Toekomstvast Investeringspakket voor de Amsterdam Bay Area tot en met 2030.pdf
Tekst van het document
Toekomstvast Investeringspakket voor de
Amsterdam Bay Area tot en met 2030
September 2022
Toekomstvast Investeringspakket voor de
Amsterdam Bay Area tot en met 2030
INHOUDSOPGAVE 4 8 12 25 38 104 109
Afbeelding voorblad: Impressie mogelijk toekomstbeeld: Straatbeeld bestaande wijken Almere (Bron: MIRT-onderzoek ABA, 2021. Afbeelding Urhahn)
Managementsamenvatting 1
Woningbouwopgave in de MRA
2
Naar een Toekomstvast Investeringspakket voor ABA tot 2030
3
Verdieping TVIP per thema
Bijlage I Maatregelfiches TVIP Bijlage II Inventarisatie korte termijn maatregelen t.b.v. ontwikkelingen na 2030 Bijlage III Proces TVIP
Managementsamenvatting Voor u ligt het Toekomstvast Investeringspakket (TVIP) voor de Amsterdam Bay Area tot en met 2030. Het TVIP bestaat uit maatregelen voor de korte termijn (2030), die randvoorwaardelijk zijn voor de ontwikkeling van de Amsterdam Bay Area rond de thema’s werken, bereikbaarheid, duurzaamheid en natuur & ecologie.
Almere strand (Bron: MIRT-onderzoek ABA, 2021. Afbeelding Urhahn)
AANLEIDING: URGENTE WONINGBOUWOPGAVE, RANDVOORWAARDELIJKE ONTWIKKELING NATUUR & ECOLOGIE, WERKEN EN BEREIKBAARHEID OP ORDE
TOEKOMSTVAST INVESTERINGSPAKKET MET MAATREGELEN OM EERSTE FASE ONTWIKKELING MRA-OOSTFLANK MOGELIJK TE MAKEN
Nederland heeft te maken met een zeer urgente
De bij ABA betrokken partijena hebben gezamenlijk
woningbouwopgave. In de Metropoolregio Amsterdam
een Toekomstvast Investeringspakket (TVIP) opgesteld
(MRA) worden tot en met 2030 ruim 175.000 nieuwe
met maatregelen voor de bestaande stad Almere, de
woningen gerealiseerd om een bijdrage te leveren aan
ontwikkellocaties rondom de Baai en in het Markermeer-IJmeer,
de nationale woningbouwopgave. Ruim 40.000 van deze
die nodig zijn om de eerste fase van de ontwikkeling van de
woningen krijgen in deze periode een plek in het gebied
Oostflank (tot en met 2030) te realiseren. Van belang is dat
rondom het Markermeer-IJmeer: de grootschalige NOVEX-
alle maatregelen uiterlijk in 2030 gereed zijn. Met het pakket
woningbouwlocatie MRA-Oost.
worden de randvoorwaarden op orde gebracht om de bouw van ruim 40.000 woningen mogelijk te maken, waarvan 25.000
Rijk en regio slaan de handen ineen om dit gebied regionaal,
in Almere.
AANPAK: ONDERZOEK, WERKSESSIES EN INTERVIEWS Voor de samenstelling van het pakket is gebruik gemaakt van informatie uit het MIRT-onderzoek Amsterdam Bay Area (2022), het No-regret maatregelen pakket Amsterdam Bay Area (2021), het Verdiepend onderzoek wegknelpunten ABA en de meest recente Natuurthermometer. Daarnaast zijn diverse werksessies en verdiepende gesprekken georganiseerd met experts van de bij ABA betrokken organisaties. Met behulp van een afwegingskaderb zijn maatregelen geselecteerd, waarbij aansluiting is gezocht bij het afweegkader uit het BO Leefomgeving (juni 2022) omtrent grootschalige woningbouw en mobiliteit en de ambities uit het MIRT-onderzoek ABA.
integraal en in samenhang te ontwikkelen. In het MIRTonderzoek Amsterdam Bay Area zijn drie ontwikkelstrategieën
Het investeringspakket richt zich op het op orde brengen – en
voor de ontwikkeling op lange termijn uitgewerkt. Door tijdig
in samenhang oppakken – van lokale en (met name) regionale
de randvoorwaarden op orde te brengen willen overheden
randvoorwaarden voor woningbouwopgaven in het gebied.
op de korte termijn in dit gebied de verstedelijking aanjagen,
Alle maatregelen dragen bij aan het realiseren van de doelen
de economie versterken en de natuur & ecologie verder
en ambities van Amsterdam Bay Area. Bij het opstellen van het
ontwikkelen.
pakket is rekening gehouden met de beoogde locaties voor woningbouw, de fasering tot en met 2030, de reeds voorziene maatregelen uit andere projecten/ programma’s (zoals Bereikbare Steden en Versnellingsafspraken woningbouw) en een goede onderlinge samenhang van de maatregelen. TVIP is daarmee aanvullend op bestaande trajecten. a Ministerie van IenW, Ministerie van BZK, Ministerie van EZK, Rijksvastgoedbedrijf, Provincie Noord-Holland, Provincie Flevoland, Vervoerregio Amsterdam, Regio Gooi en Vechtstreek, Gemeente Amsterdam en Gemeente Almere b Het afwegingskader biedt een set van criteria om tot een onderbouwde afweging van de maatregelen te komen en de stap te zetten van individuele maatregelen naar een integraal pakket. Criteria die zijn gehanteerd zijn o.a. afkomstig uit het BO Leefomgeving en de doelen van ABA. In bijlage III is het proces opgenomen.
TVIP maatregelen Het Toekomstvast Investeringspakket voor ABA tot en met 2030 bevat 19 maatregelen onder de thema’s bereikbaarheid, werken, duurzaamheid en natuur & ecologie. De maatregelen in het pakket laten een balans zien tussen de diverse thema’s en zijn onderling met elkaar verbonden, om zo de benodigde randvoorwaarden in het gebied te garanderen. Het pakket bestaat daarmee niet uit een set aan losstaande maatregelen, maar is een samenhangend maatregelenpakket, waarbij wordt voorbereid op de toekomst, passend bij de randvoorwaarden voor de woningbouw tot en met 2030. Het TVIP gaat niet uit van woningbouwontwikkeling op Almere Pampus voor 2030 en bevat daarmee geen noregret maatregelen op Pampus. Wel zijn er tijdens het proces kansrijke maatregelen op tafel gekomen. Deze zijn in bijlage II opgenomen.
TOEKOMSTVAST INVESTERINGSPAKKET VOOR DE AMSTERDAM BAY AREA TOT EN MET 2030 • SEPTEMBER 2022
5
Figuur 1 Samenhang maatregelen van TVIP en de ambities van ABA
SELECTIE VAN URGENTE MAATREGELEN OM VAN START MEE TE GAAN De verdere detaillering van maatregelen en het voorbereiden van de uitvoering moet tijdig starten om
Tabel 1 TVIP maatregelen inclusief kosten (afgerond op mln. euro’s, incl. BTW, prijspeil 2022). Variatiecoëfficiënt bedraagt 40%
TVIP – ABA Totaal Maatregel Thema: Bereikbaarheid (184 mln.)
Kostenindicatie
TVIP – ABA: selectie met urgentie Maatregel Kostenindicatie Thema: Bereikbaarheid (151 mln.)
de maatregelen voor 2030 te realiseren. De benodigde
Auto: aansluitingen kruispunten ringen Almere
6 mln.
Auto: aansluitingen kruispunten ringen Almere
6 mln.
Auto: aanpassen A6 rijstroken
2 mln.
Auto: aanpassen A6 rijstroken
2 mln.
investering voor het Toekomstvast Investeringspakket
Auto: optimaliseren aansluitingen A1
36 mln. (NB1)
Auto: optimaliseren aansluitingen A1
36 mln. (NB1)
bedraagt afgerond 522 mln. Euro (reële waarde, inclusief
Auto: herinrichting A1 tussen Muiden en Muiderberg
19 mln. (NB1)
Auto: herinrichting A1 tussen Muiden en Muiderberg
19 mln. (NB1)
OV: opwaarderen OV-knooppunten
16 mln.
OV: opwaarderen OV-knooppunten
16 mln.
OV: vrije busbaan Maxisweg
15 mln.
OV: vrije busbaan Maxisweg
15 mln.
BTW, prijspeil 2022, variatiecoëfficiënt 40%). Een aandachtspunt is dat de grootte van het pakket
OV: P+R Muiden
23 mln.
OV: P+R Muiden
23 mln.
OV / openbare ruimte: herinrichting busstation Almere Centrum
- (Kostenraming bedraagt 13 mln.
OV / openbare ruimte: herinrichting busstation Almere Centrum
- (Kostenraming bedraagt 13 mln. Maatregel is onderdeel van pakket Bereikbare Steden. NB2)
OV / openbare ruimte/ fiets: herinrichting Landdrostdreef en Spoordreef
- (Kostenraming bedraagt 52 mln.
