Touringcars in de binnenstad.pdf
Tekst van het document
1
Touringcars in de binnenstad Het effect van het verkeersbesluit (2024) in de ‘zone zwaar verkeer’ in en rond het centrum
7,57t
,5t
Inhoudsopgave 1
Inleiding3
2
Aanpak onderzoek
4
3
Touringcarverkeer in 2023 en 2024 in de zone zwaar verkeer en in de milieuzone
6
4
Ontheffingen12
5
Het touringcarverkeer door de Kattenburgerstraat
14
6
Pilot Halte Nassaukade
17
7
Overige aandachtspunten
19
3
Inleiding In het centrum van Amsterdam, binnen de S100, mag geen zwaar verkeer komen. Dat is verkeer van meer dan 7,5 ton (7.500 kilo). We noemen dit gebied de ‘zone zwaar verkeer’. Dit is geregeld in het Verkeersbesluit zwaar verkeer. In aanvulling daarop zijn nu regels gemaakt voor touringcars (van meer dan 7,5 ton) in de zone zwaar verkeer. Dit aanvullend verkeersbesluit is ingegaan op 1 januari 2024 en moet touringcars terugdringen uit het hart van het centrum, ze opvangen aan de randen van de stad en het verkeer concentreren op hoofdroutes. Touringcars worden alleen nog toegelaten als het past en ze voldoen aan strenge eisen. In deze zone mogen touringcars alleen nog gebruik maken van de route Rhijnspoorplein – Weesperstraat – Kattenburgerstraat. Dit noemen we de ‘corridor’. Aanleiding voor deze rapportage Het college van B en W besloot op 2 november 2023 om onderzoek te doen naar de gevolgen van het verkeersbesluit en het ontheffingenbeleid. Dit was naar aanleiding van motie 580 waarin om een evaluatie van het ontheffingenstelsel en het monitoren van touringcars door de Kattenburgerstraat werd gevraagd. Begin 2024 besloot het college van B en W om een pilot uit te stellen voor een touringcarhalte op de Nassaukade. Het college wilde eerst een onderzoek naar het gebruik van de overige touringcarhaltes langs de S100.
Het rapport evalueert het effect van het verkeersbesluit in en rond het centrum, beantwoordt motie 580, en geeft advies over het al dan niet uitbreiden van haltes langs de S100. We hebben deze rapportage gemaakt op basis van tellingen en data-analyses door Team Onderzoek & Kennis van Verkeer en Openbare Ruimte.
4
H1 Aanpak onderzoek Om de touringcars te monitoren hebben we gebruik gemaakt van de volgende gegevensbronnen: A. ANPR-camera’s die het inkomend touringcarverkeer registreren in de volgende gebieden en routes1: • Zone zwaar verkeer (het gebied binnen de S100 met uitzondering van de corridor) • Corridor (Rhijnspoorplein – Weesperstraat – Kattenburgerstraat) • S100 • Milieuzone (het gebied binnen de A10) B. Stewards hebben op touringcarhaltes geregistreerd tijdens piekuren in het touringcarhoogseizoen.
Met de gegevens van de ANPR-camera’s hebben we de gemiddelde touringcarpassages per dag in 2023 en 2024 met elkaar vergeleken. Omdat de registraties van december 2023 onvolledig zijn, gaan de vergelijkingen alleen over januari tot en met november. Zowel de gegevens van de ANPR-camera’s als de gegevens die de stewards op de haltes hebben verzameld zijn door een onafhankelijke partij op hun kwaliteit beoordeeld en goed bevonden.
Zones Op de kaarten hieronder staan de milieuzone en de zone zwaar verkeer ingetekend.
Milieuzone (binnen de ring A10)
De milieuzone is in geel weergegeven, de zone zwaar verkeer in groen. De groene routes (binnen de A10 en buiten de S100) zijn aanbevolen routes voor touringcars.
1 Voor de analyses in het rapport is gebruik gemaakt van gegevens van 2023 en 2024 (met uitzondering van de maand december) van de ANPR-camera’s van de milieuzone en de zone zwaar verkeer en van de camera’s die verkeer op de Ring S100 registreren. De gegevens zijn gefilterd op de categorie Bus (Europese voertuigcategorie M2 en M3). De OV-lijnbussen zijn uit de gegevens verwijderd en tellen dus niet mee.
5
Zone zwaar verkeer (binnen de S100)
De lichtgroene routes (S100 en corridor) zijn toegestane routes zonder een beperking. De donkergroene routes zijn ontheffingenroutes binnen de zone zwaar verkeer. Stewards hebben op de volgende touringcarhaltes geregistreerd: H4, H5, H12, H13, H23, H25, H28, H30, H33 en H36 (hierboven in rood aangegeven).
6
H2 Touringcarverkeer in 2023 en 2024 in de zone zwaar verkeer en in de milieuzone Conclusie: de invoering van het verkeersbesluit was een succes. Het aantal touringcars in de zone zwaar verkeer is met 66 procent afgenomen. Een afname van touringcarverkeer met 66 procent in de zone zwaar verkeer toont een succesvolle invoering van het verkeersbesluit. In de milieuzone, dus binnen de ring A10, is het touringcarverkeer met 21 procent toegenomen. Op de S100 nam het aantal touringcars met 15 procent toe, dus minder dan in het gebied binnen de ring A10.
Het touringcarverkeer is maar een klein deel (0,3 procent) van het gemotoriseerd verkeer in Amsterdam. Maar de touringcars stoten naar verhouding veel CO₂ en fijnstof uit, en vormen een risico voor de kwetsbare kades en bruggen in de stad. Bovendien zijn er relatief veel meldingen van met name parkeeroverlast door touringcars.
Het aandeel touringcar in het gemotoriseerd verkeer in Amsterdam is beperkt
Aandeel van het verkeer in Amsterdam per categorie (bron: Agenda Touringcar 2020 -2025)
7
Zone zwaar verkeer (met uitzondering van de corridor) Sinds het verkeersbesluit op 1 januari 2024 in werking trad, kwamen er beduidend minder touringcars in de zone zwaar verkeer. Het gemiddeld aantal passages per dag is in 2024 met 66 procent gedaald ten opzichte van 2023. Het aantal unieke touringcars is met 68 procent afgenomen.
