Tweede Voortgangsbrief Amsterdammerschap.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 21 december 2021 Onderwijs Marjolein Moorman Directie OJZ bestuurszaken.ojz@amsterdam.nl Tweede voortgangsbrief Amsterdammerschap in het onderwijs en stand van zaken motie 851 van het lid Taimounti d.d. 2-7-2020 inzake alle basisscholen jaarlijks naar het slavernijmuseum

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over de voortgang van het beleid ‘Amsterdammerschap in het onderwijs’. Op 19 september 2019 heeft u de beleidsbrief ‘Amsterdammerschap in het onderwijs’ vastgesteld en op 18 september 2020 heeft u een eerste voortgangsrapportage ontvangen. Het college zet hiermee in op het bevorderen van een ambitieuze en weerbare samenleving, waarin iedereen zichzelf kan zijn. Een stad waarin kinderen en jongeren al vroeg in hun leven leren omgaan met verschillen, zich in elkaar kunnen verplaatsen en werken aan hun ontwikkeling en talenten. Hierbij bied ik u de “Tweede voortgangsbrief Amsterdammerschap in het onderwijs’ aan. “Burgerschap vergt als het gaat om morele kwesties iets anders van leerkrachten: ze moeten niet vertellen wat het juiste antwoord is maar leerlingen laten nadenken over verschillende antwoorden, wat daar de voor- en nadelen van zijn en leerlingen de (intellectuele) instrumenten bieden om zelf te bedenken wat zij een wenselijk antwoord vinden.” Hessel Nieuwelink, Lector Burgerschapsonderwijs aan de Hogeschool van Amsterdam1 De afgelopen periode zijn drie belangrijke ontwikkelingen van grote invloed geweest op het Amsterdams burgerschapsonderwijs: (1) de coronapandemie, (2) het perspectief op gelijke behandeling, racisme en discriminatie en (3) ontwikkelingen in het landelijke burgerschapsbeleid.

Hieronder licht ik deze ontwikkelingen uit. Vervolgens doe ik verslag van de voortgang op de vier actielijnen van het beleid Amsterdammerschap in het onderwijs. In de bijgevoegde infographic vindt u de doelen beschreven in vier pijlers. Het geeft een overzicht van de projecten en programma’s die vanuit dit beleid worden ondersteund.

1 Citaat uit Publicatie Burgerschap en Sociaal-emotioneel leren. Overeenkomsten en verschillen

https://www.schoolenveiligheid.nl/wp-content/uploads/2021/09/Burgerschap-en-sociaal-emotioneel-leren_HesselNieuwelink.pdf

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 21 december 2021 Pagina 2 van 8

1. Burgerschapsonderwijs en Covid Ook het burgerschapsonderwijs heeft geleden onder de coronapandemie en de daaruit volgende lockdowns. De setting van de veilige omgeving van de eigen klas werd deels vervangen door online onderwijs. Projecten gericht op ontmoeting konden niet of alleen in aangepaste vorm doorgaan. Voor goed burgerschapsonderwijs is het belangrijk dat er voldoende bekwame docenten zijn en dat er écht contact tot stand komt tussen leerlingen en/of leraren in een veilige setting. De lockdowns maakten het lastig om goed burgerschapsonderwijs vorm te geven. Toch zijn er ook in deze periode met grote inzet en flexibiliteit veel resultaten behaald. Zo heeft de jongerenrechtbank een aantal online zittingen georganiseerd en heeft Discussiëren kun je Leren het einddebat opgenomen in een televisiestudio. Uiteraard was dit niet voor alle projecten mogelijk, bijvoorbeeld voor de uitvoeringen van het spel Democracity (po) van Pro Demos en de klassenbezoeken aan het stadhuis (vo en mbo). 2. Gelijke behandeling, racisme en discriminatie De moord op George Floyd en de daaruit volgende wereldwijde demonstraties hebben het perspectief op het debat over gelijke behandeling, racisme en discriminatie veranderd. Er is meer erkenning dat er nog steeds breed in de samenleving sprake is van racisme en discriminatie. Het bewustzijn hierover neemt toe.

