Tussenevaluatie Jongeren Schuldenvrije Start.pdf

Tussenevaluatie Jongeren Schuldenvrije Start april 2021

Inhoud

Samenvatting

4

Inleiding

6

Hoofdstuk 1 De aanpak Jongeren Schuldenvrije Start

9

Hoofdstuk 2 Bevindingen van de nieuwe aanpak Jongeren Schuldenvrije Start

13

Hoofdstuk 3 Doorontwikkeling van de aanpak

19

Tussenevaluatie aanpak Jongeren Schuldenvrije Start

3

Samenvatting

De resultaten De gemeente Amsterdam heeft zich ten doel gesteld om per jaar 150 jongeren te helpen met de aanpak Jongeren Schuldenvrije Start (JSS). Jongeren worden op verschillende manieren aangemeld, bijvoorbeeld via jongerenadviseurs, schuldhulpverleners en intermediairs. Jongeren melden ook zichzelf aan. Sinds de start in februari 2020 is voor 188 potentiéle deelnemers begeleiding richting het JSS-traject ingezet, 139 daarvan zitten in het voortraject naar de sanering. Inmiddels is van 27 jongeren het schuldendossier aangeboden bij de Kredietbank Amsterdam, waarvan aan 8 jongeren een JSS-schuldregeling is toegekend. Voor 19 dossiers wacht de Kredietbank op akkoord van schuldeisers. 4 Jongeren zijn inmiddels gestart met verwezenlijken van hun eerste mijlpaal uit hun JSS-begeleidingsplan. Deze tussenevaluatie gaat over de periode februari 2020 (de start) tot eind februari 2021. Van de 27 jongeren hebben 19 jongeren een bijstandsuitkering, 7 volgen een opleiding en 1 ontvangt een ziektewetuitkering. Geen van deze jongeren heeft een inkomen boven 120% van het sociaal minimum. De meeste jongeren zijn 25 en 26 jaar (resp. 6 en 8). We zien minder aanmeldingen bij 18 t/m 24 jarigen. De verdeling man/ vrouw is 11/16. Vrouwelijke deelnemers hebben vaker een ander inkomen dan bijstand. Opvallend is dat de meeste (13 van de 27) jongeren worden begeleid door het Dak- en Thuislozenteam.

Er zijn ook teams waar nog geen JSSaanmeldingen zijn gedaan. Hier hebben we extra aandacht voor.

Werkzame elementen van de aanpak Sneller schuldenvrij motiveert Voor jongeren blijkt het zo snel mogelijk van je schulden af zijn in eerste instantie de belangrijkste drijfveer om mee te doen aan het JSS-traject. De reden die zij daarvoor geven is dat ze pas verder kunnen met hun leven als hun schulden zijn opgelost. Dat ze eerder van hun schulden af komen zorgt ervoor dat de jongeren die deelnemen kiezen voor het JSS-traject in plaats van het reguliere traject.

Het werken aan eigen doelen voor de toekomst motiveert Jongeren vinden het fijn om gericht aan hun toekomst te werken. Het motiveert hen te werken aan doelen waar ze zelf achter staan, ze worden daardoor aangesproken op hun intrinsieke motivatie. De mijlpalen helpen jongeren richting te geven. Jongeren worden begeleid in het formuleren van

concrete en haalbare doelen. Ze ervaren het als motiverend dat met het behalen van de mijlpalen een deel van de afbetaling wordt kwijtgescholden. De bekendheid van de schuldhulpverlener met de mogelijkheden van het JSStraject speelt ook een rol in het motiveren voor deelname aan het JSS-traject.

Minder stress van schulden en meer ruimte om te werken aan de toekomst Als er wordt gewerkt aan de schulden komt er meer focus op het werken aan een eigen toekomst. Een jongere zegt weer ‘rust’ in haar hoofd te hebben en daardoor weer aan andere dingen te kunnen denken. De schuldhulpverleners zien grote voordelen van de begeleiding door de jongerenadviseur na de schuldsanering. Zij verwachten dat jongeren goed bereikbaar blijven voor financiële nazorg.

Schuldeisers werken goed mee aan JSSschuldsanering Tot nu toe zijn schuldeisers met alle JSSsaneringsvoorstellen akkoord gegaan. De extra inzet van 750 euro voor schuldeisers lijkt bij te dragen aan de doelstelling dat schuldeisers vaker akkoord gaan dan we bij een reguliere sanering zien. Gezien het beperkte aantal dossiers is dit nog wel een voorzichtige conclusie. Wat opvalt is dat we bij jongeren vaker schuldeisers zien waar geen samenwerkingsafspraken mee zijn gemaakt. Dit heeft een negatieve invloed op de doorlooptijd. De doorlooptijd is gemiddeld 12 weken.

Aandachtspunt: motivatie behouden om mee te (blijven) doen De vertrouwensrelatie met de hulpverleners is belangrijk voor de jongeren om hun verhaal te durven doen. Na kennismaking met de schuldhulpverlening zien zij dat de angst voor het verlies van autonomie en regie onterecht is. De begeleiding van de jongerenadviseur en schuldhulpverlener tijdens het traject is voor jongeren een belangrijke steun. De steun op moeilijke momenten wordt gewaardeerd. Jongeren noemen verschillende onderdelen waarbij de hulpverlener hen goed geholpen heeft. Zij noemen: het bijstellen van mijlpalen als omstandigheden veranderen (bv. door corona), aandacht voor faalangst, ruimte geven (maar niet teveel) en zorgen dat de aandacht erbij gehouden wordt. Een aantal factoren heeft een negatieve invloed op de motivatie van jongeren en zorgt voor meerdere

Tussenevaluatie aanpak Jongeren Schuldenvrije Start

4

(bijna-)afhaakmomenten. Zowel jongerenadviseurs als schuldhulpverleners herkennen dat de motivatie van jongeren op de proef wordt gesteld tijdens de toeleiding naar en het wachten op de sanering van de schulden. Dit komt doordat: • De toeleiding naar de schuldregeling gemiddeld 11 maanden duurt en veel geduld vraagt van jongeren; • Jongeren geven aan dat ze het belangrijk vinden om te weten waar ze aan toe zijn. Ze hebben behoefte aan duidelijkheid en communicatie. Wachten is lastig, ze willen graag iets doen. Een proactieve benadering is wenselijk; • Zowel jongerenadviseurs als schuldhulpverleners moeten verwachtingen van jongeren bijstellen. Stappen regelmatig uitleggen helpt; • Schuldhulpverleners signaleren dat wanneer een jongere al in begeleiding is van een hulpverlener naast de schuldhulpverlener, de extra begeleiding van de jongerenadviseur als een mogelijke drempel kan worden ervaren om mee te doen aan het JSS-traject; • Het wachten op het akkoord van de Kredietbank duurt lang voor jongeren. Een jongere zou graag geïnformeerd willen worden over de stand van zaken van de aanvraag bij de Kredietbank.

jongerenadviseur heeft dat niet. Het is dus van belang zij contact blijven onderhouden tot het einde van de JSStrajectbegeleiding. Ook is het belangrijk dat zij blijven afstemmen over de voortgang op de mijlpalen en de financiën.