Milieuzone In de milieuzone is het aantal touringcars in 2024 met 21 procent toegenomen ten opzichte van 2023. Er zijn grote verschillen per maand, van 4 procent in maart tot 58 procent in februari. De toename van het aantal touringcars in de milieuzone komt waarschijnlijk doordat het toerisme na corona weer is toegenomen en door de groei van schoolreizen in 2024.
Conclusie: Het touringcarverkeer in de zone zwaar verkeer (met uitzondering van de corridor) is met 66 procent afgenomen.
Conclusie: meer touringcars in de milieuzone en toch een daling in de zone zwaar verkeer betekent dat het verkeersbesluit voor de zone zwaar verkeer opvallend goed gewerkt heeft.
8
Corridor Er zijn in 2024 18 procent minder touringcars van meer dan 7.5 ton de corridor gepasseerd. De afname varieert van 4 procent in januari tot 23 procent in juni en juli.
S100 Op de S100 is het aantal touringcars met 15 procent toegenomen.
Conclusie: het is opvallend dat er minder touringcars op de corridor reden. De afname heeft betrekking op Weesperstraat en Valkenburgerstraat. Het aantal passages op Kattenburgerstraat is beperkt toegenomen. Sinds de invoering van het verkeersbesluit is de corridor de enige route waar touringcars zonder beperkingen in de binnenstad kunnen rijden. Het is aannemelijk dat de corridor vóór 2024 werd gebruikt als route om de zone zwaar verkeer binnen te rijden (via Waterlooplein, Jodenbreestraat, Kattenburgergracht en Prins Hendrikkade) en dat dit gebruik is afgenomen sinds de invoering van het verkeersbesluit.
Conclusie: Door het verkeersbesluit wordt het touringcarverkeer geconcentreerd op hoofdroutes. Toch reden er op de S100 maar 15 procent meer touringcars. Minder dan de totale toename in het gebied binnen de A10 (21 procent). Het is aannemelijk dat dit komt door het verkeersbesluit: de S100 is minder gebruikt als route om de zone zwaar verkeer in te rijden.
9
Vergelijking vóór de ingang van de Agenda Touringcar 2020-2025 In 2018 reden er gemiddeld 625 touringcars het gebied binnen de S100 in2. Het is niet bekend of het enkel gaat om touringcars van meer dan 7,5 ton. Het gebied binnen de S100 is met de huidige maatregelen gelijk aan de zone zwaar verkeer én de corridor samen. Wanneer we de cijfers vergelijken met 2024 (129 touringcars zwaarder dan 7,5 ton) zien we een totale afname van touringcarpassages binnen de S100 van -79 procent. Ook als we de touringcars van minder dan 7.5 ton erbij optellen is de daling met 232 passages 63 procent.
Locaties De kaarten hieronder tonen de touringcarpassages in de zone zwaar verkeer, milieuzone en langs de S100 in 2023 en 2024. De omvang van de cirkel geeft het aantal passages weer. Een grotere cirkel betekent meer passages. Deze kaartjes laten zien waar touringcars de zone zwaar verkeer (oranje) en de corridor (paars) in rijden. Dit zijn de opvallendste verschillen: Zone zwaar verkeer: • Een sterke daling bij Droogbak (van 78 passages per dag in 2023 naar 17 in 2024). Op Droogbak mogen touringcars zwaarder dan 7.5 ton alleen met een ontheffing rijden.
Zone zwaar verkeer (oranje) en corridor (paars)
2
Inschatting touringcarvolumes Amsterdam_v2 (2019)
• Meer touringcars via de Zeeburgerstraat (van 6 passages per dag in 2023 naar 15 in 2024). Ook op Zeeburgerstraat mogen touringcars zwaarder dan 7.5 ton alleen met een ontheffing rijden. Op andere routes naar de zone zwaar verkeer is het aantal passages afgenomen of zijn er minder dan 6 per dag. Corridor: • Een daling via Rhijnspoorplein (van 43 passages per dag in 2023 naar 34 in 2024). • Een daling via Nieuwe Leeuwarderweg (van 44 passages per dag in 2023 naar 32 in 2024). • Meer touringcars via de Kattenburgerstraat (van 31 passages per dag in 2023 naar 34 in 2024). Conclusie: het verkeersbesluit heeft gezorgd voor minder ingaande touringcars naar de zone zwaar verkeer. Tegelijkertijd zien we wel een stijging van touringcars in de Zeeburgerstraat, waar touringcars alleen met een ontheffing mogen rijden. Het is aannemelijk dat deze stijging veroorzaakt wordt door Hop-On Hop-Off-bussen, die te hoog zijn om door de Kattenburgerstraat te rijden. Het touringcarverkeer in de corridor is over het algemeen gedaald, maar in de Kattenburgerstraat met 10 procent gestegen. Het is aannemelijk dat dit komt door de opening van overstaplocaties naar rondvaart aan de Ruijterkade Oost (H28) en Zouthaven (H4).
10
Milieuzone Onderstaande kaarten laten zien op welke locaties touringcars de milieuzone betreden. In lichtgroen zijn aanbevolen routes aangegeven. Veel gebruikte touringcarroutes zijn de Nieuwe Leeuwarderweg (67 in 2024), Basisweg (59 in 2024) en IJburglaan (68 in 2024). In 2024 zien we meer
S100 De onderstaande kaarten laten zien welke passages touringcars op de S100 maken (in 2023 en 2024).
touringcarverkeer dan in 2023 op de Nieuwe Hemweg (29 in 2023, 50 in 2024), Cornelis Lelylaan (10 in 2023, 24 in 2024) en IJburglaan (56 in 2023, 68 in 2024). Conclusie: touringcars rijden de milieuzone voornamelijk in via aanbevolen routes (lichtgroen), maar ook niet-aanbevolen routes worden veelvuldig gebruikt (andere kleuren).