OV / openbare ruimte/ fiets: herinrichting Landdrostdreef en Spoordreef
- (Kostenraming bedraagt 52 mln. Maatregel
Fiets: realisatie regionale fietsverbindingen (incl. 2 nieuwe bruggen)
67 mln.
Fiets: focus op realisatie regionale fiets-verbindingen (excl. 2 nieuwe bruggen)
34 mln.
148 mln.
Kenniseconomie: hogeschool en university college
31 mln.
20 mln.
Herstructurering Bedrijventerreinen
20 mln.
mogelijk te omvangrijk is om binnen de beschikbare ambtelijke- en marktcapaciteit voor 2030 uit te voeren. Bovendien bestaat er een risico bij het gelijktijdig op de schop nemen van meerdere bereikbaarheidsnetwerken: bereikbaarheidsproblemen kunnen in deze periode ontstaan, die leiden tot vertraging van de woningbouw en/of stagnatie van de economische ontwikkeling. Daarom is in overleg met de begeleidingsgroep een selectie gemaakt van de meest urgente maatregelen. Ten opzichte van het totale pakket is een aantal maatregelen uitgesteld tot na 2030 en is een aantal maatregelen gefaseerd. Het advies is om met deze selectie van
Maatregel is onderdeel van pakket Bereikbare Steden. NB2)
Maatregel is onderdeel van pakket Bereikbare Steden. NB2)
Thema: Werken (259 mln.) Kenniseconomie: hogeschool, university college, innovatiehubs en campus
is onderdeel van pakket Bereikbare Steden. NB2)
Thema: Werken (51 mln.)
Herinrichten bestaande en toevoegen nieuwe bedrijventerreinen Kunstmuseum
75 mln.
Living Lab (expo)
16 mln.
Thema: Natuur & ecologie (64 mln.)
Thema: Natuur & ecologie (25 mln.)
Mosselbanken
4 mln.
Mosselbanken
4 mln.
Achteroevers met visverbinding en luwtestructuur
55 mln. Bestaande uit 16 mln.
Achteroevers
16 mln.
meest urgente maatregelen bedragen 242 mln. Enkele
Versterken groenstructuren Pampushout
5 mln.
Versterken groenstructuren Pampushout
5 mln.
maatregelen uit het TVIP zijn ook onderdeel van andere
Thema: Duurzaamheid (15 mln.) Groen in de openbare ruimte Almere Centrum
15 mln.
Groen in de openbare ruimte Almere Centrum
15 mln.
Circulaire gewassen en productiebos
0 mln. (Afgerond)
TVIP ABA Totaal
522 mln.
TVIP ABA: selectie met urgentie
242 mln.
urgente maatregelen van start te gaan en op een later moment afspraken te maken over realisatie van de resterende maatregelen. De geraamde kosten voor de
projecten of programma’s in de MRA (denk daarbij aan Versnellingsafspraken, Bereikbare Steden). Uitgangspunt is dat het TVIP aanvullend is op deze andere projecten en programma’s. De maatregelen herinrichting busstation Almere Centrum en herinrichting Landdrostdreef en Spoordreef maken wel onderdeel uit van TVIP, maar zijn – in afwachting van bekostigingsafspraken rond de
(oevers) 3 mln. (visverbinding) 36 mln. (ondieptes)
Thema: Duurzaamheid (15 mln.)
NB 1. Voor realisatie van deze maatregelen is de verwachting dat stikstofberekeningen uitgevoerd moeten worden vanwege de verkeersaantrekkende werking. Het moment van realisatie van de maatregel is afhankelijk van beschikbare capaciteit voor het uitvoeren van de stikstofberekeningen en de uitkomsten hiervan. NB 2. Enkele maatregelen uit het TVIP zijn ook onderdeel van andere projecten of programma’s in de MRA (o.a. Versnellingsafspraken, Bereikbare Steden). Uitgangspunt is dat het TVIP aanvullend is op deze andere projecten en programma’s. Deze maatregelen maken onderdeel uit van TVIP, maar zijn -in afwachting van bekostigingsafspraken rond de andere projecten of programma’s- op dit moment geen onderdeel van de benodigde investeringen in TVIP. Bereikbaarheidsmaatregelen aan de Amsterdamse zijde maken onderdeel uit van programma Bereikbare Steden en zijn daarom niet opgenomen in TVIP.
andere projecten of programma’s – op dit moment geen onderdeel van de benodigde investeringen in TVIP. TOEKOMSTVAST INVESTERINGSPAKKET VOOR DE AMSTERDAM BAY AREA TOT EN MET 2030 • SEPTEMBER 2022
7
1 Woningbouwopgave in de MRA
Kust Muiderberg (Bron: MIRT-onderzoek ABA, 2021. Afbeelding Urhahn)
1.1
175.000 ADDITIONELE WONINGEN IN DE MRA TOT 2030 Daarbij komt dat op dit moment sprake is van een
Rijk en Regio hebben gezamenlijk een Ontwikkelperspectief
onevenwichtige ruimtelijke verdeling tussen locaties waar
opgesteld voor dit NOVEX gebied, bestaande uit de concept
mensen werken en wonen in de MRA. Dit leidt tot een sterke,
Verstedelijkingsstrategie en een Multimodaal Toekomstbeeld.
omgekeerde pendel vanuit Almere, met bijbehorende
De Verstedelijkingsstrategie omschrijft de manier waarop
uitdagingen in bereikbaarheid, vervoersongelijkheid, veiligheid
de MRA invulling wil geven aan de verstedelijking, de
en leefbaarheid van de stad. Ontwikkeling en verdichting van
woningbouwontwikkeling die hiermee gepaard gaat en de
centrumgebieden is van belang om de economische groei
bijbehorende locaties. Vanuit de Verstedelijkingsstrategie
evenwichtig over de MRA-regio te verdelen en de woon-werkbalans
wordt ook ingezet op de randvoorwaarden die de woningbouw
te verbeteren. Naast het voorkomen van vervoersbewegingen,
mogelijk moeten maken. De nadruk ligt op de ontwikkeling
speelt ook leefbaarheid een rol. Het uitgangspunt voor deze
rond OV-knooppunten en het versterken van (bestaande)
en leefbaare woonmilieus die goed te bereiken zijn.
verstedelijking is het realiseren ven een gezond en prettig
stadsharten en economische profielen van kernen buiten
leefmilieu, waar het aantrekkelijk en veilig wonen is. Het
Amsterdam voor 2030. Ook wordt ingezet op het voorbereiden
Een van de zoekgebieden voor grootschalige
gevarieerde en samenhangende landschap in de MRA vormt
van de versnelling woningbouw en grote ontwikkelingen na
een unieke, onderscheidende kwaliteit van het gebied. Het
2030. Daartoe moet in dit decennium een schaalsprong in het
landschap draagt bij aan gezondheid, recreatie, verduurzaming
OV-systeem worden geïnitieerd, naast inzet op diverse andere
We hebben in Nederland te maken met een zeer urgente woningbouwopgave. Dit leidt onder andere tot een sterke stijging in het prijsniveau en betaalbaarheid van woningen. Vanuit het Coalitieakkoord wordt daarom ingezet op een woningbouwversnelling van 100.000 woningen per jaar. Daarnaast wordt de komende 10 jaar in totaal €7,5 miljard beschikbaar gesteld voor goede ontsluiting van nieuwe woningen in de 14 verstedelijkingsgebieden en daarbuiten. Tegelijkertijd gaat woningbouw om meer dan het bijbouwen van huizen: het gaat ook om het creëren van duurzame, prettige a
woningbouwlocaties betreft het NOVEX gebied de Metropoolregio Amsterdam (MRA). Tot 2040 zullen er circa 350.000 woningen moeten worden bijgebouwd in deze regio, om te kunnen voldoen aan de huidige en toekomstige vraag. Hiervan worden 175.000 woningen tot 2030 gerealiseerd.
en klimaatadaptatie. Figuur 2 Samenhang ABA met grote ontwikkelrichtingen in de MRA
De ambitie ligt met 220.000 nieuwe woningen in het MRA Verstedelijkingsconcept zelfs nog hoger voor 2030. Tegelijkertijd kent de MRA in 2040 een grote concentratie aan bereikbaarheidsknelpunten en loopt de infrastructuur van alle mobiliteiten tegen grenzen aan.b Met de woningbouw neemt ook het aantal reisbewegingen toe in het OV en op de weg. De groeiende mobiliteit heeft tevens impact op leefbaarheid in de MRA, bijvoorbeeld omtrent duurzaamheid. Er is een mobiliteitstransitie nodig om de MRA bereikbaar en leefbaar te houdenc. a Coalitieakkoord ‘Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst’, 2021. b Adaptief Ontwikkelpad Verstedelijking en Bereikbaarheid, 2019. c Zoals benoemd en onderzocht in Programma SBAB en het Multimodaal Toekomstbeeld.