De samenwerking De jongerenadviseurs vinden de aanwezigheid van de schuldhulpverleners bij de Jongerenpunten en het Dak- en Thuislozenteam van belang om de uitzichtloosheid van jongeren weg te nemen. ‘Met schulden krijgen jongeren stress. Zonder schuldhulpverlening is er dan ook niet veel te beginnen’. Schuldhulpverleners zien de samenwerking met de jongerenadviseur als een meerwaarde door wat ze samen kunnen doen voor jongeren. Vooral de begeleiding van de jongerenadviseur biedt kansen om de financiële stabiliteit van jongeren te bewaken als nazorg op de sanering. Zij zien ook mogelijkheden om de begeleiding bij het JSStraject te beleggen bij een medewerker van PerMens (Streetcornerwork), een jobhunter of jongerenwerker. De schuldhulpverleners die alleen werkzaam zijn op locatie van de buurtteam hebben niet direct een logische samenwerkingspartner bij het Jongerenpunt. Zij hebben ook behoefte aan meer duidelijkheid over de rolverdeling tussen jongerenadviseur en schuldhulpverlener tijdens de begeleiding. Schuldhulpverleners hebben inzicht in het digitale Schulddossier van de Kredietbank, maar de

Tussenevaluatie aanpak Jongeren Schuldenvrije Start

5

Inleiding

Sinds februari 2020 is in Amsterdam de aanpak Jongeren Schuldenvrije Start (JSS) gestart, een nieuwe manier om schulden van jongeren op te lossen en tegelijk hen te laten werken aan hun toekomst. Direct na de introductie van de nieuwe werkwijze benadrukte de komst van corona nog maar eens de kwetsbare positie van jongeren als het gaat om bestaanszekerheid. Het aantal jongeren (18 t/m 26 jaar) in loondienst daalde in de periode februari-juni 2020 met 5.790 (van 76.260 naar 70.470) en daardoor steeg het aantal jongeren in de WW en de bijstand. Onregelmatige of onzekere inkomsten maken jongeren extra kwetsbaar als het gaat om schulden. Uit cijfers van Onderzoek, Informatie en Statistiek (OIS)1 blijkt dat maar liefst 34% van de Amsterdamse jongeren tussen de 18 en 34 jaar aangeeft schulden te hebben. Stress rondom schuldenproblematiek belemmert jongeren om te werken aan hun toekomst, omdat ze eerder uitvallen van opleiding of werk. Financiële zorgen werken schoolverzuim, dakloosheid en gezondheidsproblemen in de hand. Zolang voor jongeren nog geen schuldregeling is getroffen worden zij eigenlijk gedwongen om te stoppen met opleiding of studie omdat ze moéten werken om hun schulden af te kunnen lossen. Terwijl werken zonder diploma voor jongeren geen duurzame oplossing is. Jongeren met beginnende schulden worden geholpen bij het maken van betaalafspraken met schuldeisers.

Zij kunnen daarvoor terecht bij de buurtteamen de jongeren financieel cafés in de stad. Hier zijn gratis spreekuren waar jongeren op een laagdrempelige manier ondersteuning krijgen bij geldzaken. Jongeren met enkelvoudige financiële problemen krijgen reguliere schuldhulp aangeboden. Budgetcoaches van School en Schuld bieden vergelijkbare hulp op alle mboscholen in Amsterdam. Jongeren met complexere of multi-problematiek worden door de Intensieve Jongeren schuldhulpverlening (IJSHV) geholpen. Het komen tot een schuldsanering en het succesvol doorlopen van een traject blijkt moeilijk voor jongeren. Er zijn vele factoren die meespelen. De (inkomens)situatie van jongeren is vaak niet stabiel, waardoor aflossen niet altijd lukt of waardoor er helemaal geen saneringstraject kan worden opgestart. De lange duur van een voortraject (inventarisatie en stabilisatie) zorgt er ook voor dat veel jongeren afhaken. Wanneer het in een schuldhulptraject dan wel lukt om tot een saneringsvoorstel te komen, gaan

schuldeisers bij jongeren minder snel akkoord. Schuldeisers verwachten namelijk dat de afloscapaciteit van jongeren nog zal toenemen wanneer ze (meer) gaan werken en hun inkomen stijgt.

Doelstelling en beoogde effecten van de aanpak JSS Met de aanpak Jongeren Schuldenvrije Start willen we bewerkstelligen dat jongeren vaker in aanmerking komen voor het oplossen van hun schulden. Het doel van het Jongeren Schuldenvrije Start traject (JSS-traject) is om meer jongeren te helpen bij het sneller aflossen van hun schulden en hen tegelijkertijd in staat te stellen om aan hun toekomst te bouwen. Dat doen we door de schuldenlast van jongeren opnieuw te financieren door de Kredietbank. Met deze herfinanciering houden de jongeren één schuldeiser over en dat schept rust en daarmee ruimte om te werken aan een betere toekomst. Aan het schuldhulptraject is een perspectieftraject verbonden, gericht op opleiding, werk en/ of participatie. In eerste instantie is ervoor gekozen de begeleiding van dit traject bij de jongerenadviseurs van het Jongerenpunt van Werk Participatie Inkomen (WPI) van de gemeente Amsterdam te beleggen. Jongeren worden beloond als zij werken aan mijlpalen, zoals bijvoorbeeld vrijwilligerswerk of het afronden van een opleiding. Als beloning scheldt de Kredietbank een deel van de schuld kwijt (maximaal 12 van de 36 maanden). We verwachten dat deze gecombineerde aanpak de motivatie van jongeren verhoogt om te werken aan hun schulden en hun toekomst.

Verschillen tussen het saneringskrediet en de aanpak Jongeren Schuldenvrije Start Zowel bij een saneringskrediet (SK) als bij de aanpak Jongeren Schuldenvrije Start (JSS) onderhandelt de Kredietbank met de schuldeisers over de afkoop van de schulden. Een jongere heeft bij beide trajecten na de afkoop van de schulden alleen nog een schuld bij de Kredietbank ter hoogte van het afkoopbedrag. Dat ligt veel lager dan de initiële schuld. Het type krediet wat door de Kredietbank wordt verstrekt om de schulden af te kopen verschilt op een aantal punten. Ten eerste is JSS geen saneringskrediet, maar een sociale lening. Voor de jongere heeft dit als voordeel deze een minder zware registratie heeft bij het Bureau Kredietregistratie (BKR). Bij saneringskrediet is er een BKR-registratie van acht jaar.