11
Op locaties met relatief veel touringcarverkeer op de S100 zijn de volgende verschillen tussen 2023 en 2024 te zien: • Van Diemenstraat: van 103 passages per dag in 2023 naar 126 in 2024 • Piet Heinkade (midden): van 78 passages per dag in 2023 naar 92 in 2024 • Piet Heinkade (oost): van 75 passages per dag in 2023 naar 87 in 2024 • Stadhouderskade (oost): van 38 passages per dag in 2023 naar 47 in 2024 • Stadhouderskade (bij Rijksmuseum): van 40 passages per dag in 2023 naar 39 in 2024 • Stadhouderskade (west): 31 passages per dag in 2023 en in 2024 Het touringcarverkeer aan de noord-oostzijde van de S100 vanaf de Stadhouderskade (oost) is toegenomen met 10 tot 25 procent. Dit heeft waarschijnlijk te maken met de nieuwe halte (24 plekken) op De Ruijterkade Oost . Het touringcarverkeer aan de westkant van de S100 is ongeveer gelijk gebleven. Conclusie: het touringcarverkeer is op vrijwel alle locaties langs de S100 gestegen, behalve aan de westkant, waar het touringcarverkeer ongeveer gelijk gebleven is.
12
H3 Ontheffingen Ontheffingen zone zwaar verkeer Dagontheffingen In totaal zijn van 1 januari tot 20 november 2024 744 dagontheffingen verleend. Doelgroep/ophaallocatie
Aantal dagontheffingen
kinderen tot 12 jaar,
450
mensen met een beperking,
38
ouderen vanaf de AOW-leeftijd,
175
artiesten en gezelschappen voor de uitoefening van kunst of cultuur.
81
Doelgroep/ophaallocatie
Aantal jaarontheffingen
Jaarontheffing, meerdere ophaallocaties, alle dagen in de week
18
Bestemmingen bij ontheffingen
Aanvraagproces
Van deze 744 dagontheffingen is voor 36 ontheffingen (5 procent) een andere bestemming opgegeven dan toegestaan (educatieve instelling, culturele of kunstinstelling).
In oktober 2024 hebben we touringcarbedrijven gevraagd naar hun ervaringen met het aanvragen van ontheffingen. 17 touringcarbedrijven hebben gereageerd. Over het algemeen geven ze aan dat ze het aanvraagproces lastig vinden .
Jaarontheffingen Sinds 1 januari 2024 zijn 18 jaarontheffingen aangevraagd. Jaarontheffingen worden vrijwel altijd aangevraagd voor meerdere ophaallocaties en voor alle dagen in de week.
Jaarontheffing met routetoets In 2024 zijn geen jaarontheffingen met routetoets aangevraagd. Deze ontheffingen zijn bedoeld om kwetsbare bruggen en kades te beschermen. Waar dat nodig en mogelijk is kunnen touringcars met zo’n ontheffing passagiers dichter bij hun bestemming afzetten en ophalen. Jaarontheffingen met routetoets zijn duurder dan andere ontheffingen en er gelden zwaardere voorwaarden, onder andere dat er een parkeerplek op het terrein van de bestemming moet zijn.
Conclusie: • Er zijn geen ontheffingen met routetoets aangevraagd, waarschijnlijk omdat zo’n ontheffing aan te zware voorwaarden moet voldoen (een parkeerplek op het terrein van de bestemming en de touringcar moet kleiner dan 10 meter zijn). Er zijn bijna geen bestemmingen en touringcars die aan deze voorwaarden voldoen. Daarom gaan we de voorwaarden aanpassen. Uiteraard zijn aan de ontheffing met routetoets dezelfde voorwaarden verbonden als aan de ‘gewone’ ontheffing. Er moet sprake zijn van een kwetsbare doelgroep (of artiesten voor de uitoefening van hun beroep) en een culturele/educatieve/kunstzinnige bestemming. • Op dit moment kunnen alleen jaarontheffingen met routetoets aangevraagd worden. Wij gaan ook dagontheffingen met routetoets mogelijk maken.
13
• Ontheffingsaanvragen voldoen niet altijd aan de voorwaarden, bijvoorbeeld omdat een andere bestemming wordt opgegeven dan toegestaan. Wij gaan daarom periodiek controleren op het naleven van de voorwaarden in de aanvraag van een ontheffing en waarschuwen wanneer hieraan niet wordt voldaan. Wanneer regels bij herhaling overtreden worden, worden kentekens uitgesloten van ontheffingen. • Men vindt het aanvraagproces lastig, maar het is noodzakelijk om ontheffingen te kunnen verlenen. Dat er 744 dagontheffingen zijn afgegeven laat zien dat het aanvraagproces niet onoverkomelijk is.
Gevraagd besluit: Er zijn in 2024 situaties geweest waarin de touringcar volgens de letter van het beleid geen recht had op een ontheffing, terwijl deze er vanuit redelijkheid en billijkheid (volgens de geest van het beleid) wel recht op had. Daarom stellen we een verruiming van het ontheffingenbeleid voor: 1. een touringcar heeft recht op een ontheffing als de bestemming óf de aard van het bezoek cultureel/educatief/kunstzinnig is; 2. een dagontheffing wordt verleend voor maatschappelijk relevante activiteiten, als de nabijheid van de touringcar noodzakelijk is voor de uitvoering van die activiteiten.