De waarde van het leren omgaan met verschillen in de stad is afgelopen periode onderstreept. De opkomst van de Black Lives Matter beweging heeft aandacht gegenereerd voor de vele ervaringsverhalen over ongelijke behandeling, ook van leerlingen en jongeren in Amsterdam. Hierdoor is meer aandacht voor expliciet, maar ook voor impliciet racisme en discriminatie in het onderwijs. Vanuit het programma Amsterdammerschap bieden wij aan docenten de leergang ’Inclusief onderwijs: expliciete scholing rondom racisme, ongelijkheid en discriminatie’ aan. De belangstelling hiervoor is groot, dat licht ik verder toe onder actielijn 1. Passend in het discours over gelijke behandeling is geschiedschrijving vanuit gelijkwaardig perspectief. Amsterdam heeft als eerste gemeente haar excuses aangeboden voor het slavernijverleden. Hiervoor is ook binnen het programma gedeelde geschiedenis en inclusief herdenken van het beleid Amsterdammerschap in het onderwijs veel aandacht. Tijdens Keti Koti zijn leerlingen actief betrokken en gestimuleerd om hierover hun mening te vormen en te uiten via een debat. Daarnaast waren er AT5- uitzendingen en publicaties zoals het boek ‘Amsterdam en het slavernijverleden’ en het basisschoolproject ‘Anansi de spin’.

Je verplaatsen in de ander en elkaar de ruimte gunnen zijn noodzakelijke voorwaarden om te kunnen worden wie je bent, ongeacht je culturele achtergrond, sociaaleconomische status of genderdiversiteit. School is bij uitstek een oefenplaats om deze vaardigheden te ontwikkelen. 3. Landelijk burgerschapsbeleid De Wet verduidelijking van de burgerschapsopdracht aan scholen in het funderend onderwijs is augustus 2021 in werking getreden. Een mijlpaal die we hier graag noemen omdat dit scholen de broodnodige handvatten geeft om burgerschapsonderwijs vorm te geven. Scholen worden verplicht het burgerschapsonderwijs stevig in het curriculum te verwerken en worden uitgedaagd

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 21 december 2021 Pagina 3 van 8

om daadwerkelijk een oefenplaats te zijn voor democratie. Bijvoorbeeld door leerlingen meer inspraak in het schoolbeleid te geven maar ook door meer te oefenen met invloed uitoefenen buiten de school. Een element dat in het Amsterdams beleid terugkomt in de aanpak van bijvoorbeeld het Stadslab burgerschap en de jongerenrechtbank. Vanuit de PO- en de VO-raad zijn burgerschapsambassadeurs aangesteld om helderheid en duiding te kunnen geven aan de wetswijziging burgerschap. Samen met de burgerschapsambassadeurs hebben we op 11 december 2020 een webinar ‘Burgerschap in de stad’ georganiseerd. De Amsterdamse po- en voscholen zijn door ons daarnaast actief geïnformeerd over de aangescherpte burgerschapswet. Onderdeel daarvan was de verspreiding van de inspiratieposter Fawaka wereldburgerschap waarin verschillende thema’s vragen en handvatten voor leraren aan bod komen. Amsterdammerschap in het onderwijs In de beleidsbrief duiden we Amsterdammerschap als volgt: “Amsterdams burgerschap, oftewel Amsterdammerschap, staat voor jezelf kunnen zijn in een diverse omgeving en een ander ook die ruimte gunnen. Het staat voor het vermogen om in gelijkwaardigheid samen de stad vorm te geven. Dat gaat niet altijd vanzelf. Burgerschap en diversiteit zijn niet alleen mooi, maar ook complex.