(Bron: MIRT-onderzoek ABA, 2021. Afbeelding Urhahn) TOEKOMSTVAST INVESTERINGSPAKKET VOOR DE AMSTERDAM BAY AREA TOT EN MET 2030 • SEPTEMBER 2022
9
1.2 mobiliteitsmaatregelen. Tot slot maken de energietransitie, klimaatadaptatie, waterrobuustheid en natuur inclusiviteit integraal onderdeel uit van de ontwikkelingen. Er zijn door Rijk en regio afspraken gemaakt over woningbouw, werkgelegenheid en bereikbaarheid tot 2030 in het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving van 8 juni 2020. Er is gekozen voor een poly-centrische ontwikkeling van de MRA met elkaar versterkende kernen die de basis vormt voor de verdere ontwikkeling. Bij woningbouwontwikkeling ligt de nadruk op versnelling van de uitvoering van bestaande plannen. Hiervoor creëren Rijk en regio gezamenlijk en integraal randvoorwaarden en maken keuzes op het gebied van wonen, werken, bereikbaarheid, landschap, energietransitie, klimaatadaptatie, circulaire economie en leefbaarheid. (Bron: Perspectief Oostflank MRA, klaar voor de toekomst, 2020)
DE OPGAVE VAN DE AMSTERDAM BAY AREA
De Amsterdam Bay Area kan bijdragen aan de woningbouwopgave in de MRA door ruimte te bieden aan de bouw van circa 100.000 woningen, in met name Amsterdam en Almere. Het gaat om gevarieerde woon-werkmilieus die aansluiten bij de vraag in de MRA. Tot 2030 wordt ingezet op 42.000 nieuwe woningen, waarvan circa 25.000 nieuwe woningen in Almere en circa 14.000 in Amsterdam gepland staan. Dit is vergelijkbaar met de volledige woningvoorraad van Amstelveen. De Amsterdam Bay Area staat daarmee voor een
bereikbaarheid staat onder druk. Bij de verdere ontwikkeling van de Oostflank is het essentieel dat er een balans ontstaat tussen wonen, werken en voorzieningen in combinatie met de realisatie van een mix van woonmilieus waarmee nieuwe doelgroepen aangetrokken worden.a Er zijn structurele verbeteringen nodig in de Oostflank om de randvoorwaarden voor de benodigde kwaliteitsslag op orde te krijgen en op die manier de opgave woningbouw te faciliteren. De gewenste
enorme opgave.
doorgroei van de verstedelijking wordt pas toekomstvast als
De afgelopen decennia zijn vooral veel woningen gebouwd
vormt de basis voor de drievoudige schaalsprong die al in
in de Oostflank van de MRA, met name in Almere en Lelystad. De focus op snelle groei heeft echter ook geresulteerd in groeipijn en onevenwichtigheden: het aantal arbeidsplaatsen
Versnellingsafspraken inzake woningbouw en bereikbaarheid
onderwijsvoorzieningen blijven relatief achter en de
is in een veel lager tempo gegroeid, culturele- en
er sprake is van een gezond en vitaal gebied. Dit uitgangspunt 2013 in de Rijksstructuurvisie Amsterdam-Almere-Markermeer (RRAAM) is opgenomen en afspraken gemaakt zijn: a
Perspectief Oostflank MRA, klaar voor de toekomst, 2020.
landen in de Uitvoeringsagenda van de MRA, waar op dit moment aan gewerkt wordt. De afweging omtrent deze investeringen in het gebied en bereikbaarheidsmaatregelen
Figuur 3 Fasering woningbouw MRA Oostflank tot en met 2030
gebeurt op het schaalniveau van de MRA aan de hand van het afweegkader voor grootschalige NOVEX-woningbouwgebieden. Vanuit de Verstedelijkingsstrategie is geconstateerd dat de oostkant van de MRA een belangrijke bijdrage kan leveren aan de benodigde woningbouwopgave. Ruim 100.000 woningen krijgen een plek in het gebied rondom het Markermeer-IJmeer: de NOVEX-woningbouwlocatie MRA-Oost, in het kader van het MIRT-onderzoek aangeduid als de Amsterdam Bay Area.
(Bron: MIRT-onderzoek ABA, 2021. Afbeelding Urhahn) 10
TOEKOMSTVAST INVESTERINGSPAKKET VOOR DE AMSTERDAM BAY AREA TOT EN MET 2030 • SEPTEMBER 2022
‘Groei in verstedelijking (woningen, voorzieningen, economie) gaat gepaard met een verbeterde bereikbaarheid over weg en spoor, en verbeterde natuur- en recreatiemogelijkheden in en rond het Markermeer-IJmeer.’ (Bron: Rijksstructuurvisie Amsterdam-Almere-Markermeer, 2013)
Om het gebied te ontwikkelen en de woningbouwopgave mogelijk te maken, is een goede bereikbaarheid essentieel: alleen als gebieden goed zijn ontsloten, zijn ze aantrekkelijk om te wonen en werken. De woningbouwambities zullen leiden tot meer verkeersbewegingen, waarmee de druk op het mobiliteitssysteem verder oploopt. Zowel op lokaal als op netwerkniveau. Ook de huidige scheve woon-werkverhouding tussen Almere en Amsterdam leidt tot knelpunten op het hoofdwegennet. Daarnaast ligt er een opgave binnen de MRA om werkgelegenheid te creëren rond het IJmeer om een
evenwichtige economische groei te borgen. Voldoende nieuwe
voor de kwaliteit van het gebied en als ondersteuning voor
werkgelegenheid is een essentiële voorwaarde voor een
de gebiedsontwikkeling, maar is ook een doel op zich. Op
goede balans in de stad en een evenwichtige gebieds- en
dit moment wordt echter nog niet voldaan aan de wettelijk
mobiliteitsontwikkeling. Almere heeft echter in de huidige
gestelde normen. Maatregelen in en om het Markermeer-IJmeer
situatie een relatief laag aantal arbeidsplaatsen ten opzichte
zijn nodig om toe te werken naar een Toekomstbestendig
van de hoeveelheid inwoners. Wanneer er geen nieuwe
Ecologisch Systeem (TBES). Zowel op het land als in het water
arbeidsplaatsen bijkomen zorgt de woningbouwopgave en de
liggen kansen om vanaf de start van de ontwikkeling natuur &
hieruit voorkomende bevolkingsgroei ervoor dat de woon-
ecologie en duurzaamheid een volwaardige plek te geven. Met
werkbalans nog schever wordt. Nu al zorgt het tekort aan
het verdichten van het centrum van Almere groeit daarnaast
voldoende en kwalitatief goede werklocaties in Almere voor
de noodzaak voor groen in de stad, met aandacht voor
een toename in pendel en dus voor een grotere mobiliteitsdruk.
klimaatadaptatie, hittestress en een prettige leefomgeving.
Dit heeft negatieve effecten op het milieu, bereikbaarheid en leefbaarheid en aantrekkelijkheid van het gebied. Tegelijkertijd spelen ook opgaven rondom het MarkermeerIJmeer op het gebied van natuur & ecologie. De ontwikkeling van natuur en ecologie is daarnaast één van de drie pijlers uit de afspraken uit RRAAM 2013.b Natuurontwikkeling is relevant b Bestuursovereenkomst RRAAM, Rijk Regioprogramma Amsterdam – Almere – Markermeer, 2013.
Figuur 4 Opgaven en ambities ABA
Toegevoegde waarde van ABA in de MRA De verdere ontwikkeling van ABA moet leiden tot maatschappelijk meerwaarde voor Rijk, MRA en Almere, door het verlichten van het dreigende woningtekort in de MRA door het toevoegen van unieke, gevarieerde woonmilieus en leefbare wijken waarbij een goede balans gezocht wordt tussen bestaande bouw en nieuwe ontwikkelingen. Duurzaamheid is een randvoorwaarde bij de ontwikkelingen, waarbij invulling wordt gegeven aan energieneutraal, natuurinclusief, circulair en klimaatadaptief. Het landschap wordt hierbij als leidend principe ingezet en als unique selling point voor alle ontwikkelingen in de Bay Area. Het versterken van natuur, landschap, ecologie en recreatie in en rondom het IJmeer, zorgt voor een landelijk aantrekkelijk gebied met een stevige ecologische basis. Door in te zetten op een impuls aan de economie in de Oostflank van de MRA door onder ander de inzet op robuuste werkgelegenheid, vermindert de druk op het mobiliteitssysteem en wordt de economische potentie van de MRA als geheel vergroot. Ook dragen de ontwikkelingen in ABA bij aan de doelstellingen van programma Samen Bouwen aan Bereikbaarheid (SBaB), de regionale ambities en het landelijk OV-toekomstbeeld 2040. Zo versterkt ABA de lokale, regionale en nationale bereikbaarheid. (Bron: Ontwikkelstrategie ABA, 2020)
(Bron: MIRT-onderzoek ABA, 2021. Afbeelding Urhahn) TOEKOMSTVAST INVESTERINGSPAKKET VOOR DE AMSTERDAM BAY AREA TOT EN MET 2030 • SEPTEMBER 2022
11
2 Naar een Toekomstvast Investeringspakket voor ABA tot 2030
Kasteel Muiderslot en Schootveld (Bron: MIRT-onderzoek ABA, 2021. Afbeelding Urhahn)
2.1
EEN TOEKOMSTVAST INVESTERINGSPAKKET
In 2020 is, onder de vlag van Samen Bouwen aan Bereikbaarheid (SBaB) en in gezamenlijkheid met het Perspectief Oostflank MRA en het Programma Almere 2.0, een MIRT (Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport) Onderzoek gestart naar de Amsterdam Bay Area om de integrale opgaven voor dit gebied in kaart te brengen. Tijdens het MIRT-onderzoek ABA zijn drie ontwikkelstrategieën voor de ontwikkeling op lange termijn uitgewerkt. Tegelijkertijd benadrukt het MIRT-onderzoek het belang om nu te beginnen met het op orde brengen van de randvoorwaarden om de woningbouw op korte termijn mogelijk te maken. Het MIRT-onderzoek ABA wijst uit dat dit op dit moment nog niet het geval is. Investeringen zijn met
Ervaring laat tevens zien dat als de overheid investeert in een gebied, de markt samen optrekt met investeringen. Rijk en regio hebben samen € 50 mln. geïnvesteerd in het station Almere centrum. Daarmee is de capaciteit en de kwaliteit van het station en de stationsomgeving sterkt verbeterd. Het station vorm nu een verbinding tussen de wijken in plaats van een barrière. Dit heeft ertoe geleid dat het bedrijfsleven een paar honderd miljoen geïnvesteerd heeft rondom het station in nieuwe woningen en de openbare ruimte. De overheid neemt het gebied serieus; de markt heeft daarop met lef geïnvesteerd. Op een soortgelijke wijze moet TVIP als hefboom dienen om meerdere partijen gezamenlijk te laten investeren.