14
H4 Het touringcarverkeer door de Kattenburgerstraat Met dit hoofdstuk geven we invulling aan motie 580 (12 oktober 2023), tweede onderdeel: monitoren hoeveel touringcars er door de Kattenburgerstraat gaan en met die gegevens onderzoeken hoe de Kattenburgerstraat uitgesloten kan worden voor touringcarverkeer. Conclusie: in de Kattenburgerstraat is het aantal touringcarpassages in 2024 toegenomen van gemiddeld 31 passages per dag naar 34 passages per dag. Het is aannemelijk dat dit komt door de opening van halte De Ruijterkade Oost als alternatief voor de opgeheven touringcarhalte Prins Hendrikkade West (locatie Lovers). Het aantal touringcarpassages in de Weesperstraat en Nieuwe Leeuwarderweg (IJ-tunnel) is afgenomen. Als we de Kattenburgerstraat afsluiten voor touringcars, dan zullen ze andere routes gebruiken om hun
bestemming te bereiken. Bestemmingen van touringcars die door de Kattenburgerstraat rijden zijn de haltes langs de corridor, namelijk H24, H10 en H11 (nabij Scheepvaartmuseum en Nemo Science Museum). Als we de Kattenburgerstraat afsluiten, dan wordt H11 onbereikbaar. De Kattenburgerstraat maakt deel uit van de corridor vanaf de S100 en IJ-tunnel naar de Piet Heinkade en omgekeerd. Over de Kattenburgerstraat rijden geen Hop-On Hop-Off-bussen, omdat ze te hoog zijn. Als we de Kattenburgerstraat afsluiten moeten de touringcars vanaf Rhijnspoorplein of IJ-tunnel omrijden via de Mauritskade, Piet Heinkade (Panamalaan) en de Westerdoksdijk. In het kaartje hieronder staat wat in drie seizoenen het mogelijk effect is van een afsluiting van de Kattenburgerstraat. Het verkeer over de Kattenburgerstraat in 2024 is als uitgangspunt genomen om de toename van het touringcarverkeer over de alternatieve route te bepalen.
Kattenburgerstraat (1) in rood, de alternatieve route in zwart met (2) Rhijnspoorplein, (3) Mauritskade, (4) Piet Heinkade, (5) Westerdoksdijk
15
Deze inschatting gaat steeds uit van de maximale impact. In werkelijkheid zal het touringcarverkeer verdeeld worden over de verschillende routes. Welke alternatieve routes in werkelijkheid genomen zullen worden hangt af van waar de touringcars vandaan komen en wat hun bestemming is. De bron voor deze inschatting vormen de kentekenregistraties door camera’s.
Het touringcarverkeer in het hoogseizoen* In het hoogseizoen zijn er 54 passages per dag in de Kattenburgerstraat. Hoogseizoen
Passages
Inschatting
Toename
Kattenburgerstraat
54
-54
Mauritskade
40
+54
135%
Piet Heinkade
171
+54
32%
Westerdoksdijk
198
+54
27%
Het gemiddeld touringcarverkeer in 2024* Gemiddeld zijn er 34 passages per dag in de Kattenburgerstraat.
Langere route Als de Kattenburgerstraat wordt afgesloten voor touringcarverkeer zullen de touringcars die via de IJ-tunnel binnenkomen een aanzienlijk langere route via Rhijnspoorplein naar de Piet Heinkade moeten afleggen. De huidige route via de Kattenburgerstraat is 1 kilometer. Via Rhijnspoorplein is de route 6 kilometer. Een langere route leidt tot meer overlast en meer verkeersdrukte. Het effect op het milieu zal ook nadelig zijn. Daar staat tegenover dat het effect op het milieu en de overlast voor de Kattenburgerstraat gunstig zijn.
Vergelijking met eerdere metingen In augustus 2018 hebben we gemeten hoeveel touringcars door de Kattenburgerstraat reden: 60 per etmaal. Sindsdien zijn maatregelen voor touringcars genomen waardoor huidige cijfers onvoldoende te vergelijken zijn. De Ruijterkade Oost (H28) is geopend met 26 halteplekken en het verkeersbesluit is ingetreden waarmee onder andere de Prins Hendrikkade alleen toegankelijk is voor touringcars met ontheffing.
Herkomst en bestemmingen van touringcars Gemiddeld
Passages
Inschatting
Toename
Kattenburgerstraat
34
-34
Mauritskade
21
34
162%
Piet Heinkade
89
34
38%
Westerdoksdijk
110
34
31%
Het touringcarverkeer in het laagseizoen* In het laagseizoen zijn er 25 passages per dag in de Kattenburgerstraat. Laagseizoen
Passages
Inschatting
Toename
Kattenburgerstraat
25
-25
Mauritskade
5
+25
500%
Piet Heinkade
35
+25
71%
Westerdoksdijk
44
+25
57%
De routes die touringcars volgen, zijn afhankelijk van de herkomst en bestemmingen. Die kennen we niet, ook niet voor de Kattenburgerstraat, dus we kunnen alleen bij benadering bepalen welke routes ze zullen volgen wanneer een deel van de toegestane routes wijzigt. Conclusie: het effect van een afsluiting van de Kattenburgerstraat en een verschuiving van touringcarverkeer naar alternatieve routes kunnen we alleen bij benadering bepalen. De alternatieve routes zijn langer, wat kan leiden tot overlast en milieueffecten in andere gebieden. In de Kattenburgerstraat zal de milieubelasting en de overlast afnemen. Langs de Van Diemenstraat, aan de noordzijde van de Westerdoksdijk, wordt overlast ervaren door het huidige touringcarverkeer. De straat is smal en de bebouwing staat aan beide kanten dicht op de weg, waardoor uitlaatgassen blijven hangen. Het is mogelijk dat het touringcarverkeer er toeneemt bij een afsluiting van de Kattenburgerstraat. De Kattenburgerstraat is onlangs opnieuw ingericht, met meer ruimte voor groen, een versmalde rijbaan en extra verkeersdrempels.
3 * Het gebruik van alternatieve routes is afhankelijk van waar de touringcars vandaan komen en hun bestemming. Omdat die onbekend zijn, gaan we in de tabellen uit van een maximale impact op alle routes. De passages zullen in werkelijkheid worden verdeeld over de alternatieve routes wanneer de Kattenburgerstraat ontoegankelijk wordt voor touringcars.
16
Gevraagd besluit: het voorlopig toegankelijk houden van de Kattenburgerstraat voor touringcars • Op dit moment is het onverstandig de Kattenburgerstraat af te sluiten voor touringcarverkeer, omdat de overlast en milieubelasting van touringcars zich zal verplaatsen naar andere locaties. • Het Scheepvaartmuseum en Nemo Science Museum worden moeilijker bereikbaar voor touringcars. Omdat groepen kinderen en mensen met een beperking vaak afhankelijk zijn van touringcars, adviseren wij om minimaal een ontheffingenroute voor de Kattenburgerstraat in te stellen en H11 daarvoor te behouden. Het Programma Touringcar doet aanvullend onderzoek naar hoe we de impact op overlast, veiligheid, verkeer en milieu op doorgaande routes voor touringcars verder kunnen beperken.
