Uitvoeringsplan programma ongedocumenteerden Amsterdam 2025.pdf

De toekomst in zicht

Uitvoeringsplan Programma ongedocumenteerden Amsterdam 2025 17 december 2024

Inhoudsopgave Inleiding............................................................................................................................................... 3 1.

Juridisch kader ........................................................................................................................... 4

2.

Opvang en begeleiding voor ongedocumenteerden in Amsterdam ......................................... 5

3.

Perspectief voor ongedocumenteerden in Amsterdam ............................................................ 9

4.

Zorg voor ongedocumenteerden in Amsterdam ..................................................................... 11

5.

Bestaanszekerheid voor ongedocumenteerden in Amsterdam .............................................. 14

6.

Informatievoorziening voor ongedocumenteerden in Amsterdam ........................................ 16

7.

Participatie en dagbesteding voor ongedocumenteerden in Amsterdam .............................. 18

2

Inleiding In Amsterdam verblijft al sinds lange tijd een groep ongedocumenteerden die door de praktijk van het vreemdelingenbeleid in de knel is geraakt. Zij hebben geen rechtmatig verblijf in Nederland, maar vertrekken om uiteenlopende redenen ook niet naar een ander land. Een deel verblijft in de huidige gemeentelijke opvanglocaties en een groot deel van de groep probeert de gemeente te ondersteunen op het gebied van toegang tot onderwijs, zorg, voedselhulp en informatievoorziening. De opvang van 500 ongedocumenteerden is opgenomen in het coalitieakkoord 'Een nieuwe lente, een nieuw geluid' (mei 2018), waartoe de gemeenteraad op 30 mei 2018 instemde. Het betreft 24uursopvang voor ongedocumenteerden in Amsterdam, met een opvangduur van maximaal anderhalf jaar. In deze voorziening wordt gewerkt aan perspectief: legaal verblijf in Nederland, terugkeer naar land van herkomst of doormigratie. Hiertoe is op 11 december 2018 het ‘Uitvoeringsplan 24-uursopvang voor ongedocumenteerden, werken aan een duurzaam perspectief’ voor het realiseren van 500 plekken vastgesteld door het college van Burgemeester en Wethouders. Dit plan is besproken in de gemeenteraad van 21 januari 2019.

De gemeente Amsterdam heeft vervolgens op 28 maart 2019 een akkoord gesloten met de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie over de uitvoering van deze opvang, als onderdeel van de pilot Landelijke Vreemdelingen Voorziening (LVV). In verband met de recente beslissing van het Rijk waarbij de pilot LVV komt te stoppen per 1 januari 2025, heeft de gemeente Amsterdam besloten om een nieuw uitvoeringsplan te ontwikkelen. Dit plan is opgesteld vanuit humanitaire overwegingen, omdat de gemeente veel waarde hecht aan het bieden van ondersteuning aan ongedocumenteerden. Ondanks de landelijk veranderingen blijft de gemeente Amsterdam haar verantwoordelijkheid nemen om deze kwetsbare groep te blijven bedienen, met respect voor mensenrechten en de menselijke waardigheid. Vanwege de onzekere toekomst gevoed door de landelijke politieke ontwikkelingen en de financiële belemmeringen in het gemeentelijk budget voor ongedocumenteerden, heeft het college op 2 juli jl. besloten dat 2025 een transitiejaar is, waarin de gemeente onderzoekt hoe de ondersteuning aan ongedocumenteerden in 2026 en verder vormgegeven zal worden. Bij het proces van implementatie en uitvoering is de inzet van partners, vrijwilligers en ongedocumenteerden in de stad cruciaal. De gemeente blijft daarom met hen in gesprek over de verdere uitwerking.

Dit uitvoeringsplan richt zich op het transitiejaar 2025, waarin stappen worden genomen om de ondersteuning aan ongedocumenteerden in 2026 en verder vorm te geven. Het uitvoeringsplan behandelt het beleid voor 2025, de ambities op de gebieden opvang, perspectief, zorg, bestaanszekerheid, informatievoorziening en participatie, en vormt de schakel tussen de ambitie van het college om 24-uursopvang met begeleiding te bieden en de daadwerkelijke uitvoering hiervan te continueren in 2025. Deze activiteiten worden uitgevoerd door partners die een subsidie krijgen vanuit de Subsidieregeling Ongedocumenteerden 2024. Voor de ondersteuning voor de brede doelgroep ongedocumenteerden op het gebied van onderwijs, zorg, voedselnoodhulp en informatievoorziening verstrekt de gemeente opnieuw een incidentele subsidie aan partners om de doelgroep te ondersteunen.

3

1. Juridisch kader De Vreemdelingenwet 2000 vormt het wettelijk kader met betrekking tot voorzieningen voor al dan niet uitgeprocedeerde vreemdelingen; daarmee is de staatssecretaris als enige verantwoordelijk. Dit uitgangspunt is de afgelopen jaren, aan de hand van de jurisprudentie van de Centrale Raad van Beroep en van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State op 26 november 2015 en 29 juni 2016, geformuleerd en nadien bestendigd. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft op 28 juli 2016 geoordeeld dat het bestaande voorzieningenstelsel van de Nederlandse overheid voor niet-rechtmatig in Nederland verblijvende vreemdelingen een adequaat systeem vormt waarmee voldaan wordt aan de internationaalrechtelijke verplichtingen. Het Hof heeft tevens bepaald dat het stellen van de voorwaarde ‘meewerken aan vertrek’ geen schending is van artikel 3 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Er is, zoals uit bovenstaande volgt, geen enkele wettelijke of verdragsrechtelijke bepaling die de gemeente de bevoegdheid geeft, of verplicht, enige opvang of voorziening te bieden. Het beleid van de gemeente is daarmee buitenwettelijk begunstigend beleid. Wel dient dit beleid conform het gelijkheidsbeginsel consistent en dus doordacht uitgevoerd te worden.