De praktijk laat zien dat verschillen tussen mensen helaas ook vaak samengaan met segregatie, kansenongelijkheid, achterstelling en conflict. Het is daarom belangrijk om actief Amsterdammerschap te bevorderen. Een belangrijke rol is daarbij weggelegd voor het Amsterdamse onderwijs.“ Daarbij zijn de volgende doelen in vier pijlers geformuleerd:  Zelfrealisatie: kinderen kunnen zich optimaal ontwikkelen, ongeacht hun achtergrond.  Ontmoeting: kinderen gaan samen naar school en ontmoeten elkaar;  Inleving: kinderen kunnen zich verplaatsen in anderen.  Verantwoordelijkheidsbesef: kinderen leren over de rechten en plichten van het burgerschap van Amsterdam, en over de verbondenheid tussen vrijheid en verantwoordelijkheid. Naast de vier pijlers, zijn er voor uitvoering van het beleid Amsterdammerschap in het onderwijs vier actielijnen geformuleerd. In deze brief neem ik u mee in de ontwikkelingen en resultaten die zijn geboekt op deze vier actielijnen. Actielijn 1: Amsterdamse leraren en schooldirecteuren zijn bekwaam in het lesgeven in de grote stad: zij beheersen het ‘Amsterdams meesterschap’. We willen dat elke Amsterdamse docent is geëquipeerd om les te geven in een diverse stad als Amsterdam. Het burgerschapsbeleid is ingebed in de lerarenagenda om leraren te ondersteunen bij de uitdagingen die het lesgeven in de superdiverse stad met zich meebrengt.

De ambitie om een programma grootstedelijk onderwijs te realiseren heeft onder meer vorm gekregen via de leergang over ‘Inclusief onderwijs: expliciete scholing rondom racisme, ongelijkheid en discriminatie’. Afgelopen jaar is deze leergang gegroeid. In oktober 2021 zijn 3 leergangen gestart voor in totaal 60 leraren en tussen februari en juni 2022 starten opnieuw 4 leergangen voor in totaal 80 leraren. Ook is er in samenwerking met de schoolbesturen een specialisatie ‘Coach van nieuwe leraren’ ontwikkeld voor ervaren leraren. De coach ondersteunt een beginnende leraar met

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 21 december 2021 Pagina 4 van 8

verschillende leerstijlen, thuissituaties, achtergronden van ouders etc. In november 2021 is de eerste groep van 21 leraren met de leergang gestart. Helaas is hiermee de doelstelling om in 2021 40 leraren op 40 verschillende scholen te bereiken niet behaald. Uit een eerste inventarisatie blijkt dat de druk op scholen door het lerarentekort mogelijk invloed heeft op de deelnamecijfers. De doelstelling voor deelname in 2022 is 85 leraren. De ambitie om in te zetten op kennisuitwisseling en kennisopbouw heeft naast de kennisconferentie vanuit de burgerschapsambassadeurs, en mede veroorzaakt door de pandemie een online vorm gekregen via de kennisdeling sessies ‘Wie is We’ in samenwerking met Ilias El Hadioui. Deze vijf sessies zijn samen met Pakhuis de Zwijger ontwikkeld over burgerschapsonderwijs in Amsterdam. Het investeren in nieuwe en bestaande netwerken heeft mede vanwege corona minder vorm gekregen vanuit de dialooggroep, maar meer vanuit netwerken zoals ontstaan vanuit het programma Stadslab Burgerschap. Stadslab ontwerpt lesprogramma’s op maat voor democratische kennis, -vaardigheden en -houdingen en bouwt aan een leergemeenschap van scholen.