17
H5 Pilot Halte Nassaukade Begin 2024 besloot het college van B en W om een pilot voor een extra touringcarhalte op de Nassaukade uit te stellen. Uit een eerdere beoordeling bleek dat de Nassaukade een geschikte locatie is om een extra halte voor touringcars te maken, als er meer haltes nodig zijn. Het wel of niet uitbreiden van haltes moet gebaseerd worden op het aantal touringcars dat gebruikmaakt van haltes, het aantal touringcars over de S100, de veiligheid, het houden aan de halteer tijden, de doorstroming van verkeer, het veroorzaken van overlast en de noodzaak. Uit een onderzoek door Goudappel in 2024 naar de mogelijke locaties voor een halte aan de Nassaukade bleek dat er één locatie was die tijdens een pilot getest kon worden. Dit betreft de locatie tegenover de Tweede/Derde Helmerstraat.
Veiligheid Er zijn meerdere ‘Black Spots’ op de Nassaukade. Blackspots in Amsterdam zijn kruispunten of wegdelen waar in 3 jaar tijd minstens 3 ongevallen (met
Black Spots
verwondingen) zijn geweest. Registraties van ongevallen vermelden niet of er een touringcar betrokken is, zodat we geen relatie kunnen leggen tussen het ongeval en de concentratie van touringcars. Wel is duidelijk dat de verkeersveiligheid algemeen aandacht verdient in dit gebied.
Het aantal touringcars op nabijgelegen haltes (registraties van stewards in piekperioden op piekijden) Haltes H17, H30 en H14 zijn de meest nabij gelegen haltes op of nabij de Nassaukade. • Op H30 is de hoogste bezetting van touringcars. Het grootste deel van de touringcars dat hier halteert is Hop-On Hop-Off en H30 wordt gebruikt als overstap op rondvaart. • Op haltes H14 en H17 zijn geen stewards actief geweest waardoor het haltegebruik er niet bekend is. (Wel hebben kentekencamera’s touringcarpassages geregistreerd die een indicatie geven van het gebruik van de haltes.)
18
Het aantal touringcars over de S100 (kentekencamera’s) Vooral aan de noordoostkant van de S100 is veel touringcarverkeer (Piet Heinkade: 88 passages per dag en Van Diemenstraat: 120 passages per dag). Het touringcarverkeer aan de Nassaukade is relatief beperkt. Nabij H17 zijn in 2024 gemiddeld 22 passages per dag geregistreerd. Nabij H14 en H30 zijn gemiddeld 29 passages geregistreerd. Nabij de Hugo de Grootkade zijn 19 passages per dag geregistreerd.
Het houden aan halteertijden Uit de registraties van stewards blijkt dat vooral aan de noordoostkant van de S100 de normtijden voor halteren wordt overschreden (tussen 26 en 38%). Op de haltes nabij de Nassaukade is de overschrijding beperkt (H30, 1% overschrijding en H25, 15% overschrijding). De beperkte overschrijding op H30 komt door het grote aandeel van Hop-On Hop-Offbussen (91% van het totaal).
De doorstroming van verkeer Op het totaal aan voertuigen op de Nassaukade is het aandeel touringcars beperkt. Het aandeel bussen (zowel touringcar als OV-bus) bedraagt er 0,1 procent. Verkeersvertragingen worden voornamelijk veroorzaakt door drukke kruispunten en verkeerslichten. Uit de gegevens blijkt niet dat touringcars voor vertraging zorgen.
Het veroorzaken van overlast Uitgaande van SIA-meldingen komt overlast door touringcars (meldingen gemaakt met het woord ‘touring’) voornamelijk voor op de Mauritskade, nabij H33 (Rhijnspoorplein) en nabij overstaplocaties op rondvaart aan de noordoostkant van de S100. Overlast nabij de Nassaukade komt voor ter hoogte van de Frederik Hendrikstraat. In 69 procent van de meldingen is er sprake van parkeeroverlast. Uitgaande van kentekencamera’s wordt de zone zwaar verkeer relatief vaak overtreden aan de Elandsgracht (108 waarschuwingen). Overtredingen die door BOA’s zijn geregistreerd komen relatief veel voor aan de Elandsgracht (zuidzijde Nassaukade) en Willemsbrug (noordzijde Nassaukade).
Culturele bestemmingen In de Agenda Touringcar 2020-2025 is vastgesteld dat de haltes op maximaal 300 meter van de belangrijkste culturele bestemmingen moeten liggen. Een belangrijke culturele bestemming nabij de Nassaukade is het Anne Frank Huis. Een andere belangrijke bestemming is de Jordaan.
Het Anne Frank Huis ligt in de zone zwaar verkeer op 700 meter loopafstand van de S100. Dat betekent dat het Anne Frank Huis, uitgaande van maximaal 300 meter, alleen door touringcars kan worden bereikt die over een ontheffing beschikken. Halte H16 (ontheffingenroute) is hiervoor aangesteld. Een halte langs de S100 aan de Nassaukade ter hoogte van de Derde Helmersstraat, zou op 1.300 meter liggen. Het Anne Frank Huis heeft aan het programma touringcar aangegeven geen behoefte te hebben aan een extra halte langs de S100; H16 volstaat. De Jordaan is weliswaar geen officiële culturele bestemming (met ANBI-status), maar is wel een belangrijke toeristische bestemming. Halte H17 ligt het dichtst bij de noordzijde van de Jordaan. Gezien het beperkte touringcarverkeer nabij die halte lijkt met H17 voldoende voorzien te zijn in het bereiken van de Jordaan. De wens voor meer haltes langs de Nassaukade wordt voornamelijk geuit door touringcarbedrijven. Samenvatting Nassaukade • Het aantal touringcarpassages aan de Nassaukade is beperkt, vergeleken met andere haltes langs de de S100. Ook het effect op de doorstroming van het verkeer is beperkt. Halte H30 is een veelgebruikte halte nabij de Nassaukade. • De verkeersveiligheid langs de Nassaukade verdient aandacht. Er komen relatief veel ongevallen voor.