1. OIS, De staat van de Stad X. Het gaat hier voor een deel ook om lopende en opgebouwde studieschulden. Tussenevaluatie aanpak Jongeren Schuldenvrije Start

6

Dit kan belemmerend zijn voor jongeren omdat banken minder geneigd kunnen zijn om leningen, bijvoorbeeld een hypotheek, te verstrekken. Ten tweede is de afloscapaciteit bij een sociale lening hoger dan bij een saneringskrediet vanwege een gunstiger rentepercentage dat mag worden doorberekend. Ten slotte biedt de gemeente bij JSS schuldeisers € 750 per perspectieftraject om hen te bewegen mee te werken. Schuldeisers gaan door dit verbeterde afkoopvoorstel mogelijk eerder akkoord met de Kredietbank. Zij werken dan mee aan een oplossing. Voor de jongere is het grote verschil dat hij zijn aflosperiode kan verkorten van drie naar twee jaar door zich in te zetten voor de mijlpalen uit zijn begeleidingsplan.

Doel van de evaluatie De evaluatie onderzoekt of de resultaten, het proces en de inrichting van de organisatie voldoende bijdragen aan de beoogde effecten van de aanpak, te weten: • jongeren zijn sneller schuldenvrij; • jongeren motiveren door hen te laten werken aan hun eigen doelen voor de toekomst; • jongeren ervaren minder stress van schulden en kunnen daardoor werken aan hun toekomst; • meer jongeren komen in aanmerking voor een schuldoplossing. Tevens is gekeken naar hoeveel jongeren tot nu toe in begeleiding zijn, hoe het proces en de samenwerking tussen de betrokken partijen verloopt en hoe deze wordt ervaren. De informatie (data) voor deze evaluatie is afkomstig uit de klantvolgsystemen van WPI, de buurtteams en de Kredietbank. Daarnaast zijn interviews afgenomen bij 4 jongeren die deelnemen aan JSS, 4 jongerenadviseurs, 3 schuldhulpverleners en 1 medewerker van de Kredietbank. De bevindingen van de evaluatie worden gebruikt voor het verfijnen en doorontwikkelen van de aanpak.

Tussenevaluatie aanpak Jongeren Schuldenvrije Start

7

Tussenevaluatie aanpak Jongeren Schuldenvrije Start

8

Hoofdstuk 1 De aanpak Jongeren Schuldenvrije Start

Doelgroep Jongeren Schuldenvrije Start De aanpak JSS is bedoeld voor jongeren van 18 tot en met 26 jaar die in Amsterdam wonen, verblijven of een postadres hebben. Het gaat om jongeren met een problematische schuld van minimaal 3000 euro. Het reguliere aanbod van schuldhulpverlening biedt onvoldoende oplossing of er is sprake van een risico op vroegtijdige uitval bij een schuldhulpverleningstraject. Dit kan bijvoorbeeld te maken hebben met dreigende uitval van werk of opleiding omdat een jongere nog bezig is met het behalen van een startkwalificatie of vanwege dakloosheid. We willen dat deze regeling juist toegankelijk is voor jongeren met gebrek aan perspectief, dus voor jongeren die niet erg succesvol zijn in onderwijs en/of op de arbeidsmarkt en problemen hebben op meerdere leefgebieden. Jongeren met een laag inkomen (max 120% van het wettelijk sociaal minimum) komen in aanmerking. Jongeren met een hoger inkomen worden in principe geholpen met een regulier aanbod, maar deelname is niet uitgesloten wanneer er bijvoorbeeld sprake is van een schrijnende situatie. Een jongere moet gemotiveerd zijn om mee te werken aan het oplossen van de schulden en meewerken aan zijn persoonlijk opgestelde perspectieftraject op het gebied van werk en/of opleiding en/of zorg.

Het Jongeren Schuldenvrije Start-traject; twee onderdelen a. De JSS-schuldregeling Vanaf het moment dat de schuldhulpverlener vaststelt dat de jongere schulden heeft, worden de schulden in kaart gebracht. Deze helpt de jongere bij het op orde krijgen van de administratie en werkt met de jongere aan het stabiliseren van de financiële situatie. Op basis van de schuldensituatie en persoonlijke omstandigheden worden oplossingen besproken. Indien een jongere meer dan 3000 euro schuld heeft, komt hij in aanmerking voor

JSS. Wanneer alle schulden in kaart zijn gebracht, doet de schuldhulpverlener een aanvraag bij de Kredietbank voor de sociale lening. Vanaf de toekenning van de sociale lening lost de jongere de lening in 36 maandelijkse termijnen af. Bij het behalen van mijlpalen kunnen aflossingen van in totaal maximaal 12 maanden worden kwijtgescholden. De aflossing van de sociale lening is naar draagkracht. Jongeren met bijstand vanaf 21 jaar betalen in principe 64 euro per maand. Jongeren van 18, 19 en 20 jaar komen vaak uit op een lagere afloscapaciteit, de aflossingsruimte wordt bij hen op 40 euro per maand gezet. Bij een afloscapaciteit van 64 euro per maand wordt dus maximaal 12 maanden keer 64 euro kwijtgescholden (768 euro). De hoogte van de afloscapaciteit bepaalt de hoogte van de kwijtschelding. Bij een afloscapaciteit van 100 euro per maand zou het dan gaan om maximaal 1200 euro kwijtschelding. Het maximale bedrag dat kan worden kwijtgescholden is 1500 euro. Dit is om te voorkomen dat jongeren met een hogere afloscapaciteit onevenredig gebruik maken van de armoedemiddelen. Haalt een jongere de mijlpalen niet, dan vindt er geen (verdere) kwijtschelding plaats van de aflosbedragen in het derde jaar. De jongere kan wel gebruik blijven maken van de sociale lening.

Wanneer blijkt dat een jongere structureel niet in staat is om de financiële verplichtingen na te komen, kan budgetbeheer worden ingezet. Indien dit tijdens het voortraject (de stabilisatiefase) al blijkt, kan budgetbeheer als voorwaarde voor deelname worden ingesteld.

b. Het JSS-begeleidingsplan De jongere stelt onder begeleiding van de jongerenadviseur acties op voor het begeleidingsplan. Dit noemen we de mijlpalen. De mijlpalen hebben betrekking op opleiding, werk of hulpverlening of op verbetering van situaties op verschillende leefgebieden. Het kan dan gaan om omgaan met financiën, het vinden van een geschikte woonruimte, het opstarten van een bepaalde zorg of therapie, het starten met een opleiding, het vinden van een baan of het zelfstandig in staat zijn een budget te beheren. Het

Tussenevaluatie aanpak Jongeren Schuldenvrije Start

9

Het proces

Fase 1 De intake- en inventarisatiefase Jongere maakt kennis met de jongerenadviseur. Dit is de trajectbegeleider tijdens het traject en op het perspectiefplan.

- Jongere maakt kennis met de schuldhulpverlener. Die begeleidt de jongere met het schuldhulptraject. - Jongere krijgt een budget adviesgesprek.

Fase 2 Inkomensreparatie en stabilisatie De schuldhulpverlener begeleidt bij het op orde brengen van de administratie, inkomen en het maken van een overzicht van de schulden.

Er wordt een plan van aanpak gemaakt voor het oplossen van de schulden. Gekeken wordt of JSS het meest passende aanbod is.

Fase 3 Saneringsfase Wanneer het schuldenoverzicht compleet is, meldt de schuldhulpverlener de aanvraag voor sanering aan bij de Kredietbank. De Kredietbank doet een voorstel bij schuldeisers.

