raadplegen.

Andere contacten in de buurt Dit project is tot stand gekomen nadat de gemeente vanaf 2016 een stijgend aantal klachten kreeg van bewoners over verkeersoverlast. Het projectteam is naar aanleiding daarvan in gesprek gegaan met verschillende bewoners en bewonersgroepen. Zoals eerder aangegeven heeft het projectteam drie bijeenkomsten georganiseerd waarbij uitnodigingen via verschillende communicatiemiddelen breed verspreid zijn. Ook heeft zij actief deelgenomen aan algemene buurtinformatieavonden. Het blijkt echter onmogelijk om de mening van de grote meerderheid te meten puur op basis van de binnengekomen reacties.

Vervolg Naar aanleiding van de vele reacties tijdens de consultatie van de buurt, zijn er verschillende vervolggesprekken geweest met bewoners en ondernemers in de buurt. Deze gesprekken zijn waardevol om de inhoud van de reacties nog beter te kunnen duiden. Ook bieden veel mensen aan om mee te denken om de plannen beter te maken of om te zorgen voor een breder draagvlak in de buurt. In de komende periode blijft de gemeente actief in gesprek met de buurt over de plannen.

7

Conform advies stadsdeelcommissie

18

Gemeente Amsterdam Stadsdeel Centrum

Definitief 31 augustus 2023

Vastgesteld Palenplan Centrum West

7 Planning, uitvoering en raakvlakken

Het dagelijks bestuur van stadsdeel Centrum heeft op 18 juli 2023 besloten het plan uit te voeren. Voorafgaand aan dit besluit is het voorstel besproken in de stadsdeelcommissie. De stadsdeelcommissie heeft het dagelijks bestuur op 4 juli 2023 geadviseerd om het Palenplan in de vorm van een proef uit te voeren voor de duur van maximaal één jaar en met inachtneming van een aantal voorwaarden. Na dat jaar vervalt de proef en dient een eventuele permanente implementatie als zelfstandig besluit ter advisering worden voorgelegd. De voorbereidingstijd tot het plaatsen van de vaste palen is ongeveer 10 tot 12 weken. De verwachting is om in oktober te kunnen starten met het plaatsen van palen. Voor het verplaatsen van de bestaande verzinkbare paal (voor de nood- en hulpdiensten) is de voorbereidingstingstijd maximaal 6 maanden. Met de nood- en hulpdiensten worden afspraken gemaakt over tijdelijke maatregelen totdat de verzinkbare paal is geplaatst zoals bijvoorbeeld het tijdelijk plaatsen van een overrijdbare kunststof palen. Uitgangspunt hierbij is dat enerzijds alle afsluitingen voor autoverkeer tegelijk in werking treden en anderzijds de snelle bereikbaarheid door nood- en hulpdiensten is gewaarborgd. Voor de uitvoering van het Palenplan moet ook rekening gehouden worden met andere ontwikkelingen in de omgeving.

De gemeente heeft goed overzicht van de projecten in de stad, hun invloed op de bereikbaarheid en de planning. Hiervoor is een gebiedsregieteam samengesteld dat continu kijkt naar het bereikbaar en leefbaar houden van de buurt en de doorgaande wegen in een stad waarin voortdurend wordt gewerkt. Vanuit de projecten is al veel en actief contact met raakvlakprojecten zoals de Singelgrachtgarage, BOR Noord Jordaan en de Oranje Loper. Het is wenselijk om het Palenplan in de praktijk te kunnen evalueren, vóórdat de werkzaamheden op de Oranje Loper gaan beginnen. Op die manier krijgen we een goed beeld van de meest wenselijke eindsituatie.

19

Gemeente Amsterdam Stadsdeel Centrum

Definitief 31 augustus 2023

Vastgesteld Palenplan Centrum West

Welke verkeerskundige ontwikkelingen spelen er nog meer? Het belangrijkste raakvlakproject is de herinrichting van Marnixstraat Noord, onderdeel van de Binnenring. Het project moet zorgen voor meer ruimte voor openbaar vervoer en fiets en een verbetering van de leefbaarheid. Hierbij wordt nu onderzocht of éénrichtingsverkeer in noordelijke richting tussen Bloemgracht en Brouwersgracht mogelijk is. De projecten Marnixstraat Noord en het palenplan hebben samen de effecten op de verkeerscirculatie in beeld gebracht met behulp van het Verkeersmodel Amsterdam (VMA). Door de maatregelen zien we een afname van het verkeer in de woonbuurten. Het doorgaande verkeer verplaatst zich naar de daarvoor bestemde hoofdroutes zonder dat hierdoor problemen ontstaan. Uit het VMA verwachten we geen onacceptabele opstopping bij de kruisingen, maar de verkeersregel installaties (VRI’s) moeten nog wel getoetst (en na invoering geprogrammeerd) worden op de gewijzigde verkeerscirculatie door het palenplan en éénrichtingsverkeer in Marnixstraat Noord. In de directe omgeving wordt gewerkt aan de Nieuwezijds Voorburgwal en aan de Oranje Loper. Om de buurten bereikbaar te houden, zijn deze projecten van invloed op de (al dan niet gefaseerde) uitvoering van het Palenplan.

De stadsdeelcommissie heeft in haar advies ook de zorg geuit over de werkzaamheden in het kader van de oranje loper in het palenplangebied. Rekening houdend met hun advies zullen er geen palen staan zodra de werkzaamheden van de oranje loper de straten van het gebied bereiken, dit om extra verkeershinder en – stremmingen te voorkomen.8 De oplevering van de Singelgrachtgarage Marnix is gekoppeld aan het plan om de openbare ruimte in de Noord Jordaan te verbeteren. Ook leidt de oplevering van de garage tot een gewijzigde verkeerssituatie die is meegenomen in de berekeningen van het VMA.