Nu er sprake is van buitenwettelijk begunstigend beleid, kan er door een ongedocumenteerde zonder recht op verblijf of rijksopvang geen juridische aanspraak op de voorzieningen in dit programma worden gemaakt. Het is aan de gemeente, in overleg en samen met de diverse partijen, te besluiten een ongedocumenteerde die zich meldt, onderdak en individuele begeleiding te bieden conform dit uitvoeringsplan. Bij gebrek aan een specifieke publiekrechtelijke bevoegdheid tot het verstrekken van deze voorzieningen, zijn de besluiten die conform dit uitvoeringsplan ten aanzien van een ongedocumenteerde worden genomen, geen besluiten in de zin van artikel 1:3, eerste lid, van de Awb, maar aan te merken als feitelijke handelingen jegens de ongedocumenteerden, die hen in hun hoedanigheid van vreemdeling raken, en derhalve feitelijke handelingen in de zin van artikel 72, derde lid, van de Vreemdelingenwet 2000.

4

2. Opvang en begeleiding voor ongedocumenteerden in Amsterdam In dit hoofdstuk wordt de aanpak voor 2025 geschetst, gericht op het behouden en optimaliseren van opvang en begeleiding voor ongedocumenteerden, op basis van bestaande voorzieningen en ambities.

2.1 Doelstelling Het doel is om ongedocumenteerden opvang en begeleiding op maat te bieden, waarmee rust en stabiliteit gecreëerd wordt en gewerkt kan worden aan perspectief.

2.2 Wat willen we realiseren 2.2.1. Toelatingscriteria Programma Ongedocumenteerden Amsterdam (POA) Personen zonder recht op verblijf of rijksopvang die zich melden bij het Amsterdams Centrum Ongedocumenteerden (ACO) kunnen in aanmerking komen voor 24-uurs opvang en begeleiding. Dit met uitzondering van:  Personen met een veiligheidsrisico;  Personen met een zwaar inreisverbod van 10 jaar en hoger en/of ongewenstverklaarden;  Personen uit veilige landen of visumvrije landen;  Personen met een verblijfsrecht in een EU-land;  Dublinclaimanten;  Minderjarigen;  Personen die eerder deel hebben genomen aan het Programma Ongedocumenteerden; Amsterdam (waaronder de LVV en het programma veilig land);  Personen waar de gemeente een civiele procedure voor heeft opgestart in het verleden;  Het ontbreken van een vreemdelingennummer en geen bereidheid om deze aan te vragen. Uitzonderingen Voor kwetsbare Dublinclaimanten en personen waarbij sprake is van een terugkeerperspectief dat binnen drie maanden kan worden gerealiseerd, kan het college een uitzondering maken voor de toelating tot het POA.

2.2.2. 24-uurs opvang, leefgeld en woonbegeleiding De gemeente Amsterdam biedt 24-uurs opvang en leefgeld voor de duur van anderhalf jaar aan 500 personen. Door de rust en veiligheid die de 24-uursopvang biedt, kunnen ongedocumenteerden beter werken aan hun toekomst. Dit wordt ook bevestigd door het WODC-rapport uit 20181 dat onderschrijft dat een stabiele leefomgeving, begeleiding en activering essentiële onderdelen zijn voor het vinden van een duurzame oplossing van ongedocumenteerden. Uitgangspunten:  Werken aan perspectief is een voorwaarde voor continuering van opvang;  Instroom op basis van matching;  Woonbegeleiding op basis van bestaande methodieken;  Creëren van rust en stabiliteit als basis voor perspectief;  Realiseren van uitstroom in het geval er een voorliggende voorziening is. 1

Profacto, Onderdak en opvang door Rijk en gemeenten van vertrekplichtige vreemdelingen en de invloed daarvan op terugkeer, april 2018.

5

Instroom Het proces van instroom bestaat uit twee stappen: een uitgebreide intake en een screening. Personen die zich melden voor het POA krijgen een uitgebreide intake. Het doel van de uitgebreide intake is om een grondig en volledig beeld te krijgen van een persoon. Middels een screening wordt onderzocht of iemand voldoet aan de toelatingscriteria van het POA. 24-uurs opvang Het POA telt een aantal (kleinschalige) opvanglocaties waar personen 24-uursopvang krijgen, wekelijks leefgeld ontvangen en zelfstandig kunnen koken. Er zijn twee typen opvanglocaties: opvanglocaties voor zelfredzamen en opvanglocaties voor personen die in mindere mate zelfredzaam zijn. Alle opvanglocaties hebben gedeelde woonkamers, keukens, douches en toiletten. Er zijn acht gemeentelijke opvanglocaties2 verspreid over de stad: - Anderlechtlaan 3 - Javaplantsoen 17 - Gerard Doustraat 156 - Marnixstraat 2 - Lidostraat 15 - Pieter Aertsstraat 5 - Plantage Muidergracht 14 - Van Leijenberghlaan 11 Leefgeld Naast opvang biedt het POA ook de mogelijkheid om in aanmerking te komen voor leefgeld. Personen die in eigen netwerk verblijven kunnen via het Programma Ongedocumenteerden Amsterdam aanspraak maken op deze tegemoetkoming. Zij ontvangen een financiële ondersteuning van circa €560,- per maand van de gemeente, om hun verblijf in het eigen netwerk te kunnen voortzetten.