“Onze vooroordelen komen vaak in taalgebruik al naar voren, dus is het goed om je hier bewust van te zijn.” Dennis de Vries, Directeur Stichting Vreedzaam.2 Actielijn 2: Amsterdamse scholen borgen een veilige pedagogische relatie waarin leraren en leerlingen zich kunnen herkennen en gezien voelen. Voor goed burgerschapsonderwijs is het leggen van een veilige pedagogische relatie de basis. Dit is onder druk komen te staan door enerzijds het groot tekort aan leraren waardoor de werkdruk is toegenomen en anderzijds door de corona-pandemie. Tijdens de corona-pandemie werden fysieke bijeenkomsten steeds schaarser, waardoor het oefenen met discussiëren en het informele leren van elkaar een grote uitdaging werd. Bijvoorbeeld voor de het project ‘Het moeilijke gesprek op school’ waarbij de Participatiepraktijk de dialoog tussen leerlingen en de school over onderwerpen faciliteert zoals over diversiteit, inclusie, discriminatie, uitsluiting en onderadvisering. De meeste initiatieven zijn actief ingesprongen op de beperkingen die de lockdown met zich meebracht waardoor er veel ambities zijn gerealiseerd. Zo heeft Stadslab burgerschap tijdens de lockdown leraren en leerlingen van verschillende scholen online bereikt en samen met experts burgerschapslessen (door)ontwikkeld.

Ook heeft het kindervragenuur in 2021 online plaatsgevonden naar aanleiding van het initiatiefvoorstel lid Rooderkerk3. Het tweede 2 Uit blog: Omgaan met diversiteit in de klas, nieuwsbrief KIS / https://www.kis.nl/blog/omgaan-met-diversiteit-

de-klas?utm_medium=email 3 Initiatiefvoorstel Roodenkerk voor een kindervragenuur 2019

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 21 december 2021 Pagina 5 van 8

kindervragenuur staat voor januari 2022 gepland. Het mbo-debat heeft in een hybride vorm plaatsgevonden. De onlinemogelijkheden hebben ervoor gezorgd dat er een breed bereik is gerealiseerd. De intensivering in de aanpak ‘Gezonde School’ is gerealiseerd, zoals te zien in de bijgevoegde infographic en ook het steunen van andere projecten gericht op seksuele diversiteit ziet u hierin terug. De ambitie om pedagogische samenwerkingen in de wijk te steunen, heeft vorm gekregen via de vreedzame school en de transformatieve school van Ilias El Hadioui. Amsterdamse Kinderraad Afgelopen periode is er een Amsterdamse Kinderraad en een kinderburgemeester gerealiseerd. Sterker nog: na een werving via alle po-scholen in Amsterdam is afgelopen november alweer de derde Amsterdamse kinderraad geïnstalleerd. De tweede kinderraad heeft in 2021 veel thema’s op de kaart gezet, zoals het bestaan van het Jongerencultuurfonds en het Jeugdfonds Sport en Cultuur. De kinderraad heeft ook adviezen uitgebracht over het realiseren van leerzame ontmoetingsplekken over het onderwerp “vooroordelen en discriminatie”, over de vraag hoe je kunt zorgen dat jongeren hun kleding niet weggooien in het restafval en over betere zorg voor kinderen met gedragsproblemen. “De stem van kinderen is belangrijk. Zij zijn ook inwoners van de stad.

Ik wil ervoor zorgen dat de kinderraad en ik, in mijn rol als burgemeester, de stem zijn voor alle kinderen uit Amsterdam.” Dominic, kinderburgemeester schooljaar 2020/20214 Actielijn 3: Amsterdamse scholen bieden een rijk curriculum dat uitgaat van moderne veelzijdige perspectieven Als gemeente hebben wij de ambitie uitgesproken om de Amsterdamse kinderen zoveel mogelijk moderne veelzijdige perspectieven te bieden op school. Burgerschapsvaardigheden zijn fundamenteel voor een gelijkere start in de maatschappij. Het college geeft hier uitvoering aan door de voorziening burgerschap in de Verordening op het lokaal onderwijsbeleid Amsterdam (VloA 2019). Scholen kunnen via deze regeling extra aandacht besteden aan thema’s die belangrijk zijn voor de stad zoals gedeelde geschiedenis, slavernijverleden en mensenrechten. Het faciliteren van Amsterdamse kinderen om een gedeelde geschiedenis te leren kennen, krijgt mede vorm vanuit ‘Oorlog in mijn Buurt, Koloniale Sporen en Aankomst in mijn buurt. Daarbij is n 2021 de alliantie ‘De ongelooflijke geschiedenissen van onze voorouders’ van Stichting Zieraad, HvA/Pabo, Stadsarchief Amsterdam en het Tropenmuseum van start gegaan. Basisschoolleerlingen en jonge Amsterdammers, gaan opzoek naar hun eigen familiegeschiedenis