De jongeren stelt zelf doelen op voor het perspectiefplan. Doelen sluiten aan op zijn persoonlijke situatie. De jongerenadviseur ondersteunt daarbij.

Fase 4 Als schuldeisers akkoord zijn blijft een lening over bij de Kredietbank. Die betaalt een jongere in 2 tot 3 jaar terug.

Gedurende twee jaar werkt een jongeren 4 keer 6 maanden aan een doel. Per behaald doel verdient hij een kwijtschelding van 3 maanden. Dan is hij na 2 jaar schuldenvrij!

vaststellen van de mijlpalen doet de jongere samen met de jongerenadviseur. Het formuleren van de mijlpalen is maatwerk. Bij het beoordelen of een jongere in aanmerking komt voor kwijtschelding, staat de inzet voor het behalen van de mijlpalen centraal. Als het doel niet helemaal behaald is, maar er is voldoende inzet gepleegd, kan een jongere toch zijn mijlpaal behalen en de kwijtschelding verdienen. Als een jongere een mijlpaal behaalt, wordt 3 maanden aflossing van de resterende schuld (van de schuldregeling) kwijtgescholden. Het kan dus voorkomen dat jongeren die onvoldoende meewerken of onvoldoende inzet tonen, geen mijlpaal behalen en dus geen kwijtscheldingen krijgen.

voor schuldsanering gedaan bij de Kredietbank door de schuldhulpverlener. De Kredietbank legt een saneringsvoorstel voor aan de schuldeisers met de extra inzet van 750 euro. De schuldeisers gaan wel of niet akkoord met een schuldsanering. De restschuld wordt omgezet in een sociale lening. Vanaf dit moment is de jongere definitief deelnemer aan het JSS-traject. 4. In de laatste fase start het perspectieftraject en werken jongeren onder begeleiding van de jongerenadviseur aan het behalen van hun mijlpalen. Bij het behalen een mijlpaal schrijft de Kredietbank 3 maanden aflossing af, tot een maximum van 12 maanden. Een jongere is dan na 2 jaar aflossen schuldenvrij.

Het proces Er zijn vier fases: 1. In de intake- en inventarisatiefase meldt een jongere zich bij het Jongerenpunt en spreekt eerst met een jongerenadviseur en aansluitend met een schuldhulpverlener. Wanneer de jongere zich meldt bij een van de buurtteams, spreekt de jongere eerst de schuldhulpverlener en wordt vervolgens gekoppeld aan een jongerenadviseur van het Jongerenpunt. De schuldhulpverlener voert een budgetadviesgesprek met de jongere en inventariseert of een vervolgaanbod of –inkomensreparatie nodig is. Voor een deel van de jongeren volstaat het budgetadviesgesprek omdat een kleine interventie voldoende blijkt. Indien er sprake is van een dermate instabiele financiële situatie, wordt jongeren inkomensreparatie aangeboden. 2. In de inkomensreparatie- en stabilisatiefase wordt de financiële situatie van de jongere gestabiliseerd en het schulddossier klaargemaakt voor een saneringsaanvraag. Er vindt een check plaats op het inkomen en of er recht is op aanvullingen en toeslagen en dergelijke. is. Voor de aanmelding bij de Kredietbank moet nog een keer het actuele schuldensaldo worden opgevraagd bij de schuldeisers. Deze fase duurt gemiddeld 11 maanden. 3. In de schuldsaneringsfase wordt de aanmelding

Tussenevaluatie aanpak Jongeren Schuldenvrije Start

11

Cijfers resultaten gemeten over 1 januari 2020 t/m 28 februari 2021

696 jongeren

gesproken via het Jongerenpunt sinds de start Jongeren Schuldenvrije start

188 jongeren

Via Jonger

in toeleiding naar JSS

22

139

jongeren

jongeren

Fase 1 Intake- en inventarisatie

8 jongeren akkoorrd Kredietbank

27

jongeren

Fase 2 Inkomensreparatie en stabilisatie

19 wachten op akkoord van schuldeisers

mijlpaal 1:

4 jongeren 1

Fase 3 Aangemeld bij de Kredietbank

12

Tussenevaluatie aanpak Jongeren Schuldenvrije Start

2

3

4

Fase 4 Realisatie mijlpalen in plaats van JSS traject

Hoofdstuk 2 Bevindingen van de nieuwe aanpak Jongeren Schuldenvrije Start In deze eerste tussenevaluatie zetten we de eerste resultaten van de aanpak op een rij. Op basis van de data geven we een beeld van de voortgang van de 4 fasen van het traject en beschrijven we de kenmerken van de deelnemers. Aan de hand van de interviews die met de jongeren en uitvoerend professionals zijn gehouden, beschrijven we in welke mate de werkzame elementen bijdragen aan de effectiviteit van de aanpak en hoe de samenwerking tussen de jongerenadviseur en de schuldhulpverlener verloopt. De cijfers en resultaten

2.

De gemeente Amsterdam heeft zich ten doel gesteld om per jaar 150 jongeren te helpen met Jongeren Schuldenvrije Start. We geven voor alle 4 de trajectfasen de resultaten en het aantal jongeren dat tot eind februari 2021 al deelneemt of nog wordt toegeleid naar het JSS-traject.

3 1

Intake en inventarisatiefase We zien dat jongeren op verschillende manieren worden aangemeld. Dit gebeurt via jongerenadviseurs, schuldhulpverleners of via intermediairs (zoals Permens/ Streetcornerwork) die jongeren al begeleiden bij het op orde krijgen van hun leven. Het kan ook dat jongeren zichzelf aanmelden. Ook aan de hand van signalen zoals beslag op de uitkering, de boeteregeling bij het CAK en de aanpakken vroegsignalering (inclusief Geregelde betaling) worden jongeren actief benaderd op basis van signalen van betalingsachterstanden in de vaste lasten. Vanaf januari 2020 is in Amsterdam voor 1118 jongeren met financiële problemen een dossier geopend bij de schuldhulpverlening. Dat zijn 225 dossiers meer dan in 2019. De voornaamste toestroom heeft plaatsgevonden in Nieuw-West. We vermoeden dat de extra instroom te maken heeft met corona en de extra aandacht in de media voor het tijdig melden bij schuldenproblematiek. In de periode vanaf januari 2020 hebben 696 jongeren via het Jongerenpunt een budgetadviesgesprek gehad. Van de 696 jongeren die bij de Jongerenpunten een budgetadviesgesprek hebben gehad zijn 188 jongeren gesproken in het kader van het JSS-traject. De overige 508 stromen door in het reguliere schuldhulpaanbod.

Daarvan was voor 275 jongeren een budgetadviesgesprek voldoende, zijn er 147 jongeren aangemeld voor een inkomensreparatie en 86 jongeren zijn aangemeld voor een regulier schuldhulptraject.)