Vanuit het eigen netwerk krijgen zij begeleiding bij het realiseren van perspectief. Het bieden van leefgeld heeft tot doel de zelfredzaamheid en zelfstandigheid te bevorderen, terwijl het tevens de mogelijkheid biedt om sociale netwerken te behouden en in een veilige omgeving te verblijven. Woonbegeleiding De meeste opvanglocaties zijn ingericht in het kader van zelfbeheer, waarbij de huisvestingsnormen van het COA het uitgangspunt zijn. De opvanglocatie Anderlechtlaan 3 is hier een uitzondering op. Dit is een locatie voor personen die aanvullende begeleiding nodig hebben en in mindere mate zelfredzaam zijn.

2 Daarnaast zijn er plekken beschikbaar bij de Medische Opvang Ongedocumenteerden (MOO) van het ASKV en ziekenboeg De Aak van

het HvO Querido.

6

Elke locatie heeft een aantal woonbegeleiders. De woonbegeleider:  Biedt maatschappelijke begeleiding;  Waakt over de groepsveiligheid en saamhorigheid;  Heeft een signaleringsfunctie en draagt, indien nodig, zorg voor de toeleiding naar eerstelijns zorg;  Fungeert als aanspreekpunt voor deelnemer, casemanager en casusregisseur;  Voorziet een deelnemer van algemene informatie;  Stelt samen met deelnemer een begeleidingsplan op. Uitstroom Een Programma dat duurzaam kan functioneren en nieuwe ongedocumenteerden effectief kan ondersteunen, vereist een gebalanceerde in- en uitstroom. Aangezien het aantal plekken gelimiteerd is tot 500, is uitstroom noodzakelijk om nieuwe groepen een kans te geven. Nu de inzet van de rijksdiensten een andere vorm aan zal nemen in 2025, is het nog maar de vraag op welke wijze en hoe lang het duurt voor er uitstroom gerealiseerd kan worden vanuit de opvang. Het delen van informatie is per 1 januari formeel niet meer mogelijk met rijksdiensten. De gemeente is nog in gesprek met rijkspartijen over de samenwerking in de nieuwe situatie waar de pilot LVV is afgeschaft. Uitstroom binnen het POA is bereikt wanneer:  Er een voorliggende voorziening beschikbaar is in een AZC of elders;  Een vergunning wordt verkregen;  Een art.

64 wordt toegekend;  Terugkeer naar land van herkomst of doormigratie gerealiseerd is;  Geen perspectief bereikt kan worden;  De opvangtermijn van 1,5 jaar is overschreden. De opvang eindigt in ieder geval na 1,5 jaar. In unieke gevallen kan een uitzondering worden gemaakt als er sprake is van zicht op duurzaam perspectief. In bovenstaande gevallen is uitstroom uit de gemeentelijke 24-uursopvang vereist.

2.2.3 Ambities in 2025 Samen met de betrokken partners gaat de gemeente in het transitiejaar met de volgende elementen aan de slag: 1. Toelatingscriteria POA herzien: nieuwe toelatingscriteria formuleren op basis van geleerde lessen en ervaringen. 2. Uitwerking beleidskader uitzonderingsbedden. 3. Zorgdragen voor een sluitend zorgaanbod in de opvanglocaties waar aanvullende begeleiding wordt geboden. 4. Geïntegreerd intakeproces: doorontwikkelen van de intakeprocedure. Een goede intake vormt de basis voor effectieve en op maat gemaakte zorg en begeleiding. 5. Kostenanalyse: in kaart brengen van de kosten per opvanglocatie, de kosten voor 24uursopvang, de kosten voor nachtopvang en de kosten voor het inkopen van bedden bij bestaande voorzieningen zoals de reguliere dag- en nacht opvang voor dak- en thuislozen. 6. Onderzoek uitbreiding van het bestaande aanbod t.b.v. de doelgroep ongedocumenteerden: in kaart brengen of een uitbreiding van het aantal bedden (boven op het huidige aanbod) binnen de reguliere noodopvang mogelijk is en onderzoeken wat de 7

mogelijkheden zijn om bedden beschikbaar te stellen voor personen met recht op de Wet Langdurige Zorg (WLZ). 7. Scenario’s formuleren voor de vormgeving van opvang in 2026 en verder, op basis van geleerde lessen. 8. Advisering en besluitvorming over opvang voor 2026 en verder.

8

3. Perspectief voor ongedocumenteerden in Amsterdam Dit hoofdstuk richt zich op het bevorderen van duurzaam perspectief voor ongedocumenteerden in Amsterdam in 2025. Het plan legt de nadruk op het versterken van eigen regie en mogelijkheden door middel van inzicht, informatie en gerichte begeleiding.

3.1 Doelstelling Het doel van begeleiding naar perspectief is het creëren van handelingsperspectief voor alle ongedocumenteerden door het bieden van begeleiding bij juridisch perspectief, toekomstoriëntatie of terugkeerperspectief en inzicht te geven in beschikbare mogelijkheden en kansen op basis van maatwerk, rekening houdende met persoonlijke omstandigheden en bijzonderheden.