Kijkend naar overtredingen, is de overlast langs de Nassaukade relatief hoog, voornamelijk ter hoogte van de Frederik Hendrikstraat. Gevraagd besluit, geen noodzaak voor een extra halte langs de Nassaukade vanwege: • Grote afstand: de afstand tussen Anne Frank Huis en de beoogde haltelocatie is met 1.300 meter groot. Het Anne Frank Huis geeft aan geen behoefte aan een halte langs de S100 te hebben. • Geografische spreiding: Een halte ter hoogte van de Tweede-/Derde Helmerstraat draagt onvoldoende bij aan de geografische spreiding van haltes langs de Nassaukade. • Noodzaak: het beperkte touringcarverkeer nabij H17 laat zien dat de noodzaak beperkt is. • Overlast: de al bestaande overlast aan de zijde van de Stadhouderskade is groot. De verwachting is dat de overlast met een extra halte niet zal afnemen.
19
H6 Overige aandachtspunten Touringcarroutes Ontheffingenroutes in de zone zwaar verkeer In de zone zwaar verkeer zijn routes waar zware touringcars alleen met een ontheffing mogen rijden. Touringcarverkeer in de zone zwaar verkeer buiten de ontheffingenroutes is alleen toegestaan met een ontheffing met routetoets. Het touringcarverkeer op ontheffingenroutes is in 2024 met gemiddeld 71 procent afgenomen. Het verkeer in de zone zwaar verkeer buiten de ontheffingenroutes nam af van gemiddeld 7 naar 6 touringcars per dag (14 procent).
Aanbevolen routes binnen de A10 en buiten de S100 Hieronder staat een grafiek met de routes die touringcars gebruiken in de zone zwaar verkeer en in de milieuzone.
Tussen de A10 en de S100 zijn afritten van de A10 en routes naar de S100 aangewezen voor touringcars. Zowel op de aanbevolen afritten van de A10, als op de niet aanbevolen afritten is het aantal touringcarpassages gestegen. Op de niet-aanbevolen afritten nam het aantal touringcarpassages toe met 48 procent (van 36 naar 53 per dag, bron: ANPR-camera). Dit kan te maken hebben met de bestemmingen van de touringcars, bijvoorbeeld scholen, zorginstellingen of hotels in de buurt van de betreffende afritten.
Conclusie: de sterke stijging van touringcars buiten de aanbevolen routes tussen de S100 en de A10 is opvallend. Dat komt niet alleen door meer touring carverkeer maar ook door wegwerkzaamheden, waardoor touringcars alternatieve routes hebben moeten volgen.
20
Gevraagd besluit, instemmen met het voorstel om in 2025 aan de hand van gebiedsgericht knelpunten onderzoek gerichte interventies te doen om overlast van touringcars te beperken in het gebied tussen de S100 en de ring A10. Het uitgangspunt is om met minimale middelen (incidenteel en structureel) en maximaal resultaat te behalen: • In de Agenda Touringcar 2020-2025 wordt een verplicht netwerk van routes voorgesteld in het gebied tussen de S100 en de ring A10. Wij zien hiervoor geen noodzaak. Het touringcarverkeer is weliswaar gegroeid ten opzichte van 2023, maar niet zodanig dat verplichte routes nodig zijn. Wij stellen voor om met gerichte interventies knelpunten op te lossen, zoals overlast door parkeren van touringcars of onveilige situaties op specifieke locaties in de zone.
De inzet van lichtere touringcars Er reden in 2024 meer lichte touringcars (lichter dan 7,5 ton). In de zone zwaar verkeer nam dit gemiddeld toe van 9 naar 12 touringcarpassages per dag. In de milieuzone nam dit toe van 26 naar 39 touringcarpassages per dag. Conclusie: lichtere en vooral kleinere touringcars kunnen minder passagiers vervoeren. Er zijn dus meer touringcars nodig, met meer verkeer tot gevolg.
Verkeersveiligheid Regio Museumkwartier, Stadhouderskade en Meester Visserplein Opvallend is dat er rondom het Museumkwartier en de Heineken Experience (aan de Stadhouderskade) meer ongevallen zijn dan aan de IJ- en oostzijde van de S100. Ook op het Meester Visserplein hebben zich meerdere gevaarlijke situaties voorgedaan. Deze locaties zijn relatief druk met veel verschillende soorten weggebruikers. Registraties van ongevallen vermelden niet het type voertuig dat betrokken is, waardoor er geen directe relatie tussen ongevallen en de concentratie van touringcarverkeer kan worden vastgesteld. De genoemde locaties met een hoge concentratie van ongevallen hebben wel relatief veel touringcarhaltes. Conclusie: het is duidelijk dat hoewel onveilige situaties niet in verband gebracht kunnen worden met touringcars, verkeersveiligheid op deze locaties aandacht verdient, ook voor touringcars. Omdat er veel touringcarhaltes zijn, moet het touringcar verkeer mogelijk beter gereguleerd worden, evenals een betere indeling en locatie van haltes.
Het reguleren van touringcarverkeer gebeurt met beter haltemanagement (zie ‘haltes’) en meer handhaving op de naleving van regels, onder meer door een effectievere inzet van BOA’s (zie ‘overlast’).
Inzet stewards bij haltes langs de S100 Onderstaande cijfers zijn gebaseerd op registraties door aanwezige stewards, tijdens de piekperioden en piekuren in het touringcarhoogseizoen. De cijfers zijn dus geen jaargemiddelden maar piekgemiddelden.
Bezetting op haltes De Ruijterkader Oost, H28, is in 2024 in gebruik genomen om een groot aantal touringcars tegelijk te kunnen laten halteren en de overstap op rondvaart boten te verbeteren. Op H28, met 26 plekken, was de bezetting door touringcars in 2024 het hoogst. Daarnaast is de bezetting op haltes H12 en H30 opvallend. Het aantal touringcars per plek was aanzienlijk hoger dan bij vergelijkbare haltes. H12 en H30 worden het meeste gebruikt door Hop-On Hop-Off.