TVIP is aanvullend op lopende trajecten Vanuit verschillende programmalijnen en belanghebbenden zijn al diverse investeringen gedaan in maatregelen binnen de thema’s woningbouw, bereikbaarheid, duurzaamheid en natuur & ecologie die toekomstige ontwikkelingen in het ABA gebied mogelijk maken. Afspraken over nieuwe investeringen worden de komende periode beoogd. Het TVIP overlapt qua thematiek dus deels met de lopende projecten en programma’s. Maatregelen in het TVIP worden uitgewerkt in aansluiting op wat in de andere projecten en programma’s gebeurt. Op deze manier wordt geborgd dat projecten en programma’s elkaar
name nodig in regionale bereikbaarheid, economische groei (in
TVIP vertegenwoordigd een samenhangend pakket van maatregelen
Almere) en natuurontwikkeling. Rijk en regio zetten er daarom
Het pakket bevat geen set aan losstaande maatregelen, maar
op in om in dit gebied de verstedelijking aanjagen, de economie
samenhangende maatregelen waarbij wordt voorbereid op de
versterken en natuur & ecologie verder te ontwikkelen op de
toekomst. De effecten van de individuele maatregelen worden
korte termijn, zodat het gebied in samenhang en integraal
verstrekt door ze in samenhang uit te voeren en daarmee te
ontwikkeld wordt.
investeren in de benodigde randvoorwaarden. Zonder de inzet op TVIP bestaat de kans dat er niet voldoende woningbouw
Gezamenlijk is gewerkt aan een Toekomstvast Investeringspakket
gerealiseerd kan worden. Door in te zetten op bereikbaarheid
(TVIP) met randvoorwaardelijke maatregelen in de bestaande
worden lokale knelpunten verlicht en wordt bijgedragen aan
stad Almere, de ontwikkellocaties rondom de Baai en in het
het creëren van een aantrekkelijk woon- en werkmilieu voor
Markermeer-IJmeer om de ontwikkeling t/m 2030 mogelijk
bestaande en nieuwe inwoners. Door tijdig in te zetten op
te maken. TVIP richt zich op het op orde brengen – en in
natuur & ecologie kunnen de natuurgebieden tot volle wasdom
samenhang oppakken – van lokale en (met name) regionale
komen en zo de ecologische randvoorwaarden tijdig op orde
randvoorwaarden voor de woningbouwopgave in het gebied.
brengen. Met inzet op het economisch profiel (onder thema
Het doel van het pakket is op korte termijn over te kunnen naar
werken), neemt de pendel af. Duurzaamheid begint vandaag al,
concrete maatregelen en acties waarbij er een kwaliteitsslag
met woningbouw en investeringen die zich later uitbetalen.
versterken en er geen dubbelingen ontstaan.
TVIP is aanvullend op lopende trajecten Vanuit verschillende programmalijnen en belanghebbenden zijn al diverse investeringen gedaan in maatregelen binnen de thema’s woningbouw, bereikbaarheid, duurzaamheid en natuur & ecologie die toekomstige ontwikkelingen in het ABA gebied mogelijk maken. Het TVIP overlapt qua thematiek dus deels met de lopende projecten en programma’s. Maatregelen in het TVIP worden uitgewerkt in aansluiting op wat in de andere projecten en programma’s gebeurt. Op deze manier wordt geborgd dat projecten en programma’s elkaar versterken en er geen dubbelingen ontstaan. Belangrijke programmalijnen om in deze context te benoemen zijna: •
Almere 2.0: Met het programma Almere 2.0 investeren gemeente Almere, provincie Flevoland en het Rijk in de
gemaakt wordt in de gebiedsontwikkeling. Het pakket ambieert
kwaliteiten van Almere. Voor de realisatie van de ambities
daarmee de bouw van 42.000 woningen mogelijk te maken tot
van Almere 2.0 is het Fonds Verstedelijking Almere (FVA) in
2030, waarvan 25.000 in de bestaande stad Almere en 14.000 in
het leven geroepen. Het geeft hiermee invulling aan de
Amsterdam.
ambities voor de groei van Almere uit het RRAAM. a
MIRT-onderzoek ABA 2021.
TOEKOMSTVAST INVESTERINGSPAKKET VOOR DE AMSTERDAM BAY AREA TOT EN MET 2030 • SEPTEMBER 2022
13
2.2 SCOPE TVIP •
Het Perspectief Oostflank MRA en Perspectief Almere
•
Tijdens dit traject is toegewerkt naar een breed, integraal
en bijbehorende uitvoeringsagenda beschrijven
verhaal met daarin een samenhangend maatregelenpakket
Spreiding van maatregelen in het ABA gebied
het toekomstbeeld van de Oostflank tot 2050. In de
voor ABA. Tijdens het Directeurenoverleg Oostflank van
De maatregelen landen in de verschillende deelgebieden van
Uitvoeringsagenda worden daarbij de eerste acties (2022-
13 mei 2022 zijn de uitgangspunten van TVIP als volgt
ABA: Almere Centrum, het Markermeer-IJmeer en Muiden-
2024) afgesproken zodat nu de juiste bewegingen in gang
vastgesteld:
Amsterdam. De maatregelen investeren hiermee in de
Het TVIP is een meerjarig programma met adaptieve
benodigde ontwikkeling van de Oostflank van de MRA.
worden gezet en vanaf 2025 verdere ontwikkelingen in
•
gang kunnen worden gezet.
fasering en periodieke herijking. Het bevat een voorstel
•
Programmalijnen vanuit Samen Bouwen aan Bereikbaarheid:
met concrete maatregelen voor de korte termijn en
Gebiedskeuzes ontsluiting Pampus
•
Vanuit het programma Bereikbare Steden wordt gewerkt
maatregelen om tijdens de looptijd van het programma
Het TVIP gaat uit van nog geen woningbouwontwikkeling
aan gebiedsplannen voor de stadsharten van de MRA;
nader te detailleren.
op Almere Pampus tot 2030. De wijze van ontwikkeling
Het TVIP draagt bij aan de beoogde ontwikkeling van ABA
van Pampus is sterk afhankelijk van het type ontsluiting, de
en in het specifiek:
mogelijke komst van de IJmeerverbinding en het moment
•
Het Multimodaal toekomstbeeld MRA maakt inzichtelijk
•
wat alle ontwikkelingen in de MRA betekenen voor de toekomstige mobiliteit en netwerken in de regio,
•
Betere bereikbaarheid van het ABA-gebied
waarop deze beschikbaar is. De keuze voor de IJmeerverbinding
onder andere door het aanpakken van wegknelpunten,
•
Impuls aan de verstedelijking (incl. economische
is bepalend voor onder andere de samenstelling van woon-
ontwikkeling en werkgelegenheid)
en werkmilieus, bereikbaarheidsoplossingen, economische
en de transitie naar een slim, duurzaam en veilig
•
Impuls aan ecologie en natuur in Markermeer-IJmeer
kernlocaties en maatregelen rond natuur & ecologie. Er is echter
mobiliteitssyteem.