3.2 Wat willen we realiseren 3.2.1. Begeleiding naar perspectief Begeleiding naar (duurzaam) perspectief wordt geboden ter ondersteuning van de 24-uursopvang. Er zijn drie vormen van duurzaam perspectief mogelijk: zelfstandige terugkeer naar land van herkomst, doormigratie of, indien aan de orde, legalisering van verblijf. Uitgangspunten:  Tijdens de opvangperiode wordt gewerkt aan toekomstperspectief;  Meewerken aan perspectief is een voorwaarde voor continuering van opvang;  Het bevorderen van zelfredzaamheid en het versterken van eigen regie staat centraal;  Er wordt ingezet op integrale begeleiding, waarbij aandacht wordt besteed aan meerdere domeinen.

3.2.2. Aanbod perspectief Er zijn vier verschillende typen trajecten binnen het POA: perspectiefscreening, juridisch traject, toekomstoriëntatietraject en terugkeertraject. Personen die instromen in het POA krijgen een perspectiefscreening, waarin binnen een periode van acht weken wordt gescreend op juridisch- en terugkeerperspectief. De uitkomst van de perspectiefscreening bepaalt het vervolgtraject. Indien uit de perspectiefscreening blijkt dat er een kansrijk perspectief op legalisering is, dan volgt een juridisch traject van zes maanden, waarbij begeleiding wordt geboden bij het realiseren van legaal verblijf in Nederland. Indien uit de perspectiefscreening blijkt dat er geen kansrijk perspectief op legaal verblijf is, volgt een toekomstoriëntatietraject van zes maanden, waarin begeleiding wordt geboden bij het oriënteren op de toekomst. Als het toekomstoriëntatietraject resulteert in de keuze tot terugkeer naar land van herkomst of doormigratie naar een ander land stromen de ongedocumenteerden na het toekomstoriëntatietraject door naar een terugkeertraject. Personen die zich hebben georiënteerd op hun toekomst en besluiten om ondanks het ontbreken van juridisch perspectief in Nederland te verblijven, stromen na het toekomstoriëntatietraject uit het POA.

9

Persoonlijk perspectiefplan (PPP) Het perspectiefplan beschrijft het persoonlijk perspectief en de activiteiten en doelen waar een persoon aan gaat werken zodat dat perspectief wordt gerealiseerd. Wanneer een persoon niet voldoende meewerkt aan het realiseren van perspectief, kan de opvang en begeleiding worden beëindigd. Casemanager Iedere persoon die in de 24-uursopvang verblijft, krijgt een casemanager toegewezen. De casemanager maakt een perspectiefplan en draagt zorg voor de uitvoering van het plan. Ingezet wordt om perspectief binnen 18 maanden te realiseren. Niet alle personen behouden dezelfde casemanager. Bij wisseling van trajecten kan een persoon een andere casemanager toegewezen krijgen. Casemanagers zijn het directe aanspreekpunt met betrekking tot perspectiefbegeleiding. Ketenpartners Organisaties die in 2025 subsidie ontvangen voor perspectiefbegeleiding:  Juridische begeleiding: ASKV, Vluchtelingenwerk en Leger des Heils  Terugkeer/toekomstoriëntatie begeleiding: Goedwerk Foundation en Vluchtelingenwerk MOH2

3.3 Ambities in 2025 Samen met de betrokken partners gaat de gemeente in het transitiejaar met de volgende elementen aan de slag: 1. Maatwerk bij complexe casuïstiek: extra aandacht en flexibiliteit in complexe situaties. 2. Doorontwikkeling terugkeeraanbod en inzet van terugkeernetwerk. Hierbij wordt onderzocht welke mogelijkheden en risico's er spelen bij terugkeer en op welke wijze hier binnen het POA mee wordt omgegaan. 3. Expertise uitwisseling en samenwerking: bevorderen van expertise uitwisseling tussen ketenpartners door het opzetten van interstedelijke en interdisciplinaire kennisuitwisseling platforms n.a.v. het wegvallen van de inzet van de rijksdiensten. 4. Onderzoek naar efficiëntere inzet van subsidiemiddelen: vaststellen waar het aanbod op perspectiefbegeleiding overlapt en waar een vacuüm in het aanbod bestaat. 5. Nieuwe samenwerkingen: onderzoeken welke partijen het vacuüm in het bestaande aanbod kunnen opvullen. 6. Met rijksdiensten verkennen en afspraken maken op welke wijze er conform AVG, gegevens kunnen worden uitgewisseld ten behoeve van de begeleiding van ongedocumenteerden bij perspectief. 7. Scenario’s formuleren voor de vormgeving van perspectiefbegeleiding in 2026 en verder, op basis van geleerde lessen. Er kan worden verkend of deze perspectiefbegeleiding breder moet worden ingezet voor de verschillende ongedocumenteerde doelgroepen. 8.

Advisering en besluitvorming over perspectiefbegeleiding in 2026 en verder. 9. Discretionaire bevoegdheid: lobbyen voor herinvoering van de discretionaire bevoegdheid om individuele gevallen een oplossing te kunnen bieden.

10

4. Zorg voor ongedocumenteerden in Amsterdam Veel ongedocumenteerden hebben te maken met trauma’s, chronische ziekten of mentale gezondheidsproblemen. De gemeente moet rekening houden met een grotere behoefte aan psychosociale zorg, vaak in combinatie met somatische zorg. Dit vereist multidisciplinaire ondersteuning. In dit hoofdstuk wordt de aanpak voor 2025 geschetst, gericht op het behouden en optimaliseren van de toegang tot reguliere zorg voor ongedocumenteerden in Amsterdam.