Halteertijden De normtijd voor halteren is 10 of 15 minuten (verschilt per halte). Dit wordt in beperkte mate overschreden. Op haltes met een normtijd van 10 minuten wordt vooral op H23 (17 procent overschrijding) en H25 (15 procent overschrijding) langer gehalteerd, tussen de 11 en 15 minuten. Soms zelfs meer dan 15 minuten. Op haltes met een normtijd van 15 minuten komt de overschrijding vaker voor. H4 (5 plekken) kent een overschrijding van 38 procent en H28 (26 plekken) een overschrijding van 36 procent. Op beide haltes stappen veel passagiers met bagage in en uit, vaak naar rondvaarten en (rivier)cruiseschepen.
Taxi’s Opvallend is het aantal taxi’s op haltes, vooral op H23 (47 procent van het totaal aantal voertuigen) en H36 (73 procent van het totaal aantal voertuigen). Taxi’s mogen stilstaan op touringcarhalteerplekken.
Bestemmingen bij halteren, rondvaart en (rivier)cruise Op vrijwel alle haltes, met uitzondering van H13, is het aandeel touringcars dat passagiers afzet of ophaalt voor rondvaart en (rivier)cruise hoog. Gemiddeld bedraagt het aandeel 62 procent (jaarlijks 13.693 touringcars). Cijfers zijn exclusief Hop-On Hop-Off. Registraties zijn gebaseerd op waarnemingen van stewards.
21
Hop-On Hop-Off 1. Haltegebruik: Het aandeel Hop-On Hop-Off op haltes langs de Stadhouderskade is groot: 55 procent op H12, 50 procent op H25, 92 procent op H30 en 85 procent op H33. Het aantal ‘gewone’ touringcars op met name H30 en H33 is beperkt. Deze haltes worden dan ook vooral gebruikt door Hop-On Hop-Off. Het gemiddelde aandeel van Hop-On Hop-Off-bussen op alle haltes waar stewards hebben geteld is 21 procent. 2. Halteertijd: het overschrijden van de maximale halteertijd (10 minuten) is relatief beperkt op haltes waar het aandeel Hop-On Hop-Off groot is: met 8 procent voor H12 en 1 procent voor H30. Op H33 is dat 10 procent en op H25 15 procent. 3. SIA-meldingen: SIA-meldingen komen relatief veel voor op H33 (26 meldingen van 3 melders). Dit zijn SIA-meldingen waarin het woord ‘touring’ voorkomt. 4. Gelijke aantallen: Het aantal Hop-On Hop-Off blijft het hele jaar door relatief gelijk, terwijl voor andere type touringcars seizoensinvloeden zichtbaar zijn.
Pilot Effectief Haltemanagement Uit de pilot ‘Haltemanagement centrumzijde van de zuidelijke S100’ van Programma Touringcar, uitgevoerd van 23 maart tot en met 25 oktober 2023 bleek dat aftelklokken op haltes (die aftellen vanaf de normtijd voor halteren) een effectief middel zijn om het naleven van normtijden te stimuleren. De aftelklokken, gecombineerd met grondsensoren, geven een goed beeld van het haltegebruik, inclusief het overschrijden van normtijden. Hierdoor hoeven minder stewards te worden ingezet. Verder is duidelijk geworden dat haltes kunnen worden ontlast met bufferzones. Dit zijn plekken waar touringcars kort kunnen parkeren, voordat ze passagiers op afgesproken tijdstippen bij touringcarhaltes afzetten of ophalen. Conclusie: • Opvallend is het hoge aantal taxi’s op de haltes H23 en H36. De borden ter plekke geven aan dat H36 ook deels een taxistandplaats is. • Opvallend is de hoge concentratie van Hop-On Hop-Off-bussen op de haltes H30 en H33. Hop-On Hop-Off kenmerkt zich door veel bussen met een korte halteertijd. • Dankzij de registraties van touringcars door stewards is duidelijk geworden op welke tijden, in welke periodes en bij welke haltes het gebruik hoog is. Wij gaan de inzet van stewards hierop afstemmen, om hen effectiever in te zetten. • Stewards hebben op dit moment twee taken op haltes.
Ze reguleren het touringcarverkeer en registeren de touringcars. Door deze twee taken te scheiden kunnen beide effectiever worden
gedaan. Stewards kunnen zich volledig focussen op het reguleren van verkeer. Het registreren van touringcars kan goedkoper worden gedaan door bijvoorbeeld gebruik te maken van studentenbureaus. Registreren is dan niet langer afhankelijk van de stewards en kan daardoor op meer haltes en overstaplocaties worden gedaan. Door representatieve steekproeven te doen in plaats van voortdurende monitoring op haltes kunnen de kosten worden beperkt. • De borden op haltes zijn niet overal eenduidig. Wij plaatsen eenduidige en duidelijkere borden op haltes, zodat ze overal herkenbaar zijn voor touringcarchauffeurs en we de regels ter plaatse helder kunnen communiceren. • Halte H25 wordt meegenomen in de herinrichting van de Stadhouderskade. Gelet op de overschrijdingen van de halteertijden en het aandeel van Hop-On Hop-Off op deze halte, zullen wij het gebruik van de halte opnieuw monitoren na de herinrichting. • Pilot Effectief haltemanagement • We zullen in de toekomst meer gebruikmaken van tijdklokken in combinatie met grondsensoren, ook om de inzet van stewards te beperken. De klokken moeten goed zichtbaar zijn voor de chauffeurs en we moeten hierover duidelijk communiceren met de branche. • De touringcarchauffeurs willen meer bufferzones. Wij creëren een bufferzone nabij H33 (Rhijnspoorplein) en gaan hierover actief communiceren.
• Wij onderzoeken de mogelijkheid om inzicht te geven in de bezetting van touringcarhaltes nabij bufferlocaties, zodat chauffeurs vooraf weten of ze gebruik moeten maken van de bufferlocatie.