4 https://www.amsterdam.nl/onderwijs-jeugd/kinderraad-en-kinderburgemeester/

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 21 december 2021 Pagina 6 van 8

en ervaren hoe de verschillende Amsterdamse familiegeschiedenissen verbonden zijn met het koloniale verleden. Alle interventies om het curriculum van Amsterdamse scholen te verrijken, zijn opgenomen in bijgevoegde infographic die vanuit de vier pijlers is vormgegeven. Om evidence based bijdragen te leveren, is gekozen voor het ondersteunen van organisaties die evidenced informed of based zijn om hun programma’s aan te bieden aan Amsterdamse scholen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan organisaties als Discussiëren kun je Leren. Ook het GGD programma Gezonde School werkt met effectief bewezen interventies, bijvoorbeeld over seksuele en genderdiversiteit of gezonde voeding. Stand van zaken motie 851 van lid Taimounti d.d. 2-7-2020 inzake bezoek leerlingen aan slavernijmuseum (bijlage 2) Op 1 november heeft het college het advies van de Raad voor Cultuur en Amsterdamse Kunstraad in ontvangst genomen over een museale voorziening slavernijverleden. Zij vinden het een goed streven dat iedere leerling één keer in zijn schoolloopbaan het museum bezoekt. Het college zal in het voorjaar van 2022 een besluit nemen over het vervolg. Hierna zullen we in samenspraak met de schoolbesturen onderzoeken hoe het college bezoeken aan dit museum, waarvan de opening in 2025 staat gepland, gratis kan aanbieden aan basisschoolleerlingen. Besluitvorming hierover zal in een volgende coalitieperiode vallen.

Hiermee verschuift de afhandeling van motie 851 van lid Taimounti d.d. 2-7-2020 naar de volgende bestuursperiode. “De gastdocenten vertellen hun verhaal. De één is half-Surinaams, half-Nederlands, en lesbisch. De ander is van Nederlandse komaf en biseksueel. Ze hebben veel te maken gehad met vooroordelen en discriminatie, vaak door mensen uit hun nabije omgeving. De gesprekken zijn mooi en ontroerend. De leerlingen luisteren aandachtig en stellen veel vragen.”5 Maxe de Rijk, Docent burgerschap & persoonsvorming op het Mundus College Actielijn 4: Samen naar school en ontmoeting Op school leren kinderen samenleven en samenspelen. Het college wil dat ouders op zoveel mogelijk plekken in de stad kunnen kiezen voor een gemengde school. Idealiter representeert een school de wijk, waar kinderen van verschillende achtergronden elkaar ontmoeten. En waar die ontmoeting niet binnen een school kan plaatsvinden, stimuleren we ontmoetingen tussen leerlingen van verschillende scholen door onder andere school overstijgende projecten als Stadslab burgerschap en programma’s als midzomer- en midwinter Mokum.

5 Uit Verhalen uit de klas van juf Maxe, column over het project Gelijk = Gelijk https://maxederijk.nl/

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 21 december 2021 Pagina 7 van 8