•
Het startpunt is de lijst met geprioriteerde maatregelen uit
op dit moment geen zicht op de benodigde middelen om een
Verstedelijkingsstrategie MRA: de Verstedelijkingsstrategie
het MIRT-onderzoek 2021. Er kunnen nieuwe prioriteiten
MIRT-verkenning te starten.b De bestuurlijke vraag wordt dit
beschrijft de manier waarop de MRA invulling wil
aan worden toegevoegd. Te denken valt aan maatregelen
najaar beantwoord op welke wijze de komende jaren wordt
geven aan de verstedelijking, de noodzakelijke
die naar voren kunnen komen uit het Verdiepend
omgegaan met de ontwikkeling van Pampus.
woningbouwontwikkeling die hiermee gepaard gaat en
onderzoek wegknelpunten ABA , dat parallel aan de
de locaties die daarvoor op het oog zijn. Het programma
uitwerking van TVIP wordt uitgevoerd;
Dit heeft tot gevolg dat - in afwachting van het besluit - er
De start van de uitvoering van de maatregelen moet voor
beperkt ‘no-regret’ maatregelen op Pampus kunnen worden
2030 kunnen plaatsvinden.
uitgevoerd, die in aanmerking zouden komen voor TVIP. Wel
De bekostiging is geen onderdeel van de uitwerking; deze
zijn er kansrijke maatregelen op tafel gekomen tijdens het TVIP
MRA en het Perspectief Almere vormen input voor de
uitwerking vindt plaats door Rijk en Regio in een apart
proces. In bijlage II is daarom een inventarisatie opgenomen
verstedelijkingsstrategie MRA.
traject.
van welke maatregelen t/m 2030 kunnen worden uitgevoerd
het uitwerken van de samenhang tussen modaliteiten
•
Samen Bouwen aan Bereikbare Steden (SBaB), inclusief
a
•
de programmalijnen Multimodaal Toekomstbeeld en de Amsterdam Bay Area, het Perspectief Oostflank
•
Ambtelijke Stuurgroep Markermeer-IJmeer: binnen de stuurgroep werken Rijk en regio samen aan een toekomstbestendig Markermeer-IJmeer, met een Toekomstbestendig Ecologisch Systeem (TBES).
•
Spreiding van maatregelen in het ABA gebied De maatregelen landen in de verschillende deelgebieden van ABA: Almere Centrum, het Markermeer-IJmeer en MuidenAmsterdam. De maatregelen investeren hiermee in de benodigde ontwikkeling van de Oostflank van de MRA. a Verdiepend onderzoek wegknelpunten Amsterdam Bay Area, Royal Haskoning DHV en Goudappel, 2022.
14
TOEKOMSTVAST INVESTERINGSPAKKET VOOR DE AMSTERDAM BAY AREA TOT EN MET 2030 • SEPTEMBER 2022
indien Pampus vanaf 2030 al wel wordt ontwikkeld. b
Kamerbrief 4 april 2022 Aanbieding onderzoeken ABA.
Figuur 5 ABA Plangebied
(Bron: Naar een Ontwikkelstrategie voor Amsterdam Bay Area, 2020) TOEKOMSTVAST INVESTERINGSPAKKET VOOR DE AMSTERDAM BAY AREA TOT EN MET 2030 • SEPTEMBER 2022
15
2.3 MAATREGELEN EN EFFECTEN TVIP Bepaling van het maatregelenpakket Het startpunt van TVIP is de lijst met geprioriteerde maatregelen uit het MIRT-onderzoek ABA 2021 en specifiek het het No-regret maatregelen pakket ABA.c Op basis van voortschrijdend inzicht en ontwikkelingen zijn deze maatregelen opnieuw bekeken en geüpdatet. Aanvullend zijn nieuwe maatregelen onderzocht en toegevoegd, bijvoorbeeld vanuit het Verdiepend onderzoek wegknelpunten ABA en het Natuuronderzoek (Sweco)d. Hiervoor is tevens een brede herinventarisatie opgezet door de betrokken organisaties en belanghebbenden. Via werksessies, groepsgesprekken en individuele interviews zijn maatregelen geïdentificeerd en aangescherpt. De longlist van maatregelen die uit deze inventarisatie is gevolgd, is getoetst aan de doelen van ABA, de verwachte effecten en de samenhang van maatregelen in het pakket. De uitgangspunten van TVIP zijn als criteria gebruikt om een afweging te kunnen maken per maatregel én voor het totale pakket. Ook is aangesloten bij het afweegkader van het BO Leefomgeving (juni 2022), met name voor de bereikbaarheidsmaatregelen binnen TVIP. Voor de maatregelen rond andere thema’s worden maatregelen geprioriteerd aan de hand van de ambities uit het MIRT-onderzoek ABA. Op deze manier is een gewogen en gebalanceerde samenstelling van maatregelen ontstaan.
Bijlage III gaat verder in op het proces van TVIP. c d
No-regret maatregelen pakket Amsterdam Bay Area, Ecorys, 2021. Verdiepend onderzoek wegknelpunten ABA, Royal Haskoning DHV en Goudappel, 2022. Onderzoek ruimtebeslag duurzaamheidsmaatregelen ABA, Sweco 2021.
Het Toekomstvast Investeringspakket voor ABA tot 2030
Versterken van de economie
bestaat uit 19 maatregelen, onderverdeeld over de thema’s
Het Verdiepend onderzoek wegknelpunten laat zien dat
bereikbaarheid, werken, duurzaamheid en natuur & ecologie.
bereikbaarheidsmaatregelen alleen niet voldoende zijn om
De maatregelen in het pakket laten een balans zien tussen de
de druk op de weg te verlichten. Het aanbrengen van een
diverse thema’s, waarbij de individuele maatregelen elkaar
betere balans tussen wonen en werken is nodig om de grote
versterken.
pendelstroom richting Amsterdam te beperken. Een belangrijke maatregel daarbij is creëren (en faciliteren) van meer
Op orde brengen van bereikbaarheid
werkgelegenheid in regio Almere.
Bereikbaarheid is sterk verbonden met de woningbouwopgave: om de MRA en de Amsterdam Bay Area verder te ontwikkelen is
TVIP bevat maatregelen onder het thema werken die bijdragen
een goede bereikbaarheid essentieel. Alleen als gebieden goed
aan het economisch profiel van de Oostflank en daarmee
zijn ontsloten zijn ze aantrekkelijk om te wonen en te werken.
aan de balans en economische groei van de gehele MRA.
Bij het toevoegen van 25.000 extra woningen in Almere wordt
Herstructurering op bestaande bedrijventerreinen zorgt
het wegennet zwaar belast. Onder TVIP is een gebalanceerd
voor een aantrekkelijkere en duurzame werkomgeving. De
pakket van bereikbaarheidsmaatregelen uitgewerkt. Inzichten
inzet op een kenniseconomie – met een focus op Tech en
uit het Verdiepend onderzoek wegknelpunten ABA zijn
transitie – versterkt de innovatiekracht van het bedrijfsleven
gebruikt om de meest effectieve wegmaatregelen op het
en daarmee het economische profiel van Almere. Tegelijkertijd
hoofdwegennet en onderliggend (lokale) weggennet te
levert dit profiel ook een inhoudelijke bijdrage aan duurzame
treffen. Echter is het van groot belang dat alternatieven voor
stedelijk ontwikkeling door kennis, innovatie en bedrijvigheid
de auto aantrekkelijker worden. Uit het Verdiepend onderzoek
op dit gebeid te ontwikkelen (denk aan circulaire bouw,
wegknelpunten komt naar voren dat de wegmaatregelen met
energie opslag et cetera). Zo levert een investering in de
name de lokale knelpunten zullen verlichten. De verwachting
kenniseconomie niet alleen een bijdrage als randvoorwaarde
is niet dat de maatregelen op netwerkniveau een sterkere
van woningbouw maar ook aan duurzame gebiedsontwikkeling
verbetering met zich mee brengen. Met uitzondering van
in zichzelf. Via de ontwikkeling van de Amsterdam Bay
de aanpassing van de A6 rijstroken, die maatregel heeft wel
Sustainability Campus voor hoger onderwijs en onderzoek in
een positief effect op het netwerk niveau. Daarom bevat
het Almeerse centrumgebied wordt binnen deze maatregel
het pakket ook een stevig aandeel maatregelen voor het OV
tevens direct een impuls gegeven aan de verstedelijking
(stations en bus), een P+R, binnenstedelijke herinrichtingen en
van het gebied. Deze maatregelen dragen daarmee bij aan
investeringen in regionale hoofdfietsroutes.
het verminderen van de woon-werk pendel, de druk op bereikbaarheid om de additionele woningbouw mogelijk te maken, de benodigde economische impuls van 40.000 banen en de aantrekkelijkheid en leefbaarheid van het gebied.