4.1 Doelstelling Uit de ervaringen van afgelopen jaren is gebleken dat de toegang tot reguliere zorg beperkt is. De gemeente heeft als doel om de reguliere toegang tot eerstelijnszorg in Amsterdam te verbeteren en een systeem te implementeren dat uiteindelijk leidt tot het opnemen van ongedocumenteerden in het reguliere Amsterdamse huisartsennetwerk, waarbij ongedocumenteerden kwalitatieve zorg ontvangen.

4.2 Wat willen we realiseren 4.2.1. Het zorgaanbod in Amsterdam De gemeente zet zich nu al jaren in om de toegang tot zorg voor ongedocumenteerden te verbeteren. Het huidige aanbod bestaat uit:  Medische en psychosociale hulp door Dokters van de Wereld en Kruispost;  Mondzorg door Dokters van de Wereld en Kruispost;  Fysiotherapie door Kruispost;  Seksuele Reproductieve Gezondheid (SRG) door Dokters van de Wereld en Kruispost; en  Toegang Kraamopvang(1 opvangplek in Zuidoost voor ongedocumenteerde vrouwen voor 10 dagen na de bevalling). Het vergroten van de toegang tot zorg Dokters van de Wereld (DvdW) en Kruispost bieden medische zorg aan ongedocumenteerden door inzet van medische, BIG-geregistreerde vrijwilligers. Door middel van de zorgbussen, de medische post in Amsterdam Osdorp, en de medische post in Amsterdam centrum, krijgen ongedocumenteerden toegang tot laagdrempelige medische (huisartsen)zorg. Op de medische posten wordt ook mondzorg aangeboden. Hierdoor blijft huisartsenzorg en mondzorg toegankelijk voor alle Amsterdammers. Indien nodig wordt door DvdW en Kruispost bemiddeld naar eerstelijns zorg of tweedelijnszorg. Ook vinden doorverwijzingen plaats richting GGD of GGZ.

Zorgcafé ‘s In 2025 zal DvdW haar aanbod versterken en breder spreiden over de stadsdelen Zuid-Oost, NieuwWest en Oost, om zo te zorgen voor een voldoende dekkend en toegankelijk aanbod voor alle Amsterdammers in kwetsbare posities. Beoogd wordt om het aanbod in de zorgcafé’s duurzaam te verankeren in de wijken en in de sociale basis van de stadsdelen, zodat de medische post in Amsterdam Osdorp kan worden afgebouwd . Preventie en voorlichting Tijdens de medische spreekuren van DvdW wordt individuele voorlichting en preventie over (seksuele) gezondheid en het recht op zorg gegeven aan ongedocumenteerden. De telefonische helpdesk geeft per telefoon en e-mail individuele voorlichting aan ongedocumenteerden, zorgverleners en steunorganisaties over het recht op zorg. Ook worden er groepsvoorlichtingen 11

gegeven op verschillende opvanglocaties en informele organisaties. Onderwerpen zijn bijvoorbeeld de Nederlandse gezondheidszorg, recht op zorg, HIV, anticonceptie en psycho-educatie. Praktijkondersteuner huisarts GGZ (POH-GGZ) en psychosociale ondersteuning Uit onderzoek is gebleken dat meer dan 80% van de doelgroep ongedocumenteerden professionele psychologische zorg nodig heeft in verband met o.a. trauma gerelateerde klachten. Kruispost biedt drie maal per week POH GGZ-zorg aan ongedocumenteerden en/of onverzekerden zodat laagdrempelige zorg kan worden gewaarborgd . DvdW biedt psychosociale ondersteuning aan personen met een vluchtachtergrond. Vanuit de Zorgcafés worden METS-bijeenkomsten georganiseerd in verschillende talen. De METS is een methode voor psychosociale ondersteuning gericht op mensen met een vluchtachtergrond die te maken hebben met psychosociale klachten. In vijf tot zes groepsbijeenkomsten worden deelnemers begeleid in het toepassen van positieve coping strategieën om beter om te gaan met de uitdagingen in hun dagelijks leven. Het doel van deze bijeenkomsten is het versterken van de mentale en fysieke weerbaarheid van personen die leven onder stressvolle en uitdagende omstandigheden.

4.2.2. Aanvullende medische zorg

Mondzorg Het verwijzen van patiënten voor reguliere mondzorg of complexere tandheelkundige behandelingen wordt steeds uitdagender. Tandartsen in Amsterdam willen vaker zorg verlenen aan verzekerden waardoor ongedocumenteerden buiten de boot vallen. Hierom zullen DvdW en Kruispost ook in 2025 mondzorg aanbieden naast de reguliere huisartsenzorg. Het aanbod voor tandzorg is verruimd waardoor, in sommige gevallen, naast extracties ook gebitsreiniging en reparaties kunnen worden aangeboden. Fysiotherapie Fysiotherapie is een belangrijke aanvulling op huisartsenzorg. Omdat de meeste fysiotherapeutische behandelingen niet worden vergoed door het CAK, is deze zorg niet toegankelijk voor ongedocumenteerden. Desondanks is er een groeiende groep ongedocumenteerden die lijdt aan (chronische) pijnklachten als gevolg van veroudering of een intensieve leefstijl. In Amsterdam zal Kruispost vanaf 2025 fysiotherapie beschikbaar stellen voor deze kwetsbare groep. HealthEmove HealthEmove is een health app die ongedocumenteerden de gelegenheid geeft om hun medisch dossier te allen tijden bij zich te dragen. De medische gegevens worden opgeslagen in een persoonlijke omgeving in de app. Er is bij de ontwikkeling van de app veel aandacht besteed aan het waarborgen van de privacy en toegankelijkheid. In samenwerking met verschillende ngo’s wordt de app als pilot in Amsterdam uitgezet.