Inkomensreparatie- en stabilisatiefase Van de 188 jongeren die een budgetadvies gesprek hebben gehad in het kader van het JSS-traject, zijn er 139 aangemeld voor een inkomensreparatie. Eind februari 2021 zijn 27 van die 139 jongeren doorgestroomd richting de Kredietbank.

De schuldsaneringsfase Eind februari 2021 is van 27 jongeren het schuldendosier aangeboden bij de Kredietbank. Van de 27 dossiers wachten nog 19 op een akkoord van schuldeisers. Bij 8 jongeren zijn schuldeisers akkoord gegaan en is de JSS-schuldregeling toegekend. Tot nog toe zijn alle JSS-aanvragen toegewezen en zien we dus een slagingspercentage van 100%. Omdat het nog om een klein aantal gaat, durft de Kredietbank nog geen conclusies te trekken over de mate waarin JSS-schuldregeling bijdraagt aan een hogere slagingskans op de toewijzing van de schuldsanering. De meeste aanvragen zijn nog in behandeling bij de Kredietbank. In een volgende evaluatie verwachten we hier meer over te kunnen melden. Schuldeisers die de Kredietbank bij deze jongeren tegenkomt zijn vooral verzendhuiskredieten (Wehkamp), zorgverzekering, kinderopvang, toeslagen Belastingdienst, postorder (H&M), telecom en Afterpay. We zien dat jongeren vaker schuldeisers hebben waar geen samenwerkingsafpraken mee zijn gemaakt. Dit heeft een negatieve invloed op de doorlooptijd. De doorlooptijd bij de Kredietbank, van het moment van aanvragen tot akkoord van schuldeisers, is gemiddeld 12 weken. We zien dat schuldhulpverleners relatief nog vaker gebruikmaken van een reguliere schuldsanering dan van een JSS-schuldregeling.

Wanneer we het eerste half jaar van de aanpak vergelijken met de daarop volgende 6 maanden, zien we dat de verhouding

Tussenevaluatie aanpak Jongeren Schuldenvrije Start

13

tussen reguliere aanvragen en JSS-aanvragen verschuift. De aanvragen voor een JSS-traject nemen per periode toe van 1 naar 26 en de aanvragen voor een regulier traject nemen van 96 naar 88 iets af. Er zijn nog geen opmerkelijke verschillen te zien in de hoogte van de gesaneerde schuld van jongeren wanneer we de JSS-schuldregeling vergelijken met reguliere saneringen. We willen dit wel blijven monitoren om uitspraken op termijn te kunnen doen.

4

bijstand vanuit stadsdeel Zuidoost en Oost. Er zijn geen jongeren aangemeld met een ander inkomen vanuit staddeel Noord, West en Zuid. In deze teams bij WPI en de buurtteams kijken we of er extra aandacht nodig is voor het JSS-traject. Absoluut opvallend is dat de meeste (13) jongeren worden begeleid door het Dak- en Thuislozenteam omdat zij dakloos zijn of een instabiele woonsituatie hebben. We zien dat het versterken van kennis over JSS en het verbeteren van de verbinding tussen niet op locatie werkende professionals van WPI en de buurtteams aandacht behoeft.

Het perspectieftraject In deze fase werkt een jongere aan het behalen van zijn zelf opgestelde mijlpalen. In deze fase is het van belang dat de financiële situatie stabiel blijft en dat de vaste lasten en de maandelijkse aflossing aan de Kredietbank wordt betaald. Eind februari zijn van 4 van de 8 jongeren gestart met het realiseren van de eerste mijlpaal. Er zijn nog geen jongeren die een mijlpaal hebben bereikt, de verwachting is dat de eerste mijlpalen half april 2021 worden behaald.

Bij het opstellen van hun doelen worden jongeren begeleid door de jongerenadviseur. Jongeren die al een hulpverlenerstraject volgen, kunnen de doelen van deze begeleiding in zetten voor hun perspectieftraject. Enkele voorbeelden zijn: starten met de rij-instructeur opleiding, medische zorg inzetten, deelnemen aan trainingen en certificaat halen voor ervaringsdeskundige en het vinden van deeltijdwerk

De kenmerken van de jongeren in het JSS-traject Van de 27 jongeren hebben 19 jongeren een bijstandsuitkering en 8 jongeren een ander inkomen. De meeste jongeren zijn 25 en 26 jaar (resp. 6 en 8). De verdeling man/ vrouw is 11/ 16. Vrouwelijke deelnemers hebben vaker een ander inkomen dan bijstand. Van de 19 deelnemers met een bijstandsuitkering zijn 16 jongeren alleenstaand, 2 jongeren zijn alleenstaand met 2 kinderen en 1 is samenwonend met partner en kind. Het opleidingsniveau van deze jongeren loopt uiteen van geen opleiding (1), vmbo (14) tot mbo (4). Deze jongeren zijn door de jongerenadviseur ingedeeld in begeleiding naar zorg (3), participatie (5), werk en re-integratie (8) en begeleiding naar werk (3). Van de 8 deelnemers met een ander inkomen volgen 7 een opleiding op het vmbo (1) of mbo (6) en ontvangt 1 deelnemer een ziektewetuitkering. Geen van deze jongeren heeft een inkomen boven 120% van het sociaal minimum. De jongeren zijn afkomstig of verblijven in stadsdelen Nieuw-West (10), West (7), Noord (2), Zuidoost (3), Oost (2) en Zuid (1). Een aantal zaken valt op. Er zijn geen aanmeldingen gedaan van jongeren met inkomen uit

De werkzame elementen van de aanpak Met de nieuwe aanpak Jongeren Schuldenvrije Start (JSS) beoogt de gemeente Amsterdam een aantal effecten: - jongeren zijn sneller schuldenvrij; - jongeren motiveren door hen te laten werken aan hun eigen doelen voor de toekomst; - jongeren ervaren minder stress van schulden en kunnen daardoor werken aan hun toekomst; - meer jongeren komen in aanmerking voor een schuldoplossing; Voor deze tussenevaluatie zijn jongeren en professionals geinterviewd. Onderstaand geven we de belangrijkste bevindingen uit deze interviews weer.

Sneller schulden vrij motiveert Zo snel mogelijk je schulden kunnen oplossen is voor jongeren het meest belangrijk. Het belonen van de mijlpalen waardoor je eerder schuldenvrij bent ervaren jongeren dus als een grote motivator. Jongeren geven als reden dat ze pas verder kunnen met hun leven als hun schulden zijn opgelost. Tot die tijd staat hun leven ‘op de rem’. In ogen van jongeren zijn schulden pas opgelost als ze helemaal afgelost zijn. ‘Als ik mijn schulden niet aflos, heb ik geen toekomst’. Ze willen dit hoofdstuk dan ook zo snel mogelijk afsluiten en ze ervaren dat dit mogelijk is met het JSS-traject. Ook schuldhulpverleners ervaren dat jongeren zo snel mogelijk van hun schulden af willen en dat versneld klaar zijn met je schulden stimuleert. De jongerenadviseurs zien ook dat de mijlpalen jongeren vooral motiveren om eerder van hun schulden af te zijn. “Voor jongeren kan het niet snel genoeg gaan om van hun schulden af te komen”. Voor jongeren is het niet vanzelfsprekend om hulp te zoeken bij het oplossen van schulden. Jongeren weten niet altijd dat er hulp beschikbaar is. Ze hebben vaak lang gedacht dat ze het allemaal zelf moesten doen. Anderen wilden in eerste instantie geen hulp omdat ze het zelf wilden oplossen en/of er bestaat een negatief beeld over schuldhulpverlening. Ze vragen geen hulp uit angst voor het verlies van autonomie en regie.