16
TOEKOMSTVAST INVESTERINGSPAKKET VOOR DE AMSTERDAM BAY AREA TOT EN MET 2030 • SEPTEMBER 2022
Figuur 6 Samenhang maatregelen van TVIP en de ambities van ABA
Realiseren van natuur & ecologie en duurzaamheid
Tot slot kan ABA een showcase zijn voor integrale duurzame
Het landschap van de Amsterdam Bay Area biedt een
ontwikkeling. Zowel bij nieuwe ontwikkelingen als verdichting
unieke kans voor de realisatie van afwisselende en unieke
van de bestaande stad speelt duurzaamheid een grote rol. De
woon- en werkmilieus direct naast groen en water. De
maatregelen in TVIP bevorderen een duurzame ontwikkeling
woningbouwopgave oefent echter ook druk uit op het
van het gebied. De natuurmaatregelen dragen bij aan een
bestaande landschap. Door het integraal meenemen van
natuurinclusief en klimaatadaptief gebied, zowel in de
natuur & ecologie in de gebiedsontwikkeling wordt bijgedragen
bestaande stad als in de regio. Vermindering van de woon-
aan de ontwikkeling van TBES in het Markermeer-IJmeer
werkpendel, toename van fietsverbindingen en investeringen
en wordt tegelijkertijd een aantrekkelijk gebied gecreëerd
in het OV-systeem dragen bij aan duurzamer transport. Het
voor de toekomstige bewoners. Omdat natuur een lange
Living Lab zal de state of the art kennis en praktijken op het
ontwikkelingstermijn kan hebben, is het belangrijk dat tijdig
gebied van duurzaam wonen, gebiedsontwikkeling en circulaire
wordt begonnen met het uitvoeren van maatregelen die
economie samenbrengen naast de economische impuls. In
pas later effect hebben, zoals het volgroeien van bomen
de maatregel Groen en openbare ruimte Almere Centrum zijn
die verkoeling bieden in het geval van stedelijke hitte. In
maatregelen opgenomen die het evenwicht tussen intensieve
TVIP zijn daarom maatregelen onder het thema natuur &
verstedelijking en de verblijfskwaliteit in de openbare ruimte
ecologie meegenomen, die bijdragen aan het realiseren van
in balans houden. Hier zijn ook biodiversiteitsmaatregelen in
de benodigde ontwikkelruimte voor ABA, het compenseren
opgenomen. Het Profiel Tech & Transitie inhoudelijke bijdrage
en mitigeren van de negatieve effecten die als gevolg van
aan duurzame stedelijk ontwikkeling door kennis, innovatie
de ontwikkeling kunnen optreden en het realiseren van een
en bedrijvigheid op dit gebeid te ontwikkelen. Tot slot zet TVIP
Toekomstbestendig Ecologisch Systeem (TBES). Uiteindelijk
in op circulaire gewassen en productiebos die bijdragen aan
kan zo op lange termijn worden voldaan aan de gestelde
duurzame bouw.
a
randvoorwaarden voor infra- en gebiedsontwikkeling. Met de aanleg van mosselbanken, het creëren van achteroevers met visverbinding en luwtestructuur en het verder ontwikkelen van bestaande groenstructuren wordt een impuls gegeven aan de natuur & ecologie in het gebied waarbij tegelijkertijd het regionale, ecologische en hydrologische systeem en de ambities op het gebied van natuur en klimaatadaptatie in ABA wordt versterkt. a
18
Alternatievenboek ontwikkelstrategie ABA, augustus 2021.
TOEKOMSTVAST INVESTERINGSPAKKET VOOR DE AMSTERDAM BAY AREA TOT EN MET 2030 • SEPTEMBER 2022
TVIP vormt een samenhangend pakket aan maatregelen Het pakket bestaat niet uit een set aan losstaande maatregelen, maar vormt een samenhangend maatregelenpakket waarbij wordt voorbereid op de toekomst, passend bij de randvoorwaarden voor de woningbouw tot 2030. Onderstaand figuur geeft schematisch weer dat niet de individuele maatregelen 1-op-1 leiden tot de gewenste woningbouw, maar dat ze gezamenlijk bijdragen aan de randvoorwaarden die in samenhang bijdragen aan de 42.000 woningen tot en met 2030. Figuur 7 Relatie opgave woningbouw ABA, de benodigde randvoorwaarde en TVIP maatregelen
TOEKOMSTVAST INVESTERINGSPAKKET VOOR DE AMSTERDAM BAY AREA TOT EN MET 2030 • SEPTEMBER 2022
19
TVIP bevat maatregelen rond diverse thema’s, die aansluiten bij de ontwikkellocaties en verspreid zijn over het gehele ABA gebied De maatregelen landen in de verschillende deelgebieden van ABA: de bestaande stad Almere, de ontwikkellocaties rondom de baai en in het MarkermeerIJmeer. Vanwege de woningbouwopgave in de bestaande stad Almere en bijbehorende, randvoorwaardelijke maatregelen landt hier het merendeel van de maatregelen. De randvoorwaarden aan de Amsterdamse zijde zijn grotendeels op orde of worden meegenomen in andere projecten en programma’s. Tegelijkertijd werken de maatregelen door op het gehele ABA plangebied door hun regionale scope. Dit figuur laat de geografische spreiding en de verdeling rond de thema’s zien.
20
Figuur 8 Overzicht TVIP maatregelen in ABA gebied
TOEKOMSTVAST INVESTERINGSPAKKET VOOR DE AMSTERDAM BAY AREA TOT EN MET 2030 • SEPTEMBER 2022
Doorlooptijd TVIP tot 2030 per maatregel Informatie over de doorlooptijd concretiseert de uitvoering en legt de basis van de samenwerking tussen Rijk en regio. Per maatregel is de verwachte doorlooptijd opgenomen, wat een eerste handvat biedt in de fasering van het totale pakket. Een aantal maatregelen is voldoende concreet om een doorlooptijd te specificeren. Andere maatregelen bevinden zich nog in de planfase waardoor de doorlooptijd nog niet uitgesplitst is. Alle maatregelen kunnen voor 2030 uitgevoerd worden. Exploitatie is niet in de doorlooptijd meegenomen. Voor de wegmaatregelen geldt wel dat vrijwel alle maatregelen een capaciteitsaantrekkende werking hebben en derhalve mogelijk ook stikstof-berekeningen uitgevoerd moeten worden. Dat is natuurlijk een groot knelpunt en daarmee mag de vraag gesteld worden of realisatie voor 2030 mogelijk is, conform de voorgestelde doorlooptijden.
Figuur 9 Doorlooptijd TVIP maatregelen tot 2030*
* Licht gearceerde maatregelen zijn doorlooptijden op basis van expert judgement. De overige maatregelen zijn gespecificeerd in de uitwerking van de maatregelen.
TOEKOMSTVAST INVESTERINGSPAKKET VOOR DE AMSTERDAM BAY AREA TOT EN MET 2030 • SEPTEMBER 2022
21
Kostenindicatie maatregelenpakket
-
Tabel 2 TVIP maatregelen inclusief kostenindicatiea
bouwkosten bij;
Voor alle maatregelen zijn de beoogde investeringskosten opgenomen. Sommige maatregelen zijn in een eerder
Daar komt vervolgens 15% risico reservering
-
Bij deze totale bouwkosten worden vervolgens
Kostenindicatie per maatregel Maatregelen TVIP
(reële waarde, afgerond mln, incl. BTW, prijspeil 2022) Variatiecoëfficiënt 40%
stadium geraamd, voor sommige maatregelen is op basis
engineeringkosten, overige bijkomende kosten
van de beschikbare gegevens door Witteveen & Bos een SSK
en projectrisico’s opgeteld. Bijdraagt ca 40%.
kostenraming gemaakt. Voor de andere maatregelen waar
Resultaat is totale investeringskosten exclusief BTW;
Auto: aansluitingen kruispunten ringen Almere Auto: aanpassen A6 rijstroken
6 mln.
dit niet mogelijk was, is op basis van expert judgement en
Voor BTW rekenen we een gemiddeld BTW
Auto: optimaliseren aansluitingen A1
36 mln. (NB1)
keuzes en bijbehorende onderbouwing zijn in bijlage I – met
percentage van 19%. Een aantal posten heeft
19 mln. (NB1)
weergave van alle individuele maatregelfiches – opgenomen.
geen BTW. De overige posten hebben een BTW
Auto: herinrichting A1 tussen Muiden en Muiderberg OV: opwaarderen OV-knooppunten OV: vrije busbaan Maxisweg
15 mln.
OV: P+R Muiden
23 mln.
OV / openbare ruimte: herinrichting busstation Almere Centrum
- (Kostenraming bedraagt 13 mln. Maatregel is
OV/ openbare ruimte/ fiets: herinrichting Landdrostdreef en Spoordreef
- (Kostenraming bedraagt 52 mln. Maatregel is
Fiets: realisatie hoofd- en regionale fietsverbindingen, (incl. 2 nieuwe bruggen)
67 mln.
referentieprojecten een inschatting van de kosten gemaakt. De
-
percentage van 21%;
De maatregelen zijn momenteel op hoofdlijnen uitgewerkt en zullen in een volgende fase verder moeten worden gedetailleerd om zo scope en doelbereik beter te kunnen
-
Ten slotte gebruiken we een variatiecoëfficiënt (bandbreedte) van 40%.
bepalen en zo de kostenraming preciezer te maken. Uitgangspunten van de kostenraming zijn: •
Prijspeil medio 2022;
•
Investeringen zijn inclusief BTW;
•
Investeringen zijn per maatregel/fiche afgerond op miljoenen euro’s;
•
Er is aangesloten bij de uitgangspunten voor de kostenraming zoals gehanteerd in het MIRT-Onderzoek
Rijk en Regio kijken via een ander traject gezamenlijk naar de bekostiging en cofinanciering van maatregelen. Er is per maatregel wel informatie opgehaald omtrent zicht op potentiële bronnen en eigenaarschap, dat een positief signaal afgeeft. De uitwerking van TVIP maatregelen is een doorlopend proces om te blijven werken aan de ontwikkeling van het gebied. Gezien de integrale ontwikkeling is daar (niet-conventionele) samenwerking van verschillende partijen voor nodig.