Kraamzorg In 2024 is er een opvangplek gecreëerd voor ongedocumenteerde vrouwen die tijdens hun kraamperiode voor minimaal drie en maximaal tien dagen de nodige rust, ondersteuning en kraamzorg kunnen krijgen die in hun privé-situatie ontbreekt. De gemeente Amsterdam is deze pilot gestart in samenwerking met het ASKV. Middels deze opvangplek hoopt de gemeente Amsterdam bij te dragen aan een goede start voor moeders met pasgeboren kinderen. De periode 12

van tien dagen loopt gelijk met de reguliere kraamperiode. De gemeente onderzoekt of deze opvangplek uitgebreid kan worden met een tweede- en derde kraamopvangplek.

4.3 Ambities in 2025 1. Informatievoorziening verbeteren: Training en voorlichting aan tweedelijnszorgverleners over rechten en regelingen voor ongedocumenteerden. 2. Onderzoek naar noodfondsen: In kaart brengen van mogelijke noodfondsen voor zorgfinanciering, inclusief de haalbaarheid van het oprichten van nieuwe fondsen. 3. Onderzoek naar efficiëntere inzet van subsidiemiddelen: vaststellen waar het zorgaanbod overlapt en waar een vacuüm in het aanbod bestaat. 4. Uitbreiding screeningsprogramma's: Pleiten voor toegang tot screeningsprogramma’s, zoals kankerpreventie, via samenwerkingen met publieke zorgorganisaties. 5. Advisering en besluitvorming over zorg aan ongedocumenteerden in 2026 en verder. 6. CAK-proces verbeteren; bekendheid met het CAK ofwel de regeling onverzekerbare vreemdelingen vergroten en aanvraag door zorg stimuleren om zo gebruik van CAK en medische hulp aan ongedocumenteerden te bevorderen. 7. Samenwerking met GGZ-instellingen en welzijnsorganisaties verbeteren. 8. Met verschillende migranten-, zorgorganisaties en betrokken individuen in kaart brengen welke aanvullende ondersteuning voor de toegang naar reguliere zorg kan worden geboden. 9. Uitbreiding kraamopvang; onderzoeken of na het eerste kwartaal uitbreiding met een tweede- en derde kraamopvangplek mogelijk is.

13

5. Bestaanszekerheid voor ongedocumenteerden in Amsterdam In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de verschillende projecten die in 2025 in het kader van bestaanszekerheid worden uitgevoerd. Hierbij kan gedacht worden aan voedselnoodhulp en onderwijs.

5.1 Doelstelling Het waarborgen van bestaanszekerheid voor ongedocumenteerden in Amsterdam is een cruciaal speerpunt voor 2025. Bij bestaanszekerheid gaat het om ondersteuning die toeziet op basisbehoeften. De gemeente Amsterdam streeft naar een menswaardig bestaan voor alle Amsterdammers.

5.2 Wat willen we realiseren 5.2.1. Voedselnoodhulp Door aanhoudende inflatie, stijgende voedselprijzen en economische ongelijkheid raken meer ongedocumenteerden afhankelijk van voedselnoodhulp. Er is een groeiende vraag naar voedselbanken en voedselinitiatieven. Op dit moment wordt voedselnoodhulp aangeboden door het Rode Kruis en Human Aid Now, in samenwerking met verschillende fondsen en informele voedselinitiatieven. Ook in 2025 blijft voedselnoodhulp beschikbaar voor de meest kwetsbaren, waarbij personen voor maximaal zes maanden digitale vouchers ontvangen waarmee zij boodschappen kunnen doen.

5.2.2. Onderwijs Hoger onderwijs Ongedocumenteerde jongeren hebben, net als anderen, recht op onderwijs tot hun achttiende verjaardag. Daarna wordt hun toegang tot onderwijs stopgezet, en hebben zij geen mogelijkheid om verder te studeren of anderszins aan een duurzame toekomst te bouwen. Om deze jongeren een kans te bieden om zich verder te ontwikkelen en een bijdrage te leveren aan de samenleving, heeft de gemeente Amsterdam in 2022 samen met vijf Amsterdamse hogescholen en universiteiten de pilot Toegang tot Hoger Onderwijs opgezet. Het doel is om ongedocumenteerde jongeren de mogelijkheid te geven om te studeren en zo aan een toekomst voor zichzelf te werken. De onderwijspilot is verlengd tot november 2025. Verkenning mbo-onderwijspilot Het mbo telt relatief veel ongedocumenteerde studenten, die obstakels tegenkomen bij het afronden van hun studie. Zonder verblijfspapieren komen zij namelijk niet in aanmerking voor diplomering. De gemeente Amsterdam wil zich in 2025 inzetten voor het opzetten van een onderwijspilot MBO.