Ze zijn bang dat als je eenmaal in de hulpverlening zit je ‘niets meer over jezelf te zeggen hebt’ of dat je ‘de verkeerde dingen zegt waardoor

Tussenevaluatie aanpak Jongeren Schuldenvrije Start

14

Kenmerken jongeren Jongeren Schulden vrije Start 27

jongeren

25-26 jaar

€ Aantal voor 27 jongeren is een JSS sanering aangevraagd bij de Kredietbank

Geslacht - man 11 - vrouw 16

Opleidingsniveau - 1 geen opleiding - 14 vmbo - 4 mbo

Leeftijd meeste jongeren zijn 25 en 26 jaar

Inkomen - 19 bijstandsuitkering - 8 ander - inkomen onder 120% wsm

Gezinssamenstelling - 16 alleenstaand - 2 alleenstaande ouder - 1 samenwonend met partner en kind

Begeleid richting - 3 zorg - 5 participatie - 8 werk en re-integratie - 3 naar werk

Woon- of verblijf 10 Nieuw-West 7 West, 2 Noord, 3 Zuidoost, 2 Oost en 1 Zuid

Tussenevaluatie aanpak Jongeren Schuldenvrije Start

15

je juist geen hulp meer krijgt.’ Een schuldhulpverlener meent dat de framing van de JSS-aanpak werken aan je toekomst en aan je schulden- een positievere associatie geeft aan deze vorm van schuldhulpverlening. De mediaaandacht voor het JSS-traject leidde tot meer directe aanmeldingen van jongeren en ook tot meer aanmeldingen via hulpverleners. Het angstbeeld van sommigen over schuldhulpverlening bleek achteraf onterecht volgens de geïnterviewde jongeren. Nu ze eenmaal de drempel over zijn en hulp hebben geaccepteerd, zeggen jongeren anderen zeker aan te raden om hulp te zoeken bij schuldhulpverlening of een andere instantie. Reacties zijn: ‘had ik maar eerder om hulp gevraagd’, ‘ik krijg weer adem’ en ‘bij mij is er last van mijn schouders afgevallen’. ‘Het is moeilijk om een eerste stap te nemen, maar als je gaat, komt het echt goed’. Jongeren motiveren voor het traject is in een zekere mate ook afhankelijk van de bekendheid met en het enthousiasme voor het JSS-traject van de schuldhulpverlener. Schuldhulpverleners laten jongeren zelf kiezen tussen JSS-schuldregeling of een regulier traject. De schuldhulpverleners die we spraken vinden de JSS-schuldregeling voor jongeren een financieel betere oplossing én daarbij vinden ze het belangrijk dat jongeren werken aan hun toekomst. Zij proberen daarom jongeren actief te motiveren voor deelname aan het JSS-traject.

Niet iedere schuldhulpverlener is even bekend met de aanpak. Dat betekent dat de JSS-aanpak niet altijd wordt voorgesteld aan een jongere. Om de JSS-aanpak aan meer jongeren te kunnen aan te bieden, investeren we in de bekendheid van het JSS-traject onder schuldhulpverleners.

Jongeren erbij houden: motiveren, stimuleren en communiceren Om de stap naar schuldhulp echt te nemen is de vertrouwensrelatie met de hulpverleners belangrijk. Het is voor jongeren moeilijk om hun verhaal te durven doen. Een ‘klik hebben’ met begeleiders lijkt belangrijk, jongeren ervaren de begeleiding van de jongerenadviseur en schuldhulpverlener tijdens het traject als een belangrijke steun. Dat blijkt ook uit reacties van jongeren: ‘Ik ben echt blij met de begeleiding van de jongerenadviseur, zij overlegt regelmatig met andere begeleiders, houdt me op de hoogte, doet niets zonder mijn toestemming, je wil niet weten waar ik zou zijn zonder haar hulp. She is watching my back’. ‘De begeleiding is echt perfect, ik mag niet klagen. Ik zit in een groepsapp met mijn begeleiders van Dynamo, MEE, Madizo, The Great Escape en WPI, ik word altijd geholpen’. Een andere jongere vertelt dat de begeleiding voor haar ook belangrijk is op momenten als ze iets niet durft of iets niet wil of als ze een slechte dag heeft. ‘Ze denken met je mee, geven je de ruimte als het even niet gaat. Ze geven me niet teveel ruimte en zorgen dat ik mijn aandacht erbij houd. Ik heb nu ook echt geluk met de mensen (begeleiders) om me heen. Ze halen echt 100%

uit me.’ ‘Het is fijn dat iemand je motiveert en helpt realistische doelen te stellen. Ik heb faalangst en ben erg perfectionistisch. In mijn hoofd moet ik alles in 1 keer goed kunnen, anders voel ik me niet goed over mezelf.’ De motivatie van een jongere is een belangrijke voorwaarde voor deelname aan het JSS-traject. Schuldhulpverleners en jongerenadviseurs zien een aantal factoren die een negatieve invloed hebben op de motivatie van jongeren. In het proces zit dat voornamelijk in fase 2 en 3, de toeleiding naar een sanering en het wachten op het akkoord op de sanering: Lang tijdspad vereist geduld De toeleiding naar de schuldregeling duurt lang en vraagt veel geduld van jongeren. Gemiddeld duurt deze fase van het traject zo’n 11 maanden. Er moet veel geregeld worden en de reactietermijnen van instanties zijn vaak lang, bijvoorbeeld van de belastingdienst (6 tot 8 weken). Voor jongeren betekent deze fase ‘veel gedoe met instanties’ en er moeten ‘heel veel formulieren ingevuld’ worden, met soms ‘dubbelingen’ in vragen. Daarnaast hebben veel jongeren (nog) geen stabiel inkomen waardoor snel nieuwe schulden of betalingsachterstanden ontstaan. Of ze hebben een instabiele woonsituatie waardoor er continu dingen spelen die zorgen dat de focus blijft hangen op de korte termijn.

Extra begeleiding is mogelijk een drempel Schuldhulpverleners signaleren dat jongeren die al in begeleiding zijn bij een buurtteam een extra begeleider (de jongerenadviseur) als drempel ervaren om mee te doen aan het JSS-traject. Het komt voor dat een jongere dan bewust kiest voor een reguliere schuldsanering omdat hij geen verdere bemoeienis wil van de gemeente. “Als een jongere ervan af ziet door psychische problemen, de bandbreedte niet heeft of extra prestatiedruk ervaart, respecteer ik dat.” Dit signaal is een aandachtspunt. Het hoeft namelijk niet dat bij jongeren die al in begeleiding zijn (bij een buurtteam en of ander hulpverlening), de jongerenadviseur als extra begeleider in beeld komt. Deze kan ook een regierol op afstand vervullen terwijl de andere hulpverleners de begeleiding invullen tijdens het JSS-traject. De hulpverleners en schuldhulpverlener communiceren over de voortgang met de jongerenadviseur. Er is dan geen sprake van extra begeleiding die als een mogelijke drempel kan worden ervaren om mee te doen aan het JSS-traject. Duidelijkheid en heldere verwachtingen Jongeren geven aan dat ze het belangrijk vinden om te weten waar ze aan toe zijn. Ze hebben behoefte aan duidelijkheid gedurende het gehele traject vanuit alle betrokkenen. Zowel jongerenadviseurs als schuldhulpverleners zien dat de verwachtingen van jongeren niet altijd overeenkomen komen met

Tussenevaluatie aanpak Jongeren Schuldenvrije Start

16

de realiteit. Het helpt dan de stappen van het traject nog een keer uit te leggen. Ook de media-aandacht voor de aanpak JSS en de positieve framing dat jongeren eerder van hun schulden af zijn, zorgt ervoor dat schuldhulpverleners vaak de verwachtingen van jongeren moeten bijstellen. ‘De weg naar een stabiele situatie is nog steeds hetzelfde’. Een van de jongeren gaf aan meer behoefte te hebben aan communicatie van haar jongerenadviseur. Er is wel afgesproken dat ze aan de slag zouden gaan met het vinden van werk en een woning, maar ze heeft al een tijd niets gehoord. ‘Ik zit nu in een soort wak’. Het wachten op het akkoord van de Kredietbank duurt lang voor jongeren. ‘Dit geeft veel onzekerheid’. Een jongere merkt op dat ze communicatie over het traject bij de Kredietbank mist. Ze heeft geen terugkoppeling gehad en al maanden niets gehoord. Verschillende jongeren spreken over meerdere bijnaafhaakmomenten. (Geen van de jongeren die we spraken is ook echt afgehaakt.) Op dit soort momenten was de steun van de begeleiders de bepalende factor om door te zetten. Zowel jongerenadviseurs als schuldhulpverleners herkennen dat de motivatie van jongeren op de proef wordt gesteld. Beide geven aan jongeren vaak te moeten motiveren voor het oplossen van hun schulden.

Het werken aan eigen doelen voor de toekomst motiveert Jongeren vinden het fijn om gericht aan hun toekomst te werken, aan doelen waar ze zelf achter staan. Ze vinden het prettig dat zij worden gemotiveerd en geholpen bij het opstellen van realistische doelen. De jongerenadviseurs zien dat jongeren worden aangesproken op hun intrinsieke motivatie. ‘Ze zitten zelf achter het stuur’. ‘Voor het werken aan hun eigen doelen krijgen ze ook nog een beloning, dat motiveert’. ‘De mijlpalen geven jongeren richting en motivatie om met hun toekomst aan de slag te gaan, terwijl ze soms ook nog niet weten wat ze willen’. ‘Gericht met iets bezig zijn en daarvoor beloond worden, maakt dat jongeren zich gezien voelen. Ze zijn meer dan iemand met een schuld’. ‘Het mooiste van JSS is dat er iets positiefs te halen is. Als je een doel behaalt, word je daarvoor beloond’. Jongerenadviseurs zijn gewend om jongeren te begeleiden met begeleidingsplannen met doelen in het kader van de Participatiewet. Volgens de jongerenadviseurs helpen de JSS-werkinstructies om concrete en haalbare doelen op te stellen voor de mijlpalen waar de jongeren aan gaan werken. Ze evalueren en stellen de doelen zo nodig bij. ‘Wat ik mooi aan vind aan de mijlpalen, is de richting die je een jongere kan geven. Er zit flexibiliteit in en dat wordt als prettig ervaren.

In plaats van ‘3 maanden stilzitten’ kan de mijlpaal aangepast worden. ‘Jongeren willen niet stil zitten, ze willen graag bezig zijn met iets.’ Voor een jongere werd

het behalen van de mijlpaal door de coronamaatregelen onrealistisch. Zij was blij dat de mijlpaal aangepast kon worden.

Jongeren ervaren minder stress van schulden en kunnen daardoor werken aan hun toekomst Als er wordt gewerkt aan de schulden ‘komt het perspectief uiteindelijk steeds meer voorop te staan’, bemerkt een schuldhulpverlener. Ze ziet dat de focus van jongeren zich verbreed en jongeren willen gaan werken aan hun toekomst. Een jongere zegt weer ‘rust’ in haar hoofd te hebben en daardoor weer aan andere dingen te kunnen denken. Een jongerenadviseur ziet dat het wel nodig is regelmatig gesprekken te voeren om ervoor te zorgen dat jongeren de mijlpalen behalen en dat jongeren in beeld blijven. Ze spreekt de jongere elke zes weken om te horen hoe het gaat en om te kijken waar de ondersteuningsbehoefte ligt. Jongerenadviseurs en schuldhulpverleners zien de begeleiding op de mijlpalen als een vorm van intensievere nazorg2 dan het reguliere traject. Jongerenadviseurs werken vaker met doelgroepen die een langere nazorgbegeleiding ontvangen. De tweejarige begeleiding is volgens hen te vergelijken met begeleiding met nazorg van doelgroepen zoals statushouders en leerlingen van het praktijkonderwijs of het voortgezet speciaal onderwijs. De jongerenadviseurs verwachten dat door de begeleidingsduur van twee jaar er mogelijk wel meer druk op hun caseload komt te staan.

De schuldhulpverleners verwachten dat het makkelijker wordt om aandacht te houden voor de stabiliteit op de financiën zolang de jongere begeleid wordt door de jongerenadviseur. Zij zien daarom voordelen in de tweejarige begeleiding van de jongerenadviseur na de sanering. Zij verwachten dat jongeren goed bereikbaar blijven. ‘Het lijkt in die zin een duurzamer traject.’ Een eventuele instabiele financiële situatie kan opgevangen worden door voor deze jongeren budgetbeheer onderdeel te maken van het traject. Schuldhulpverleners vinden het echter ook belangrijk dat jongeren de keuzevrijheid hebben en zelf ervaren of het beheren van hun budget lukt. ‘De jongere krijgt ruimte om te ervaren hoe het gaat met zijn financiële zaken. Hij kan dan zelf een keuze maken over hij hulp nodig heeft’.

Meer jongeren komen in aanmerking voor een schuldoplossing De gemeente Amsterdam beoogt met de aanpak JSS dat meer jongeren in aanmerking komen voor een oplossing van hun schulden. Schuldhulpverleners verwachten door de extra inzet van 750 euro en de maandelijks iets hogere aflossing dat schuldeisers vaker bereid zijn om mee te werken aan een sanering van de schuld. Tot nog toe ervaart

2. Nazorg is de laatste fase van een schuldhulpverleningstraject wanneer een schuldsanering door de Kredietbank is afgerond. Tussenevaluatie aanpak Jongeren Schuldenvrije Start

17

de Kredietbank dat schuldeisers positief reageren. Tot nog toe is op alle saneringsvoorstellen voor JSS een akkoord gegeven. ‘Schuldeisers gaan niet per se sneller maar wel vaker akkoord’. De eerste ervaringen van de Kredietbank zijn tot nog toe positief. Schuldeisers zijn direct akkoord gegaan met de JSS-saneringsvoorstellen.