ABA en het No-regret maatregelen pakket ABA van 2021; •
De investeringen zijn geraamd conform SSK-systematiek. Hierin zijn opslagen, onzekerheden en risico’s opgenomen met percentages passend bij deze fase en uitwerkingsniveau ontwerp;
•
De raming bestaat uit: -
Directe kosten (inclusief 20% nader te detailleren). Hoeveelheden x eenheidsprijs.
-
Vervolgens worden daar 30,4% indirect bouwkosten bij opgeteld. Dit percentage bestaat uit diverse
2 mln.
16 mln.
onderdeel van pakket Bereikbare Steden, NB2)
onderdeel van pakket Bereikbare Steden, NB2)
Thema: Werken (259 mln.) Kenniseconomie: Hogeschool, university college, innovatiehubs en campus
148 mln.
Herinrichten bestaande en toevoegen nieuwe bedrijventerreinen Kunstmuseum
20 mln.
Living Lab (expo)
16 mln.
75 mln.
Thema: Natuur & Ecologie (64 mln.) NB 1. Voor realisatie van deze maatregelen is de verwachting dat stikstofberekeningen uitgevoerd moeten worden vanwege de verkeersaantrekkende werking. Het moment van realisatie van de maatregel is afhankelijk van beschikbare capaciteit voor het uitvoeren van de stikstofberekeningen en de uitkomsten hiervan. NB 2. Enkele maatregelen uit het TVIP zijn ook onderdeel van andere projecten of programma’s in de MRA (o.a. Versnellingsafspraken, Bereikbare Steden). Uitgangspunt is dat het TVIP aanvullend is op deze andere projecten en programma’s. Deze maatregelen maken onderdeel uit van TVIP, maar zijn -in afwachting van bekostigingsafspraken rond de andere projecten of programma’s- op dit moment geen onderdeel van de benodigde investeringen in TVIP. Bereikbaarheidsmaatregelen aan de Amsterdamse zijde maken onderdeel uit van programma Bereikbare Steden en zijn daarom niet opgenomen in TVIP.
opslagen, zoals bouwplaats- en uitvoeringskosten, winst & risico aannemer; 22
Thema: Bereikbaarheid (184 mln.)
TOEKOMSTVAST INVESTERINGSPAKKET VOOR DE AMSTERDAM BAY AREA TOT EN MET 2030 • SEPTEMBER 2022
Mosselbanken
4 mln.
Achteroevers met visverbinding en luwtestructuur
55 mln. Bestaande uit 16 mln. (oevers) + 3 mln.
Versterken groenstructuren Pampushout
5 mln.
(visverbinding) + 36 mln. (ondieptes)
Thema: Duurzaamheid (15 mln.) Groen in de openbare ruimte Almere Centrum
15 mln.
Circulaire gewassen en productiebos
0 mln. (Afgerond)
TVIP ABA Totaal
522 mln.
a Naast de TVIP maatregelen zijn ook andere maatregelen geidentificeerd die nodig zijn voor de gebiedsontwikkeling tot en met 2030, maar in andere gremia landen. Hoofdstuk drie gaat hier per thema dieper op in.
De benodigde investering voor het Toekomstvast
Het advies is om met deze selectie van maatregelen
Investeringspakket bedraagt 522 mln. Euro (reële waarde,
van start te gaan en op een later moment afspraken te
afgerond op miljoenen, inclusief BTW, prijspeil 2022).
maken over realisatie van de resterende maatregelen. De
Variatiecoëfficiënt bedraagt 40%.
geraamde kosten voor de meest urgente maatregelen bedragen EUR 242 mln. Twee maatregelen zijn niet
Selectie van urgente maatregelen om mee van start te gaan
meegenomen in dit bedrag: herinrichting busstation
Tot 2030 zet de Verstedelijkingsstrategie in op het verlichten
Spoordreef. Deze maatregelen zijn onderdeel van
van de druk op de woningmarkt. De nadruk ligt op de
Tabel 3 Selectie van 16 urgente maatregelen om mee van start te gaan Maatregelen TVIP met urgentie om mee van start te gaan
Kostenindicatie per maatregel
(reële waarde, afgerond mln, incl. BTW, prijspeil 2022) Variatiecoëfficiënt 40%
Thema: Bereikbaarheid (151 mln.) Auto: aansluitingen kruispunten ringen Almere Auto: aanpassen A6 rijstroken
6 mln.
het pakket Bereikbare Steden. Enkele maatregelen
Auto: optimaliseren aansluitingen A1
36 mln. (NB1)
ontwikkeling rond OV-knooppunten en het versterken van
uit het TVIP zijn ook onderdeel van andere projecten
19 mln. (NB1)
(bestaande) stadsharten en economische profielen van kernen
of programma’s in de MRA (denk daarbij aan
Auto: herinrichting A1 tussen Muiden en Muiderberg OV: opwaarderen OV-knooppunten
buiten Amsterdam. Ook wordt ingezet op het voorbereiden van
Versnellingsafspraken, Bereikbare Steden). Uitgangspunt
OV: vrije busbaan Maxisweg
15 mln.
de randvoorwaarden voor versnelling woningbouw en grote
is dat het TVIP aanvullend is op deze andere projecten
OV: P+R Muiden
23 mln.
ontwikkelingen na 2030. TVIP sluit hierop aan door richting te
en programma’s. Deze twee maatregelen maken
geven aan de benodigde ontwikkeling van ABA tot 2030. Maar:
wel onderdeel uit van TVIP, maar zijn – in afwachting
OV / openbare ruimte: herinrichting busstation Almere Centrum
- (Kostenraming bedraagt 13 mln. Maatregel is onderdeel van pakket Bereikbare Steden. NB2)
niet alles kan tegelijk en experts twijfelen over de haalbaarheid
van bekostigingsafspraken rond andere projecten of
OV/ openbare ruimte/ fiets: herinrichting Landdrostdreef en Spoordreef
- (Kostenraming bedraagt 52 mln. Maatregel is onderdeel van pakket Bereikbare Steden. NB2)
om het pakket als geheel voor 2030 te realiseren.
programma’s – op dit moment geen onderdeel van de
Fiets: realisatie hoofd- en regionale fietsverbindingen, (excl. bruggen)
34 mln. (excl. bruggen)
Almere Centrum en herinrichting Landdrostdreef en
benodigde investeringen in TVIP. Een aandachtspunt is dat de omvang van het pakket mogelijk marktcapaciteit voor 2030 uit te voeren. Bovendien bestaat er een risico bij het gelijktijdig op de schop nemen van meerdere kunnen in deze periode ontstaan, die leiden tot vertraging van de woningbouw en/of stagnatie van de economische ontwikkeling. Daarom is in overleg met de begeleidingsgroep een selectie gemaakt van de 16 meest urgente maatregelen. Ten opzichte van het totale pakket is een aantal maatregelen uitgesteld tot na 2030 en is een aantal maatregelen gefaseerd. Tijdens deze selectie is aandacht geweest voor de belangrijkste opgaven, gebalanceerde ontwikkeling rond alle thema’s en
16 mln.
Thema: Werken (51 mln.)
te omvangrijk is om binnen de beschikbare ambtelijke- en
bereikbaarheidsnetwerken: bereikbaarheidsproblemen
2 mln.
NB 1. Voor realisatie van deze maatregelen is de verwachting dat stikstofberekeningen uitgevoerd moeten worden vanwege de verkeersaantrekkende werking. Het moment van realisatie van de maatregel is afhankelijk van beschikbare capaciteit voor het uitvoeren van de stikstofberekeningen en de uitkomsten hiervan. NB 2. Enkele maatregelen uit het TVIP zijn ook onderdeel van andere projecten of programma’s in de MRA (o.a. Versnellingsafspraken, Bereikbare Steden). Uitgangspunt is dat het TVIP aanvullend is op deze andere projecten en programma’s. Deze maatregelen maken onderdeel uit van TVIP, maar zijn -in afwachting van bekostigingsafspraken rond de andere projecten of programma’s- op dit moment geen onderdeel van de benodigde investeringen in TVIP. Bereikbaarheidsmaatregelen aan de Amsterdamse zijde maken onderdeel uit van programma Bereikbare Steden en zijn daarom niet opgenomen in TVIP.
Kenniseconomie: inzet op hogeschool, university college (eerste fase)
31 mln. (Voor doorontwikkeling van het hoger
Herinrichten bestaande en toevoegen nieuwe bedrijventerreinen
20 mln. (Opzet revolverend fonds)
onderwijs en onderzoek in Almere)
Thema: Natuur & Ecologie (25 mln.) Mosselbanken
4 mln.