5.3 Ambities in 2025 1. Toegang tot voedselbanken: op dit moment wordt voedselnoodhulp in samenwerking met de fondsen gerealiseerd. De gemeente Amsterdam wil onderzoeken of ongedocumenteerde Amsterdammers aanspraak kunnen maken op ondersteuning vanuit de reguliere voedselbank. Naar het voorbeeld van Den Haag en Utrecht. 14

2. Informele initiatieven bevorderen: versterking van bestaande informele hulpinitiatieven om voedselnood te voorkomen en zelfredzaamheid te bevorderen 3. Fondsen aantrekken: Actief werven van fondsen voor studiefondsen en voedselhulp met uitvoerende partners. Samenwerken met private en publieke partners. 4. Opzetten van een pilot voor MBO studenten 5. Taken herbeleggen: Verkennen van mogelijkheden om voedselhulp en onderwijs elders binnen gemeentelijke of regionale netwerken te beleggen. 6. Advisering en besluitvorming over bestaanszekerheid voor ongedocumenteerden in 2026 en verder. 7. Werk: de gemeente heeft in samenwerking met verschillende ondernemers en organisaties stap voor stap de mogelijkheden verkend om werk voor ongedocumenteerden mogelijk te maken. Uit deze verkenning is gebleken dat het momenteel niet mogelijk is om dit binnen bestaande wet- en regelgeving te organiseren.

15

6. Informatievoorziening voor ongedocumenteerden in Amsterdam

Informatievoorziening voor ongedocumenteerden is van essentieel belang, gezien hun kwetsbare positie in de samenleving. Zonder toegang tot de juiste informatie lopen zij het risico belangrijke rechten en mogelijkheden te missen. In dit hoofdstuk wordt het aanbod van informatievoorziening voor ongedocumenteerden in 2025 besproken, met aandacht voor de manieren waarop zij beter ondersteund kunnen worden in hun dagelijkse leven en toekomstperspectieven.

6.1 Doelstelling

De gemeente Amsterdam wil zich inzetten voor het verbeteren van de informatievoorziening voor ongedocumenteerden en de organisaties die hen ondersteunen, door het behoud, de versterking en de uitbreiding van bestaande kennisplatforms en netwerken.

6.2 Wat willen we realiseren

Ongedocumenteerden hebben vaak geen duidelijke toegang tot informatie over hun rechten en plichten. Goede informatievoorziening helpt hen te begrijpen welke rechten ze wel hebben, zoals toegang tot noodhulp, gezondheidszorg, en onderwijs, ondanks hun status. Dit kan hen helpen om belangrijke voorzieningen te vinden en te benutten. Door het verstrekken van informatie kunnen ongedocumenteerden zelf beslissingen nemen over hun situatie. Dit versterkt hun autonomie en biedt hen de mogelijkheid om betere keuzes te maken. Informatievoorziening draagt daarnaast ook bij aan het includeren van deze groep in de samenleving. Amsterdams Centrum Ongedocumenteerden (ACO) Het ACO is de centrale plek in de stad waar ongedocumenteerden terecht kunnen met uiteenlopende vragen. Het ACO fungeert niet enkel als aanmeldloket voor opvang en begeleiding, maar draagt ook zorg voor informatievoorziening en doorverwijzing naar de sociale kaart in Amsterdam. Hushu House Het Hushu House is een informatiesteunpunt voor ongedocumenteerden, gevestigd in het stadsdeel Zuid-Oost. De gemeente Amsterdam werkt samen met diverse NGO’s en grassrootorganisaties om deze groep te ondersteunen.

Het Hushu House is per december 2024 geopend voor de doelgroep en in 2025 zal het volgende aanbod beschikbaar zijn:  Informatievoorziening over de sociale kaart en initiatieven in Amsterdam;  Helpdesk en spreekuren;  Juridisch advies;  Workshops en/of trainingen.  Psychosociale ondersteuning en doorverwijzing naar medische hulp;  Toegang tot computers, wifi en oplaadapparatuur;  Douche, toilet, wasmachine en droger;  Rust- en gebedsruimten; Klankbordgroep Om beleid en de uitvoering beter te laten aansluiten op de behoefte van de doelgroep, is begin 2024 de Klankbordgroep ongedocumenteerden opgericht. De klankbordgroep ongedocumenteerden zal zich ook in 2025 blijven inzetten om gevraagd en ongevraagd advies uit te brengen over het beleid en de uitvoering daarvan.

16

De leden van de klankbordgroep vormen qua leeftijd en afkomst een representatieve afspiegeling van de doelgroep. Tijdens de maandelijkse themabijeenkomsten in 2025 zullen diverse thema’s worden besproken. Dankzij de input van de klankbordgroep kan het beleid beter aansluiten bij de specifieke behoeften van de doelgroep. Supportdesk Veel ongedocumenteerden hebben geen toegang tot informatie over hun basisrechten, ondersteuningsnetwerken en organisaties waar ze in de stad terecht kunnen voor hulp. Here to Support heeft in samenwerking met de gemeente Amsterdam een supportdesk opgezet om informatievoorziening voor ongedocumenteerden in Amsterdam toegankelijker te maken. Vanuit de supportdesk wordt de doelgroep doorverwezen naar andere organisaties voor de juiste ondersteuning.