De samenwerking tussen schuldhulpverleners, jongerenadviseurs en de Kredietbank De jongerenadviseurs zijn zeer te spreken over de aanwezigheid van de schuldhulpverleners bij de Jongerenpunten en het Dak- en Thuislozenteam. De schuldhulpverlening neemt de uitzichtloosheid van jongeren weg. ‘Met schulden krijgen jongeren stress, zonder schuldhulpverlening is er dan ook niet veel te beginnen’. Schuldhulpverleners zien de samenwerking met de jongerenadviseur als een meerwaarde door wat ze samen kunnen doen voor jongeren. Vooral wanneer intensieve financiële nazorg nodig is, is de samenwerking met de jongerenadviseur belangrijk. Zij zien ook dat andere hulpverleners geschikte begeleiding zouden kunnen geven bij het JSS-traject, zoals PerMens (Streetcornerwork), een jobhunter of jongerenwerker. Schuldhulpverleners vermoeden dat jongerenadviseurs op termijn te weinig tijd hebben voor een langdurige begeleiding gezien de omvang van hun caseload.

goed te realiseren dat wanneer niet voldaan wordt aan de aflossingsverplichting, een jongere direct herinneringen of aanmaningen ontvangt zonder dat zij daarvan op de hoogte worden gesteld. Zij kunnen dan ook niet ingrijpen of extra begeleiden. De Kredietbankmedewerker geeft als aandachtspunt mee dat een stabiele financiële situatie echt belangrijk is. Een instabiele situatie kan tot gevolg hebben dat een schuldeiser zijn akkoord wil terugtrekken en niet meer mee wil werken. Er zijn (nog) geen problemen met het aflossen geconstateerd bij de jongeren aan wie JSS-sanering is toegekend. Een ander aandachtspunt dat de Kredietbank meegeeft, is dat de toelichting die schuldhulpverleners leveren bij aanvraag meeweegt in de reacties van schuldeisers. In deze toelichting wordt opgenomen hoe de schulden zijn ontstaan, wat het toekomstperspectief is en welke stappen worden genomen om naar een doel toe te werken. Een goede toelichting van de schuldhulpverlener is ondersteunend aan de brief die de Kredietbank meestuurt aan schuldeisers.

Uit meerdere interviews blijkt dat de schuldhulpverleners die werken op locatie van de buurtteams en niet op locatie bij WPI, meer moeten worden meegenomen in de werkwijze van het JSS-traject. De schuldhulpverleners hebben vaak geen vaste samenwerkingspartner op het Jongerenpunt. Zij hebben nog onvoldoende beeld over hoe de jongerenadviseur de begeleiding invult en hoe vaak deze begeleidingscontact met de jongere heeft. Wie is de regiehouder en initiatiefnemer voor bijvoorbeeld het organiseren van de driegesprekken rondom de intake en het akkoord van de Kredietbank? En waar in het proces starten jongerenadviseurs de eerste gesprekken met jongeren om zich te oriënteren op de doelen en mijlpalen van het traject? Zij hebben behoefte aan een duidelijker beeld van de rolverdeling tussen jongerenadviseur en schuldhulpverlener. De begeleiding voor de financiële nazorg gebeurt door de schuldhulpverlening. Schuldhulpverleners hebben inzicht in het digitale Schulddossier van de Kredietbank, maar de jongerenadviseur heeft dat niet. Een jongerenadviseur zegt graag inzicht te willen hebben in de voortgang van de aanvraag bij de Kredietbank. Het is dus van belang dat beiden contact blijven onderhouden tot het einde van de JSS-trajectbegeleiding en onderling blijven afstemmen over de voortgang op de mijlpalen en de financiën. Voor schuldhulpverleners en jongerenadviseurs is het

Tussenevaluatie aanpak Jongeren Schuldenvrije Start

18

Hoofdstuk 3 Doorontwikkeling van de aanpak

De bevindingen van de tussenevaluatie worden gebruikt voor het verfijnen en doorontwikkelen van de aanpak. We hebben hierbij aandacht voor een aantal zaken: • Onderzoeken hoe we de impact van de factoren met een negatieve invloed op de motivatie kunnen verkleinen: - Jongeren erbij houden door te motiveren, stimuleren en communiceren. Jongeren hebben er behoefte aan te weten waar ze aan toe zijn. Een proactieve benadering richting jongeren is wenselijk; - De fases 2 en 3 van het JSS-traject duren lang voor jongeren. We onderzoeken met de betrokken jongeren en professionals wat sneller kan en wat daarvoor nodig is. We verkennen de inzet van buddy’s of maatjes die kunnen ondersteunen in het voortraject naar de sanering (fase 2). We kijken daarbij ook naar de bestaande vertrouwensrelatie die jongeren al hebben met professionals en wat zij kunnen bijdragen aan de begeleiding in het voortraject van het JSS (fase 2). Daarnaast kijken we naar bruikbare uitkomsten van de experimenten van de gemeente Utrecht om de periode van voorbereiding op de sanering te verkorten (fase 2). De Kredietbank zet in op het versnellen van de schuldsanering en kijkt of er afspraken gemaakt moeten worden met specifieke schuldeisers die vaak voorkomen bij jongeren (fase3). • Over het algemeen is er enthousiasme onder professionals over JSS.

Op een aantal plekken in de stad blijkt echter dat de inzet van JSS achterblijft. We hebben aandacht voor het versterken van kennis over JSS en het verbeteren van de verbinding tussen niet op locatie werkende professionals van WPI en de buurtteams. Elk buurtteam heeft sinds januari 2021 een jongerenschuldhulpverlener die ambassadeur is van JSS. Die adviseert collega’s op het instrument en stimuleert de inzet van JSS; • In de aanloop naar januari 2022 zorgen we ervoor dat de buurtteams met MaDi’s waar voorheen geen specialistische jongerenschuldhulpverleners aanwezig

waren, voldoende kennis hebben over JSS. Ook stimuleren we dat zij de samenwerking met het Jongerenpunt en andere ketenpartners goed kunnen vormgeven.

Tussenevaluatie aanpak Jongeren Schuldenvrije Start

19

De jongeren op de foto’s in deze rapportage zijn geen deelnemers van Jongeren Schuldenvrije Start.

overgenomen zonder bronvermelding: Tussenevaluatie Jongeren Schuldenvrije Start, april 2021. Vormgeving: Vorm de Stad

VRM21_246

Deze rapportage is een uitgave van de gemeente Amsterdam. Aan deze rapportage kunnen geen rechten worden ontleend. Niets uit deze rapportage mag worden