Achteroevers met visverbinding en luwtestructuur Versterken groenstructuren Pampushout
16 mln. (Voor beide achteroevers) 5 mln.
Thema: Duurzaamheid (15 mln.) Groen in de openbare ruimte Almere Centrum
15 mln.
TVIP ABA selectie met urgentie
242 mln.
urgentie van maatregelen. Ook is in acht genomen welke maatregelen kunnen worden gefaseerd.
TOEKOMSTVAST INVESTERINGSPAKKET VOOR DE AMSTERDAM BAY AREA TOT EN MET 2030 • SEPTEMBER 2022
23
Figuur 10 Overzicht TVIP maatregelen in ABA gebied
3 Verdieping TVIP per thema TVIP bevat maatregelen onder diverse thema’s, die randvoorwaardelijk zijn voor de ontwikkeling van ABA en in het specifiek voor de bouw van de beoogde woningbouw tot 2030. Onderstaand gaan we per thema in op de opgaven en bijbehorende maatregelen opgenomen in TVIP.
Waterlandse kust (Bron: MIRT-onderzoek ABA, 2021. Afbeelding Urhahn)
3.1
WONEN
Het uitgangspunt van het Toekomstvast Investeringspakket is
In de doorontwikkeling van de bestaande stad Almere wordt
De maatregelen die in TVIP zijn opgenomen, spelen in op
de bijdrage aan de versnelling van de woningbouwopgave tot
gewerkt aan het verbeteren van de balans van de stad zoals
de randvoorwaarden die nodig zijn om de ontwikkeling van
2030. Voor 2030 wordt ingezet op circa 42.000 woningen, wat
groei van werkgelegenheid en stedelijke voorzieningen. Vanuit
woningbouw in de bestaande stad Almere mogelijk te maken,
onder andere een aanzienlijke verdichting van Almere centraal
Perspectief MRA Oostflank, Gebiedsplan Almere stadshart en
waar op korte termijn mee gestart kan worden en die nog niet
betekent met circa 25.000 additionele woningen. In Amsterdam
Almere Stad met Toekomst en bijbehorende uitvoeringsagenda
in een ander traject zijn geland. Om de verdichting te kunnen
wordt ingezet op circa 14.000 woningen voor 2030.
zijn afspraken gemaakt over onder andere economie en
realiseren, zijn investeringen in infrastructuur nodig om de
onderwijs, preventieve wijkaanpak, bereikbaarheid en
bereikbarheid te waarborgen en een goede verblijfskwaliteit
Er heeft voor woningbouw al veel besluitvorming
ontwikkeling Almere Centrum en Pampus. Er wordt ingezet op
te kunnen bieden. De verdichting wordt bijvoorbeeld versterkt
plaatsgevonden en diverse locaties in het ABA-gebied zijn
een mix van functies die elkaar versterken en gedifferentieerd
door maatregelen als de herinrichting Landdrostdreef en de
of komen in ontwikkeling. De woningbouw zelf maakt
woonprofiel van Almere, die ruimte biedt aan Almeerse
Spoordreef, aanpassing van het busstation en OV-knooppunten
geen onderdeel uit van het pakket maar is als uitgangspunt
starters, studenten en nieuwe bedrijven. Dit gaat gepaard met
en verbetering van fietsroutes. Ook de openbare ruimte speelt
meegenomen. De belangrijkste ontwikkelgebieden tot 2030
inspanningen voor het creëren van werkgelegenheid en een
een belangrijke rol in het stadsprofiel en aantrekking van de
zijn Amsterdam IJburg, het tussengebied Diemen, Weesp en
sterk economisch profiel van de stad.
stad. Daarbij wordt ingezet op het versterken van bestaande
Muiden, en het bestaande stedelijke gebied, de locaties rondom
groenblauwe netwerk in de stad en ingezet op duurzame
knooppunten en het centrum van Almere.
gebiedsontwikkeling om een leefbare en toekomstbestendige stad te bouwen.
In de periode 2025-2030 vindt verdere verdichting plaats in het centrum van Almere. Een belangrijke opgave tot 2030 is het creëren van woonwerkmilieus in het Almeerse stadshart, door
Figuur 11 Fasering woningbouw MRA Oostflank tot en met 2030
onder andere de verdichting rond station Almere Centrum. De overige opgaven focussen zich op het toevoegen van woonmilieus rond de bestaande Almeerse stations en het versterken van de bestaande buurten.a Oosterwold ontwikkelt zich in deze periode met beperkte aantallen. De ontwikkeling van Almere Pampus is pas na 2030 aan de orde en is daarmee geen onderdeel van TVIP.b
a Verstedelijkingsconcept 2050 metropool van grote klasse met menselijke maat, MRA en Rijksoverheid, 2021. b In bijlage II is een inventarisatie opgenomen van welke maatregelen t/m 2030 kunnen worden uitgevoerd indien Pampus vanaf 2030 al wel wordt ontwikkeld.
(Bron: MIRT-onderzoek ABA, 2021. De paarse gebouwen geven het beoogd aantal extra arbeidsplaatsen aan. Afbeelding Urhahn) 26
TOEKOMSTVAST INVESTERINGSPAKKET VOOR DE AMSTERDAM BAY AREA TOT EN MET 2030 • SEPTEMBER 2022
3.2 BEREIKBAARHEID Om woningen en werkgelegenheid toe te kunnen voegen is
Tevens is onderzocht welke infrastructurele maatregelen op
no-regret en essentieel om te realiseren (ten dienste van
een goede bereikbaarheid voor
korte termijn doorstroming kunnen bevorderen. Uitgangpunt
de woningbouw), met oog op betere doorstroming op het
alle modaliteiten van belang. Alleen als gebieden goed zijn
is het beter benutten van bestaande infrastructuur.
onderliggende wegennet.
ontsloten zijn en er snelle en frequente verbindingen zijn met
Investeringen in weginfrastructuur zijn met name gericht op
economische centra zijn ze aantrekkelijk om te wonen en te
capaciteitsuitbreiding en ontbrekende schakels.
werken.
Uit onderzoek blijkt dat voor de ringen van Almere geldt dat in ieder geval maatregelen nodig zijn op 4 locaties, om de
Belangrijke conclusie is dat wegmaatregelen met name
doorstroming te waarborgen. Maatregelen zijn nodig op
Uit het MIRT-onderzoek ABA blijkt dat het
lokale knelpunten verlichten, maar geen oplossing bieden op
kruispunt Hogering-Muziekdreef en Hogering-Tussenring via
bereikbaarheidssysteem met de toevoeging van circa 25.000
netwerkniveau (met uitzondering van de aanpassing van de A6
extra opstelstroken. Voor rotonde Buitenring-Bosrandweg is
woningen in Almere tot 2030 tegen de grenzen aanloopt. Er
rijstroken). Zonder deze ingrepen op netwerkniveau ontstaan
extra capaciteit nodig, middels aanpassingen of verkeerslichten.
is te weinig ruimte voor OV-reizigers en er ontstaat vertraging
echter problemen – op lokaal niveau – op het gebied van
En op de rotonde Buitenring-Stripheldenweg moet een rijstrook
op onder andere de A6 en de A1 richting de ring van
doorstroming, veiligheid en leefbaarheid. Verder zijn er twijfels
worden gerealiseerd.
Amsterdam. Het onderzoek toont aan dat de inzet op OV en
of het realistisch is dat deze ingrepen in het wegennetwerk
een mobiliteitstransitie de groei van wegenknelpunten op de
voor 2030 uitgevoerd kunnen worden. Vrijwel alle maatregelen
Door de versmalling van 3 naar 2 rijstroken bij Almere Poort,
as Amsterdam-Almere kan beperken, maar deze knelpunten
hebben een capaciteitsaantrekkende werking en daartoe zullen
ontstaat een knelpunt op de parallelbaan van de A6 richting
niet kan oplossen. Het is van belang om het tempo van de
mogelijk stikstof berekeningen uitgevoerd moeten worden. Dat
Amsterdam. Ten gevolge van extra woningbouw in Almere (en
verstedelijking en bereikbaarheid en het moment waarop
is momenteel een groot knelpunt en daarmee moet afgevraagd
Lelystad) wordt dit knelpunt groter. Door deze versmalling op
verschillende locaties ontwikkeld gaan worden, goed op elkaar
worden of deze maatregelen voor 2030 uitgevoerd kunnen
te heffen wordt extra capaciteit op het wegennet gecreëerd,
af te stemmen. 75% van de mobiliteitsgroei zal al in 2030
worden.
waardoor de regio bereikbaar blijft als het aantal woningen/
gerealiseerd zal zijn, vanwege de grote toename van woningen
inwoners groeit.
de komende jaren in de MRA. Aanvullende investeringen van
Maatregelen bereikbaarheid
bereikbaarheidsmaatregelen zijn noodzakelijk, waarbij wordt
Onder TVIP worden maatregelen meegenomen omtrent