6.3 Ambities in 2025 1. Klankbordgroep versterken: voortzetten en intensiveren van de klankbordgroep voor kennisdeling en beleidsverbetering. 2. Informatiebronnen samenbrengen: integreren van verschillende sociale kaarten en andere informatiebronnen in een overzichtelijk platform waar actuele en toegankelijke informatie gedeeld kan worden. 3. Ondersteuning migrantengemeenschappen: inzetten op het gebruik maken van sleutelfiguren binnen migrantengemeenschappen om hulpverlening te versterken en het aanbod inzichtelijk te krijgen. 4. Beleggen van taken: onderzoeken of activiteiten rondom informatievoorziening structureel ingebed kunnen worden binnen de gemeentelijke organisatie en buurtteams. 5. Scenario’s formuleren voor de vormgeving van de informatievoorziening aan ongedocumenteerden en stakeholders in 2026 en verder, op basis van geleerde lessen. 6. Advisering en besluitvorming over informatievoorziening voor ongedocumenteerden in 2026 en verder.

17

7. Participatie en dagbesteding voor ongedocumenteerden in Amsterdam Participatie zorgt voor afleiding, houdt personen in beweging, biedt mogelijkheden voor persoonlijke ontwikkeling en zelfredzaamheid, en is daarmee een belangrijk onderdeel van het werken aan perspectief. Dit hoofdstuk richt zich op het bevorderen van het participatieaanbod voor Amsterdamse ongedocumenteerden in 2025.

7.1. Doelstelling De gemeente Amsterdam wil in 2025 het participatie- en dagbestedingsaanbod versterken en onderzoeken hoe de participatie van ongedocumenteerden uitgebreid kan worden, zodat deze beter aansluit bij de behoeften en talenten van deze groep.

7.2 Wat willen we realiseren 7.2.1. Het participatie- en dagbestedingsaanbod voor ongedocumenteerden Sport en spel In de afgelopen jaren is gebleken dat sport een krachtige verbindende rol speelt. Sport maakt het mogelijk voor deze groep om het gevoel van eigenwaarde te hervinden en op een laagdrempelige manier deel te nemen in de samenleving. KLABU en Stichting Life Goals bieden in 2025 activiteiten aan voor sport en spel.

Vanuit KLABU zal worden ingezet om buurtbewoners en nieuwkomers (zoals ongedocumenteerden) te verbinden door middel van sport. Dit doet KLABU door wekelijkse sportactiviteiten en sociale activiteiten te organiseren. Het KLABU clubhuis zal ook in 2025 geopend zijn voor bezoekers. Stichting Life Goals organiseert wekelijks sportactiviteiten om ongedocumenteerden op een laagdrempelige manier te betrekken en hen te laten participeren in de samenleving. Naast de wekelijkse sportactiviteiten biedt Stichting Life Goals twee keer per jaar een opleidingstraject van acht weken aan, waarin deelnemers worden opgeleid tot sportvrijwilliger bij verschillende voetbalverenigingen. Cursussen en praktijkleertrajecten Uit de ervaringen van de afgelopen jaren blijkt dat praktijkleertrajecten en cursussen bijdragen aan het verbeteren van de mentale gezondheid en het zelfvertrouwen. De praktijkleertrajecten stellen ongedocumenteerden in de gelegenheid om de basisvaardigheden van praktische beroepen te leren. Het ASKV biedt sinds 2015 een uitgebreid scala aan activiteiten en cursussen op verschillende instapniveaus voor ongedocumenteerden. Ook in 2025 blijft het ASKV dit aanbod beschikbaar stellen. Het cursus- en activiteitenaanbod in 2025 heeft plek voor ca. 330 personen.

Ketenpartners Organisaties die in 2025 subsidie ontvangen voor het bieden van dagbestedingsactiviteiten:  ASKV  KLABU  Stichting Life Goals  BOOST

18

7.2.2. Het aanbod vanuit de Sociale Basis Ongedocumenteerden hebben, ongeacht hun verblijfstatus, geen toegang tot de reguliere arbeidsmarkt. Dit belemmert hun persoonlijke ontwikkeling en het aanleren van nieuwe vaardigheden, waardoor ze risico lopen op eenzaamheid of sociaal isolement. De gemeente Amsterdam vindt het belangrijk om te investeren in alternatieve participatiemogelijkheden, zoals cursussen en scholingstrajecten, omdat deze bijdragen aan zowel persoonlijke groei als maatschappelijke betrokkenheid. In 2025 wil de gemeente Amsterdam zich inzetten voor een toegankelijk en laagdrempelig aanbod vanuit de Sociale Basis voor deze groep.

7.3 Ambities in 2025 1. Verbeteren van de toegang tot de sociale basis; In samenwerking met de stadsdelen onderzoeken en inzetten op het betrekken van ongedocumenteerden bij het aanbod vanuit de Sociale Basis. 2. Inzichtelijk maken van het aanbod binnen de sociale basis: in iedere stadsdeel worden activiteiten georganiseerd voor Amsterdammers. Ongedocumenteerden maken hier nog niet optimaal gebruik van. De gemeente Amsterdam wil het bestaande aanbod inzichtelijker maken voor deze groep. 3. Verruimen van subsidieregelingen voor de sociale basis; De subsidieregeling voor de sociale basis toegankelijker maken voor initiatieven gericht op ongedocumenteerden. 4. Versterken van informele netwerken: Ondersteunen van informele initiatieven en vrijwilligersorganisaties die dagbesteding en participatie mogelijk maken. 5. Scenario’s formuleren voor de vormgeving van het dagbesteding- en participatieaanbod in 2026 en verder, op basis van geleerde lessen. De gemeente Amsterdam wil zich inzetten om het huidige aanbod toegankelijker te maken voor de doelgroep buiten de 24-uursopvang. 6. Advisering en besluitvorming over het dagbesteding- en participatieaanbod in 2026 en verder.

19