Overstaplocaties aan de rand van de stad Vanaf begin 2024 is overstappen mogelijk op Station Lelylaan en Holendrecht en sinds medio 2024 op Station Amstel. De branche geeft aan dat zij van de overstaplocaties gebruikmaken. Op Station Holendrecht zijn er concrete signalen dat er touringcars halteren, maar op Station Lelylaan nog niet en Station Amstel is nog te kort in gebruik om daar iets over te kunnen zeggen. Hoewel harde gegevens dus ontbreken hebben we de indruk dat er nog niet veel passagiers op overstaplocaties overstappen van touringcars op het OV. We verwachten dat dit ook nog enige tijd gaat duren. De branche moet wennen, klanten moeten zich aanpassen, oude patronen moeten vervangen worden door nieuwe en dat kost tijd.
22
Conclusie: • Het overstappen op het OV door passagiers van touringcars is een goede oplossing om touringcars in de stad verder te beperken. • Er is nog geen goede aansluiting van touringcars op de Noord-Zuidlijn, bijvoorbeeld bij Station Noord en Station Zuid. • Sloterdijk is een aantrekkelijke overstaplocatie met overstap op trein en metro en heeft goede voorzieningen. • We weten niet of en hoe de OV-overstaplocaties gebruikt worden. Door het gebruik van overstaplocaties te monitoren krijgen we meer gegevens. Die gebruiken wij bij het gerichter informeren en stimuleren van de (potentiële) gebruikers. • Wij onderzoeken hoe we het aantal OVoverstaplocaties kunnen uitbreiden om een betere aansluiting op OV mogelijk te maken.
Handhaving Zone zwaar verkeer Als touringcars zonder ontheffing de zone zwaar verkeer inrijden, worden zij automatisch door kentekencamera’s geregistreerd. Tot 1 oktober 2024 volgde op deze overtreding een waarschuwing. Er zijn 814 waarschuwingsbrieven uitgestuurd. De meeste overtredingen werden geconstateerd bij de Zeeburgerstraat (125), Elandsgracht (108), Willemsbrug (104) en Alexanderplein (103). De meeste overtredingen vinden plaats tussen 9 en 12 uur in de ochtend (40 procent van het totaal gedurende de dag).
Boa-registraties
Vanaf 1 oktober 2024 worden sancties opgelegd. We verwachten dat het aantal overtredingen daarmee afneemt.
Boa (Buitengewoon opsporingsambtenaar) In 2024 hebben Boa’s 230 meldingen geregistreerd. Relatief veel meldingen nabij de haltes H2, H4, H5 en H28. Rond het Museumkwartier komen relatief veel registraties voor bij de haltes H23, H13, H25, H12 en H36. Ook bij het Piarcoplein komen meerdere registraties voor. De meeste overtredingen vonden plaats op de Zeeburgerstraat (Brouwerij ‘t IJ – Funenkade), Elandsgracht, Willemsbrug (Haarlemmerpoort) en Alexanderplein.
Bekendheid met regels Voor twee derde van de touringcarbedrijven (volgens een enquete onder touringcarbedrijven met 16 respondenten) zijn de regels die horen bij de zone zwaar verkeer en de milieuzone duidelijk. Drie respondenten geven aan dat de regels voor internationale chauffeurs ingewikkeld zijn.
Kwetsbare kades en bruggen In de buurt van de ontheffingroutes liggen kades en bruggen waar geen zwaar verkeer over mag. Het is daarom heel belangrijk dat zware touringcars zich aan deze routes houden.
23
Conclusie: • Door de monitoring van touringcars hebben we inzicht gekregen waar en op welk moment overtredingen voorkomen. • In overleg met THOR gaan we effectiever handhaven met Boa’s op locaties waar veel overtredingen waargenomen zijn (Zeeburgerstraat, Elandsgracht en Alexanderplein) en op tijdstippen dat de overtredingen vooral voorkomen (in de ochtend tussen 9 en 12 uur). • Vanwege het aantal overtredingen, het belang om kwetsbare kades en bruggen te beschermen, het verbeteren van de verkeersveiligheid en de overlast die overtredingen veroorzaken, vinden wij het belangrijk om beter te handhaven. Op het naleven van normtijden voor halteren kan effectiever worden gehandhaafd door camera’s op haltes te gebruiken (een nadere toelichting staat onder de tweede aanbeveling bij ‘overlast’). Wij onderzoeken deze mogelijkheid.
Overlast Touringcarmailbox In de touringcarmailbox zijn in 2024 13 meldingen van overlast gedaan, waarvan 7 over parkeren.
SIA-meldingen
SIA-meldingen Er zijn 234 meldingen gedaan waar het woord ‘touring’ in voorkwam. Het gaat om 96 unieke melders op 188 locaties. 161 (69 procent) van de meldingen zijn gedaan in de rubriek ‘parkeeroverlast’. • De meeste overlast is gemeld op de Mauritskade, nabij H33 (Rhijnspoorplein) (26 meldingen door 3 melders). • Nabij het Delflandplein worden veel meldingen gedaan. • Bij het Piarcoplein (H29 en H43) en rondom Sloterdijk worden veel meldingen gedaan. • In de binnenstad worden over de hele strook van de Piet Heijnkade, De Ruijterkade en Westerdoksdijk meldingen gedaan. Dit komt overeen met de halteerplekken van H1, H4, H5, H18, H28 en P2. • Op het Oosterdok worden veel meldingen gedaan. Dit is nabij de Prins Hendrikkade en H11. Conclusie: • Parkeren door touringcars vormt de grootste bron van overlast. • Wij gaan het gebruik van parkeerlocaties voor touringcars actiever stimuleren door een betere bewegwijzering op de A10 en langs touringcarroutes. • Wij gaan effectiever handhaven op het overschrijden van normtijden voor halteren.
Colofon Touringcars in de binnenstad Het effect van het verkeersbesluit (2024) in de ‘zone zwaar verkeer’ in en rond het centrum
Januari 2025 | amsterdam.nl
ONT2025019
Programma Touringcar Verkeer en Openbare Ruimte Vormgeving: Ontwerpwerk