8 Advies stadsdeelcommissie, nulmeting, evaluatie en proefperiode

Het stadsdeel heeft het advies van de stadsdeelcommissie overgenomen en besloten om het Palenplan uit te voeren als proef voor de duur van maximaal één jaar. Op basis van de bevindingen (zowel de voordelen als de nadelen) van de proef wordt daarna besloten of het Palenplan al dan niet (of in aangepaste vorm) als definitieve maatregel wordt ingevoerd. Dit voorgenomen besluit wordt dan ter advisering voorgelegd aan de stadsdeelcommissie. Ook is naar aanleiding van het advies van de stadsdeelcommissie besloten om in de Heren- en Prinsenstraat geen tweerichtingsverkeer in te voeren.

8

Conform advies stadsdeelcommissie

20

Gemeente Amsterdam Stadsdeel Centrum

Definitief 31 augustus 2023

Vastgesteld Palenplan Centrum West

Voorafgaand aan de proef wordt een verkeerskundige 0-meting uitgevoerd, zodat de verkeersintensiteiten tijdens de proef goed vergeleken kunnen worden met de huidige situatie. De gemeente maakt een meet- en evaluatieplan. Dit plan wordt ter beoordeling voorgelegd aan een werkgroep van de stadsdeelcommissie. De proef wordt geëvalueerd na 6 en 12 maanden (eindevaluatie). Daarnaast wordt elke 3 maanden gerapporteerd over de bevindingen van de nood- en hulpdiensten over de bereikbaarheid van het gebied (inclusief de aanrijtijden). De gemeente zal in de praktijk monitoren of de maatregelen het gewenste effect hebben. Het betreft dan zowel de effecten op de leefbaarheid als op de autobereikbaarheid. De bedoeling is dat het doorgaande verkeer wordt tegengehouden en dat de buurt bereikbaar blijft voor bewoners en ondernemers en hun bezoekers. Het Palenplan zorgt voor beperkingen in de mogelijkheden om het gebied in en uit te rijden. Het is belangrijk dat incidentele stremmingen niet tot verminderde leefbaarheid en de bereikbaarheid leiden. We kunnen het effect meten door een combinatie van waarnemingen en metingen door de gemeente en via signalen van de bewoners en ondernemers in de buurt. Beide zijn daarbij belangrijk. Na 6 maanden wordt een tussentijdse evaluatie gepresenteerd aan de stadsdeelcommissie. Belanghebbenden kunnen deze openbare vergadering bijwonen.

Bij de evaluatie wordt tenminste naar de volgende effecten gekeken: - De verkeersintensiteiten en doorstroming in het gebied; - De bereikbaarheid voor bewoners en ondernemers - De bereikbaarheid voor nood- en hulpdiensten; - De bereikbaarheid voor aanvullend openbaar vervoer; - Eventuele problemen bij stremmingen (achteruit rijden, tegen de rijrichting in rijden); - Eventuele toename van hardrijdend (elektrisch) fiets- en scooterverkeer. Bij al deze effecten wordt gekeken in hoeverre de praktijk overeenkomt met de verkeerskundige modellen en voorspellingen. Naast de effecten op het verkeer en de bereikbaarheid, wordt ook gekeken in hoeverre het Palenplan bijdraagt aan de beleving van een leefbare, veilige en gezonde buurt. Dit zal gebeuren door het bevragen van bewoners, ondernemers en bezoekers in het gebied. Daarbij merken we op dat sommige effecten qua leefbaarheid waarschijnlijk pas over een aantal jaren duidelijk zichtbaar zijn.

21

Gemeente Amsterdam Stadsdeel Centrum

Definitief 31 augustus 2023

Vastgesteld Palenplan Centrum West

Verder worden de volgende maatregelen getroffen: - Met name tijdens de eerste periode na de start worden verkeersregelaars ingezet om ongewenst of asociaal rijgedrag tegen te gaan. - Palen worden tijdelijk verwijderd tijdens de uitvoering van de Oranje Loper of andere werkzaamheden om de buurt bereikbaar te houden. - Het projectteam blijft in gesprek met de buurt om te horen hoe de proef wordt ervaren en om te kijken of maatwerk ondersteuning mogelijk is. Dat gebeurt onder andere door twee keer per maand een fysiek en een digitaal inloop uur te organiseren. - Er wordt een folder/flyer in de buurt verspreid over de dienstverlening van Stichting Heen en Weer. Voor veel kwetsbare bewoners biedt deze stichting een goede manier van vervoer en de voertuigen kunnen tussen de palen door rijden. Tenslotte wordt tijdens de proef verder gekeken naar alternatieven voor de vaste palen, zoals het plaatsen van meer verzinkbare palen. Ook wordt het plan direct opnieuw overwogen, zodra intelligente toegang (handhaving met camera’s op basis van kentekenherkenning) kan worden ingevoerd.

22

Gemeente Amsterdam Stadsdeel Centrum

Definitief 31 augustus 2023

Vastgesteld Palenplan Centrum West

Bijlagen

Bijlage 1

Notitie ‘toelichting onderzoek Verkeersmodel Amsterdam’

Bijlage 2

Vergelijkingstabel verkeersintensiteiten Verkeersmodel Amsterdam

Bijlage 3

Rapport ‘Reistijdanalyse Palenplan Centrum West’

Bijlage 4

Notitie ‘Reacties Verkeersmaatregelen Centrum West’

Bijlage 5

Advies SDC Centrum – Palenplan Centrum West

23