Om drempels weg te nemen voor ouders bij het zoeken van een school is een weigeringsgrond hoogte vrijwillige ouderbijdrage voor de VloA ingevoerd. Hierdoor kan het college subsidies geheel of gedeeltelijk weigeren als een school voor primair onderwijs per schooljaar een vrijwillige ouderbijdrage ontvangt die hoger is dan € 225. Inmiddels is de landelijke politiek gevolgd. Per 1 augustus 2021 is de aanscherping van de onderwijswetgeving vrijwillige ouderbijdrage van kracht. Met de wetgeving beoogt de landelijke overheid hetzelfde te bereiken als de gemeente Amsterdam met de VloA-weigeringsgrond hoogte vrijwillige ouderbijdrage, namelijk het tegengaan van uitsluiten van leerlingen. Bij de behandeling van deze wetgeving heeft de Tweede Kamer op 17 juni 2021 de motie ‘De Hoop’ aangenomen, waarmee de regering wordt gevraagd om net als in Amsterdam een limiet te stellen aan de hoogte van de vrijwillige ouderbijdrage. Momenteel werkt het Rijk aan een wetsontwerp waarin dit geregeld wordt. Zoals toegezegd in de tweede voortgangsbrief kansengelijkheid in het onderwijs d.d. 3 september 2021, heb ik een actieve lobby gevoerd richting het rijk voor een limiteringsbedrag van 75 euro voor het primair onderwijs.

De minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media heeft hierop toegezegd dat mijn voorstel wordt meegenomen in het traject waarin scenario’s worden geschetst voor het stellen van een limiet. De rapportage wordt naar verwachting eind maart 2022 opgeleverd. Onderzoeken blijven van grote waarde om informatie in beeld te brengen, beleid verder vorm te geven en om het thema te agenderen. Zo heeft u op 25 november de jaarlijkse Segregatiemonitor primair- en voortgezet onderwijs 2020-’21 ontvangen, waaruit bleek dat de laatste jaren het aantal po-leerlingen op een gemengde school is toegenomen. Daarbij laten we onderzoeken wat Amsterdam van het toelatingssysteem van gecontroleerde keuze in Boston in de Verenigde Staten kan leren. Omdat vanwege de corona-epidemie onderzoek in de Verenigde Staten niet mogelijk was, verwacht ik dat de resultaten zomer 2022 beschikbaar komen als de coronaontwikkelingen dit toelaten. Ook steunen we de UvA bij het ontwikkelen van een model dat zij de komende jaren ontwikkelen om de effecten van beleidsinterventies op schoolkeuze en onderwijssegregatie te kunnen voorspellen. “We zijn afgelopen jaar met de drie scholen uit onze strategische alliantie, ondanks Corona, begonnen met gezamenlijke naschoolse buitenactiviteiten en dan zie je de verschillen tussen de scholen, de buurten en de kinderen.

In de Wildemanbuurt zit bijvoorbeeld een brug tussen de nieuwbouwwijk en de jarenvijftigwijk. Ze wonen allemaal in dezelfde buurt, maar ze komen elkaar nauwelijks tegen.” 6 Nassira Maanane, Directeur Islamitische basisschool El Amien

6 Interview door Anja Vink, gepubliceerd via de Amsterdamse Klas, november 2021

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 21 december 2021 Pagina 8 van 8

Tot slot Met bovenstaand beleid hebben we afgelopen coalitieperiode invulling gegeven aan Amsterdammerschap in het onderwijs. We hebben daarbij steeds ingezet op het vermogen van kinderen en jongeren om op een positieve manier onderdeel uit te maken van de diverse Amsterdamse samenleving. We hebben het beleid in samenwerking met de scholen stevig neergezet en zijn voortvarend gestart in de uitvoering. Daarnaast realiseren we ons dat inzet hierop nodig blijft. Juist in onrustige tijden waarin politieke en maatschappelijke veranderingen en ontwikkelingen spelen, is het belangrijk om de kinderen in Amsterdam hierbij blijvend te ondersteunen en te stimuleren. Ik hoop u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs

Bijlagen 1. Infographic ‘In vier pijlers de projecten die in 2020-’21 hebben bijgedragen aan Amsterdammerschap in het Onderwijs’ 2. Motie 851 van lid Taimounti d.d. 2-7-2020 inzake bezoek leerlingen aan slavernijmuseum

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl